యూపీఎస్సీ కేర్ మెయిన్స్ ప్రాక్టీస్ – 10th ఏప్రిల్ 2026

UPSC Mains Current Affairs April 9 2026 PFBR and Kigali Amendment

యూపీఎస్సీ మెయిన్స్ (UPSC CARE MAINS)

ప్రశ్న: దత్తత తీసుకున్న తల్లులకు ప్రసూతి సెలవులపై సుప్రీంకోర్టు ఇటీవల ఇచ్చిన తీర్పు భారతదేశంలో సమానత్వం మరియు సామాజిక సంక్షేమం మారుతున్న తీరును ప్రతిబింబిస్తుంది. దీని రాజ్యాంగ ఆధారాన్ని వివరిస్తూ, లింగ న్యాయం మరియు కార్మిక హక్కులపై దీని విస్తృత ప్రభావాలను చర్చించండి. (15 మార్కులు)

Q. The Supreme Court’s recent judgment on maternity leave for adoptive mothers reflects the evolving nature of equality and social welfare in India. Discuss its constitutional basis and broader implications for gender justice and labour rights. (15 M)

(జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ II – పాలిటీ, పాలన – ప్రాథమిక హక్కులు, సామాజిక న్యాయం, కార్మిక సంక్షేమం)

పరిచయం

సామాజిక భద్రతా స్మృతి (Code on Social Security), 2020 కింద ప్రసూతి సెలవు (maternity leave) పొందడానికి దత్తత తీసుకున్న తల్లులకు (adoptive mothers) ఉన్న ‘మూడు నెలల పిల్లల వయోపరిమితి’ని సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేసింది. ఈ తీర్పు మాతృత్వం గురించిన కేవలం జీవశాస్త్రపరమైన (biological) ఆలోచనల నుంచి, హక్కుల ఆధారిత మరియు సమ్మిళిత (inclusive) విధానం వైపు వచ్చిన మార్పును సూచిస్తుంది. దత్తత ద్వారా తల్లిదండ్రులు కావడాన్ని కూడా సమానమైన, చట్టబద్ధమైన పద్ధతిగా ఇది గుర్తిస్తుంది.

ప్రధాన భాగం

1. తీర్పుకు రాజ్యాంగ ఆధారం (Constitutional Basis of the Judgment) కోర్టు తన నిర్ణయానికి అనేక రాజ్యాంగ నిబంధనలను ఆధారంగా చేసుకుంది:

  • ఆర్టికల్ 14 కింద: పిల్లల వయస్సు ఆధారంగా దత్తత తీసుకున్న తల్లుల మధ్య వివక్ష చూపడం ఏకపక్షమని (arbitrary) కోర్టు పేర్కొంది. ఎందుకంటే పిల్లల వయస్సుతో సంబంధం లేకుండా వారితో అనుబంధం పెంచుకోవడం, వారిని చూసుకోవడం (caregiving) అనేది ప్రతి తల్లికి అవసరం.
  • ఆర్టికల్ 15 కింద: ఇటువంటి వర్గీకరణ పరోక్షంగా దత్తతను ఎంచుకున్న మహిళలపై వివక్ష చూపుతోందని తెలిపింది.
  • ఆర్టికల్ 21: గౌరవంగా జీవించే హక్కును కోర్టు ప్రస్తావించింది. ఇందులో సంరక్షణ పొందే హక్కు పిల్లలకు, పెంచే హక్కు తల్లికి ఉంటుందని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.
  • ఆర్టికల్ 42 (ఆదేశిక సూత్రాలు – DPSP): మానవీయమైన పని పరిస్థితులను మరియు ప్రసూతి సౌకర్యాన్ని కల్పించాలని ఈ ఆర్టికల్ నిర్దేశిస్తుంది. పాత నిబంధన దత్తత తీసుకున్న చాలా మంది తల్లులకు ఈ అవకాశాన్ని దూరం చేసింది.

