టేబుల్ ఆఫ్ కంటెంట్
ప్రాముఖ్యత : జీఎస్ పేపర్ III (వ్యవసాయం, ఎరువుల రాయితీ, నేల ఆరోగ్యం) | టీజీపీఎస్సీ/ఏపీపీఎస్సీ (వ్యవసాయ విధానాలు, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ)
ప్రిలిమ్స్ కోసం:
- యూరియా (Urea), వేప పూత పూసిన యూరియా (Neem-Coated Urea), ఎన్:పి:కె నిష్పత్తి (N:P:K Ratio), పోషకాల వినియోగ సామర్థ్యం (Nutrient Use Efficiency – NUE), సాయిల్ హెల్త్ కార్డ్ (Soil Health Card), ఈ-పంట (e-Panta), ఎరువుల నియంత్రణ ఉత్తర్వులు (Fertilizer Control Order – FCO), నిత్యావసర వస్తువుల చట్టం (Essential Commodities Act).
మెయిన్స్ కోసం:
- ఎరువుల రాయితీ సంస్కరణలు (Fertilizer subsidy reforms), సమతుల్య ఎరువుల వాడకం (Balanced fertilization), భూగర్భజలాల క్షీణత (Groundwater depletion), సుస్థిర వ్యవసాయం (Sustainable agriculture), పోషకాల అసమతుల్యత (Nutrient imbalance).
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?
టీ. హరీశ్ రావు తెలంగాణ ప్రభుత్వంపై తీవ్ర విమర్శలు చేశారు. యూరియా అమ్మకాలపై ప్రభుత్వం అనధికారికంగా ఆంక్షలు విధించిందని ఆయన అన్నారు. డీలర్లు, సహకార సంఘాల వద్ద తగినన్ని ఎరువుల నిల్వలు ఉన్నాయి. అయినా చెరుకు, కూరగాయలు, పండ్ల తోటలు సాగు చేసే రైతులు కొరతను ఎదుర్కొంటున్నారని ఆయన పేర్కొన్నారు.
యూరియా, భారతదేశంలో ఎరువుల వినియోగ విధానం
భారతదేశంలో అత్యధికంగా వాడే నత్రజని (Nitrogenous) ఎరువు యూరియా. ఇందులో దాదాపు 46% నత్రజని (Nitrogen) ఉంటుంది. వ్యవసాయంలో వాడే ఘన ఎరువుల్లో అత్యధిక నత్రజని ఉండే ఎరువుల్లో ఇది ఒకటి. భారతదేశంలో ఎరువుల వినియోగం ఎక్కువగా యూరియా చుట్టే తిరుగుతుంది. ఎందుకంటే:
- యూరియాకు ప్రభుత్వం పెద్ద ఎత్తున సబ్సిడీ (Subsidy) ఇస్తుంది.
- ఫాస్ఫేట్ (Phosphatic), పొటాషియం (Potassic) ఎరువుల కంటే ఇది చాలా చౌకగా దొరుకుతుంది.
- ఎక్కువ నత్రజని వాడితే పంట దిగుబడి పెరుగుతుందని రైతులు బలంగా నమ్ముతారు.
శాస్త్రీయంగా సూచించిన పోషకాల నిష్పత్తి (N:P:K Ratio) సాధారణంగా 4:2:1 గా ఉండాలి. కానీ, చాలా ప్రాంతాల్లో రైతులు నత్రజనిని (Nitrogen) ఎక్కువగా వాడుతున్నారు. దీనివల్ల నేలలో తీవ్రమైన పోషకాల అసమతుల్యత (Nutrient imbalance) ఏర్పడుతోంది.
ఎరువుల పంపిణీకి తెలంగాణ పర్యవేక్షణ వ్యవస్థ
- తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఆధార్ ఆధారిత ఎరువుల పంపిణీ వ్యవస్థను (Aadhaar-enabled Fertilizer Distribution System – AeFDS) వాడుతోంది. ఇందులో పాయింట్ ఆఫ్ సేల్ (PoS) యంత్రాల ద్వారా, ఆధార్ ధృవీకరణతో ఎరువులను విక్రయిస్తారు. దీనివల్ల నిజమైన రైతులకు మాత్రమే సబ్సిడీ (Subsidized) ఎరువులు అందుతాయి.
