var breakpoints = [{"label":"Desktop","slug":"Desktop","value":"base","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Tablet","slug":"Tablet","value":"1024","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Mobile","slug":"Mobile","value":"767","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true}];
ప్రశ్న: ఉత్పాదక జీవశాస్త్రం ఆరోగ్య సంరక్షణ రంగాన్ని మార్చగల సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది, కానీ దాని ద్వంద్వ-వినియోగ స్వభావం జీవసంబంధమైన ప్రమాదాలను కూడా పెంచవచ్చు. దీని అనువర్తనాలు, ఆందోళనలను చర్చించండి. ముఖ్యంగా భారతదేశాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని తగిన పాలనా ఫ్రేమ్వర్క్ను సూచించండి.
Q. Generative biology has the potential to transform healthcare, but its dual-use nature may also amplify biological risks. Discuss its applications and concerns. Suggest a suitable governance framework, with particular reference to India.
పరిచయం
ఉత్పాదక జీవశాస్త్రం (Generative biology) అనేది కృత్రిమ మేధ (AI), సింథటిక్ బయాలజీలను (synthetic biology) కలిపి కొత్త డీఎన్ఏ (DNA), ఆర్ఎన్ఏ (RNA), ప్రోటీన్ సీక్వెన్స్లను రూపొందిస్తుంది. కృత్రిమ మేధ (AI) నమూనాలు బ్యాక్టీరియోఫేజ్ల (bacteriophage – బ్యాక్టీరియాను తినే వైరస్లు) పూర్తి జన్యువులను రూపొందించినప్పుడు దీని సామర్థ్యం నిరూపితమైంది. వాటిని ప్రయోగశాలలో సంశ్లేషణ (synthesis) చేసినప్పుడు వాటిలో 16 సజీవమైన ఫేజ్లను ఉత్పత్తి చేశాయి. ఇది జన్యువులను చదవడం, మార్పులు చేయడం అనే స్థాయి నుంచి, జీవ విధులను (biological functions) కచ్చితంగా రూపొందించే స్థాయికి మారడాన్ని సూచిస్తుంది.
ఏఎంఆర్ (AMR) నియంత్రణ: బహుళ ఔషధాలను తట్టుకునే (multidrug-resistant) బ్యాక్టీరియాను లక్ష్యంగా చేసుకోవడానికి అనుకూలీకరించిన ఫేజ్లను (Customised phages) తయారు చేయవచ్చు.
జీన్ డెలివరీ (Gene delivery): ఇంజనీర్ చేసిన వైరల్ వెక్టార్స్ (viral vectors), క్రిస్పర్ (CRISPR) ను నిర్దిష్ట కణజాలాలకు చేర్చగలవు.
ఔషధ, వ్యాక్సిన్ ఆవిష్కరణ: యాంటిజెన్లు, యాంటీబాడీలు, చికిత్సా ప్రోటీన్ల రూపకల్పనను AI మరింత మెరుగుపరుస్తుంది.
ప్రిసిషన్ ఆంకాలజీ (Precision oncology – కచ్చితమైన క్యాన్సర్ చికిత్స): ఆంకోలైటిక్ వైరస్లు (Oncolytic viruses) క్యాన్సర్ కణాలను మాత్రమే ఎంచుకుని నాశనం చేయగలవు.
2. శాస్త్రీయ పురోగతి (Scientific Advancement)
మనిషి సామర్థ్యానికి మించిన జన్యు కలయికలను (genetic combinations) AI పరిశీలించగలదు.
ఇది లిటరేచర్ రివ్యూ (literature review), మోడలింగ్, ప్రయోగాల రూపకల్పన (experimental-design) వంటివాటికి పట్టే సమయాన్ని తగ్గిస్తుంది.
ఇది జినోమిక్స్ (genomics), ప్రోటీన్ ఇంజనీరింగ్, మహమ్మారులను ఎదుర్కోవడానికి అవసరమైన సన్నాహాలకు (pandemic preparedness) మద్దతు ఇస్తుంది.
ప్రధాన ఆందోళనలు (Major Concerns)
ద్వంద్వ-వినియోగ ప్రమాదం (Dual-use risk): చికిత్సల కోసం వాడే టూల్స్ను దుర్వినియోగం చేసి హానికరమైన జీవ కారకాలను (biological agents) అభివృద్ధి చేసే ప్రమాదం ఉంది.