2. దత్తతలో క్షేత్రస్థాయి వాస్తవాలను పరిష్కరించడం (Addressing Ground Realities of Adoption)

  • CARA (సెంట్రల్ అడాప్షన్ రిసోర్స్ అథారిటీ) కింద దత్తత ప్రక్రియలోని వాస్తవాలను కోర్టు పరిగణనలోకి తీసుకుంది. దత్తత ప్రక్రియ (ఇంటి పరిశీలన, మ్యాచ్ చేయడం, చట్టపరమైన ఆమోదం) పూర్తయ్యేసరికి చాలాసార్లు మూడు నెలల కంటే ఎక్కువ సమయం పడుతుంది.
  • కాబట్టి, మూడు నెలల లోపు వయసున్న పిల్లలను దత్తత తీసుకుంటేనే ప్రసూతి సెలవు వర్తిస్తుందనే పాత నిబంధన.. ఆచరణలో దత్తత తీసుకున్న చాలా మంది తల్లులకు ప్రసూతి ప్రయోజనాలను దూరం చేసింది. ఇది చట్టాన్ని కేవలం పేరుకే పరిమితం చేసింది.
  • ఈ వయోపరిమితిని (age restriction) తొలగించడం ద్వారా, కోర్టు చట్టపరమైన నిబంధనలను ఆచరణాత్మక వాస్తవాలతో అనుసంధానించింది.

3. లింగ న్యాయం, కార్మిక శక్తి భాగస్వామ్యంపై ప్రభావాలు (Implications for Gender Justice and Workforce)

  • ఈ తీర్పు దత్తత తీసుకున్న తల్లులను కన్నతల్లులతో (biological mothers) సమానంగా చూడటం ద్వారా వాస్తవిక సమానత్వాన్ని (substantive equality) ప్రోత్సహిస్తుంది.
  • పిల్లలను దత్తత తీసుకున్న తర్వాత సరైన మద్దతు లేక చాలామంది మహిళలు ఉద్యోగాలు మానేసేవారు. ఇప్పుడు ఈ తీర్పు మహిళా కార్మిక శక్తిని (female workforce) నిలుపుకోవడంలో సహాయపడుతుంది.
  • చట్టపరమైన అడ్డంకులను తొలగించడం ద్వారా ఇది దత్తతను ప్రోత్సహిస్తుంది, అలాగే పిల్లల సంక్షేమానికి తోడ్పడుతుంది.
  • ముఖ్యంగా, ‘పితృత్వ సెలవు’ (paternity leave) ఆవశ్యకతను కోర్టు నొక్కిచెప్పింది. పిల్లల పెంపకంలో ఇద్దరి భాగస్వామ్యం (shared parenting) ఉండాలని, పిల్లలను పెంచడం కేవలం మహిళల బాధ్యతే అన్న మూస పద్ధతులను (gender stereotypes) ఈ తీర్పు సవాలు చేసింది.

4. సవాళ్లు, ఆర్థిక ఆందోళనలు (Challenges and Economic Concerns)

  • భారతదేశంలో ప్రసూతి ప్రయోజనాల ఖర్చు (maternity benefits) ఎక్కువగా యజమానులే (employers) భరిస్తారు. కాబట్టి ఈ తీర్పు అమలులో, ముఖ్యంగా కంపెనీలపై పడే ఆర్థిక భారం విషయంలో సవాళ్లు ఎదురవుతాయి.
  • దీనివల్ల సంస్థలు మహిళలకు ఉద్యోగాలు ఇవ్వడంలో వివక్ష (hiring discrimination) చూపే ప్రమాదం ఉంది.
  • అందరికీ వర్తించే సామాజిక భద్రతా వ్యవస్థ లేకపోవడం, చట్టబద్ధమైన పితృత్వ సెలవులు (statutory paternity leave) లేకపోవడం ఈ తీర్పు ప్రభావాన్ని కొంత మేర పరిమితం చేస్తున్నాయి.

5. ముందున్న మార్గం (Way Forward)

  • వివక్షతో కూడిన నిబంధనలను అధికారికంగా తొలగించడానికి ‘సామాజిక భద్రతా స్మృతి, 2020’ ని సవరించాల్సిన అవసరం ఉంది.
  • ప్రసూతి ప్రయోజనాల ఖర్చును ప్రభుత్వమే పంచుకునే ‘సామాజిక బీమా నమూనా’ను (social insurance model) భారతదేశం అవలంబించాలి. అప్పుడు యజమానుల్లో మహిళలను ఉద్యోగంలోకి తీసుకునే విషయంలో వివక్ష తగ్గుతుంది.
  • చట్టబద్ధమైన పితృత్వ సెలవులను ప్రవేశపెట్టడం ద్వారా పిల్లల పెంపకంలో ఇద్దరి భాగస్వామ్యాన్ని (shared parenting) ప్రోత్సహించవచ్చు. దత్తత ప్రక్రియలను సులభతరం చేయడం, అవగాహన పెంచడం ద్వారా మరింత సమ్మిళిత వాతావరణాన్ని నిర్మించవచ్చు.

