var breakpoints = [{"label":"Desktop","slug":"Desktop","value":"base","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Tablet","slug":"Tablet","value":"1024","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Mobile","slug":"Mobile","value":"767","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true}];
ప్రశ్న: వ్యోమగాములను అంతరిక్షంలోకి ప్రవేశపెట్టడం ఎంత ముఖ్యమో, వాతావరణంలోకి సురక్షితంగా తిరిగి ప్రవేశించడం కూడా అంతే ముఖ్యం. భారతదేశ గగన్యాన్ మిషన్ థర్మల్ ప్రొటెక్షన్, రికవరీ సిస్టమ్స్‌ను ఉదహరిస్తూ ఈ వ్యాఖ్యను వివరించండి.
(జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ III: అంతరిక్ష సాంకేతికత, స్వదేశీకరణ, శాస్త్రీయ విజయాలు)
Q. Safe atmospheric re-entry is as important as launching astronauts into space. Explain this statement with reference to the thermal protection and recovery systems of India’s Gaganyaan mission.
పరిచయం
భారతదేశం వ్యోమగాములను 400 కి.మీల దిగువ భూ కక్ష్యలోకి (Low Earth Orbit – LEO) పంపి, వారిని సురక్షితంగా తిరిగి తీసుకురాగలదని నిరూపించడమే గగన్యాన్ లక్ష్యం. వ్యోమనౌక వాతావరణంలోకి తిరిగి ప్రవేశించడం (Re-entry) అత్యంత కీలకమైనది. ఎందుకంటే క్రూ మాడ్యూల్ (Crew Module) సెకనుకు దాదాపు 7,500-8,000 మీటర్ల వేగంతో వాతావరణంలోకి ప్రవేశిస్తుంది. కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఉష్ణోగ్రత సుమారు 1,800°C వరకు ఉంటుంది.
ప్రధాన భాగం
రీ-ఎంట్రీ సమయంలో ఎదురయ్యే సవాళ్లు (Challenges during re-entry)
వ్యోమనౌక వేగంగా వాతావరణంలోకి వస్తున్నప్పుడు, దాని ముందున్న వాతావరణ వాయువులు వేగంగా కుదించుకుపోవడం (rapid compression of atmospheric gases) వల్ల ఉష్ణోగ్రత బాగా పెరుగుతుంది. ఇది మాడ్యూల్ చుట్టూ అధిక ఉష్ణోగ్రతతో కూడిన ఒక షాక్ లేయర్‌ను (shock layer) సృష్టిస్తుంది. ఈ ప్రక్రియలో విపరీతంగా మారే ఏరోడైనమిక్ శక్తులు (aerodynamic forces), వేగం తగ్గడం (deceleration) వంటివి ఉంటాయి. ఒకసారి రీ-ఎంట్రీ ప్రారంభమయ్యాక, సాధారణంగా దాన్ని ఆపలేరు. ఏవైనా వ్యవస్థలు విఫలమైతే (system failures), వాటిని మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దడానికి వ్యోమగాములకు చాలా తక్కువ సమయం ఉంటుంది.
థర్మల్ ప్రొటెక్షన్ సిస్టమ్ పాత్ర (Role of the thermal protection system)
గగన్యాన్ డబుల్-వాల్డ్ క్రూ మాడ్యూల్ (double-walled Crew Module) లో పీడనంతో కూడిన లోపలి నిర్మాణం (pressurised inner structure), పీడనం లేని బయటి నిర్మాణం (unpressurised external structure) ఉంటాయి. బయటి నిర్మాణంపై ఉష్ణాన్ని తట్టుకునే అబ్లేటివ్ థర్మల్ ప్రొటెక్షన్ సిస్టమ్ (ablative Thermal Protection System – TPS) ఉంటుంది. దీని వెడల్పాటి (blunt) ఆకారం వల్ల, విడిపోయిన షాక్ వేవ్ (detached shock wave), అధిక ఏరోడైనమిక్ డ్రాగ్ (aerodynamic drag – గాలి నిరోధం) ఏర్పడతాయి. దీనివల్ల నేరుగా వేడి బదిలీ కావడం (direct heat transfer) తగ్గి, క్యాప్సూల్ (capsule) వేగం తగ్గుతుంది.