సామర్థ్యం పెంపుదల (Capability amplification): బయోలాజికల్ ఇంజనీరింగ్లో (biological engineering) నైపుణ్యం ఉన్న ప్రయోగశాలలు మరింత వేగంగా, ప్రభావవంతంగా పనిచేసేలా AI చేస్తుంది (దీనివల్ల మంచి జరిగే అవకాశం ఎంత ఉందో, చెడు జరిగే అవకాశం కూడా అంతే ఉంది).
పర్యావరణ అనిశ్చితి (Ecological uncertainty): ప్రమాదవశాత్తూ ఇవి బయటకు వస్తే, పర్యావరణ వ్యవస్థపై ఊహించని ప్రభావాలు (unforeseen ecosystem effects) లేదా జాతుల అవరోధ ప్రమాదాలు (species-barrier risks) ఏర్పడవచ్చు.
స్క్రీనింగ్ గ్యాప్స్ (Screening gaps): ఇప్పటికే తెలిసిన వ్యాధికారకాలను (known pathogens) గుర్తించే వ్యవస్థల నుంచి, ఈ కొత్త సీక్వెన్స్లు సులభంగా తప్పించుకోవచ్చు.
పేటెంట్ అస్పష్టత (Patent ambiguity): AI సృష్టించిన జీవసంబంధ సంస్థల (biological entities) యాజమాన్యంపై ఇంకా స్పష్టత లేదు.
పాలనా ఫ్రేమ్వర్క్ (Governance Framework)
వాణిజ్యపరమైన (commercial) డీఎన్ఏ (DNA) సంశ్లేషణ ఆర్డర్లకు ‘నో యువర్ కస్టమర్’ (KYC – Know Your Customer), స్క్రీనింగ్ను తప్పనిసరి చేయాలి.
కేవలం సీక్వెన్స్ల మ్యాచింగ్పైనే (sequence-matching) ఆధారపడకుండా, అవి చేసే పనుల ఆధారంగా (function-based) ప్రమాదాన్ని అంచనా వేసే విధానానికి మారాలి.
హానికరమైన ప్రాంప్ట్లను (harmful prompts) గుర్తించేందుకు బయోలాజికల్ AI మోడళ్లను రెడ్-టీమ్ (Red-team – ఒక వ్యవస్థను పటిష్టం చేసేందుకు ఆ వ్యవస్థపైనే ఉద్దేశపూర్వకంగా దాడులు చేయడం) ద్వారా పరీక్షించాలి.
ఆడిట్ చేయగల నియంత్రణల (auditable controls) ద్వారా అధునాతన మోడళ్లు, అత్యాధునిక కంప్యూటింగ్ యాక్సెస్ను క్రమబద్ధీకరించాలి.
ప్రయోగశాల బయోసేఫ్టీని (laboratory biosafety), అలాగే సంస్థాగతంగా ఈ ద్వంద్వ-వినియోగాలపై సమీక్షలను (dual-use review) బలోపేతం చేయాలి.
AI ద్వారా సృష్టించిన వ్యాధికారకాలను (pathogens) కట్టడి చేయడానికి ‘బయోలాజికల్ వెపన్స్ కన్వెన్షన్’ను (Biological Weapons Convention) అప్డేట్ చేయాలి.
భారతదేశం ఒకవైపు వైద్య ఆవిష్కరణలను (medical innovation) ప్రోత్సహిస్తూనే, మరోవైపు సామర్థ్యం, ప్రమాదాల ఆధారంగా భద్రతా చర్యలను పెంచుతూ ‘నియంత్రిత వేగాన్ని’ (controlled acceleration) కొనసాగించాలి. AI సార్వభౌమాధికారం (AI sovereignty), బయోసెక్యూరిటీ (biosecurity) రెండూ కలిసి ముందుకు సాగాలి
ప్రశ్న: భారతదేశ డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్లో యూపీఐ (UPI) ఒక పునాదిగా అవతరించింది. ఆర్థిక సమ్మిళితం, ఆర్థిక వ్యవస్థ అధికారికీకరణకు దాని సహకారాన్ని చర్చించండి. అలాగే దాని సుస్థిర విస్తరణకు ఉన్న సవాళ్లను గుర్తించండి.
Q. UPI has emerged as a foundational component of India’s Digital Public Infrastructure. Discuss its contribution to financial inclusion and economic formalisation, and identify the challenges to its sustainable expansion.