ముగింపు

ప్రసూతి ప్రయోజనాలు అనేవి యజమానులు ఇచ్చే రాయితీ (concession) కాదని, అవి గౌరవం మరియు పిల్లల సంక్షేమంతో ముడిపడి ఉన్న రాజ్యాంగబద్ధమైన, సామాజిక హక్కు అని ఈ తీర్పు స్పష్టం చేస్తోంది. సమ్మిళిత పాలన (inclusive governance) దిశగా ఇదొక ప్రగతిశీల ముందడుగు. అయితే, దీని పూర్తి ప్రభావం అనేది తదుపరి తీసుకురావాల్సిన చట్టపరమైన సంస్కరణలు మరియు వాటి సమర్థవంతమైన అమలుపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

ప్రశ్న: భారతదేశ పరపతి (క్రెడిట్) మార్కెట్‌లో మహిళల భాగస్వామ్యం పెరుగుతుండటం.. కేవలం ఆర్థిక సమ్మిళితం (financial inclusion) స్థాయి నుంచి ఆర్థిక సాధికారత (economic empowerment) వైపు వారు సాధించిన మార్పును ప్రతిబింబిస్తుంది. “ఫ్రమ్ బారోవర్స్ టు బిల్డర్స్” (రుణగ్రహీతల నుంచి నిర్మాణకర్తల వరకు) నివేదికలోని ముఖ్యాంశాలను చర్చిస్తూ, సమ్మిళిత పరపతి ప్రాప్యతను సాధించడంలో ఉన్న సవాళ్లను పరిశీలించండి. (15 మార్కులు)

Q. Women’s increasing participation in India’s credit market reflects a shift from financial inclusion to economic empowerment. Discuss the findings of the “From Borrowers to Builders” report and examine the challenges in achieving inclusive credit access. (15 M)

(జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ II – సామాజిక న్యాయం – మహిళలు, సమ్మిళిత వృద్ధి, ఆర్థిక సమ్మిళితం)

పరిచయం

నీతి ఆయోగ్ 2026లో విడుదల చేసిన “ఫ్రమ్ బారోవర్స్ టు బిల్డర్స్: విమెన్ అండ్ ఇండియాస్ ఇవాల్వింగ్ క్రెడిట్ మార్కెట్” నివేదిక, మహిళల ఆర్థిక భాగస్వామ్యంలో వచ్చిన పరివర్తనాత్మక మార్పును హైలైట్ చేస్తుంది. వీరు కేవలం మైక్రోఫైనాన్స్ రుణగ్రహీతల స్థాయి నుండి ఎంటర్‌ప్రైజ్ (సంస్థల) నిర్మాణకర్తలుగా ఎదుగుతున్నారని ఇది స్పష్టం చేసింది. మహిళలు ఇప్పుడు ₹76 లక్షల కోట్ల రుణ పోర్ట్‌ఫోలియోను (మొత్తం సిస్టమ్ క్రెడిట్‌లో 26%) కలిగి ఉన్నారు. ఇది కేవలం ‘ఆర్థిక సమ్మిళితం’ నుండి ‘ఆర్థిక సాధికారత’ వైపు సాధించిన పురోగతిని సూచిస్తుంది.

ప్రధాన అంశాలు

1. నివేదికలోని ముఖ్యాంశాలు (వాస్తవాలు & పోకడలు)

