ఔచిత్యం: టీజీపీఎస్సీ (TGPSC): తెలంగాణ ఆర్థిక వ్యవస్థ, ఏరోస్పేస్, రక్షణ రంగం (Aerospace and Defence Sector), సూక్ష్మ, చిన్న, మధ్యతరహా పరిశ్రమలు (MSMEs), పారిశ్రామిక పార్కులు, ఆవిష్కరణల పర్యావరణ వ్యవస్థ.
ప్రిలిమ్స్ పదాలు:
రక్షణ రంగ ఎంఎస్ఎంఈలు (Defence MSMEs), మేక్ ఇన్ ఇండియా (Make in India), ఐడెక్స్ (iDEX), అదితి (ADITI), టీ-వర్క్స్ (T-Works), డీఆర్డీవో (DRDO), రక్షణ రంగ ప్రభుత్వరంగ సంస్థలు (Defence PSUs), ఏరోస్పేస్, డిఫెన్స్ పార్కులు.
మెయిన్స్ పదాలు:
రక్షణ రంగ స్వదేశీకరణ (Defence indigenisation), ఎంఎస్ఎంఈ (MSME)ల నేతృత్వంలోని తయారీ, రక్షణ ఎగుమతులు, గ్లోబల్ సప్లై చైన్స్ (Global supply chains), టెస్టింగ్, సర్టిఫికేషన్ మౌలిక సదుపాయాలు, రక్షణ రంగంలో స్వావలంబన (Self-reliance in defence).
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది? (Why in News?)
తెలంగాణ రక్షణ, ఏరోస్పేస్ ఎంఎస్ఎంఈ (MSME) వ్యవస్థ వేగంగా విస్తరించింది. 2016లో సుమారు 400 ఉన్న ఎంఎస్ఎంఈల సంఖ్య, నేడు దాదాపు 1,500 నుంచి 2,000 కు పెరిగింది. “మేక్ ఇన్ ఇండియా ఫర్ ద వరల్డ్: భారతదేశ రక్షణ, ఏరోస్పేస్ భవిష్యత్తు కోసం ఎంఎస్ఎంఈల సాధికారత” అనే ఇతివృత్తంతో ఇండియన్ ఛాంబర్ ఆఫ్ కామర్స్ నిర్వహించిన డిఫెన్స్ ఎంఎస్ఎంఈ తయారీదారుల ఫోరమ్లో ఈ విషయాన్ని ప్రముఖంగా ప్రస్తావించారు.
తెలంగాణ రక్షణ రంగ ఎంఎస్ఎంఈల వృద్ధి (Telangana’s Defence MSME Growth)
ముఖ్యంగా హైదరాబాద్ చుట్టుపక్కల భారతదేశంలోనే అత్యంత బలమైన రక్షణ, ఏరోస్పేస్ పర్యావరణ వ్యవస్థల్లో ఒకదాన్ని తెలంగాణ నిర్మించింది.
దేశీయ రక్షణ రంగ ఆర్డర్ల కోసం మాత్రమే ఎదురుచూడకుండా, రాష్ట్రం కింది వాటిని కలుపుకుని ఒక విస్తృతమైన పారిశ్రామిక వ్యవస్థను సృష్టించడంపై దృష్టి పెట్టింది:
- డిఫెన్స్ ఎంఎస్ఎంఈలు (Defence MSMEs)
- ఏరోస్పేస్ తయారీదారులు
- గ్లోబల్ ఒరిజినల్ ఎక్విప్మెంట్ మాన్యుఫ్యాక్చరర్లు (Global original equipment manufacturers – OEMs)
- డీఆర్డీవో (DRDO) ప్రయోగశాలలు
- రక్షణ రంగ ప్రభుత్వ సంస్థలు
- స్టార్టప్లు, ఇన్నోవేషన్ ప్లాట్ఫారమ్లు
ఈ రంగంలో పాల్గొనే ఎంఎస్ఎంఈల సంఖ్య 2016లో సుమారు 400 నుంచి ఇప్పుడు దాదాపు 1,500-2,000 కు పెరిగింది. పలు అంతర్జాతీయ ఏరోస్పేస్, రక్షణ రంగ సంస్థలు తెలంగాణలో పెట్టుబడులు పెట్టాయి. ఇవి ఉద్యోగ అవకాశాలు, సరఫరాదారుల నెట్వర్క్లు, ఎగుమతి అవకాశాలను సృష్టించడంలో సహాయపడ్డాయి.
తెలంగాణ డిఫెన్స్ హబ్గా ఎందుకు ఎదుగుతోంది? (Why Telangana is Emerging as a Defence Hub)
1. బలమైన సంస్థాగత పునాది
హైదరాబాద్లో డీఆర్డీవో (DRDO) ప్రయోగశాలలు, రక్షణ రంగ పీఎస్యూలు (PSUs), పరిశోధనా సంస్థలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి. ఇది రక్షణ రంగ తయారీకి సహజమైన పర్యావరణ వ్యవస్థను సృష్టిస్తుంది.
2. అంతర్జాతీయ పరిశ్రమల ఉనికి
ఏరోస్పేస్, రక్షణ రంగంలోని ప్రధాన అంతర్జాతీయ సంస్థలు తెలంగాణలో తమ కార్యకలాపాలను ప్రారంభించాయి. ఇది స్థానిక ఎంఎస్ఎంఈలు ప్రపంచ సరఫరా గొలుసుల్లోకి (Global supply chains) ప్రవేశించడానికి సహాయపడుతుంది.
3. నైపుణ్యం కలిగిన ఇంజినీరింగ్ ప్రతిభ
రాష్ట్రంలో ఇంజినీరింగ్, తయారీ రంగాల్లో నైపుణ్యం కలిగిన బలమైన శ్రామిక శక్తి ఉంది. ఏరోస్పేస్, రక్షణ రంగ పరికరాలు, అధునాతన మెటీరియల్స్ లాంటి కచ్చితత్వం (Precision) అవసరమైన రంగాలకు ఇది చాలా కీలకం.
4. విధానపరమైన మద్దతు (Policy Support)
ఉమ్మడి టెస్టింగ్ (Testing) సదుపాయాలతో కూడిన ప్రత్యేక ఏరోస్పేస్, డిఫెన్స్, స్పేస్ ఇండస్ట్రియల్ పార్కులను తెలంగాణ ప్రభుత్వం గుర్తిస్తోంది.
5. ఆవిష్కరణ ప్లాట్ఫారమ్లు
ఐడెక్స్ (iDEX), అదితి (ADITI), టీ-వర్క్స్ (T-Works) లాంటి పథకాలు, ప్లాట్ఫారమ్లతో పాటు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఇచ్చే ప్రోత్సాహకాలు కొత్త రక్షణ ఉత్పత్తులు, సాంకేతికతలను అభివృద్ధి చేయడంలో ఎంఎస్ఎంఈలకు సహాయపడతాయి.
ఎంఎస్ఎంఈలు, భారతదేశ రక్షణ రంగ తయారీ (MSMEs and India’s Defence Manufacturing)
- గత దశాబ్దంలో భారతదేశ రక్షణ రంగ తయారీ గణనీయంగా విస్తరించింది. రక్షణ రంగ ఉత్పత్తి 2014-15లో సుమారు రూ.46,429 కోట్ల నుంచి 2025-26 నాటికి దాదాపు రూ.1.78 లక్షల కోట్లకు పెరిగింది.
- రక్షణ రంగ ఎగుమతులు కూడా సుమారు రూ.1,941 కోట్ల నుంచి రూ.38,424 కోట్లకు భారీగా పెరిగాయి. భారతీయ రక్షణ ఉత్పత్తులు 80కి పైగా దేశాలకు చేరుతున్నాయి.
- అయినప్పటికీ, ప్రపంచ రక్షణ ఎగుమతుల మార్కెట్లో భారతదేశం వాటా కేవలం 0.3-0.4% మాత్రమే ఉంది. పలు కీలక సాంకేతికతలకు ఇప్పటికీ దిగుమతులపైనే ఆధారపడుతోంది.
- భారతదేశ రక్షణ రంగ వృద్ధి తదుపరి దశకు ఎంఎస్ఎంఈలు ఎంత అవసరమో ఇది సూచిస్తోంది.
ఎంఎస్ఎంఈలు పాల్గొనడానికి కీలకమైన రంగాలు
- డ్రోన్లు
- లాయిటరింగ్ మ్యూనిషన్స్ (Loitering munitions)
- క్షిపణులు (Missiles)
- రాడార్లు (Radars)
- ఎలక్ట్రానిక్ యుద్ధ వ్యవస్థలు
- యాంటీ-డ్రోన్ సాంకేతికతలు (Counter-drone technologies)
- సురక్షిత సమాచార మార్పిడి వ్యవస్థలు
- సైబర్ భద్రత
- అధునాతన మెటీరియల్స్ (Advanced materials)
ముగింపు
భారతదేశం గ్లోబల్ డిఫెన్స్ మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ హబ్గా మారాలనే లక్ష్యానికి, రాష్ట్ర స్థాయి పర్యావరణ వ్యవస్థ ఏ విధంగా మద్దతు ఇవ్వగలదో తెలంగాణలోని రక్షణ రంగ ఎంఎస్ఎంఈల వేగవంతమైన వృద్ధి చూపుతోంది. అయితే తదుపరి దశ వృద్ధికి బలమైన టెస్టింగ్ మౌలిక సదుపాయాలు, సులభంగా రుణాలు లభించడం, వేగవంతమైన సేకరణ (Procurement), ప్రపంచ సరఫరా గొలుసులతో మెరుగైన అనుసంధానం అవసరం. మేక్ ఇన్ ఇండియా, రక్షణ ఎగుమతులు, ఆత్మనిర్భర్ భారత్కు ఎంఎస్ఎంఈలు అసలైన చోదక శక్తిగా మారగలవు.