- కేంద్ర ప్రభుత్వ సమీకృత ఎరువుల నిర్వహణ వ్యవస్థతో (Integrated Fertilizer Management System – iFMS) దీనిని అనుసంధానం చేశారు. ఎరువుల ఉత్పత్తి, కేటాయింపులు, రవాణా, అమ్మకాలను ఎప్పటికప్పుడు (Real-time) ట్రాక్ చేయడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది.
- తయారీదారుడి నుంచి టోకు వ్యాపారికి, అక్కడి నుంచి చిల్లర వ్యాపారికి, చివరగా రైతుకు చేరే వరకు మొత్తం సరఫరా వ్యవస్థను (Supply chain) డిజిటల్గా పర్యవేక్షిస్తారు. దీనివల్ల దారి మళ్లించడం, అక్రమ నిల్వలు (Hoarding), బ్లాక్ మార్కెటింగ్ తగ్గుతాయి.
- పంటను బట్టి, సీజన్ను బట్టి ఉన్న డిమాండ్ ఆధారంగా ఎరువులను కేటాయిస్తారు. వ్యవసాయ పనులు ఎక్కువగా ఉండే సమయంలో తగినంత సరఫరా ఉండేలా చూస్తారు.
- తెలంగాణ ప్రభుత్వం మొబైల్/యాప్ ఆధారిత ఎరువుల బుకింగ్ వ్యవస్థలను తీసుకువచ్చింది. రైతులు ముందుగానే ఎరువులను బుక్ చేసుకోవచ్చు. ఇది చివరి వరకు (Last-mile delivery) ఎరువుల పంపిణీని మరింత సులభతరం చేస్తుంది.
- మండల, జిల్లా, రాష్ట్ర స్థాయిలో బహుళ-స్థాయి పర్యవేక్షణను (Multi-level monitoring) అమలు చేస్తున్నారు. కొరత వచ్చినా, ఫిర్యాదులు అందినా వెంటనే స్పందించడానికి ఇది సహాయపడుతుంది.
- ప్రతి లావాదేవీని డిజిటల్గా నమోదు చేస్తారు. దీనివల్ల పారదర్శకత (Transparency), జవాబుదారీతనం పెరుగుతాయి. కచ్చితంగా ఎమ్మార్పీ (MRP) ధరకు అమ్మేలా చూస్తారు. అక్రమాలకు పాల్పడితే కఠిన చర్యలు తీసుకుంటారు.
- ఈ వ్యవస్థ ఎరువుల్లో ప్రత్యక్ష నగదు బదిలీకి (Direct Benefit Transfer – DBT) మద్దతు ఇస్తుంది. సబ్సిడీలు సరైన లబ్ధిదారులకు చేరేలా చేస్తుంది.
- మొత్తంగా, ఇది వనరుల సమర్థ వినియోగాన్ని పెంచుతుంది. అక్రమాలను తగ్గిస్తుంది. వ్యవసాయ ఉత్పాదకతను, పాలనను బలోపేతం చేస్తుంది.
యూరియాను విపరీతంగా వాడటం వల్ల పర్యావరణ, వ్యవసాయ ప్రభావాలు
- నేల నాణ్యత క్షీణత (Soil Quality Decline): నత్రజని (Nitrogen) ఎక్కువగా వాడటం వల్ల నేలలో సూక్ష్మజీవుల (Microbial) కార్యకలాపాలు తగ్గుతాయి. జింక్, ఇనుము, బోరాన్ లాంటి సూక్ష్మపోషకాలు (Micronutrients) హరించుకుపోతాయి.
- భూగర్భజలాల కాలుష్యం (Groundwater Contamination): మొక్కలు వాడుకోగా మిగిలిన నత్రజని చాలావరకు నైట్రేట్ల (Nitrates) రూపంలో భూగర్భజలాల్లోకి (Groundwater) చేరుతుంది. ఇది ఆరోగ్యానికి, పర్యావరణానికి ముప్పు తెస్తుంది.
