సాంకేతికతకు మహిళా రెక్కలు: తెలంగాణలో డ్రోన్ వ్యవసాయం

వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?

• తెలంగాణలోని స్వయం సహాయక సంఘాలకు (SHGs) చెందిన మహిళలు వ్యవసాయ డ్రోన్ పైలట్‌లుగా, సేవా ప్రదాతలుగా మారుతున్నారు.
• యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లాలో 13 మండలాలకు చెందిన 35 మంది మహిళలు సాంకేతిక ఆధారిత ఉపాధి కోసం శిక్షణ పొందారు.
• ఈ కార్యక్రమం మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలను రాష్ట్రంలో విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తున్న డ్రోన్లు, ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI), స్మార్ట్ ఫార్మింగ్ (Smart farming) విధానాలతో అనుసంధానం చేస్తుంది.

ఆర్థిక, సంస్థాగత మద్దతు

• శిక్షణ భాగస్వామ్యాలు: డీఆర్‌డీఏ (DRDA), హెటిరో (Hetero), మిరాయ్ (MIRAI) సంస్థలు శిక్షణకు, వ్యాపార అభివృద్ధికి మద్దతు ఇస్తున్నాయి. నల్గొండలో కూడా సుమారు 50 మంది శిక్షణ పొందారు.
• వ్యాపార సహాయం: శిక్షణ పొందిన వారికి రైతులను సమీకరించడానికి, ప్రదర్శనలు ఇవ్వడానికి, కస్టమర్లను సంపాదించడానికి మద్దతు లభిస్తుంది. అలాగే షెడ్యూలింగ్, నిర్వహణ సేవల్లో (Maintenance services) కూడా సహాయం అందుతుంది.
• పీఎంఈజీపీ (PMEGP) ఆర్థిక సహాయం: అర్హులైన దరఖాస్తుదారులకు ‘ప్రధానమంత్రి ఉపాధి కల్పన కార్యక్రమం’ (PMEGP) కింద అధికారులు సహాయం చేస్తున్నారు. అర్హతను బట్టి 35 శాతం వరకు సబ్సిడీని అధికారులు అందిస్తున్నారు.
• సెర్ప్ (SERP) మద్దతు: వ్యవసాయ కుటుంబాలకు చెందిన మరింత మంది మహిళలకు శిక్షణ ఇవ్వాలని గ్రామీణ పేదరిక నిర్మూలన సంస్థ (SERP) యోచిస్తోంది. స్వయం సహాయక సంఘాలు ‘ఇందిరా మహిళా శక్తి’ కార్యక్రమం కింద సౌర విద్యుత్ (Solar sector) రంగంలోకి కూడా ప్రవేశించాయి.

అయితే, సంగారెడ్డిలో 2025 మే నెలలో శిక్షణ పొందిన 53 మంది సంఘం సభ్యులు ఇంకా డ్రోన్ల కోసం ఎదురుచూస్తున్నారు. శిక్షణకు, డ్రోన్ల పంపిణీకి మధ్య ఉన్న అంతరాన్ని ఇది చూపిస్తుంది.

డ్రోన్ పారిశ్రామికవేత్తలుగా మహిళలు

వ్యవసాయ డ్రోన్ల ద్వారా మహిళలు రైతులకు రుసుము తీసుకుని మందులు పిచికారీ చేసే సేవలను అందించవచ్చు. దీనివల్ల పొదుపు, రుణాలు, సాంప్రదాయ వ్యాపారాలకు పరిమితమైన సంఘాల (SHGs) కార్యకలాపాలు మరింత విస్తరిస్తాయి.

మోటకొండూరుకు చెందిన 33 ఏళ్ల రైతు యు.సంధ్య సంస్థాగత మద్దతుతో 10 రోజుల శిక్షణ పూర్తి చేశారు. ఆమె 2026 ఆగస్టు 15న రూ.7.90 లక్షల విలువైన డ్రోన్ యూనిట్‌ను అందుకున్నారు. ఇందులో బ్యాటరీతో నడిచే రవాణా వాహనం కూడా ఉంది.

ఆమె కుటుంబం 15 ఎకరాల్లో వ్యవసాయం చేస్తోంది. ఇందులో రెండు ఎకరాల సొంత భూమి ఉంది. వార్త వచ్చే సమయానికి, ఆమె తన రిమోట్ పైలట్ సర్టిఫికేట్ (Remote Pilot Certificate) కోసం ఎదురుచూస్తున్నారు. అలాగే వ్యాపార పరంగా సేవలు అందించడానికి ఆమె సన్నద్ధం అవుతున్నారు.