మల్టిపుల్ ఛాయిస్ ప్రశ్న (CARE MCQ)
ప్రశ్న. తెలంగాణ రక్షణ రంగ ఎంఎస్ఎంఈ వ్యవస్థకు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- 2016 నుంచి తెలంగాణ రక్షణ, ఏరోస్పేస్ ఎంఎస్ఎంఈ ఆధారం గణనీయంగా పెరిగింది.
- డీఆర్డీవో (DRDO) ప్రయోగశాలలు, రక్షణ పీఎస్యూలు (PSUs), గ్లోబల్ తయారీదారులు హైదరాబాద్ రక్షణ వ్యవస్థకు మద్దతు ఇస్తున్నారు.
- భారతదేశ రక్షణ ఎగుమతుల వృద్ధిలో ఎంఎస్ఎంఈల పాత్ర లేదు.
- రక్షణ రంగ ఎంఎస్ఎంఈలకు టెస్టింగ్, సర్టిఫికేషన్ మౌలిక సదుపాయాలు చాలా ముఖ్యం.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాలలో ఏవి సరైనవి?
(a) 1, 2, 4 మాత్రమే
(b) 1, 3 మాత్రమే
(c) 2, 3, 4 మాత్రమే
(d) 1, 2, 3, 4
సరైన జవాబు: (a) 1, 2, 4 మాత్రమే
వివరణ:
- వాక్యం 1 సరైనది: తెలంగాణ ఎంఎస్ఎంఈ ఆధారం సుమారు 400 నుంచి దాదాపు 1,500-2,000 కు పెరిగింది.
- వాక్యం 2 సరైనది: హైదరాబాద్లో డీఆర్డీవో ల్యాబ్లు, డిఫెన్స్ పీఎస్యూలు, గ్లోబల్ ఏరోస్పేస్ కంపెనీలు ఉన్నాయి.
- వాక్యం 3 తప్పు: రక్షణ రంగ తయారీ, ఎగుమతులకు ఎంఎస్ఎంఈలు అత్యంత కీలకం.
- వాక్యం 4 సరైనది: రక్షణ ఉత్పత్తులకు ప్రత్యేకమైన టెస్టింగ్, సర్టిఫికేషన్ అవసరం.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
1. తెలంగాణ రక్షణ రంగం వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?
దీని డిఫెన్స్ ఎంఎస్ఎంఈ ఆధారం సుమారు 400 నుంచి దాదాపు 1,500-2,000 కు వేగంగా పెరిగింది.
2. తెలంగాణలో ప్రధాన డిఫెన్స్ హబ్ (Defence hub) ఏ నగరం?
హైదరాబాద్.
3. రక్షణ రంగ తయారీకి హైదరాబాద్ ఎందుకు ముఖ్యం?
ఇక్కడ డీఆర్డీవో (DRDO) ల్యాబ్లు, డిఫెన్స్ పీఎస్యూలు (PSUs), గ్లోబల్ ఏరోస్పేస్ సంస్థలు, నైపుణ్యం కలిగిన మానవ వనరులు ఉన్నాయి.
4. డిఫెన్స్ ఎంఎస్ఎంఈలు (Defence MSMEs) అంటే ఏమిటి?
రక్షణ రంగానికి పరికరాలు, వ్యవస్థలు, సేవలను సరఫరా చేసే సూక్ష్మ, చిన్న, మధ్యతరహా సంస్థలు.
5. రక్షణ రంగ ఎంఎస్ఎంఈలు ఎదుర్కొంటున్న ప్రధాన సమస్యలు ఏమిటి?
ఆర్థిక సహాయం, టెస్టింగ్ సదుపాయాలు, సేకరణలో (Procurement) జాప్యం, ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని పెంచుకోవడం.
మూలం: దక్కన్ క్రానికల్ (Deccan Chronicle)
ఔచిత్యం: యూపీఎస్సీ (UPSC) జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ III: పునరుత్పాదక ఇంధనం (Renewable Energy), ఇంధన భద్రత (Energy Security), వాతావరణ మార్పులు (Climate Change), మౌలిక సదుపాయాలు (Infrastructure), తయారీ రంగం (Manufacturing).
ప్రిలిమ్స్ పదాలు:
పీఎం సూర్య ఘర్ (PM Surya Ghar), పీఎం-కుసుమ్ (PM-KUSUM), పీఎం సూర్య సరోవర్ యోజన (PM Surya Sarovar Yojana), గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్ (Green Energy Corridor), ఇంటర్నేషనల్ సోలార్ అలయన్స్ (International Solar Alliance).
మెయిన్స్ పదాలు:
స్వచ్ఛమైన ఇంధన పరివర్తన (Clean energy transition), ఇంధన భద్రత (Energy security), 2070 నాటికి నెట్-జీరో (Net-zero by 2070), దేశీయ సోలార్ తయారీ (Domestic solar manufacturing), గ్రిడ్ అనుసంధానం, నిల్వ (Grid integration and storage).
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది? (Why in News?)
2026 జూలై 31న ప్రభుత్వం ‘ప్రధానమంత్రి సూర్య సరోవర్ యోజన’కు ఆమోదం తెలపడంతో, భారతదేశ సౌర విద్యుత్ రంగం ఒక కొత్త దశలోకి ప్రవేశించింది. ఈ పథకం ద్వారా బ్యాటరీ నిల్వ వ్యవస్థలతో (Energy storage systems) కూడిన 5,000 మెగావాట్ల ఫ్లోటింగ్ సోలార్ ఫోటోవోల్టాయిక్ (Floating solar photovoltaic) ప్రాజెక్టులను అభివృద్ధి చేయాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఇది భారతదేశ స్వచ్ఛమైన ఇంధన పరివర్తనను మరింత బలోపేతం చేస్తుంది.
భారతదేశ సౌర విద్యుత్ వృద్ధి: సామర్థ్య విస్తరణ (India’s Solar Rise: Capacity Expansion)
- 2014లో సుమారు 3 గిగావాట్లు (GW) ఉన్న భారతదేశ సౌర విద్యుత్ సామర్థ్యం, 2026 జూన్ 30 నాటికి 162.15 గిగావాట్లకు విస్తరించింది. ఈ వేగవంతమైన వృద్ధి కారణంగా భారతదేశ పునరుత్పాదక ఇంధన రంగంలో సౌర విద్యుత్ అత్యంత బలమైన స్తంభంగా మారింది.
- ప్రభుత్వ విధానపరమైన మద్దతు, మౌలిక సదుపాయాల సృష్టి, పోటీ ఆధారిత బిడ్డింగ్ (Competitive bidding), రూఫ్టాప్ సోలార్ వినియోగం, వ్యవసాయ రంగంలో సౌర విద్యుత్ వినియోగం, దేశీయ తయారీ రంగం ఈ సౌర విద్యుత్ విస్తరణను నడిపిస్తున్నాయి.
సౌర విద్యుత్ సామర్థ్య కూర్పు
విభాగం (Segment) | స్థాపిత సామర్థ్యం (Installed Capacity) |
భారీ సోలార్ ప్రాజెక్టులు | 118.79 గిగావాట్లు |
గ్రిడ్కు అనుసంధానించిన రూఫ్టాప్ సోలార్ | 27.88 గిగావాట్లు |
హైబ్రిడ్, గ్రిడ్-లేని (Off-grid) సోలార్ | మిగిలిన సామర్థ్యం |
రాజస్థాన్, గుజరాత్, కర్ణాటక, తమిళనాడు, ఆంధ్రప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర రాష్ట్రాలు సౌర విద్యుత్లో ప్రధాన స్థానంలో ఉన్నాయి.
భారతదేశ సౌర విద్యుత్ ప్రయాణం: కాలానుక్రమం (India’s Solar Journey: Chronology)
సంవత్సరం | ముఖ్యమైన పరిణామం (Key Development) |
2010 | నేషనల్ సోలార్ మిషన్ (National Solar Mission) ప్రారంభం. |
2014 | సౌర విద్యుత్ సామర్థ్యం సుమారు 3 గిగావాట్లు; సోలార్ పార్క్స్ పథకం (Solar Parks Scheme) ప్రారంభం. |
2015 | సౌర విద్యుత్ లక్ష్యాన్ని 100 గిగావాట్లకు ప్రభుత్వం సవరించింది. |
2017 | భద్లా (Bhadla) వద్ద సౌర విద్యుత్ టారిఫ్ యూనిట్కు రూ.2.44కి పడిపోయింది. |
2021 | కాప్26 (COP26) సదస్సులో ప్రభుత్వం పంచామృత్ (Panchamrit) లక్ష్యాలను ప్రకటించింది. |
2024 | పీఎం సూర్య ఘర్ పథకాన్ని ప్రభుత్వం ప్రారంభించింది. |
2025 | ప్రపంచంలో రెండవ అతిపెద్ద సౌర విద్యుత్ వృద్ధి మార్కెట్గా భారతదేశం అవతరించింది. |
2026 | సౌర విద్యుత్ సామర్థ్యం 162.15 గిగావాట్లకు చేరుకుంది. |
ప్రధానమంత్రి సూర్య సరోవర్ యోజన (Pradhan Mantri Surya Sarovar Yojana)
భారతదేశ సౌర విద్యుత్ ప్రయాణంలో ప్రధానమంత్రి సూర్య సరోవర్ యోజన అనేది తాజా, అతిపెద్ద ముందడుగు.
ముఖ్య లక్షణాలు
- 2026 జూలై 31న ప్రభుత్వం దీనికి ఆమోదం తెలిపింది.
- 5,000 మెగావాట్ల ఫ్లోటింగ్ సోలార్ ఫోటోవోల్టాయిక్ ప్రాజెక్టులకు ఇది మద్దతు ఇస్తుంది.
- బ్యాటరీ నిల్వ వ్యవస్థలను (Energy Storage Systems) కూడా ప్రాజెక్ట్ ఉన్న చోటే ఏర్పాటు చేస్తారు.