- తక్కువ పోషక సామర్థ్యం (Low Nutrient Efficiency): రైతులు వేసిన నత్రజనిలో కేవలం 30-40% మాత్రమే పంటలు సమర్థవంతంగా గ్రహిస్తాయి. మిగిలిన భాగం కింది మార్గాల ద్వారా వృధా అవుతుంది:
- లీచింగ్ (Leaching – నేలలోని పొరల్లోకి జారిపోవడం)
- ఉపరితల ప్రవాహం (Surface runoff – నీటితో పాటు కొట్టుకుపోవడం)
- ఆవిరి కావడం (Volatilization)
ఎక్కువ నీరు అవసరమయ్యే పంటలు, పెరుగుతున్న వనరుల ఒత్తిడి
- వరి, చెరుకు, గోధుమ లాంటి ఎక్కువ నీరు అవసరమయ్యే పంటలకు (Water-intensive crops) భారీగా నీరు కావాలి. తక్కువ వర్షపాతం ఉండే ప్రాంతాల్లో ఇవి స్థానిక పర్యావరణ సామర్థ్యాన్ని (Ecological capacity) మించిపోతాయి.
- భారతదేశంలో పంజాబ్, హర్యానా, తెలంగాణ, మహారాష్ట్రలోని కొన్ని నీటి కొరత (Water-stressed) ఉన్న ప్రాంతాల్లో ఈ పంటలను పండిస్తున్నారు. దీనివల్ల భూగర్భజలాలపై ఆధారపడటం విపరీతంగా పెరిగింది.
- భూగర్భజలాలను (Groundwater) అతిగా తోడేయడం వల్ల నీటి మట్టాలు పడిపోతున్నాయి. జలాశయాలు (Aquifers) ఎండిపోతున్నాయి. సాగునీటి కోసం విద్యుత్ వినియోగం పెరుగుతోంది.
- కనీస మద్దతు ధర (Minimum Support Price – MSP), ఖచ్చితమైన కొనుగోలు (Assured procurement), విద్యుత్, నీరు, ఎరువులపై ఇచ్చే సబ్సిడీలు (Input subsidies) ఈ పంటల సాగు పెరిగేలా చేస్తున్నాయి. ఇది ప్రభుత్వ విధానాల వల్ల తలెత్తిన అసమతుల్యత.
- సరిగ్గా లేని నీటిపారుదల పద్ధతులు, ముఖ్యంగా వరద నీటిపారుదల (Flood irrigation) వల్ల నీరు ఎక్కువగా వృధా అవుతుంది. నీటి వినియోగ సామర్థ్యం తగ్గుతుంది.
- పెరుగుతున్న నీటి ఎద్దడి (Water stress) వల్ల నేల క్షీణత (Soil degradation), చౌడు బారడం (Salinization) జరుగుతున్నాయి. ఇది దీర్ఘకాలిక వ్యవసాయ సుస్థిరతను దెబ్బతీస్తుంది.
- వాతావరణ మార్పులు (Climate change) ఈ సమస్యను మరింత తీవ్రం చేస్తున్నాయి. అనిశ్చిత వర్షపాతం, అధిక ఉష్ణోగ్రతలు, పెరిగిన బాష్పోత్సేకం (Evapotranspiration) వల్ల సాగునీటి డిమాండ్ పెరుగుతోంది.
- ఇలాంటి పంటల విధానం (Cropping patterns) వల్ల చిరుధాన్యాలు (Millets), పప్పుదినుసులు, నూనెగింజలు లాంటి తక్కువ నీరు అవసరమయ్యే, వాతావరణాన్ని తట్టుకునే పంటల సాగు తగ్గుతోంది.
- పంటల వైవిధ్యం (Crop diversification), సూక్ష్మ నీటిపారుదల (Micro-irrigation) (బిందు, తుంపర సేద్యం) వ్యవస్థలను ప్రోత్సహించడం దీనికి ప్రధాన పరిష్కారాలు. అలాగే నీరు, విద్యుత్కు సరైన ధర నిర్ణయించాలి. రైతులను చైతన్యపరచాలి.
- భారతదేశంలో నీటి భద్రత, సుస్థిర వ్యవసాయం, దీర్ఘకాలిక ఆహార భద్రతను (Food security) సాధించడానికి ఈ సవాళ్లను పరిష్కరించడం చాలా ముఖ్యం.
