var breakpoints = [{"label":"Desktop","slug":"Desktop","value":"base","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Tablet","slug":"Tablet","value":"1024","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Mobile","slug":"Mobile","value":"767","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true}];
ప్రశ్న. గాలి నాణ్యత పర్యవేక్షణను విస్తరించినప్పటికీ, అలాగే నేషనల్ క్లీన్ ఎయిర్ ప్రోగ్రామ్ను (National Clean Air Programme) అమలు చేస్తున్నప్పటికీ, భారతదేశ వ్యాప్తంగా పట్టణ ప్రాంతాల్లో గాలి నాణ్యత మెరుగుదల అసమానంగా ఉంది. భారతదేశ క్లీన్-ఎయిర్ ఫ్రేమ్వర్క్ను (Clean-air framework) అంచనా వేయండి. సుస్థిరమైన ఫలితాలను సాధించడానికి తగిన చర్యలను సూచించండి.
Q. Despite the expansion of air-quality monitoring and the implementation of the National Clean Air Programme, improvements in urban air quality remain uneven across India. Evaluate India’s clean-air framework and suggest measures for achieving sustained results.
పరిచయం
రవాణా, పరిశ్రమలు, నిర్మాణ రంగం నుంచి వచ్చే దుమ్ము, చెత్తను కాల్చడం, బయోమాస్ దహనం (Biomass combustion) వల్ల వాయు కాలుష్యం ఏర్పడుతుంది. ఇది ప్రజారోగ్యానికి, పర్యావరణానికి ఒక తీవ్రమైన సవాలు. ప్రభుత్వం 2019లో జాతీయ స్వచ్ఛ వాయు కార్యక్రమాన్ని (National Clean Air Programme – NCAP) ప్రారంభించింది. ఇది 130 నగరాల్లో గాలి నాణ్యతను మెరుగుపరచడానికి ఒక బహుళ-రంగాల విధానాన్ని (Multi-sectoral framework) అందిస్తుంది.
ప్రధాన భాగం
సాధించిన పురోగతి
నగరాల వారీగా ప్రణాళిక (City-specific planning): స్థానికంగా కాలుష్యానికి కారణమయ్యే ముఖ్యమైన వనరులను నియంత్రించడానికి అధికారులు స్వచ్ఛ వాయు కార్యాచరణ ప్రణాళికలను (Clean Air Action Plans) రూపొందించారు.
పర్యవేక్షణ విస్తరణ (Expanded monitoring): భారతదేశం 603 నగరాల్లో 1,646 పర్యవేక్షణ కేంద్రాలను (Monitoring stations) ఏర్పాటు చేసింది. వీటిలో మ్యాన్యువల్, రియల్ టైమ్ వ్యవస్థలు ఉన్నాయి.
డిజిటల్ పాలన (Digital governance): సమీర్ (SAMEER) అప్లికేషన్ గాలి నాణ్యత సూచీ (AQI) సమాచారాన్ని అందిస్తుంది. అలాగే ఎన్సీఏపీ (NCAP) ప్రాజెక్టుల భౌతిక, ఆర్థిక పురోగతిని ప్రాణ (PRANA) పోర్టల్ పర్యవేక్షిస్తుంది.
కొలవదగిన మెరుగుదల (Measurable improvement): 2017-18 బేస్లైన్తో పోలిస్తే, 2025-26లో 108 నగరాల్లో పీఎం10 (PM10) స్థాయిలు తగ్గాయి. పద్నాలుగు నగరాలు జాతీయ ప్రమాణాలను చేరుకున్నాయి.
రంగాల వారీగా జోక్యం (Sectoral interventions): బీఎస్-VI (BS-VI) నిబంధనలు, ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల పథకాలు, పారిశ్రామిక ఓసీఈఎంఎస్ (OCEMS), నిర్మాణ రంగ దుమ్ము నియంత్రణ, పంట వ్యర్థాల నిర్వహణ, అలాగే ఎక్స్టెండెడ్ ప్రొడ్యూసర్ రెస్పాన్సిబిలిటీ (Extended Producer Responsibility) వంటివి విధానపరమైన ప్రతిస్పందనను విస్తృతం చేశాయి.
సంస్థాగత మద్దతు (Institutional support): సీపీసీబీ (CPCB), రాష్ట్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండళ్లు (SPCBs), అలాగే సీఏక్యూఎం (CAQM) సంస్థలు నిబంధనలను రూపొందించి, అమలు చేసే యంత్రాంగాలను అందిస్తున్నాయి.