అబ్లేటివ్ షీల్డ్ (ablative shield) కింది విధాలుగా రక్షణ కల్పిస్తుంది:
తక్కువ ఉష్ణ వాహకత (low thermal conductivity): లోపలికి ఉష్ణ ప్రవాహాన్ని పరిమితం చేస్తుంది.
పైరోలిసిస్ (pyrolysis): ఉష్ణం వల్ల రసాయనికంగా కుళ్లిపోవడం (chemical decomposition).
ఇన్సులేటింగ్ చార్ లేయర్ (insulating char layer) ఏర్పాటు: ఇది ఉష్ణాన్ని అడ్డుకుంటుంది.
అవుట్‌గ్యాసింగ్ (outgassing): ఇది సాపేక్షంగా చల్లని సరిహద్దు పొరను (boundary layer) సృష్టిస్తుంది.
నియంత్రిత కోత (controlled erosion): ఇది గ్రహించిన వేడిని బయటకు తీసుకువెళుతుంది.
ఈ వ్యవస్థ గగన్‌యాన్‌కు అనుకూలమైనది. ఎందుకంటే మారుతున్న ఉష్ణ భారాన్ని (fluctuating heat loads) తట్టుకోవడంలో ఇది నమ్మకమైనది. ఒకసారి మాత్రమే వాడే (single-use) క్రూ మాడ్యూల్‌కు ఇది సరిగ్గా సరిపోతుంది.
సమగ్ర రికవరీ వ్యవస్థ (Integrated recovery system)
వాతావరణంలోకి వచ్చాక మాడ్యూల్ వేగం తగ్గిన తర్వాత, నాలుగు రకాలైన పది పారాచూట్‌లు (parachutes) ఒకదాని తర్వాత ఒకటి వరుసగా తెరుచుకుంటాయి. సముద్రంలో పడిన తర్వాత (splashdown), క్రూ మాడ్యూల్ అప్‌రైటింగ్ సిస్టమ్ (Crew Module Uprighting System), క్యాప్సూల్‌ను రక్షించడానికి వీలుగా సరైన స్థితిలో ఉంచుతుంది. భారతదేశం SRE-1, CARE, TV-D1, ఇంటిగ్రేటెడ్ ఎయిర్ డ్రాప్ టెస్ట్‌ల (Integrated Air Drop Tests) ద్వారా ఈ సామర్థ్యాలను ఇప్పటికే పరీక్షించింది.
ముగింపు
కాబట్టి, మార్గదర్శకత్వం (guidance), మాడ్యూల్ ఓరియంటేషన్, ఉష్ణ రక్షణ (thermal protection), పారాచూట్‌లు తెరుచుకోవడం, అప్‌రైటింగ్ (uprighting), రికవరీతో కూడిన సమగ్ర భద్రతా వ్యవస్థపై (integrated safety chain) గగన్యాన్ విజయం ఆధారపడి ఉంటుంది. దీని విజయవంతమైన ప్రదర్శన మానవ సహిత అంతరిక్ష యాత్రలో భారతదేశ పూర్తి సామర్థ్యాన్ని నిలబెడుతుంది. అలాగే భవిష్యత్తులో భారతీయ అంతరిక్ష స్టేషన్ (Bharatiya Antariksh Station) వంటి కార్యక్రమాలకు మద్దతు ఇస్తుంది.
ప్రశ్న: రక్షణ రంగంలో స్వయం సమృద్ధిని సాధించేందుకు భారతదేశం చేస్తున్న ప్రయత్నాలు దేశ సైనిక సంసిద్ధతను, పారిశ్రామిక సామర్థ్యాన్ని, వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తిని బలోపేతం చేశాయి. 2047 నాటికి భారతదేశ రక్షణ లక్ష్యాలను సాధించడానికి ఇప్పటి వరకు సాధించిన పురోగతిని, పరిష్కరించాల్సిన సవాళ్లను చర్చించండి.