పరిచయం
యూనిఫైడ్ పేమెంట్స్ ఇంటర్ఫేస్ (UPI) అనేది నేషనల్ పేమెంట్స్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (NPCI) అభివృద్ధి చేసిన ఇంటర్ఆపరబుల్ (వివిధ బ్యాంకులు, యాప్ల మధ్య పరస్పరం పనిచేసే), రియల్-టైమ్ (తక్షణ) చెల్లింపు వ్యవస్థ. పదేళ్ల కాలంలో, దీని వార్షిక లావాదేవీల పరిమాణం 1.78 కోట్ల నుంచి 24,162 కోట్లకు పైగా పెరిగింది. ఇది భారతదేశ డిజిటల్-చెల్లింపుల వ్యవస్థకు వెన్నెముకగా (backbone) మారింది.
ప్రధాన భాగం
భారతదేశ డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థకు సహకారం (Contribution to India’s Digital Economy)
ఆర్థిక సమ్మిళితం (Financial Inclusion)
మొబైల్ అప్లికేషన్ల ద్వారా బ్యాంక్ ఖాతాలను నేరుగా యాక్సెస్ చేసుకునే (వినియోగించుకునే) వీలును యూపీఐ కల్పిస్తుంది.
‘యూపీఐ 123 పే’ (UPI 123PAY) ద్వారా స్మార్ట్ఫోన్ లేని ఫీచర్-ఫోన్ (feature-phone) వినియోగదారులకు కూడా డిజిటల్ చెల్లింపుల సేవలు అందుబాటులోకి వచ్చాయి.
క్యూఆర్ (QR) కోడ్ ఆధారిత విధానం ద్వారా చిరు వ్యాపారులు ఖరీదైన హార్డ్వేర్ (స్వైపింగ్ మెషిన్లు వంటివి) అవసరం లేకుండానే చెల్లింపులను స్వీకరించవచ్చు.
ఆర్థిక వ్యవస్థ అధికారికీకరణ (Economic Formalisation)
డిజిటల్ రికార్డుల ద్వారా లావాదేవీలను సులభంగా ట్రాక్ చేసే (traceability) అవకాశం మెరుగుపడుతుంది.
తక్షణమే ఖాతాల్లో డబ్బులు జమ కావడం (Instant settlement) వల్ల వ్యాపారాలు నగదు నుంచి డిజిటల్ విధానం వైపు మళ్లడానికి ప్రోత్సాహం లభిస్తోంది.
ఐపీఓలు (IPOs), క్రెడిట్ లైన్లు (డబ్బు అప్పుగా తీసుకునే సదుపాయం), రికరింగ్ మ్యాండేట్ల (ఆటోమేటిక్గా జరిగే చెల్లింపులు) తో యూపీఐని అనుసంధానించడం వల్ల అధికారిక ఆర్థిక సేవలు (formal financial services) మరింత మందికి చేరువయ్యాయి.
ఆవిష్కరణలు, పోటీ (Innovation and Competition)
దీని ఇంటర్ఆపరబుల్ ఆర్కిటెక్చర్ (interoperable architecture) ద్వారా బ్యాంకులు, ఫిన్టెక్ (fintech) సంస్థలు ఉమ్మడి మౌలిక సదుపాయాలపై తమ సేవలను నిర్మించుకోవచ్చు.
యూపీఐ లైట్ (UPI Lite), ఆటోపే (AutoPay), క్రెడిట్ కార్డ్ ఇంటిగ్రేషన్ వంటివి దీని వినియోగ పరిధిని మరింత విస్తృతం చేశాయి.
ప్రపంచస్థాయి ప్రభావం (Global Influence)
యూపీఐ ప్రస్తుతం 11 విదేశాల్లో పనిచేస్తోంది. 2024లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా జరిగిన రియల్-టైమ్ చెల్లింపుల పరిమాణంలో దాదాపు 49% వాటాను ఇది ఆక్రమించింది. ఇది భారతదేశ డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్కు ప్రపంచస్థాయిలో ఉన్న ఎగుమతి సామర్థ్యానికి (export potential) నిదర్శనం.
సవాళ్లు (Challenges)
సైబర్ మోసాలు (Cyber fraud), సోషల్ ఇంజనీరింగ్ (మోసపూరిత మాటలతో డబ్బులు కాజేయడం) లాంటివి వినియోగదారుల విశ్వాసాన్ని దెబ్బతీస్తున్నాయి.