కొనసాగుతున్న పరిమితులు
వాయు కాలుష్యం అనేది ఒక ఎయిర్షెడ్ (Airshed) అంతటా విస్తరించి ఉంటుంది. కానీ పరిపాలనాపరమైన చర్యలు మున్సిపల్, రాష్ట్ర సరిహద్దులుగా విడిపోయి ఉన్నాయి.
పర్యవేక్షణ కేవలం ప్రధాన నగరాల్లోనే కేంద్రీకృతమై ఉంది. చిన్న పట్టణాలు, గ్రామీణ పారిశ్రామిక ప్రాంతాలలో పర్యవేక్షణ తగినంతగా లేదు. అనేక పట్టణ స్థానిక సంస్థలు (ULBs), రాష్ట్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండళ్లలో (SPCBs) సాంకేతిక సిబ్బంది, ప్రయోగశాలల సామర్థ్యం (Laboratory capacity) కొరత ఉంది.
ఎన్సీఏపీ (NCAP) కింద మంజూరైన నిధులలో కేవలం 70.5 శాతాన్ని మాత్రమే అధికారులు వినియోగించారు.
నిబంధనలను సమానంగా అమలు చేయకపోవడం, కాలుష్య వనరులను గుర్తించే (Source-apportionment) అధ్యయనాలు బలహీనంగా ఉండటం దీర్ఘకాలిక పురోగతిని అడ్డుకుంటున్నాయి. అత్యవసర చర్యలపైనే ఎక్కువగా ఆధారపడటం కూడా ఒక ప్రతిబంధకం. ప్రభుత్వ విధానాలు అతి సూక్ష్మమైన పీఎం2.5 (PM2.5), ద్వితీయ కాలుష్య కారకాల (Secondary pollutants) కంటే పీఎం10 పైనే ఎక్కువగా దృష్టి పెడుతున్నాయి.
ముందుకు సాగే మార్గం
ప్రాంతీయ ఎయిర్షెడ్-నిర్వహణ (Airshed-management) ప్రణాళికలను అవలంబించాలి.
చిన్న నగరాలు, పారిశ్రామిక ప్రాంతాలకు (Industrial clusters) గాలి నాణ్యత పర్యవేక్షణను విస్తరించాలి.
ఉద్గారాల జాబితాలను (Emission inventories), కాలుష్య వనరులను గుర్తించే అధ్యయనాలను ఎప్పటికప్పుడు అప్డేట్ చేయాలి.
కాలుష్యం తగ్గిందని స్వతంత్రంగా నిర్ధారించిన (Independently verified) తర్వాత మాత్రమే నిధులను మంజూరు చేసే విధానాన్ని తీసుకురావాలి.
ప్రజా రవాణా, నడక, సైక్లింగ్ మౌలిక సదుపాయాలను బలోపేతం చేయాలి.
పరిశ్రమలు, చెత్తను కాల్చడం, నిర్మాణ రంగ దుమ్ముకు సంబంధించిన ప్రమాణాలను కఠినంగా అమలు చేయాలి.
ఉపగ్రహ డేటా, ముందస్తు అంచనాలు (Forecasting), ఆరోగ్య ప్రభావాల అంచనాలను (Health-impact assessments) ఉపయోగించాలి.
పౌరుల భాగస్వామ్యాన్ని బలోపేతం చేయాలి. ప్రజలకు ఎప్పటికప్పుడు సమాచారాన్ని బహిర్గతం చేయాలి.
ముగింపు
భారతదేశం ఒక బలమైన క్లీన్-ఎయిర్ ఫ్రేమ్వర్క్ను ఏర్పాటు చేసింది. అయితే, కాలుష్యం నిరంతరం తగ్గాలంటే ఏడాది పొడవునా కాలుష్య వనరులను తగ్గించాలి. అలాగే సమర్థవంతమైన స్థానిక సంస్థలు, సమన్వయంతో కూడిన ఎయిర్షెడ్-స్థాయి పాలన ఎంతో అవసరం.