ముందున్న మార్గం
అవగాహన కార్యక్రమాలు, శాస్త్రీయ శిక్షణా సేవల (Extension services) ద్వారా రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు సమతుల్య ఎరువుల వాడకాన్ని (Balanced fertilization) ప్రోత్సహించాలి. కింది వాటిపై ఎక్కువ దృష్టి పెట్టాలి:
- ఖచ్చితత్వపు వ్యవసాయం (Precision agriculture)
- డ్రిప్ ఫర్టిగేషన్ (Drip fertigation)
- సేంద్రీయ పోషకాల ఏకీకరణ (Organic nutrient integration)
- నేల పరీక్ష (Soil testing) ఆధారిత ఎరువుల వినియోగం. సుస్థిరతా లక్ష్యాలను (Sustainability goals), రైతులకు సకాలంలో ఎరువులు అందేలా చూసే విధానాలను ప్రభుత్వాలు సమతుల్యం చేస్తూ విధానపరమైన సంస్కరణలు తీసుకురావాలి.
ముగింపు
తెలంగాణలో యూరియా నియంత్రణపై (Urea regulation) జరుగుతున్న చర్చ జాతీయ స్థాయిలోని ఒక పెద్ద సవాలును ప్రతిబింబిస్తోంది. వ్యవసాయ ఉత్పాదకతను (Agricultural productivity), పర్యావరణ సుస్థిరతను (Environmental sustainability) సమతుల్యం చేయడం ఆ సవాలు. దీనికి దీర్ఘకాలిక పరిష్కారాలు కావాలి. శాస్త్రీయ పోషక నిర్వహణ, సమర్థవంతమైన పంపిణీ వ్యవస్థలు, భూగర్భజలాల సంరక్షణ, రైతుల అవగాహన చాలా అవసరం. కేవలం నత్రజని ఎరువుల (Nitrogen fertilizers) పైనే ఎప్పుడూ ఎక్కువగా ఆధారపడకూడదు.
బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (CARE MCQs)
ప్ర. భారతదేశంలో యూరియా వాడకానికి సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- యూరియాలో దాదాపు 46% నత్రజని (Nitrogen) ఉంటుంది.
- పోషక వినియోగ సామర్థ్యాన్ని పెంచడానికి ప్రభుత్వం వేప పూత పూసిన యూరియాను (Neem-Coated Urea) తీసుకువచ్చింది.
- ఎరువుల నియంత్రణ ఉత్తర్వులు, 1985 (Fertilizer Control Order, 1985) నిత్యావసర వస్తువుల చట్టం, 1955 (Essential Commodities Act, 1955) కింద పనిచేస్తుంది. పై వాక్యాలలో ఏవి సరైనవి? (a) 1, 2 మాత్రమే (b) 2, 3 మాత్రమే (c) 1, 3 మాత్రమే (d) 1, 2, 3
జవాబు: (d) వివరణ (Explanation):
- వాక్యం 1 సరైనది: భారతదేశంలో అత్యధికంగా వాడే నత్రజని (Nitrogenous) ఎరువు యూరియా. ఇందులో దాదాపు 46% నత్రజని ఉంటుంది. కాబట్టి ఇది చాలా సాంద్రీకృతమైనది, తక్కువ ఖర్చుతో కూడుకున్నది.
- వాక్యం 2 సరైనది: నత్రజని నష్టాలను తగ్గించడానికి, పోషక-వినియోగ సామర్థ్యాన్ని (Nutrient-use efficiency) పెంచడానికి ప్రభుత్వం వేప పూత పూసిన యూరియాను (Neem-Coated Urea – NCU) ప్రవేశపెట్టింది. పారిశ్రామిక అవసరాలకు ఎరువులు మళ్లకుండా ఆపడం, నేల ఆరోగ్యాన్ని పెంచడం కూడా దీని లక్ష్యాలు. వేప పూత నత్రజని నేలలోకి విడుదలయ్యే వేగాన్ని నెమ్మదిస్తుంది.
- వాక్యం 3 సరైనది: భారతదేశంలో ఎరువుల తయారీ, అమ్మకం, నాణ్యత, పంపిణీ, ధరలను నియంత్రించడానికి ఎరువుల నియంత్రణ ఉత్తర్వులు (FCO), 1985 జారీ చేశారు. నిత్యావసర వస్తువుల చట్టం, 1955 (Essential Commodities Act) నిబంధనల ప్రకారం దీన్ని తీసుకువచ్చారు.