ఇంటర్నెట్ కనెక్టివిటీ లేకపోవడం వల్ల మారుమూల ప్రాంతాల్లో దీని వినియోగం పరిమితంగా ఉంది.
పెరుగుతున్న లావాదేవీల పరిమాణాన్ని తట్టుకోవడానికి ఎప్పటికప్పుడు విస్తరించగల (scalable), అత్యంత నమ్మకమైన (reliable) మౌలిక సదుపాయాలు అవసరం.
విఫలమైన లావాదేవీల (Failed transactions) ఫిర్యాదులను మరింత వేగంగా పరిష్కరించాల్సిన అవసరం ఉంది.
డేటా సేకరణ అనేది గోప్యత (privacy), సైబర్ సెక్యూరిటీకి సంబంధించిన ఆందోళనలను పెంచుతోంది.
అంతర్జాతీయంగా దీనిని విస్తరించాలంటే, ఆయా దేశాల్లో వ్యాపారులు దీనిని మరింత విరివిగా ఆమోదించే (merchant acceptance) వాతావరణం కావాలి.
ఈ వ్యవస్థ వినియోగదారులకు అందుబాటు ధరలో ఉంటూనే, సేవలు అందించే సంస్థలకు ఆర్థికంగా నిలదొక్కుకునేలా (sustainability) చూసుకోవాలి.
ముందుచూపు (Way Forward)
మోసాలను గుర్తించే వ్యవస్థను (fraud detection) బలోపేతం చేయాలి. అలాగే స్థానిక భాషల్లో అవగాహన కల్పించాలి.
తక్కువ ఇంటర్నెట్ కనెక్టివిటీ ఉన్న ప్రాంతాలకు, ఫీచర్-ఫోన్లకు తగిన పరిష్కారాలను మరింత విస్తరించాలి.
సిస్టమ్ ఫెయిల్యూర్ సమయంలో ప్రత్యామ్నాయంగా పనిచేసే ‘సిస్టమ్ రిడెండెన్సీ’ (system redundancy) ని, వివాదాల పరిష్కార యంత్రాంగాన్ని (dispute resolution) మెరుగుపరచాలి.
గోప్యత (privacy), సైబర్ భద్రతా ప్రమాణాలను కఠినంగా అమలు చేయాలి.
సరిహద్దులు దాటి చేసే చెల్లింపుల (cross-border payment) కోసం ఇంటర్ఆపరబుల్ భాగస్వామ్యాలను అభివృద్ధి చేయాలి.
మార్కెట్లో ఆరోగ్యకరమైన పోటీని కొనసాగించాలి, సేవలను అందరికీ సులభంగా అందుబాటులో ఉంచాలి.
ముగింపు
యూపీఐ రాబోయే దశాబ్దంలో ఆవిష్కరణలు (innovation), అంతర్జాతీయ విస్తరణతో పాటు.. భద్రత, విశ్వసనీయత, సమ్మిళితం (inclusion), వినియోగదారుల రక్షణలను (consumer protection) సమన్వయం చేసుకుంటూ ముందుకు సాగాలి.