ప్రశ్న. భారతదేశ పోషకాహార సవాలును కేవలం ఆహారాన్ని సరఫరా చేయడం ద్వారా మాత్రమే పరిష్కరించలేము. ఈ నేపథ్యంలో, మిషన్ పోషణ్ 2.0, రాష్ట్రీయ పోషణ్ మాహ్ పోషకాహారం పట్ల జీవితకాల, సమాజ ఆధారిత విధానాన్ని ఎలా ప్రోత్సహిస్తున్నాయో పరిశీలించండి. వీటి అమలును బలోపేతం చేయడానికి తగిన చర్యలను సూచించండి.
Q. India’s nutrition challenge cannot be addressed through food supplementation alone. In this context, examine how Mission Poshan 2.0 and Rashtriya Poshan Maah promote a lifecycle and community-based approach to nutrition. Suggest measures to strengthen implementation.
పరిచయం
పోషకాహార లోపం (Malnutrition) శారీరక పెరుగుదల, నేర్చుకునే సామర్థ్యం, మాతృమూర్తుల ఆరోగ్యం, ఆర్థిక ఉత్పాదకతను (Economic productivity) ప్రభావితం చేస్తుంది. సరైన ఆహారం తీసుకోకపోవడం, పేలవమైన పారిశుధ్యం (Sanitation), పరిమిత ఆరోగ్య సంరక్షణ, అలాగే పిల్లల పట్ల సరైన శ్రద్ధ లేకపోవడం దీనికి ముఖ్య కారణాలు. కాబట్టి, భారతదేశానికి కేవలం ఉచిత ఆహార పంపిణీకి మించిన ఒక సమగ్ర విధానం అవసరం.
ప్రధాన భాగం
జీవితకాల విధానం (Lifecycle Approach)
మిషన్ పోషణ్ 2.0 అనేది పోషణ్ అభియాన్ (POSHAN Abhiyaan), అంగన్వాడీ సేవలు, కౌమారదశలో ఉన్న బాలికలకు (Adolescent girls) అందించే పోషకాహార మద్దతును కలుపుతుంది. ఇది కౌమారదశ (Adolescence), గర్భధారణ, పాలిచ్చే సమయం, శైశవదశ, బాల్యదశలను కవర్ చేస్తుంది. తద్వారా ఒక తరం నుండి మరో తరానికి (Intergenerational) పోషకాహార లోపం వ్యాపించడాన్ని ఇది అడ్డుకుంటుంది.
జీవితంలోని మొదటి 1,000 రోజుల కాలంపై ఇది ప్రత్యేక దృష్టి పెడుతుంది. ఇది తల్లుల పోషకాహారం, తల్లిపాలు ఇవ్వడం, అనుబంధ ఆహారం (Complementary feeding), పిల్లల పెరుగుదల పర్యవేక్షణకు మద్దతు ఇస్తుంది. ప్రసూతి ప్రయోజనాలను (Maternity benefits) అందించడం ద్వారా పీఎంఎంవీవై (PMMVY) ఈ విధానానికి అదనపు మద్దతు ఇస్తుంది. అలాగే ప్రజల్లో ఆరోగ్యం పట్ల అవగాహనను ఇది ప్రోత్సహిస్తుంది.
సమాజ ఆధారిత వ్యూహం (Community-Based Strategy)
రాష్ట్రీయ పోషణ్ మాహ్
పోషకాహార అంశాన్ని ఒక ప్రజా ఉద్యమంగా (Jan Andolan) మారుస్తుంది. వంటల ప్రదర్శనలు, పోషణ్ మేళాలు (Poshan Melas), మాంసకృత్తుల (Protein) అవగాహన కార్యక్రమాలు స్థానికంగా తక్కువ ధరకు దొరికే ఆహార పదార్థాల వాడకాన్ని ప్రోత్సహిస్తాయి. తద్వారా ప్రజల ఆహారంలో వైవిధ్యాన్ని (Dietary diversity) పెంచుతాయి.
అంగన్వాడీ నిర్వహణ కమిటీలు, తల్లుల కమిటీలు, మెనూ బోర్డులు ఆహార పంపిణీపై సమాజ పర్యవేక్షణను బలోపేతం చేస్తాయి. లబ్ధిదారులకు అందాల్సిన ప్రయోజనాలు సక్రమంగా అందేలా ఇవి చూస్తాయి. ప్రారంభ దశ ఉద్దీపన (Early stimulation), అభివృద్ధి మైలురాళ్లు, ఈసీసీఈ (ECCE) ని ఇందులో అనుసంధానించారు. పోషకాహారం, అభ్యాసం (Learning) ఒకదానికొకటి ముడిపడి ఉన్నాయని ఇది గుర్తిస్తుంది.