- కనీస నిల్వ సామర్థ్యం: 2 గంటలు / 10,000 మెగావాట్ అవర్లు (MWh).
- కేటాయింపులు: రూ.5,070 కోట్లు.
- అమలు కాలం: 2026-27 ఆర్థిక సంవత్సరం నుంచి 2030-31 వరకు.
- రిజర్వాయర్లు, పారిశ్రామిక చెరువులను (Industrial ponds) ఈ పథకం కింద ఉపయోగిస్తారు.
- అన్ని రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు దీనికి అర్హులే.
ప్రాముఖ్యత (Significance)
ఈ పథకం భూమి కొరత సమస్యను తగ్గిస్తుంది. గ్రిడ్ విశ్వసనీయతను మెరుగుపరుస్తుంది. అలాగే రాష్ట్రాలు తమ గరిష్ట విద్యుత్ డిమాండ్ను (Peak power demand) నిర్వహించడానికి సహాయపడుతుంది. నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సోలార్ ఎనర్జీ (National Institute of Solar Energy) అంచనాల ఆధారంగా ప్రభుత్వం దీనిని రూపొందించింది. భారతదేశంలో ఫ్లోటింగ్ సోలార్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం సుమారు 102.18 గిగావాట్ పీక్ (GWp) ఉంటుందని ఈ సంస్థ అంచనా వేసింది.
ఈ పథకం ద్వారా ఏటా సుమారు 10 మిలియన్ టన్నుల కార్బన్ డయాక్సైడ్ (CO₂) ఉద్గారాలు తగ్గుతాయని ప్రభుత్వం అంచనా వేస్తోంది. ఇది 16,000 నుంచి 17,000 వరకు పూర్తిస్థాయి ఉద్యోగాలను సృష్టిస్తుంది. అలాగే ఫ్లోటేషన్ సిస్టమ్స్ (Floatation systems), పీవీ సెల్స్ (PV cells), మాడ్యూల్స్, బ్యాటరీ నిల్వ వ్యవస్థల దేశీయ తయారీని ప్రోత్సహిస్తుంది.
ప్రధాన సౌర విద్యుత్ పథకాలు, విధానపరమైన నిర్మాణం (Major Solar Schemes and Policy Architecture)
భారతదేశ సౌర విద్యుత్ విస్తరణకు ఐదు ప్రధాన విధానపరమైన స్తంభాలు మద్దతు ఇస్తున్నాయి.
1. విజన్: పంచామృత్, మిషన్ లైఫ్ (Vision: Panchamrit and Mission LiFE)
కాప్26 (COP26) సదస్సులో భారతదేశం ‘పంచామృత్’ లక్ష్యాలను ప్రకటించింది. 2030 నాటికి 500 గిగావాట్ల శిలాజేతర ఇంధన సామర్థ్యాన్ని (Non-fossil fuel capacity) సాధించడం, 2070 నాటికి నెట్-జీరో ఉద్గారాలను (Net-zero emissions) చేరుకోవడం ఇందులో భాగం. ‘మిషన్ లైఫ్’ (Mission LiFE) అనేది సుస్థిరమైన వినియోగాన్ని, వాతావరణ మార్పులపై పోరులో పౌరుల భాగస్వామ్యాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది.
2. డిమాండ్ సృష్టి: నేషనల్ సోలార్ మిషన్, ఆర్పీఓలు (Demand Creation: National Solar Mission and RPOs)
‘నేషనల్ సోలార్ మిషన్’ సౌర విద్యుత్ విస్తరణ కోసం ఒక దీర్ఘకాలిక విధానపరమైన దిశానిర్దేశం చేసింది. పునరుత్పాదక ఇంధన కొనుగోలు బాధ్యతల (Renewable Purchase Obligations – RPOs) కింద, సంబంధిత సంస్థలు తమ మొత్తం విద్యుత్లో కొంత శాతాన్ని తప్పనిసరిగా పునరుత్పాదక వనరుల నుంచి కొనుగోలు చేయాలి. 2026-27 ఆర్థిక సంవత్సరానికి ఆర్పీఓ లక్ష్యాన్ని ప్రభుత్వం 35.95%గా నిర్ణయించింది.
3. వ్యయ తగ్గింపు: పోటీ ఆధారిత బిడ్డింగ్ (Cost Reduction: Competitive Bidding)
పారదర్శకమైన పోటీ ఆధారిత బిడ్డింగ్, ఈ-రివర్స్ వేలం (E-reverse auctions) విధానాల వల్ల సౌర విద్యుత్ ధరలు భారీగా తగ్గాయి. 2010లో యూనిట్కు సుమారు రూ.18 ఉన్న టారిఫ్, 2017 నాటికి భద్లాలో రూ.2.44కి పడిపోయింది. దీనివల్ల భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అత్యంత తక్కువ ధరకు సౌర విద్యుత్ను అందించే మార్కెట్లలో ఒకటిగా నిలిచింది.
4. మౌలిక సదుపాయాల మద్దతు (Infrastructure Support)
సోలార్ పార్కులు, గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్ (Green Energy Corridor) లాంటి ప్రాజెక్టులు భారీ స్థాయిలో సౌర విద్యుత్ను ఉత్పత్తి చేయడానికి అవసరమైన భూమి, విద్యుత్ ప్రసార (Transmission), తరలింపు మౌలిక సదుపాయాలను అందిస్తున్నాయి.
5. తయారీ రంగానికి మద్దతు (Manufacturing Support)
హై-ఎఫిషియెన్సీ సోలార్ పీవీ మాడ్యూల్స్ (High-Efficiency Solar PV Modules) కోసం ప్రవేశపెట్టిన పీఎల్ఐ (PLI) పథకం, అలాగే ఏఎల్ఎంఎం (ALMM – Approved List of Models and Manufacturers) విధానం దేశీయ తయారీని, నాణ్యతా ప్రమాణాలను బలోపేతం చేస్తున్నాయి.
సోలార్ పార్కులు, గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్, మౌలిక సదుపాయాల మద్దతు
- ప్రభుత్వం సోలార్ పార్క్స్ పథకాన్ని (Solar Parks Scheme) డిసెంబర్ 2014లో ప్రారంభించింది. మొదట 20 గిగావాట్ల (GW) లక్ష్యంతో దీనిని ప్రారంభించి, తరువాత ఆ లక్ష్యాన్ని 40 గిగావాట్లకు పెంచారు.
- ఫిబ్రవరి 2026 నాటికి, 39,188 మెగావాట్ల (MW) సామర్థ్యం ఉన్న 54 సోలార్ పార్కులకు ప్రభుత్వం ఆమోదం తెలిపింది.
ఉదాహరణలు
- భద్లా సోలార్ పార్క్, రాజస్థాన్ – 2,245 మెగావాట్లు (ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద సౌర విద్యుత్ కేంద్రాల్లో ఒకటి).
- పావగడ సోలార్ పార్క్, కర్ణాటక.
- రేవా అల్ట్రా మెగా సోలార్ పార్క్, మధ్యప్రదేశ్.
ఆంధ్రప్రదేశ్
ఆంధ్రప్రదేశ్లో 4,200 మెగావాట్ల ఆమోదిత సామర్థ్యంతో 5 సోలార్ పార్కులు ఉన్నాయి. దీంతో సౌర విద్యుత్ రంగంలో ఇది ఒక ముఖ్యమైన రాష్ట్రంగా మారింది.
గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్ (Green Energy Corridor)
ఉత్పత్తి కేంద్రాల నుంచి డిమాండ్ ఉన్న ప్రాంతాలకు పునరుత్పాదక ఇంధనాన్ని (Renewable energy) సరఫరా చేయడానికి గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్ ప్రోగ్రామ్ మద్దతు ఇస్తుంది. దీని ద్వారా ఇప్పటికే 24,567.8 మెగావాట్ల పునరుత్పాదక విద్యుత్ను అధికారులు తరలించారు. పది రాష్ట్రాల్లో సుమారు 44 గిగావాట్ల విద్యుత్ను తరలించేలా దీనిని ప్రణాళిక చేశారు.
పీఎల్ఐ (PLI), ఏఎల్ఎంఎం (ALMM), దేశీయ సోలార్ తయారీ
సోలార్ పీవీ కోసం ఉత్పత్తి ఆధారిత ప్రోత్సాహక పథకం (PLI)
దేశీయ తయారీని ప్రోత్సహించడం, దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం హై-ఎఫిషియెన్సీ సోలార్ పీవీ మాడ్యూల్స్ (High-Efficiency Solar PV Modules) పీఎల్ఐ పథకం ప్రధాన లక్ష్యం.
ముఖ్య వాస్తవాలు
- మొత్తం కేటాయింపు: రూ.24,000 కోట్లు
- మొదటి విడత: రూ.4,500 కోట్లు, 2021లో ఆమోదించారు.
- రెండవ విడత: రూ.19,500 కోట్లు, 2022లో ఆమోదించారు.
- 48,337 మెగావాట్ల తయారీ సామర్థ్యం కోసం ప్రభుత్వం అవార్డు లేఖలను (Letters of Award) జారీ చేసింది.
- అమ్మకాలు, సామర్థ్యం, స్థానిక పరికరాల వినియోగం (Local content) ఆధారంగా ప్రోత్సాహకాలు అందిస్తారు.
సెప్టెంబర్ 2025 నాటికి, ఈ పథకం దాదాపు రూ.52,900 కోట్ల పెట్టుబడులను ఆకర్షించింది. అలాగే సుమారు 44,400 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది.
ఆమోదిత నమూనాలు, తయారీదారుల జాబితా (ALMM)
- సోలార్ పీవీ మాడ్యూల్స్, సెల్స్ నాణ్యతను నిర్ధారించడానికి ప్రభుత్వం 2019లో ఏఎల్ఎంఎం (ALMM) విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. అర్హత ఉన్న సోలార్ ప్రాజెక్టులలో కేవలం ప్రభుత్వం ఆమోదించిన నమూనాలు, తయారీదారుల వస్తువులను మాత్రమే ఉపయోగించేలా ఇది నిర్ధారిస్తుంది.