ప్ర. వ్యవసాయ ఎరువుగా యూరియాను ఎక్కువగా వాడటం వల్ల వచ్చే పర్యావరణ పరిణామాలకు సంబంధించి కింది వాటిలో సరికానిది ఏది?
(a) జల పర్యావరణ వ్యవస్థల్లో యూట్రోఫికేషన్ (Eutrophication of aquatic ecosystems)
(b) వాతావరణంలోకి నైట్రస్ ఆక్సైడ్ (N₂O) విడుదల కావడం
(c) వాతావరణ కాలుష్యానికి కారణమయ్యే అమ్మోనియా వోలటైలైజేషన్ (Ammonia volatilization)
(d) నేలలో లవణీయత (Soil salinity) విపరీతంగా పెరగడం
జవాబు: (d) వివరణ (Explanation): యూరియాను విపరీతంగా వాడటం వల్ల పర్యావరణంపై అనేక దుష్ప్రభావాలు పడతాయి. నత్రజని (Nitrogen) నీటిలో కలవడం వల్ల జల వనరుల్లో యూట్రోఫికేషన్ (Eutrophication) జరగవచ్చు. నైట్రిఫికేషన్, డీనైట్రిఫికేషన్ ప్రక్రియల ద్వారా వాతావరణంలోకి నైట్రస్ ఆక్సైడ్ (N₂O) అనే గ్రీన్ హౌస్ వాయువు విడుదలవుతుంది. అమ్మోనియా ఆవిరి కావడం (Ammonia volatilization) వల్ల వాయు కాలుష్యం పెరుగుతుంది. అయితే, యూరియా వాడటం వల్ల నేల ఆమ్లత్వానికి (Acidification) గురవుతుంది తప్ప నేల లవణీయత (Soil salinity) విపరీతంగా పెరగదు. ఉప్పు నీటితో సాగు చేయడం, సరైన మురుగునీటి పారుదల లేకపోవడం లేదా ఇతర ఎరువుల వాడకం లాంటి కారణాల వల్ల నేల చౌడు బారుతుంది.
ప్ర. వ్యవసాయంలో యూరియా వాడకానికి సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
వాక్యం 1: చాలా వ్యవసాయ పంటలలో ఆకుల ద్వారా (Foliar application) యూరియాను సమర్థవంతంగా వాడటానికి, యూరియా ఎరువులో బ్యూరెట్ (Biuret) కంటెంట్ 0.25% కి మించకూడదు. ఇది మొక్కలకు విషపూరితంగా (Phytotoxicity) మారకుండా నిరోధిస్తుంది.
వాక్యం 2: వేప పూత పూసిన యూరియా (Neem-Coated Urea – NCU) వ్యవసాయ నేలల్లో నత్రజని (Nitrogen) నష్టాన్ని తగ్గించే ప్రధాన విధానం ఏంటంటే, అది యూరియా కణాలను భౌతికంగా కప్పి ఉంచుతుంది. దీనివల్ల యూరియా కరిగే వేగం తగ్గుతుంది, త్వరగా అమ్మోనియాగా ఆవిరైపోకుండా ఆపుతుంది. పై వాక్యాలకు సంబంధించి కింది వాటిలో ఏది సరైనది?
(a) వాక్యం 1, వాక్యం 2 రెండూ సరైనవి. వాక్యం 1 కి వాక్యం 2 సరైన వివరణ.
(b) వాక్యం 1, వాక్యం 2 రెండూ సరైనవి. కానీ వాక్యం 1 కి వాక్యం 2 సరైన వివరణ కాదు.
(c) వాక్యం 1 సరైనది కానీ వాక్యం 2 సరికానిది.
(d) వాక్యం 1 సరికానిది కానీ వాక్యం 2 సరైనది.