పోషణ్ ట్రాకర్ (Poshan Tracker) లబ్ధిదారుల హాజరు, పిల్లల పెరుగుదల పర్యవేక్షణ, సేవల పంపిణీకి సంబంధించిన సమాచారాన్ని ఎప్పటికప్పుడు (Real-time) అందిస్తుంది.
అమలులో ఉన్న లోపాలు
అంగన్వాడీల్లో సరైన మౌలిక సదుపాయాలు లేకపోవడం ఈ కార్యక్రమానికి ఒక సవాలుగా మారింది. క్షేత్రస్థాయిలో సిబ్బంది ఖాళీలు, భోజనం నాణ్యతలో వ్యత్యాసాలు లాంటి సమస్యలు ఉన్నాయి. పేదరికం కారణంగా ప్రజలు వివిధ రకాల పౌష్టికాహారాన్ని తీసుకోలేకపోతున్నారు. మరోవైపు సామాజిక ఆచారాలు తరచుగా మహిళలు, బాలికలకు నష్టం కలిగిస్తున్నాయి. డిజిటల్ తప్పిదాల వల్ల అర్హులైన లబ్ధిదారులు ఈ పథకానికి దూరం కావచ్చు. అలాగే వివిధ ప్రభుత్వ విభాగాల మధ్య సమన్వయం (Convergence) ఇంకా బలహీనంగానే ఉంది.
ముందుకు సాగే మార్గం
అంగన్వాడీ మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరచాలి. అలాగే సిబ్బంది ఖాళీలను భర్తీ చేయాలి.
స్వయం సహాయక సంఘాలు (SHGs), రైతుల గ్రూపుల ద్వారా స్థానికంగా ఆహార పదార్థాల కొనుగోళ్లను విస్తరించాలి.
ఆహార నాణ్యతను స్వతంత్ర సంస్థల ద్వారా పరీక్షించేలా అధికారులు చర్యలు తీసుకోవాలి.
సమస్యలను సకాలంలో సరిదిద్దడానికి డిజిటల్ డేటాను సమర్థవంతంగా ఉపయోగించుకోవాలి.
పీఎంఎంవీవై (PMMVY) నమోదు ప్రక్రియను, డబ్బు చెల్లింపులను సులభతరం చేయాలి.
ఆరోగ్య సంరక్షణ, పారిశుధ్యం, సామాజిక రక్షణతో (Social protection) పోషకాహారాన్ని అనుసంధానించాలి.
సమాజ భాగస్వామ్యంతో కూడిన సామాజిక తనిఖీలను (Social audits) సంస్థాగతం చేయాలి.
ముగింపు
తగినంత ఆహారం, మాతృమూర్తులకు మద్దతు, బాధ్యతాయుతమైన సంరక్షణ, జవాబుదారీతనం ఉన్న స్థానిక సంస్థల కలయిక ద్వారా మిషన్ పోషణ్ 2.0 మెరుగైన, శాశ్వతమైన పోషకాహార ఫలితాలను సాధించగలదు.