- పీఎల్ఐ, ఏఎల్ఎంఎం విధానాలు రెండూ కలిసి భారతదేశ దేశీయ సౌర విద్యుత్ పర్యావరణ వ్యవస్థను బలోపేతం చేస్తున్నాయి. దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తూ, డెవలపర్లు, వినియోగదారుల్లో నాణ్యతపై నమ్మకాన్ని పెంచుతున్నాయి.
గృహాలు, రైతుల కోసం సౌర విద్యుత్
పీఎం సూర్య ఘర్: ముఫ్త్ బిజిలీ యోజన
2024 ఫిబ్రవరి 13న ప్రారంభమైన పీఎం సూర్య ఘర్, ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద గృహ రూఫ్టాప్ సోలార్ (Rooftop solar) కార్యక్రమం.
ముఖ్య లక్షణాలు
- కేటాయింపులు: రూ.75,021 కోట్లు
- లక్ష్యం: ఒక కోటి గృహాలు
- నెలకు 300 యూనిట్ల వరకు ఉచిత విద్యుత్
- రూఫ్టాప్ సోలార్ కోసం సబ్సిడీ మద్దతు
- పూచీకత్తు లేని రుణాలు (Collateral-free loans)
- రిజిస్ట్రేషన్, ఇన్స్టాలేషన్, సబ్సిడీ పంపిణీ కోసం ప్రత్యేక జాతీయ పోర్టల్
పీఎం-కుసుమ్ పథకం (PM-KUSUM Scheme)
వ్యవసాయంలో సౌర విద్యుత్ వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ప్రభుత్వం 2019లో ప్రధానమంత్రి కిసాన్ ఊర్జా సురక్ష ఏవం ఉత్థాన్ మహాభియాన్ (PM-KUSUM) ను ప్రారంభించింది.
విభాగాలు (Components)
- విభాగం ఎ: బంజరు లేదా ఖాళీ భూములలో వికేంద్రీకృత సౌర విద్యుత్ ప్లాంట్లు.
- విభాగం బి: గ్రిడ్తో సంబంధం లేని (Standalone/Off-grid) సోలార్ వ్యవసాయ పంపులు.
- విభాగం సి: గ్రిడ్కు అనుసంధానించిన వ్యవసాయ పంపుల సోలరైజేషన్ (Solarisation).
ముఖ్యమైన విజయాలు
- దాదాపు 11.49 లక్షల ఆఫ్-గ్రిడ్ (Off-grid) సోలార్ పంపులను ఏర్పాటు చేశారు.
- ఫీడర్-స్థాయి సోలరైజేషన్ ద్వారా 15.89 లక్షల కంటే ఎక్కువ వ్యవసాయ పంపులను కవర్ చేశారు.
- రైతుల భూములలో సుమారు 1,726 మెగావాట్ల వికేంద్రీకృత సౌర సామర్థ్యాన్ని అందుబాటులోకి తెచ్చారు.
- 21.77 లక్షలకు పైగా రైతులు లబ్ధి పొందారు.
పీఎం-కుసుమ్ పగటి పూట నమ్మకమైన విద్యుత్ను అందిస్తుంది. డీజిల్పై ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది. అర్హత ఉన్న చోట మిగులు విద్యుత్ను విక్రయించడం ద్వారా రైతులు అదనపు ఆదాయం పొందేందుకు అనుమతిస్తుంది.
వికేంద్రీకృత సౌర వృద్ధి (Distributed Solar Growth)
భారతదేశ సౌర విద్యుత్ పరివర్తన కేవలం భారీ సోలార్ పార్కులకు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. రూఫ్టాప్ సోలార్, వ్యవసాయ పంపుల సోలరైజేషన్ కూడా చాలా ముఖ్యమైనవిగా మారుతున్నాయి.
2025–26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో కొత్తగా జతచేసిన 44.61 గిగావాట్ల సౌర సామర్థ్యంలో, వికేంద్రీకృత సౌర పరిష్కారాలు 16.3 గిగావాట్ల (లేదా 36%) వాటాను అందించాయి.
ఇందులో:
- పీఎం-కుసుమ్ ద్వారా 7.6 గిగావాట్లు వచ్చాయి.
- రూఫ్టాప్ సోలార్ ద్వారా 8.7 గిగావాట్లు వచ్చాయి.
గృహ వినియోగదారులు, రైతులు కూడా క్రియాశీలక ఇంధన ఉత్పత్తిదారులుగా మారుతున్నారని ఇది స్పష్టం చేస్తోంది.
సౌర విద్యుత్లో భారతదేశ ప్రపంచ నాయకత్వం
అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి (International Solar Alliance – ISA)
2015లో పారిస్లో జరిగిన కాప్21 (COP21) సదస్సులో భారతదేశం, ఫ్రాన్స్ కలిసి ‘అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి’ని స్థాపించాయి. ఇది సభ్య దేశాల మధ్య సౌర విద్యుత్ విస్తరణ, ఆర్థిక సహాయం, సాంకేతికత భాగస్వామ్యం, సామర్థ్య పెంపుదలను ప్రోత్సహిస్తుంది.
8వ ఐఎస్ఏ అసెంబ్లీ
8వ ఐఎస్ఏ అసెంబ్లీ 2025 అక్టోబర్లో న్యూఢిల్లీలో జరిగింది. ఇందులో 125కు పైగా దేశాల నుంచి మంత్రులు, ప్రతినిధులు పాల్గొన్నారు. సౌర విద్యుత్ ఆర్థిక సహాయం, స్థిరమైన సరఫరా గొలుసులు, అందరికీ విద్యుత్ లభ్యత, సాంకేతిక సహకారం లాంటి అంశాలపై వీరు చర్చించారు.
ఒక సూర్యుడు ఒక ప్రపంచం ఒక గ్రిడ్ (One Sun One World One Grid – OSOWOG)
‘ఒక సూర్యుడు ఒక ప్రపంచం ఒక గ్రిడ్’ విధానాన్ని భారతదేశం 2018లో ప్రతిపాదించింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనుసంధానమైన పునరుత్పాదక ఇంధన గ్రిడ్ను సృష్టించడం దీని లక్ష్యం. దేశాల సరిహద్దుల మధ్య పునరుత్పాదక ఇంధన వాణిజ్యాన్ని ప్రోత్సహించడానికి కాప్26 (COP26) వద్ద భారతదేశం, యూకే (UK) కలిసి ‘గ్రీన్ గ్రిడ్స్ ఇనిషియేటివ్-ఒసోవాగ్’ (Green Grids Initiative-OSOWOG) ను ప్రారంభించాయి.
2030 నాటికి ప్రపంచ పునరుత్పాదక ఇంధన సామర్థ్యాన్ని మూడు రెట్లు పెంచాలనే విషయంలో, తన జి20 (G20) అధ్యక్ష కాలంలో ఏకాభిప్రాయం సాధించడానికి కూడా భారతదేశం సహాయపడింది.
భారతదేశ సౌర విద్యుత్ ప్రోత్సాహక ప్రాముఖ్యత
1. ఇంధన భద్రత (Energy Security)
సౌర విద్యుత్ వల్ల దిగుమతి చేసుకునే శిలాజ ఇంధనాలపై (Fossil fuels) ఆధారపడటం తగ్గుతుంది. దేశీయంగా ఇంధన లభ్యత బలోపేతం అవుతుంది.
2. వాతావరణ మార్పులపై చర్యలు (Climate Action)
సౌర విద్యుత్ విస్తరణ భారతదేశ ఎన్డీసీ (NDCs), పంచామృత్ కట్టుబాట్లు, నెట్-జీరో లక్ష్యాలకు మద్దతు ఇస్తుంది.
3. తయారీ, ఉద్యోగాలు
పీఎల్ఐ, ఏఎల్ఎంఎం, పీఎం సూర్య సరోవర్ పథకాలు దేశీయ తయారీ, విలువ జోడింపు, స్వచ్ఛమైన ఇంధన రంగంలో ఉపాధిని ప్రోత్సహిస్తాయి.
4. గ్రామీణ పరివర్తన (Rural Transformation)
పీఎం-కుసుమ్ నమ్మకమైన విద్యుత్ను అందించడం ద్వారా రైతులకు అండగా నిలుస్తోంది. డీజిల్ వినియోగాన్ని తగ్గించి అదనపు ఆదాయవనరులను కల్పిస్తోంది.
5. గృహ పొదుపు (Household Savings)
పీఎం సూర్య ఘర్ విద్యుత్ బిల్లులను తగ్గిస్తుంది, రూఫ్టాప్ సోలార్ వినియోగాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది.
6. ప్రపంచ నాయకత్వం (Global Leadership)
ప్రపంచ స్థాయి స్వచ్ఛమైన ఇంధన దౌత్యంలో (Clean energy diplomacy) భారతదేశ పాత్రను ఐఎస్ఏ (ISA), ఒసోవాగ్ (OSOWOG) బలోపేతం చేస్తున్నాయి.
సవాళ్లు (Challenges)
1. గ్రిడ్ అనుసంధానం (Grid Integration)
భారీ సౌర విద్యుత్ సామర్థ్యానికి మరింత బలమైన ట్రాన్స్మిషన్ (Transmission), నిల్వ, బ్యాలెన్సింగ్ వ్యవస్థలు అవసరం.
2. నిల్వ వ్యయం (Storage Cost)
సౌర విద్యుత్ నిరంతరాయంగా అందదు కాబట్టి, చౌకైన బ్యాటరీలు, నిల్వ వ్యవస్థలు (Energy storage systems) అత్యంత అవసరం.