Q. India’s pursuit of defence self-reliance has strengthened its military preparedness, industrial capacity and strategic autonomy. Discuss the progress achieved and the challenges that must be addressed to realise India’s defence ambitions by 2047.
పరిచయం
రక్షణ రంగంలో స్వయం సమృద్ధి (Defence self-reliance) అంటే సైనిక వ్యవస్థలను దేశీయంగా రూపొందించడం (design), అభివృద్ధి చేయడం, తయారు చేయడం, నిర్వహించడం, ఆధునికీకరించే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉండటం. ఇది విదేశీ సరఫరాదారులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది. యుద్ధాలు (conflicts), ఆంక్షలు (sanctions), సరఫరా గొలుసులో అంతరాయాలు (supply-chain disruptions) ఏర్పడినప్పుడు రక్షణ సంసిద్ధతకు ఆటంకం లేకుండా చూస్తుంది.
ప్రధాన భాగం
ఆత్మనిర్భరత దిశగా పురోగతి (Progress Towards Atmanirbharta)
అధిక పెట్టుబడి, ఉత్పత్తి (Higher Investment and Production)
భారతదేశ రక్షణ బడ్జెట్ 2026–27లో ₹7.85 లక్షల కోట్లకు పెరిగింది. ఇందులో మూలధన వ్యయం (capital expenditure) ₹2.19 లక్షల కోట్లకు చేరుకుంది. 2025–26లో రక్షణ రంగ ఉత్పత్తి ₹1.78 లక్షల కోట్లుగా నమోదైంది.
రక్షణ ఎగుమతుల వృద్ధి (Growth of Defence Exports)
రక్షణ ఎగుమతులు 2013–14తో పోలిస్తే 56 రెట్లు పెరిగి, 2025–26 నాటికి ₹38,424 కోట్లకు చేరాయి. ప్రస్తుతం ఇవి 80 కి పైగా దేశాలకు వెళ్తున్నాయి. ఇది భారతీయ రక్షణ ఉత్పత్తులకు పెరుగుతున్న అంతర్జాతీయ ఆదరణను ప్రతిబింబిస్తుంది.
సేకరణ, స్వదేశీకరణ సంస్కరణలు (Procurement and Indigenisation Reforms)
డిఫెన్స్ అక్విజిషన్ ప్రొసీజర్ (Defence Acquisition Procedure – DAP) 2020 దేశీయ సేకరణకు (domestic procurement) ప్రాధాన్యత ఇస్తుంది. 5,521 వస్తువుల దిగుమతిపై నిషేధం విధిస్తూ పది సానుకూల స్వదేశీకరణ జాబితాలను (Positive Indigenisation Lists) రూపొందించారు. రక్షణ ఉత్పత్తుల సేకరణ మండలి (Defence Acquisition Council – DAC) డీఆర్‌డీఓ (DRDO) రూపొందించిన ₹6 లక్షల కోట్లకు పైగా విలువైన వ్యవస్థలకు ‘అవసరంగా అంగీకరించే (Acceptance of Necessity – AoN)’ అనుమతిని మంజూరు చేసింది.
ఆవిష్కరణలు, పారిశ్రామిక భాగస్వామ్యం (Innovation and Industrial Participation)
iDEX, ADITI, టెక్నాలజీ డెవలప్‌మెంట్ ఫండ్ (Technology Development Fund) వంటి పథకాలు స్టార్టప్‌లకు, ఎంఎస్‌ఎంఈ (MSME) లకు, ఆధునిక సాంకేతికతలకు మద్దతు ఇస్తున్నాయి. డీఆర్‌డీఓ (DRDO) 2,180 సాంకేతికత బదిలీ ఒప్పందాలపై (technology-transfer agreements) సంతకం చేసింది. డిఫెన్స్ కారిడార్లు (Defence corridors), సృజన్-దీప్ (SRIJAN-DEEP) ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు దేశీయ సరఫరా గొలుసులను బలోపేతం చేస్తున్నాయి.