తెలంగాణ డిజిటల్ వ్యవసాయ వ్యవస్థ

విధానపరమైన మద్దతు

• ఐటీ అండ్ సి (IT&C) విధానం 2016, అభివృద్ధి ప్రాధాన్యతలుగా సరికొత్త సాంకేతికతలను గుర్తించింది. దీని తర్వాత 2018లో ఎమర్జింగ్ టెక్నాలజీస్ వింగ్ (Emerging Technologies Wing) ను ప్రారంభించారు. ఆ తర్వాత ప్రత్యేకంగా డిజిటల్ వ్యవసాయ విభాగాన్ని (Digital Agriculture Wing) ఏర్పాటు చేశారు.
• వాతావరణ అంచనాలు, పంటల సమాచారం, మార్కెట్ ధరలు, భూమి కొలత, రిమోట్ ద్వారా నడిచే నీటిపారుదల కోసం రైతులు ఎక్కువగా డిజిటల్ సాధనాలను ఉపయోగిస్తున్నారు.

పరిశోధన, శిక్షణ

రాజేంద్రనగర్‌లోని పీజేటీఏయూ (PJTAU) లో ఉన్న డిజిటల్ వ్యవసాయ, సాంకేతిక కేంద్రం ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI), ఐఓటీ (IoT), జీఐఎస్ (GIS), రిమోట్ సెన్సింగ్, డ్రోన్లు, రోబోటిక్స్ విధానాలను ఉపయోగిస్తోంది.

• పీజేటీఏయూ డ్రోన్ అకాడమీ 780 మంది రిమోట్ పైలట్‌లకు శిక్షణ ఇచ్చింది. చిన్న, మధ్య తరహా డ్రోన్ల శిక్షణకు ఇది ఆమోదం పొందింది.
• నలుగురు అధ్యాపకులు 2024లో మాస్టర్-ట్రైనర్ శిక్షణను (Master-trainer training) పూర్తి చేశారు.
• విశ్వవిద్యాలయం ఒక్కో పంటకు తగినట్లుగా డ్రోన్ పిచికారీ విధానాలను అభివృద్ధి చేసింది. ఇందులో నేరుగా విత్తనాలు చల్లే తడి వరిసాగు (Wet direct-seeded rice) విధానాలు కూడా ఉన్నాయి.

స్టార్టప్ (Start-up) సంస్థలకు మద్దతు

పీజేటీఏయూలోని అగ్రిహబ్ (AgHub) అగ్రి-టెక్, ఫుడ్-టెక్ సంస్థలకు మద్దతు ఇస్తుంది. ఐకార్-నార్మ్ (ICAR-NAARM) కు చెందిన ఇంక్యుబేటర్ (Incubator) సంస్థ ఏ-ఐడియా (a-IDEA) కింది నివేదికను ఇచ్చింది:

• ఇది 350కి పైగా స్టార్టప్ సంస్థలకు మద్దతు ఇచ్చింది. ఇందులో 92కి పైగా సంస్థలు అగ్రి ఉడాన్ (AGRI UDAAN) ద్వారా అభివృద్ధి చెందాయి.
• సంస్థలు దాదాపు రూ. 25 కోట్ల గ్రాంట్లు, ప్రారంభ నిధులను (Seed funding) సమకూర్చాయి.
• మద్దతు పొందిన స్టార్టప్‌లు ప్రైవేట్ పెట్టుబడిదారుల నుండి సుమారు రూ. 160 కోట్లను సేకరించాయి.
• ఈ సేవలు 1.5 లక్షల మందికి పైగా రైతులకు ప్రయోజనాలను చేకూరుస్తున్నాయి.

ముగింపు

మహిళల నేతృత్వంలోని డ్రోన్ వ్యాపారాలు తెలంగాణ గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేస్తాయి. అలాగే ఇవి వ్యవసాయ సేవలను ఆధునికీకరిస్తాయి. అయితే శిక్షణను ఆర్థిక సాయం, పరికరాలు, సరైన మార్గదర్శకత్వం, మార్కెట్ డిమాండ్‌తో అనుసంధానం చేయడంపైనే వీటి విజయం ఆధారపడి ఉంటుంది.