3. భూమి కొరత (Land Pressure)
నేలపై ఏర్పాటు చేసే భారీ సోలార్ ప్రాజెక్టులకు విశాలమైన భూమి అవసరం. ఫ్లోటింగ్ సోలార్ ప్రాజెక్టులు ఈ ఒత్తిడిని తగ్గించడానికి సహాయపడతాయి.
4. దిగుమతులపై ఆధారపడటం
వేఫర్లు, సెల్స్, మాడ్యూల్స్, నిల్వ సాంకేతికతల దేశీయ ఉత్పత్తిని భారతదేశం బలోపేతం చేసుకోవాలి.
5. డిస్కమ్ల సన్నద్ధత (DISCOM Readiness)
రూఫ్టాప్ సోలార్, ఆర్పీఓ (RPO) అమలుకు విద్యుత్ పంపిణీ సంస్థల (Distribution companies) నుంచి బలమైన సహకారం అవసరం.
ముందున్న మార్గం (Way Forward)
1. నిల్వతో కూడిన ఫ్లోటింగ్ సోలార్ విస్తరణ
భూమి కొరతను తగ్గించడానికి, గ్రిడ్ విశ్వసనీయతను మెరుగుపరచడానికి పీఎం సూర్య సరోవర్ పథకాన్ని సమర్థవంతంగా అమలు చేయాలి.
2. గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్ల బలోపేతం
పునరుత్పాదక ఇంధన సామర్థ్యానికి అనుగుణంగా విద్యుత్ ప్రసార నెట్వర్క్లను విస్తరించాలి.
3. దేశీయ తయారీ పెంపు
పూర్తిస్థాయి సోలార్ వ్యాల్యూ చైన్ను (Solar value chain) నిర్మించడానికి పీఎల్ఐ, ఏఎల్ఎంఎం విధానాలను ఉపయోగించాలి.
4. రూఫ్టాప్ సోలార్ లభ్యత పెంపు
సబ్సిడీలు, రుణాలు, డిజిటల్ పోర్టల్ల వినియోగం చాలా సులభంగా, పౌరులకు అనుకూలంగా ఉండాలి.
5. సుస్థిర పద్ధతిలో వ్యవసాయ పంపుల సోలరైజేషన్
పీఎం-కుసుమ్ను సమర్థవంతమైన నీటిపారుదల, ఫీడర్ నిర్వహణ, రైతుల ఆదాయ వృద్ధితో అనుసంధానించాలి.
6. ప్రపంచ సౌర సహకారాన్ని ప్రోత్సహించడం
సౌర విద్యుత్ కోసం ఆర్థిక సహాయం, సాంకేతిక బదిలీ (Technology transfer), గ్లోబల్ సౌత్ (Global South) సహకారాన్ని విస్తరించడానికి భారతదేశం ఐఎస్ఏ (ISA), ఒసోవాగ్ (OSOWOG) లను ఉపయోగించుకోవాలి.
ముగింపు
ఒక కొత్త సాంకేతికతను సమన్వయ విధానాల ద్వారా ప్రధాన ఇంధన వనరుగా ఎలా మార్చవచ్చో భారతదేశ సౌర విద్యుత్ వృద్ధి చూపుతోంది. సోలార్ పార్కులు, రూఫ్టాప్ సిస్టమ్స్ నుంచి ఫ్లోటింగ్ సోలార్, వ్యవసాయ పంపులు, దేశీయ తయారీ, అంతర్జాతీయ కూటముల వరకు, భారతదేశం ఒక పూర్తిస్థాయి సోలార్ పర్యావరణ వ్యవస్థను నిర్మిస్తోంది. తదుపరి దశలో నిల్వ సామర్థ్యం, గ్రిడ్ విశ్వసనీయత, స్థానిక తయారీ, అందరికీ ఇంధనం చేరవేయడంపై దృష్టి పెట్టాలి. అప్పుడే భారతదేశ స్వచ్ఛమైన ఇంధన పరివర్తనకు సౌర విద్యుత్ కేంద్ర బిందువుగా మారుతుంది.
యూపీఎస్సీ పాత ప్రశ్న (UPSC PYQ)
ప్రశ్న. కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి: (2016)
- 2015 ఐక్యరాజ్యసమితి వాతావరణ మార్పుల సదస్సులో అంతర్జాతీయ సౌర కూటమిని ప్రారంభించారు.
- ఐక్యరాజ్యసమితిలోని అన్ని సభ్య దేశాలు ఈ కూటమిలో సభ్యులుగా ఉన్నాయి.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?
(a) 1 మాత్రమే
(b) 2 మాత్రమే
(c) 1, 2 రెండూ
(d) 1, 2 ఏదీ కాదు
జవాబు: (a) 1 మాత్రమే
వివరణ:
- వాక్యం 1 సరైనది: 2015లో పారిస్లో జరిగిన కాప్21 (COP21) ఐక్యరాజ్యసమితి వాతావరణ మార్పుల సదస్సులో భారతదేశం, ఫ్రాన్స్ దేశాలు ‘అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి’ని (ISA) ప్రారంభించాయి.
- వాక్యం 2 తప్పు: యూపీఎస్సీ (UPSC) ఈ ప్రశ్న అడిగిన సమయంలో, కర్కట రేఖ (Tropic of Cancer), మకర రేఖల (Tropic of Capricorn) మధ్య ఉన్న లేదా పాక్షికంగా విస్తరించి ఉన్న సౌర వనరులు పుష్కలంగా గల దేశాలకు మాత్రమే ఐఎస్ఏ పరిమితమై ఉండేది.
మల్టిపుల్ ఛాయిస్ ప్రశ్న (CARE MCQ)
ప్రశ్న. భారతదేశ సౌర విద్యుత్ కార్యక్రమాలకు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- నిల్వ వ్యవస్థలతో కూడిన ఫ్లోటింగ్ సోలార్ ప్రాజెక్టులకు మద్దతు ఇవ్వడం పీఎం సూర్య సరోవర్ యోజన లక్ష్యం.
- పీఎం సూర్య ఘర్ పథకం గృహాల్లో రూఫ్టాప్ సోలార్ వినియోగాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది.
- వ్యవసాయంలో సౌర విద్యుత్ వినియోగాన్ని పీఎం-కుసుమ్ ప్రోత్సహిస్తుంది.
- ఏఎల్ఎంఎం (ALMM) అనేది సోలార్ పీవీ మాడ్యూల్స్, సెల్స్ నాణ్యతను నిర్ధారించడానికి సంబంధించినది.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాలలో ఏవి సరైనవి?
(a) 1, 2, 3 మాత్రమే
(b) 2, 4 మాత్రమే
(c) 1, 3, 4 మాత్రమే
(d) 1, 2, 3, 4
సరైన జవాబు: (d) 1, 2, 3, 4
వివరణ:
ఇచ్చిన నాలుగు వాక్యాలూ సరైనవే. పీఎం సూర్య సరోవర్ పథకం నిల్వతో కూడిన ఫ్లోటింగ్ సోలార్పై దృష్టి పెడుతుంది. పీఎం సూర్య ఘర్ రూఫ్టాప్ సోలార్ను ప్రోత్సహిస్తుంది. పీఎం-కుసుమ్ వ్యవసాయంలో సౌర విద్యుత్కు మద్దతు ఇస్తుంది. అలాగే ఏఎల్ఎంఎం ఆమోదిత సోలార్ పీవీ నమూనాలు, తయారీదారుల నాణ్యతను నిర్ధారిస్తుంది.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
1. పీఎం సూర్య సరోవర్ యోజన అంటే ఏమిటి?
బ్యాటరీ నిల్వ వ్యవస్థలతో కూడిన ఫ్లోటింగ్ సోలార్ ప్రాజెక్టులకు సంబంధించిన పథకం ఇది.
2. పీఎం సూర్య ఘర్ అంటే ఏమిటి?
గృహాల కోసం ఉద్దేశించిన ఒక రూఫ్టాప్ సోలార్ పథకం.
3. పీఎం-కుసుమ్ అంటే ఏమిటి?
వ్యవసాయంలో సౌర విద్యుత్ను ప్రోత్సహించే పథకం.
4. ఏఎల్ఎంఎం (ALMM) అంటే ఏమిటి?
ప్రభుత్వం ఆమోదించిన సోలార్ పీవీ నమూనాలు, తయారీదారుల నాణ్యతా నిర్ధారణ జాబితా.
5. గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్ అంటే ఏమిటి?
పునరుత్పాదక ఇంధనాన్ని తరలించడానికి ఉద్దేశించిన విద్యుత్ ప్రసార కార్యక్రమం.
6. ఐఎస్ఏ (ISA) అంటే ఏమిటి?
భారతదేశం, ఫ్రాన్స్ కలిసి స్థాపించిన అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి.
7. ఒసోవాగ్ (OSOWOG) అంటే ఏమిటి?
అనుసంధానమైన ప్రపంచ పునరుత్పాదక ఇంధన గ్రిడ్ (ఇంటర్ కనెక్టెడ్ గ్లోబల్ గ్రిడ్) సాధన కోసం రూపొందించిన విధానం.
మూలం: పీఐబీ (PIB)
ఔచిత్యం: యూపీఎస్సీ (UPSC) జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ II: విద్య, పాలన, సామాజిక న్యాయం, దుర్బల వర్గాల (Vulnerable Sections) సంక్షేమం.
ప్రిలిమ్స్ పదాలు:
విద్యా హక్కు చట్టం (RTE Act), పరిసరాల్లో పాఠశాల (Neighbourhood School), యూడైస్+ (UDISE+), నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog), పాఠశాల నిర్వహణ కమిటీ (School Management Committee – SMC).
మెయిన్స్ పదాలు:
పాఠశాలల హేతుబద్ధీకరణ (School rationalisation), విద్యలో సమానత్వం (Equity in education), ప్రభుత్వ విద్య లభ్యత (Public education access), లింగపరంగా బడి మానేసే ప్రమాదం (Gendered dropout risk), కేంద్ర-రాష్ట్రాల జవాబుదారీతనం (Centre-State accountability).