var elementorFrontendConfig = {"environmentMode":{"edit":false,"wpPreview":false,"isScriptDebug":false},"i18n":{"shareOnFacebook":"Share on Facebook","shareOnX":"Share on X","pinIt":"Pin it","download":"Download","downloadImage":"Download image","fullscreen":"Fullscreen","zoom":"Zoom","share":"Share","playVideo":"Play Video","previous":"Previous","next":"Next","close":"Close","a11yCarouselPrevSlideMessage":"Previous slide","a11yCarouselNextSlideMessage":"Next slide","a11yCarouselFirstSlideMessage":"This is the first slide","a11yCarouselLastSlideMessage":"This is the last slide","a11yCarouselPaginationBulletMessage":"Go to slide"},"is_rtl":false,"breakpoints":{"xs":0,"sm":480,"md":768,"lg":1025,"xl":1440,"xxl":1600},"responsive":{"breakpoints":{"mobile":{"label":"Mobile Portrait","value":767,"default_value":767,"direction":"max","is_enabled":true},"mobile_extra":{"label":"Mobile Landscape","value":880,"default_value":880,"direction":"max","is_enabled":false},"tablet":{"label":"Tablet Portrait","value":1024,"default_value":1024,"direction":"max","is_enabled":true},"tablet_extra":{"label":"Tablet Landscape","value":1200,"default_value":1200,"direction":"max","is_enabled":false},"laptop":{"label":"Laptop","value":1366,"default_value":1366,"direction":"max","is_enabled":false},"widescreen":{"label":"Widescreen","value":2400,"default_value":2400,"direction":"min","is_enabled":false}},"hasCustomBreakpoints":false},"version":"4.3.2","is_static":false,"experimentalFeatures":{"e_font_icon_svg":true,"additional_custom_breakpoints":true,"container":true,"e_optimized_markup":true,"theme_builder_v2":true,"nested-elements":true,"e_atomic_elements":true,"e_opt_in_v4":true,"import-export-customization":true,"e_pro_atomic_form":true,"e_pro_collection_loop":true,"mega-menu":true},"urls":{"assets":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/plugins\/elementor\/assets\/","ajaxurl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-admin\/admin-ajax.php","uploadUrl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads"},"nonces":{"floatingButtonsClickTracking":"46ccc222c8","atomicFormsSendForm":"2025e81684"},"swiperClass":"swiper","settings":{"page":[],"editorPreferences":[]},"kit":{"active_breakpoints":["viewport_mobile","viewport_tablet"],"global_image_lightbox":"yes","lightbox_enable_counter":"yes","lightbox_enable_fullscreen":"yes","lightbox_enable_zoom":"yes","lightbox_enable_share":"yes","lightbox_title_src":"title","lightbox_description_src":"description"},"post":{"id":11484,"title":"UPSC%20%E0%B0%A1%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%80%20%E0%B0%AE%E0%B1%86%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D%20%E0%B0%86%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D%20%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%8D%20%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B1%8D%20%E2%80%93%2016th%20%E0%B0%B8%E0%B1%86%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%AC%E0%B0%B0%E0%B1%8D%202026%20%7C%20UPSC%20Mains%20%7C%20KPIAS%20%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%AE%E0%B1%80","excerpt":"","featuredImage":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/upsc-mains-current-affairs-16th-sept-2026-kpias-academy-1024x512.webp"}};
//# sourceURL=elementor-frontend-js-before
var ekit_config = {"ajaxurl":"https://telugu.kpiasacademy.com/wp-admin/admin-ajax.php","nonce":"762c961a79","i18n":{"video_frame":"Video player","close":"Close","slider_prev":"Previous slide","slider_next":"Next slide","slider_first":"This is the first slide","slider_last":"This is the last slide","slider_bullet":"Go to slide {{index}}"}};
//# sourceURL=ekit-core-js-extra
window.dFlipLocation = 'https://telugu.kpiasacademy.com/wp-content/plugins/3d-flipbook-dflip-lite/assets/';
window.dFlipWPGlobal = {"text":{"toggleSound":"Turn on\/off Sound","toggleThumbnails":"Toggle Thumbnails","toggleOutline":"Toggle Outline\/Bookmark","previousPage":"Previous Page","nextPage":"Next Page","toggleFullscreen":"Toggle Fullscreen","zoomIn":"Zoom In","zoomOut":"Zoom Out","toggleHelp":"Toggle Help","singlePageMode":"Single Page Mode","doublePageMode":"Double Page Mode","downloadPDFFile":"Download PDF File","gotoFirstPage":"Goto First Page","gotoLastPage":"Goto Last Page","share":"Share","mailSubject":"I wanted you to see this FlipBook","mailBody":"Check out this site {{url}}","loading":"DearFlip: Loading "},"viewerType":"flipbook","moreControls":"download,pageMode,startPage,endPage,sound","hideControls":"","scrollWheel":"false","backgroundColor":"#777","backgroundImage":"","height":"auto","paddingLeft":"20","paddingRight":"20","controlsPosition":"bottom","duration":800,"soundEnable":"true","enableDownload":"true","showSearchControl":"false","showPrintControl":"false","enableAnnotation":false,"enableAnalytics":"false","webgl":"true","hard":"none","maxTextureSize":"1600","rangeChunkSize":"524288","zoomRatio":1.5,"stiffness":3,"pageMode":"0","singlePageMode":"0","pageSize":"0","autoPlay":"false","autoPlayDuration":5000,"autoPlayStart":"false","linkTarget":"2","sharePrefix":"flipbook-"};