కార్యాచరణ, సాంకేతిక లాభాలు (Operational and Technological Gains)
సైన్యం (Army) మందుగుండు సామగ్రిలో (ammunition) సుమారు 91% స్వయం సమృద్ధిని సాధించింది. క్షిపణులు (missiles), వాయు రక్షణ (air defence), హైపర్‌సోనిక్ ప్రొపల్షన్ (hypersonic propulsion), యుద్ధ విమానాలు, హెలికాప్టర్లు, యుద్ధనౌకలు (warships), జలాంతర్గాములు (submarines) వంటి విభాగాల్లో దేశీయ సామర్థ్యం విస్తరించింది.
కొనసాగుతున్న సవాళ్లు (Continuing Challenges)
ఇంజిన్లు, సెన్సార్లు, సీకర్లు (seekers), అధునాతన పదార్థాల (advanced materials) కోసం దిగుమతులపై ఆధారపడటం.
అభివృద్ధి, పరీక్షలు, దళాల్లోకి ప్రవేశపెట్టడం (induction) మధ్య ఆలస్యం.
ప్రైవేట్ తయారీదారులకు (private manufacturers) ఆర్డర్లపై స్పష్టత లేకపోవడం.
నమూనాలను (prototypes) సేకరణ ఒప్పందాలుగా (procurement contracts) మార్చడంలో ఇబ్బందులు.
డీఆర్‌డీఓ (DRDO), పరిశ్రమలు, విద్యాసంస్థలు, సాయుధ దళాల (armed forces) మధ్య పరిమిత సమన్వయం.
2047 నాటికి భవిష్యత్ ప్రణాళిక (Roadmap to 2047)
భారతదేశం దీర్ఘకాలిక పరిశోధన, అభివృద్ధి (R&D) పెట్టుబడులను పెంచాలి. ఊహించదగిన ఆర్డర్లను (predictable orders) అందించాలి. పరీక్షల ప్రక్రియను సులభతరం చేయాలి. అసలైన సాంకేతికత బదిలీతో (genuine technology transfer) కూడిన ఉమ్మడి రూపకల్పనను (joint design) ప్రోత్సహించాలి. దేశీయ మేధో సంపత్తికి (intellectual property), కీలకమైన సరఫరా గొలుసులకు (critical supply chains) మరింత రక్షణ కల్పించాలి.
ముగింపు
భారతదేశం కేవలం దేశీయంగా విడిభాగాలను అమర్చడం (domestic assembly) అనే స్థాయి నుంచి స్వతంత్ర సాంకేతిక సామర్థ్యం (independent technological capability) వైపు అడుగులు వేయాలి. ఇది వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తిని (strategic autonomy), కార్యాచరణ సంసిద్ధతను (operational readiness), నమ్మకమైన అంతర్జాతీయ రక్షణ భాగస్వామిగా (global defence partner) భారతదేశ స్థానాన్ని బలోపేతం చేస్తుంది.
var elementorFrontendConfig = {"environmentMode":{"edit":false,"wpPreview":false,"isScriptDebug":false},"i18n":{"shareOnFacebook":"Share on Facebook","shareOnX":"Share on X","pinIt":"Pin it","download":"Download","downloadImage":"Download image","fullscreen":"Fullscreen","zoom":"Zoom","share":"Share","playVideo":"Play Video","previous":"Previous","next":"Next","close":"Close","a11yCarouselPrevSlideMessage":"Previous slide","a11yCarouselNextSlideMessage":"Next slide","a11yCarouselFirstSlideMessage":"This is the first slide","a11yCarouselLastSlideMessage":"This is the last slide","a11yCarouselPaginationBulletMessage":"Go to slide"},"is_rtl":false,"breakpoints":{"xs":0,"sm":480,"md":768,"lg":1025,"xl":1440,"xxl":1600},"responsive":{"breakpoints":{"mobile":{"label":"Mobile Portrait","value":767,"default_value":767,"direction":"max","is_enabled":true},"mobile_extra":{"label":"Mobile Landscape","value":880,"default_value":880,"direction":"max","is_enabled":false},"tablet":{"label":"Tablet Portrait","value":1024,"default_value":1024,"direction":"max","is_enabled":true},"tablet_extra":{"label":"Tablet Landscape","value":1200,"default_value":1200,"direction":"max","is_enabled":false},"laptop":{"label":"Laptop","value":1366,"default_value":1366,"direction":"max","is_enabled":false},"widescreen":{"label":"Widescreen","value":2400,"default_value":2400,"direction":"min","is_enabled":false}},"hasCustomBreakpoints":false},"version":"4.3.2","is_static":false,"experimentalFeatures":{"e_font_icon_svg":true,"additional_custom_breakpoints":true,"container":true,"e_optimized_markup":true,"theme_builder_v2":true,"nested-elements":true,"e_atomic_elements":true,"e_opt_in_v4":true