var elementorFrontendConfig = {"environmentMode":{"edit":false,"wpPreview":false,"isScriptDebug":false},"i18n":{"shareOnFacebook":"Share on Facebook","shareOnTwitter":"Share on Twitter","pinIt":"Pin it","download":"Download","downloadImage":"Download image","fullscreen":"Fullscreen","zoom":"Zoom","share":"Share","playVideo":"Play Video","previous":"Previous","next":"Next","close":"Close","a11yCarouselPrevSlideMessage":"Previous slide","a11yCarouselNextSlideMessage":"Next slide","a11yCarouselFirstSlideMessage":"This is the first slide","a11yCarouselLastSlideMessage":"This is the last slide","a11yCarouselPaginationBulletMessage":"Go to slide"},"is_rtl":false,"breakpoints":{"xs":0,"sm":480,"md":768,"lg":1025,"xl":1440,"xxl":1600},"responsive":{"breakpoints":{"mobile":{"label":"Mobile Portrait","value":767,"default_value":767,"direction":"max","is_enabled":true},"mobile_extra":{"label":"Mobile Landscape","value":880,"default_value":880,"direction":"max","is_enabled":false},"tablet":{"label":"Tablet Portrait","value":1024,"default_value":1024,"direction":"max","is_enabled":true},"tablet_extra":{"label":"Tablet Landscape","value":1200,"default_value":1200,"direction":"max","is_enabled":false},"laptop":{"label":"Laptop","value":1366,"default_value":1366,"direction":"max","is_enabled":false},"widescreen":{"label":"Widescreen","value":2400,"default_value":2400,"direction":"min","is_enabled":false}},"hasCustomBreakpoints":false},"version":"4.1.1","is_static":false,"experimentalFeatures":{"e_font_icon_svg":true,"additional_custom_breakpoints":true,"container":true,"e_optimized_markup":true,"theme_builder_v2":true,"e_pro_free_trial_popup":true,"nested-elements":true,"e_atomic_elements":true,"atomic_widgets_should_enforce_capabilities":true,"editor_mcp":true,"e_bc_migrations":true,"e_editor_design_system_panel":true,"e_classes":true,"global_classes_should_enforce_capabilities":true,"e_variables":true,"e_variables_manager":true,"e_opt_in_v4_page":true,"e_opt_in_v4":true,"e_components":true,"e_interactions":true,"e_widget_creation":true,"import-export-customization":true,"e_pro_atomic_form":true,"mega-menu":true,"e_pro_variables":true,"e_pro_interactions":true},"urls":{"assets":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/plugins\/elementor\/assets\/","ajaxurl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-admin\/admin-ajax.php","uploadUrl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads"},"nonces":{"floatingButtonsClickTracking":"cdc7e2904c","atomicFormsSendForm":"d0213cc30a"},"swiperClass":"swiper","settings":{"page":[],"editorPreferences":[]},"kit":{"active_breakpoints":["viewport_mobile","viewport_tablet"],"global_image_lightbox":"yes","lightbox_enable_counter":"yes","lightbox_enable_fullscreen":"yes","lightbox_enable_zoom":"yes","lightbox_enable_share":"yes","lightbox_title_src":"title","lightbox_description_src":"description"},"post":{"id":10477,"title":"UPSC%20%E0%B0%A1%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%80%20%E0%B0%AE%E0%B1%86%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D%20%E0%B0%86%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D%20%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%8D%20%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B1%8D%20%E2%80%9325th%20%E0%B0%86%E0%B0%97%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%81%202026%20%7C%20UPSC%20Mains%20%7C%20KPIAS%20%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%AE%E0%B1%80","excerpt":"","featuredImage":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/upsc-care-mains-25-august-2026-1024x512.png"}};
//# sourceURL=elementor-frontend-js-before
window.dFlipLocation = 'https://telugu.kpiasacademy.com/wp-content/plugins/3d-flipbook-dflip-lite/assets/';
window.dFlipWPGlobal = {"text":{"toggleSound":"Turn on\/off Sound","toggleThumbnails":"Toggle Thumbnails","toggleOutline":"Toggle Outline\/Bookmark","previousPage":"Previous Page","nextPage":"Next Page","toggleFullscreen":"Toggle Fullscreen","zoomIn":"Zoom In","zoomOut":"Zoom Out","toggleHelp":"Toggle Help","singlePageMode":"Single Page Mode","doublePageMode":"Double Page Mode","downloadPDFFile":"Download PDF File","gotoFirstPage":"Goto First Page","gotoLastPage":"Goto Last Page","share":"Share","mailSubject":"I wanted you to see this FlipBook","mailBody":"Check out this site {{url}}","loading":"DearFlip: Loading "},"viewerType":"flipbook","moreControls":"download,pageMode,startPage,endPage,sound","hideControls":"","scrollWheel":"false","backgroundColor":"#777","backgroundImage":"","height":"auto","paddingLeft":"20","paddingRight":"20","controlsPosition":"bottom","duration":800,"soundEnable":"true","enableDownload":"true","showSearchControl":"false","showPrintControl":"false","enableAnnotation":false,"enableAnalytics":"false","webgl":"true","hard":"none","maxTextureSize":"1600","rangeChunkSize":"524288","zoomRatio":1.5,"stiffness":3,"pageMode":"0","singlePageMode":"0","pageSize":"0","autoPlay":"false","autoPlayDuration":5000,"autoPlayStart":"false","linkTarget":"2","sharePrefix":"flipbook-"};
document.addEventListener("click", function(e) {
let link = e.target.closest(".elementskit-megamenu-panel a");
if (link) {
e.preventDefault();
window.location.href = link.href;
}
});