జవాబు: (c) వివరణ (Explanation):
- వాక్యం 1 సరైనది: బ్యూరెట్ (Biuret) అనేది యూరియా తయారీ సమయంలో ఉత్పత్తి అయ్యే రసాయన మలినం (Chemical impurity). బ్యూరెట్ ఎక్కువ శాతంలో ఉంటే (సాధారణంగా పంటను బట్టి 0.25% నుండి 0.5% కంటే ఎక్కువ ఉంటే) అది మొక్కలకు విషపూరితంగా (Phytotoxic) మారుతుంది. దీనివల్ల ఆకుల అంచులు కాలిపోతాయి, క్లోరోసిస్ (Chlorosis) వస్తుంది, దిగుబడి తగ్గుతుంది. ముఖ్యంగా ఆకులపై పిచికారీ (Foliar spray) చేసినప్పుడు ఈ ప్రమాదం ఎక్కువ.
- వాక్యం 2 సరికానిది: వేప పూత భౌతికంగా కొంత కవచంలా పనిచేసినప్పటికీ, వేప నూనెలోని క్రియాశీలక సమ్మేళనాలు (ఉదాహరణకు అజాడిరాక్టిన్ (Azadirachtin)) నత్రజని నష్టాన్ని తగ్గించడంలో ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తాయి. ఈ సమ్మేళనాలు నైట్రిఫికేషన్ నిరోధకాలుగా, యూరియేజ్ నిరోధకాలుగా (Urease inhibitors) పనిచేస్తాయి. యూరియేజ్ ఎంజైమ్ను (Urease enzyme) నిరోధించడం ద్వారా, ఇది యూరియాను అమ్మోనియాగా మార్చే ప్రక్రియను నెమ్మదిస్తుంది. తద్వారా అమ్మోనియా ఆవిరైపోవడాన్ని (Volatilization) తగ్గిస్తుంది. నైట్రిఫైయింగ్ బ్యాక్టీరియాను (Nitrifying bacteria) ఆపడం ద్వారా, అమ్మోనియం నైట్రేట్గా మారే ప్రక్రియను తగ్గిస్తుంది. ఆ వాక్యం ప్రధానంగా భౌతిక కవచం, కరిగే వేగాన్ని మాత్రమే వివరిస్తూ జీవరసాయన (Biochemical) నిరోధకతను విస్మరించింది. కాబట్టి ఇది తప్పు.
మెయిన్స్ ప్రాక్టీస్ ప్రశ్న
ప్ర. భారతదేశంలో యూరియాను విపరీతంగా వాడటం వల్ల వచ్చే పర్యావరణ, వ్యవసాయ పరిణామాలను (Environmental and agricultural consequences) చర్చించండి. సమతుల్య ఎరువుల వాడకాన్ని (Balanced fertilizer use) ప్రోత్సహించడానికి చర్యలను సూచించండి. [250 పదాలు]
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
ప్ర. భారతీయ వ్యవసాయంలో యూరియాను ఎందుకు ఎక్కువగా వాడుతారు?
జవాబు: ఎందుకంటే దీనికి ప్రభుత్వం నుంచి భారీ సబ్సిడీ (Subsidy) లభిస్తుంది. అలాగే ఇందులో నత్రజని (Nitrogen) శాతం చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది.
ప్ర. వ్యవసాయంలో ఆదర్శవంతమైన ఎన్:పి:కె (N:P:K) నిష్పత్తి ఎంత?
జవాబు: దాదాపు 4:2:1.
ప్ర. వేప పూత పూసిన యూరియాను (Neem-Coated Urea) ఎందుకు ప్రవేశపెట్టారు?
జవాబు: యూరియాను పారిశ్రామిక అవసరాలకు మళ్లించడాన్ని అరికట్టడానికి, వ్యవసాయంలో నత్రజని-వినియోగ సామర్థ్యాన్ని (Nitrogen-use efficiency) మెరుగుపరచడానికి దీనిని ప్రవేశపెట్టారు.
ప్ర. ఈ-పంట (e-Panta) అంటే ఏమిటి?
జవాబు: ఇది ఒక డిజిటల్ పంటల పర్యవేక్షణ, వ్యవసాయ ఉత్పాదక నిర్వహణ వ్యవస్థ (Digital crop monitoring and agricultural input management system). రాష్ట్రంలో పంటల సాగును, ఎరువుల కేటాయింపును ఎప్పటికప్పుడు ట్రాక్ చేయడానికి దీనిని ఉపయోగిస్తారు.
మూలం: ది హిందూ (The Hindu)