,"import-export-customization":true,"e_pro_atomic_form":true,"e_pro_collection_loop":true,"mega-menu":true},"urls":{"assets":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/plugins\/elementor\/assets\/","ajaxurl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-admin\/admin-ajax.php","uploadUrl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads"},"nonces":{"floatingButtonsClickTracking":"46ccc222c8","atomicFormsSendForm":"2025e81684"},"swiperClass":"swiper","settings":{"page":[],"editorPreferences":[]},"kit":{"active_breakpoints":["viewport_mobile","viewport_tablet"],"global_image_lightbox":"yes","lightbox_enable_counter":"yes","lightbox_enable_fullscreen":"yes","lightbox_enable_zoom":"yes","lightbox_enable_share":"yes","lightbox_title_src":"title","lightbox_description_src":"description"},"post":{"id":10331,"title":"UPSC%20%E0%B0%A1%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%80%20%E0%B0%AE%E0%B1%86%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D%20%E0%B0%86%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D%20%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%8D%20%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B1%8D%20%E2%80%9321st%20%E0%B0%86%E0%B0%97%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%81%202026%20%7C%20UPSC%20Mains%20%7C%20KPIAS%20%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%AE%E0%B1%80","excerpt":"","featuredImage":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/upsc-mains-current-affairs-kpiasacademy-1024x512.webp"}};
//# sourceURL=elementor-frontend-js-before
var ekit_config = {"ajaxurl":"https://telugu.kpiasacademy.com/wp-admin/admin-ajax.php","nonce":"762c961a79","i18n":{"video_frame":"Video player","close":"Close","slider_prev":"Previous slide","slider_next":"Next slide","slider_first":"This is the first slide","slider_last":"This is the last slide","slider_bullet":"Go to slide {{index}}"}};
//# sourceURL=ekit-core-js-extra
window.dFlipLocation = 'https://telugu.kpiasacademy.com/wp-content/plugins/3d-flipbook-dflip-lite/assets/';
window.dFlipWPGlobal = {"text":{"toggleSound":"Turn on\/off Sound","toggleThumbnails":"Toggle Thumbnails","toggleOutline":"Toggle Outline\/Bookmark","previousPage":"Previous Page","nextPage":"Next Page","toggleFullscreen":"Toggle Fullscreen","zoomIn":"Zoom In","zoomOut":"Zoom Out","toggleHelp":"Toggle Help","singlePageMode":"Single Page Mode","doublePageMode":"Double Page Mode","downloadPDFFile":"Download PDF File","gotoFirstPage":"Goto First Page","gotoLastPage":"Goto Last Page","share":"Share","mailSubject":"I wanted you to see this FlipBook","mailBody":"Check out this site {{url}}","loading":"DearFlip: Loading "},"viewerType":"flipbook","moreControls":"download,pageMode,startPage,endPage,sound","hideControls":"","scrollWheel":"false","backgroundColor":"#777","backgroundImage":"","height":"auto","paddingLeft":"20","paddingRight":"20","controlsPosition":"bottom","duration":800,"soundEnable":"true","enableDownload":"true","showSearchControl":"false","showPrintControl":"false","enableAnnotation":false,"enableAnalytics":"false","webgl":"true","hard":"none","maxTextureSize":"1600","rangeChunkSize":"524288","zoomRatio":1.5,"stiffness":3,"pageMode":"0","singlePageMode":"0","pageSize":"0","autoPlay":"false","autoPlayDuration":5000,"autoPlayStart":"false","linkTarget":"2","sharePrefix":"flipbook-"};