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది? (Why in News?)
గత దశాబ్ద కాలంలో దేశవ్యాప్తంగా సుమారు 94,000 ప్రభుత్వ పాఠశాలలు మూతపడ్డాయని నీతి ఆయోగ్ ఇటీవల ఒక నివేదికలో పేర్కొంది. అంటే సగటున రోజుకు దాదాపు 25 పాఠశాలలు మూతపడ్డాయి. దీనివల్ల ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లల నమోదు (Enrolment) 2.26 కోట్లు తగ్గింది. 2005లో మొత్తం విద్యార్థుల నమోదులో 71% వాటాతో ఉన్న ప్రభుత్వ పాఠశాలల సంఖ్య, 2024-25 నాటికి 49.24%కి పడిపోయింది.
ప్రభుత్వ పాఠశాలలను ఎందుకు మూసివేస్తున్నారు? (Why are Government Schools Shutting Down?)
- దేశవ్యాప్తంగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ప్రధానంగా పాఠశాలల హేతుబద్ధీకరణ (School rationalisation) పేరుతో ప్రభుత్వ పాఠశాలలను మూసివేస్తున్నాయి లేదా విలీనం చేస్తున్నాయి.
- పాఠశాలల హేతుబద్ధీకరణ అంటే తక్కువ మంది విద్యార్థులు ఉన్న పాఠశాలలను మూసివేయడం లేదా సమీపంలోని వేరే పాఠశాలలో విలీనం చేసి, ఆ పిల్లలను అక్కడికి పంపడం. జాతీయ విద్యా విధానం 2020 (NEP 2020) ఈ హేతుబద్ధీకరణను సమర్థిస్తోంది. కానీ అదే సమయంలో పరిసరాల్లో పాఠశాలలు ఉండాలనే (Neighbourhood schools) భావనకు ముప్పు వాటిల్లకూడదని కూడా హెచ్చరించింది.
- సమస్య ఏమిటంటే, ఈ మూసివేతలకు కేవలం జనాభా మార్పు, వలసలు లేదా పట్టణీకరణ మాత్రమే కారణం కాదు. ఎక్కువ దూరం ప్రయాణించలేని లేదా ప్రైవేట్ పాఠశాలలకు మారలేని పిల్లలపై ప్రభావం చూపే విధంగా, పలు రాష్ట్రాల్లో ప్రభుత్వాలు సమన్వయంతో తీసుకున్న పాలనాపరమైన నిర్ణయాలుగానే ఈ మూసివేతలు కనిపిస్తున్నాయి.
ప్రభుత్వ పాఠశాలల మూసివేతలో జాతీయ ధోరణి (National Trend in Government School Closures)
లోక్సభలో ప్రవేశపెట్టిన ప్రభుత్వ డేటా, ప్రభుత్వ విద్యా మౌలిక సదుపాయాల్లో స్పష్టమైన క్షీణతను చూపుతోంది.
సూచిక (Indicator) | మునుపటి స్థితి | తర్వాతి స్థితి |
జాతీయ స్థాయిలో ప్రభుత్వ పాఠశాలలు | 2014-15లో 11.07 లక్షలు | 2023-24లో 10.17 లక్షలు |
సుమారు క్షీణత | సుమారు 89,000 పాఠశాలలు తగ్గాయి | |
జాతీయ స్థాయిలో ప్రైవేట్ పాఠశాలలు | 2.88 లక్షలు | 3.31 లక్షలు |
ప్రభుత్వ పాఠశాలల నమోదు వాటా | 2005లో 71% | 2024-25లో 49.24% |
ఇది ప్రభుత్వ పాఠశాలల సంఖ్య క్షీణిస్తుండగా, అదే సమయంలో ప్రైవేట్ పాఠశాలల సంఖ్య పెరుగుతోందని స్పష్టంగా సూచిస్తోంది.
తీవ్రంగా ప్రభావితమైన రాష్ట్రాలు (Worst-Affected States)
1. ఉత్తరప్రదేశ్ (Uttar Pradesh)
పాఠశాలల సంఖ్యలో అత్యంత తీవ్రమైన క్షీణత ఉత్తరప్రదేశ్లో కనిపించింది. కేవలం ఒకే సంవత్సరంలో ప్రభుత్వ పాఠశాలల సంఖ్య సుమారు 1.63 లక్షల నుంచి 1.38 లక్షలకు పడిపోయింది. అంటే 25,000 కంటే ఎక్కువ పాఠశాలలు మూతపడ్డాయి.
2. మధ్యప్రదేశ్ (Madhya Pradesh)
మధ్యప్రదేశ్లో ప్రభుత్వ పాఠశాలల సంఖ్య 2018-19లో సుమారు 1.22 లక్షలు ఉండగా, మరుసటి ఏడాదికి 99,411కి పడిపోయింది. పన్నెండు నెలల వ్యవధిలోనే దాదాపు 22,600 పాఠశాలలు తగ్గాయి.
రాష్ట్ర పాఠశాల విద్యాశాఖ నివేదికలో పిల్లలు విద్యకు దూరమవుతున్న తీవ్రమైన సూచికలు కనిపించాయి:
- 7.37 లక్షల మంది పిల్లల పాఠశాల రికార్డులు లేవు.
- 11.38 లక్షల మంది పిల్లలు “డ్రాప్ బాక్స్” (Drop Box) కేటగిరీలో ఉన్నారు, అంటే వారు ఎప్పుడైనా బడి మానేసే ప్రమాదం ఉంది.
- 1.23 లక్షల మంది పిల్లలు అప్పటికే బడి మానేసినట్లు (Dropouts) రికార్డులు చెబుతున్నాయి.
- కుటుంబ వలసల కారణంగా 1.55 లక్షల మంది పిల్లలు బడి మానేశారు.
- 3,500 కు పైగా ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో కొత్తగా ఒక్క అడ్మిషన్ కూడా జరగలేదు.
- మరో 6,500 పాఠశాలల్లో 10 కంటే తక్కువ అడ్మిషన్లు జరిగాయి.
- ఝబువా (Jhabua), శివపురి (Shivpuri) జిల్లాల్లో సుమారు 29,000 మంది పిల్లలు డ్రాప్ బాక్స్ కేటగిరీలో ఉన్నారు.
పాఠశాలల మూసివేతకు, విద్యా వ్యవస్థ నుంచి పిల్లలు అదృశ్యమవడానికి (Invisibilisation) దగ్గరి సంబంధం ఉందని ఇది చూపిస్తోంది.
3. జమ్మూ కాశ్మీర్ (Jammu and Kashmir)
జమ్మూ కాశ్మీర్లో హేతుబద్ధీకరణ పేరుతో 4,300కు పైగా పాఠశాలలను మూసివేశారు లేదా విలీనం చేశారు. యూడైస్+ (UDISE+) గణాంకాల ప్రకారం, రాష్ట్రంలో పాఠశాలల సంఖ్య 2020-21లో 23,167 ఉండగా, 2022-23 నాటికి 18,785కి పడిపోయింది.
రాష్ట్రంలో దాదాపు 13,000 ఉపాధ్యాయ పోస్టులు ఖాళీగా ఉన్నాయని నివేదికలు పేర్కొన్నాయి. చాలా ప్రాంతాల్లో పిల్లలు ఇప్పుడు పనిచేస్తున్న పాఠశాలకు చేరుకోవడానికి రోజూ 4 నుంచి 6 కిలోమీటర్లు ప్రయాణిస్తున్నారు. ఇది విద్యా హక్కు చట్టం కింద ఇచ్చిన పరిసరాల్లో పాఠశాలలు ఉండాలనే హామీని బలహీనపరుస్తోంది.
పిల్లల విద్యా లభ్యతపై ప్రభావం (Impact on Children’s Access to Education)
అన్ని సామాజిక వర్గాలు సమానంగా ప్రభుత్వ పాఠశాలలను ఉపయోగించడం లేదు. పేద కుటుంబాలు, షెడ్యూల్డ్ కులాలు (SC), షెడ్యూల్డ్ తెగలు (ST), మైనారిటీలు, వెనుకబడిన వర్గాలు, గ్రామీణ కుటుంబాల పిల్లలే వీటిని ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తున్నారు.
సమీపంలో ఉన్న పాఠశాలను మూసివేసినప్పుడు, పిల్లలు కింది సమస్యలు ఎదుర్కొంటారు:
- ఎక్కువ దూరం ప్రయాణించాల్సి రావడం
- రవాణా ఖర్చులు పెరగడం
- భద్రత తగ్గడం
- బడి మానేసే ప్రమాదం (Dropout risk) పెరగడం
- అభ్యాసన నిరంతరాయంగా సాగకపోవడం (Loss of learning continuity)
- భరించలేని ఖర్చుతో కూడిన ప్రైవేట్ పాఠశాలలపై ఆధారపడటం
- పాఠశాలలపై స్థానిక ప్రజల పర్యవేక్షణ బలహీనపడటం
కాబట్టి, కాగితాలపై హేతుబద్ధీకరణ సమర్థవంతంగా కనిపించినప్పటికీ, క్షేత్రస్థాయిలో అది విద్యను అందుబాటులో లేకుండా చేస్తుంది.
అతిపెద్ద భారాన్ని మోస్తున్నది ఎవరు? (Who Bears the Biggest Burden?)
1. పేద గ్రామీణ పిల్లలు (Poor Rural Children)
పేద కుటుంబాలు తరచుగా రవాణా లేదా ప్రైవేట్ పాఠశాలల ఖర్చులను భరించలేరు. వారికి సమీపంలో ఉన్న ప్రభుత్వ పాఠశాల కేవలం ఒక ఎంపిక మాత్రమే కాదు; అది వారికి అందుబాటులో ఉన్న ఏకైక మార్గం.
2. బాలికలు (Girls)
పాఠశాల దూరంగా ఉంటే, ముందుగా ఆడపిల్లలనే బడి మాన్పిస్తుంటారు. దూరం పెరిగే కొద్దీ భద్రత, రవాణా ఇబ్బందులు, ఇంటి బాధ్యతలకు సంబంధించిన ఆందోళనలు పెరుగుతాయి.
3. ఎస్సీ, ఎస్టీ, మైనారిటీ పిల్లలు (SC, ST and Minority Children)
2019 నాటి జాతీయ నమూనా సర్వే (National Sample Survey) ఆధారిత విశ్లేషణ ప్రకారం, ఉచిత విద్య లభ్యత అసమానంగా క్షీణించింది. ముస్లిం, ఎస్సీ, ఎస్టీ కుటుంబాలకు సమీపంలో ఉన్న పాఠశాలలు అందుబాటులో లేకుండా పోయాయి.
4. వలస, నిరాశ్రయ కుటుంబాలు (Migrant and Displaced Families)
పనుల కోసం వలస వెళ్లే కుటుంబాలకు చెందిన పిల్లలు పాఠశాల రికార్డుల నుంచి అదృశ్యమయ్యే ప్రమాదం, బడి మానేసే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది.
5. మల్టీ-గ్రేడ్ తరగతి గదుల్లోని పిల్లలు (Children in Multi-Grade Classrooms)
విలీనం చేసిన లేదా సరైన సదుపాయాలు లేని పలు పాఠశాలల్లో, ఒకే ఉపాధ్యాయుడు అనేక తరగతులను కలిపి బోధించాల్సి వస్తుంది. ఇది విద్య నాణ్యతను దెబ్బతీస్తుంది. విద్యా హక్కు చట్టం (RTE) సూచించిన ఉపాధ్యాయుల నియామక, నాణ్యతా ప్రమాణాలను ఇది ఉల్లంఘిస్తుంది.
కేంద్ర, రాష్ట్రాల బాధ్యత (Centre-State Responsibility)
- విద్య ఉమ్మడి జాబితాలో (Concurrent List) ఉన్నందున, పాఠశాలల మూసివేతకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలే బాధ్యత వహించాలని కేంద్ర ప్రభుత్వం వాదించింది. అయితే, కేంద్ర ప్రభుత్వం తన బాధ్యతల నుంచి పూర్తిగా తప్పుకోలేదు.
- విద్యా హక్కు చట్టం ఒక కేంద్ర చట్టం. దీని కింద ఉచిత, నిర్బంధ, పరిసరాల్లో పాఠశాల (Neighbourhood schooling) ఏర్పాటు అనేది జాతీయ స్థాయి బాధ్యత. కేంద్ర నిధులు, ఎన్ఈపీ (NEP) కింద విధించే నిబంధనలు, జాతీయ విద్యా విధానాల ద్వారా కూడా కేంద్రం రాష్ట్ర పాఠశాల విద్యను ప్రభావితం చేస్తుంది.
- పాఠశాలల హేతుబద్ధీకరణ అనేది పబ్లిక్ విద్యకు పిల్లల ప్రాప్యతను (Access) బలహీనపరచకుండా చూసుకోవాల్సిన బాధ్యత కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు రెండింటిపైనా ఉంది.
విద్యా హక్కు చట్టం ఎందుకు విఫలమవుతోంది? (Why the RTE Act Has Fallen Short)
6 నుంచి 14 సంవత్సరాల పిల్లలకు ఉచిత, నిర్బంధ విద్యను అందించే విద్యా హక్కు చట్టం, 2009 (2010 నుంచి అమల్లోకి వచ్చింది), కొన్ని పరిమితుల వల్ల ఆశించిన ఫలితాలను సాధించలేకపోతోంది.
1. పరిసరాల్లో పాఠశాలల భావనకు రక్షణ కరవు (Weak Protection of Neighbourhood Schools)
ఈ చట్టం పరిసరాల్లో పాఠశాలలు ఉండాలనే సూత్రాన్ని గుర్తించినప్పటికీ, భారీ స్థాయిలో జరుగుతున్న పాఠశాలల విలీనాలు దీనిని బలహీనపరుస్తున్నాయి.
2. నాణ్యతపై పరిమిత దృష్టి (Limited Focus on Quality)
ఈ చట్టం విద్య అందుబాటులో ఉండేలా చూస్తుంది కానీ, తరగతి గదుల్లో బోధనా నాణ్యతకు తగిన హామీ ఇవ్వడం లేదు.
3. అమలులో బలహీనత (Weak Enforcement Capacity)
పిల్లలు తమ సొంత చట్టపరమైన హక్కులను తాముగా వినియోగించుకోలేరు. పాఠశాలల మూసివేతను చట్టబద్ధంగా లేదా సంస్థాగతంగా సవాలు చేసే సామర్థ్యం పేద, గ్రామీణ తల్లిదండ్రులకు తరచుగా ఉండటం లేదు.
4. బలహీనమైన పాఠశాల నిర్వహణ కమిటీలు (School Management Committees Remain Weak)
తల్లిదండ్రులకు, స్థానికులకు పాఠశాల నిర్వహణలో గొంతుకనివ్వడానికి ఈ ఎస్ఎంసీ (SMC) లను ఏర్పాటు చేశారు. కానీ ఇవి తరచుగా క్రియాశూన్యంగా ఉంటున్నాయి లేదా సమావేశాలు క్రమం తప్పకుండా జరగడం లేదు.
5. అధికార అసమానత (Power Imbalance)
కుటుంబాలు ప్రభుత్వాన్ని జవాబుదారీగా నిలబెట్టగలవని ఈ చట్టం భావిస్తోంది. కానీ పేద కుటుంబాలకు తరచుగా ఆ స్థాయిలో ప్రశ్నించే బలం ఉండదు.
6. ఉపాధ్యాయుల కొరత, అభ్యాసన లోపాలు (Staffing and Learning Gaps)
పాఠశాలలు అధికారికంగా తెరిచి ఉన్నప్పటికీ, ఉపాధ్యాయుల కొరత, ఒకే ఉపాధ్యాయుడు అనేక తరగతులకు బోధించడం (Multi-grade teaching) లాంటివి విద్య నాణ్యతను దెబ్బతీస్తున్నాయి.
భారతదేశంలో విద్యకు సంబంధించిన రాజ్యాంగ నిబంధనలు (Constitutional Provisions on Education in India)
ఆర్టికల్ | నిబంధన |
ప్రాథమిక హక్కులు (Fundamental Rights) | |
21A | నిర్బంధ విద్యా హక్కు |
28 | కొన్ని విద్యా సంస్థలలో మతపరమైన బోధన లేదా ఆరాధనకు హాజరుకాకుండా ఉండే స్వేచ్ఛ |
30 | విద్యా సంస్థలను స్థాపించడానికి, నిర్వహించడానికి మైనారిటీలకు ఉన్న హక్కు |
ఆదేశిక సూత్రాలు (Directive Principles of State Policy – DPSP) | |
41 | కొన్ని సందర్భాల్లో పని హక్కు, విద్యా హక్కు, ప్రభుత్వ సహాయం పొందే హక్కు |
45 | పిల్లలకు ఉచిత, నిర్బంధ విద్యను అందించే నిబంధన
ఆరు సంవత్సరాల లోపు పిల్లలకు ప్రారంభ బాల్య సంరక్షణ, విద్యను అందించే నిబంధన |
ప్రాథమిక విధులు (Fundamental Duties) | |
51A | ఆరు నుంచి పద్నాలుగు సంవత్సరాల మధ్య వయస్సు ఉన్న తన బిడ్డకు లేదా సంరక్షణలో ఉన్నవారికి విద్య కోసం అవకాశాలు కల్పించడం తల్లిదండ్రులు లేదా సంరక్షకుల విధి. |
పార్ట్ XVII – అధికార భాష (Part XVII – Official Language) | |
350A | ప్రాథమిక స్థాయిలో మాతృభాషలో బోధన సదుపాయాలు
• భాషా మైనారిటీ వర్గాలకు చెందిన పిల్లలకు ప్రాథమిక విద్యా స్థాయిలో మాతృభాషలో బోధనకు తగిన సదుపాయాలను అందించడానికి ప్రతి రాష్ట్రం కృషి చేయాలి.
• ఈ సదుపాయాలను కల్పించడానికి రాష్ట్రాలకు అవసరమని భావించిన సూచనలను జారీ చేసే అధికారం రాష్ట్రపతికి ఉంటుంది. |
ముందున్న మార్గం (Way Forward)
1. పరిసరాల్లో పాఠశాల సూత్రాన్ని కాపాడాలి
చిన్నపిల్లలు సుదూర ప్రాంతాలకు ప్రయాణించాల్సిన పరిస్థితులు తలెత్తితే, పాఠశాలల హేతుబద్ధీకరణను (Rationalisation) అనుమతించకూడదు.
2. మూసివేతకు ముందు సామాజిక ప్రభావ అంచనా (Social Impact Assessment)
పాఠశాలను మూసివేసే లేదా విలీనం చేసే ముందు, దానివల్ల బాలికలు, ఎస్సీ/ఎస్టీ పిల్లలు, మైనారిటీలు, దివ్యాంగులు (Children with disabilities), వలస కుటుంబాలపై పడే ప్రభావాన్ని రాష్ట్రాలు అంచనా వేయాలి.
3. స్కూల్ మ్యాపింగ్ (School Mapping) ను బలోపేతం చేయాలి
యూడైస్+ (UDISE+), స్థానిక సర్వేలు, ఇంటింటి ప్రచారాల ద్వారా పాఠశాల రికార్డుల్లో లేని పిల్లలను గుర్తించాలి.
4. విలీనం అనివార్యమైన చోట సురక్షిత రవాణా కల్పించాలి
పాఠశాలను విలీనం చేసినట్లయితే, ముఖ్యంగా బాలికలు, చిన్న పిల్లలకు ఉచిత, సురక్షిత రవాణాను కచ్చితంగా కల్పించాలి.
5. ఉపాధ్యాయ ఖాళీలను భర్తీ చేయాలి
ఉపాధ్యాయులు లేని పాఠశాలలు అందుబాటులో ఉన్నా, అవి ఆర్టీఈ (RTE) లక్ష్యాన్ని నెరవేర్చలేవు.
6. పాఠశాల నిర్వహణ కమిటీలను (SMCs) పునరుద్ధరించాలి
పాఠశాలల మూసివేత లేదా విలీనానికి ముందు క్రమం తప్పకుండా ఎస్ఎంసీ (SMC) లను సమావేశపరిచి వారి అభిప్రాయాలు తీసుకోవాలి.
7. కేంద్ర-రాష్ట్ర పర్యవేక్షణ వ్యవస్థ (Centre-State Monitoring Mechanism)
రాష్ట్ర స్థాయిలో జరిగే హేతుబద్ధీకరణ ఆర్టీఈ (RTE) నిబంధనలను ఉల్లంఘిస్తోందా లేదా అని కేంద్రం పర్యవేక్షించాలి.
8. ప్రభుత్వ పాఠశాలలను సామాజిక మౌలిక సదుపాయాలుగా పరిగణించాలి
ప్రభుత్వ పాఠశాలలను కేవలం విద్యార్థుల నమోదు సంఖ్య ద్వారా అంచనా వేయకూడదు. సామాజిక న్యాయం, లింగ సమానత్వం, గ్రామీణ ప్రాంతాలకు విద్యను చేరువ చేయడంలో వాటి పాత్రను గుర్తించాలి.
ముగింపు (Conclusion)
జాగ్రత్తగా ప్రణాళిక చేయకపోతే పాలనాపరమైన హేతుబద్ధీకరణ, విద్యార్థులను విద్యకు దూరం చేస్తుందని ప్రభుత్వ పాఠశాలల మూసివేత స్పష్టం చేస్తోంది. అధికారిక రికార్డులలో “ప్రయోజనం లేదు (Unviable)” అని కనిపించే పాఠశాల, ఒక పేద బిడ్డకు, ఒక బాలికకు, లేదా ఒక గిరిజన కుటుంబానికి అందుబాటులో ఉన్న ఏకైక విద్యా సంస్థ కావచ్చు. హేతుబద్ధీకరణ కారణంగా విద్య అనే రాజ్యాంగబద్ధమైన హామీ బలహీనపడకుండా భారతదేశం చూసుకోవాలి. పబ్లిక్ విద్య భవిష్యత్తు పరిసరాల్లో పాఠశాలలను కాపాడుకోవడం, ఉపాధ్యాయుల లభ్యత, సామాజిక సమానత్వం, జవాబుదారీ పాలన పైనే ఆధారపడి ఉంది.
యూపీఎస్సీ పాత ప్రశ్న (UPSC PYQ)
ప్రశ్న. భారత రాజ్యాంగంలోని కింది నిబంధనలలో ఏవి విద్యపై ప్రభావం చూపుతాయి?
- ఆదేశిక సూత్రాలు (Directive Principles of State Policy)
- గ్రామీణ, పట్టణ స్థానిక సంస్థలు (Rural and Urban Local Bodies)
- ఐదవ షెడ్యూల్ (Fifth Schedule)
- ఆరవ షెడ్యూల్ (Sixth Schedule)
- ఏడవ షెడ్యూల్ (Seventh Schedule)
సరైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి:
(a) 1, 2 మాత్రమే
(b) 3, 4, 5 మాత్రమే
(c) 1, 2, 5 మాత్రమే
(d) 1, 2, 3, 4, 5
జవాబు: (d) 1, 2, 3, 4, 5
వివరణ
- ఆదేశిక సూత్రాలు (Directive Principles of State Policy) – సరైనది
ఆదేశిక సూత్రాలలో విద్యకు సంబంధించిన నిబంధనలు ఉన్నాయి, ముఖ్యంగా ఆర్టికల్ 41, ఆర్టికల్ 45, ఆర్టికల్ 46.
- గ్రామీణ, పట్టణ స్థానిక సంస్థలు (Rural and Urban Local Bodies) – సరైనది
73వ, 74వ రాజ్యాంగ సవరణలు, ప్రత్యేకించి 11వ, 12వ షెడ్యూల్ల ద్వారా స్థానిక సంస్థలకు విద్యతో సహా వివిధ రంగాల్లో బాధ్యతలు కల్పించాయి.
- ఐదవ షెడ్యూల్ (Fifth Schedule) – సరైనది
ఐదవ షెడ్యూల్ షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగల పరిపాలనకు సంబంధించినది. ఈ ప్రాంతాలలో గిరిజన సంఘాల విద్య ఒక ముఖ్యమైన పాలనాపరమైన అంశం.
- ఆరవ షెడ్యూల్ (Sixth Schedule) – సరైనది
ఈశాన్య భారతంలోని గిరిజన ప్రాంతాల్లోని స్వయంప్రతిపత్తి గల కౌన్సిల్లకు (Autonomous councils) ఆరవ షెడ్యూల్ విద్యతో సహా పలు అంశాలపై అధికారాలను ఇస్తుంది.
- ఏడవ షెడ్యూల్ (Seventh Schedule) – సరైనది
ఏడవ షెడ్యూల్ కింద విద్యను ఉమ్మడి జాబితాలో (Concurrent List) చేర్చారు. దీనివల్ల విద్యపై చట్టాలు చేయడానికి కేంద్రం, రాష్ట్రాలు రెండింటికీ అధికారం ఉంటుంది.
మల్టిపుల్ ఛాయిస్ ప్రశ్న (CARE MCQ)
ప్రశ్న. భారతదేశంలో ప్రభుత్వ పాఠశాలల మూసివేతకు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- పాఠశాలల మూసివేతను తరచుగా హేతుబద్ధీకరణ (Rationalisation) పేరుతో సమర్థిస్తుంటారు.
- విద్యా హక్కు చట్టం (Right to Education Act) పరిసరాల్లో పాఠశాలల ప్రాముఖ్యతను గుర్తిస్తుంది.
- సమీపంలో ఉన్న పాఠశాలలను మూసివేయడం వల్ల ఆడపిల్లలు, పేద కుటుంబాల పిల్లలపై తీవ్ర ప్రభావం పడుతుంది.
- విద్య అనేది పూర్తిగా రాష్ట్ర జాబితాలో (State List) మాత్రమే ఉన్న అంశం.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాలలో ఏవి సరైనవి?
(a) 1, 2, 3 మాత్రమే
(b) 1, 4 మాత్రమే
(c) 2, 3, 4 మాత్రమే
(d) 1, 2, 3, 4
సరైన జవాబు: (a) 1, 2, 3 మాత్రమే
వివరణ:
- వాక్యాలు 1, 2, 3 సరైనవి. పాఠశాలల మూసివేతను తరచుగా హేతుబద్ధీకరణ పేరుతో చేస్తున్నారు. కానీ దీనివల్ల పరిసరాల్లో పాఠశాలలు ఉండాలనే లక్ష్యం దెబ్బతింటుంది, పేద పిల్లలు, ఆడపిల్లలు విద్యకు దూరమవుతారు.
- వాక్యం 4 తప్పు. విద్య ఉమ్మడి జాబితాలో (Concurrent List) ఉంది. ఇది పూర్తిగా రాష్ట్ర జాబితాకు పరిమితం కాదు.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
1. ప్రభుత్వ పాఠశాలలను ఎందుకు మూసివేస్తున్నారు?
పాఠశాలల హేతుబద్ధీకరణ పేరుతో వీటిని ప్రధానంగా మూసివేస్తున్నారు లేదా విలీనం చేస్తున్నారు.
2. పాఠశాలల హేతుబద్ధీకరణ (School rationalisation) అంటే ఏమిటి?
విద్యార్థుల నమోదు తక్కువగా ఉన్న పాఠశాలలను మూసివేయడం లేదా విలీనం చేసి, ఆ పిల్లలను వేరే పాఠశాలకు పంపడం.
3. హేతుబద్ధీకరణ వివాదాస్పదంగా ఎందుకు మారింది?
దీనివల్ల పాఠశాలల దూరం పెరిగి, పేద, గ్రామీణ పిల్లలకు విద్య అందుబాటులో లేకుండా పోయే ప్రమాదం ఉంది.
4. గత దశాబ్దంలో ఎన్ని ప్రభుత్వ పాఠశాలలు మూతపడ్డాయి?
నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog) నివేదిక ప్రకారం సుమారు 94,000 పాఠశాలలు.
5. ప్రభుత్వ పాఠశాలల నమోదులో ఏం మార్పు వచ్చింది?
దాదాపు 2.26 కోట్ల మంది విద్యార్థులు తగ్గారు.
6. పాఠశాలల మూసివేత వల్ల ఎక్కువగా ప్రభావితమైన రాష్ట్రాలు ఏవి?
ఉత్తరప్రదేశ్, మధ్యప్రదేశ్, జమ్మూ కాశ్మీర్.
7. ఆడపిల్లలపై ఎందుకు ఎక్కువ ప్రభావం పడుతోంది?
పాఠశాల దూరం పెరిగితే భద్రత, రవాణా ఇబ్బందుల వల్ల కుటుంబాలు ముందుగా ఆడపిల్లలనే బడి మాన్పిస్తుంటాయి.
8. ఈ మూసివేత వల్ల ఏ వర్గాలపై ఎక్కువ ప్రభావం పడుతోంది?
పేద గ్రామీణ పిల్లలు, ఎస్సీలు, ఎస్టీలు, మైనారిటీలు, వెనుకబడిన వర్గాలు, వలస కుటుంబాలు.
9. విద్యా హక్కు చట్టం (RTE Act) అంటే ఏమిటి?
ఇది 6 నుంచి 14 సంవత్సరాల పిల్లలకు ఉచిత, నిర్బంధ విద్యను హామీ ఇస్తుంది.
మూలం: ది హిందూ (The Hindu)