  • మహిళల బకాయి ఉన్న రుణాలు (outstanding credit) 4.8 రెట్లు పెరిగాయి (2017లో ₹16 లక్షల కోట్లు → 2025లో ₹76 లక్షల కోట్లు), అలాగే క్రెడిట్ వ్యాప్తి (credit penetration) 19% నుండి 36%కి పెరిగింది.
  • వినియోగ రుణాల (consumption) నుండి వాణిజ్య పరపతి (commercial credit) వైపు గణనీయమైన మార్పు కనిపిస్తోంది. వ్యాపార రుణాలు 31% CAGR (సమ్మేళన వార్షిక వృద్ధి రేటు)తో పెరుగుతూ, మొత్తం క్రెడిట్ వృద్ధిని అధిగమించాయి.
  • గృహ రుణాల్లో (housing loans) మహిళల భాగస్వామ్యం 69%కి చేరుకుంది, ఇది వారి ఆస్తి యాజమాన్యాన్ని (asset ownership) సూచిస్తుంది.
  • దాదాపు 19% మైక్రోఫైనాన్స్ రుణగ్రహీతలు ఫార్మల్ రిటైల్/వాణిజ్య పరపతి వైపు అప్‌గ్రేడ్ అయ్యారు.
  • ప్రాంతీయ పోకడలను పరిశీలిస్తే బీహార్ (59% CAGR), ఉత్తర ప్రదేశ్ (42% CAGR) వంటి రాష్ట్రాల్లో బలమైన వృద్ధి కనిపిస్తోంది.
  • ముఖ్యంగా, మహిళలు మెరుగైన క్రెడిట్ క్రమశిక్షణను ప్రదర్శిస్తున్నారు. వీరి డిఫాల్ట్ రేట్లు సగటు కంటే 0.7 రెట్లు తక్కువగా ఉన్నాయి.

2. ఆర్థిక, సామాజిక అభివృద్ధికి దీని ప్రాముఖ్యత

  • రుణగ్రహీతల నుండి నిర్మాణకర్తలుగా మారడం అనేది లోతైన ఆర్థిక సమ్మిళితాన్ని మరియు వ్యవస్థాపక (entrepreneurship) వృద్ధిని ప్రతిబింబిస్తుంది.
  • ఇది మహిళల ఆర్థిక స్వేచ్ఛను, నిర్ణయాలు తీసుకునే అధికారాన్ని పెంచుతుంది, తద్వారా సమ్మిళిత వృద్ధికి దోహదపడుతుంది.
  • పెరిగిన ఆస్తి యాజమాన్యం మరియు సంస్థల్లో భాగస్వామ్యం.. పేదరిక నిర్మూలనకు, ఉద్యోగ సృష్టికి, ఆర్థిక వ్యవస్థ ఫార్మలైజేషన్‌కు తోడ్పడతాయి.
  • ఈ ట్రెండ్ ‘మహిళా నేతృత్వంలోని అభివృద్ధి’ కోసం భారతదేశం చేస్తున్న కృషికి అనుగుణంగా ఉంది. ఇది మహిళలను కేవలం నిష్క్రియ లబ్ధిదారులుగా కాకుండా జిడిపికి (GDP) చురుకైన సహకారం అందించేవారిగా (active contributors) మారుస్తుంది.

3. మహిళల క్రెడిట్ ఎకోసిస్టమ్‌లో ఉన్న సవాళ్లు

  • పురోగతి ఉన్నప్పటికీ, దాదాపు 29 కోట్ల మంది క్రెడిట్-అర్హత కలిగిన మహిళలకు ఇంకా రుణాలు అందడం లేదు. ఇది ఒక ముఖ్యమైన సమ్మిళిత అంతరాన్ని (inclusion gap) సూచిస్తుంది.
  • పూచీకత్తు (collateral) లేకపోవడం వంటి నిర్మాణాత్మక అడ్డంకులు ఫార్మల్ క్రెడిట్ యాక్సెస్‌ను పరిమితం చేస్తున్నాయి. చాలా మంది గ్రామీణ మహిళలకు ఆర్థిక స్వయంప్రతిపత్తి లేకపోవడం వల్ల రుణాలను సమర్థవంతంగా వినియోగించుకోవడం కష్టంగా మారుతోంది.
  • స్మార్ట్‌ఫోన్ వినియోగం పెరిగినప్పటికీ డిజిటల్ అక్షరాస్యత లోపం కొనసాగుతోంది. జీతం లేని సంరక్షణ పనుల వల్ల ఏర్పడే సమయ లేమి (time poverty) (ఉదాహరణకు కేరళలో 38%) క్రెడిట్ సిస్టమ్‌లతో వారు అనుసంధానం అవ్వకుండా నిరోధిస్తోంది.
  • అంతేకాకుండా, నానో-ఎంటర్‌ప్రైజెస్ (అతి చిన్న సంస్థలు) క్రెడిట్ సరఫరాలో వచ్చే ఒడిదుడుకులకు సులభంగా ప్రభావితమవుతున్నాయి.

4. ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలు మరియు ముందున్న మార్గం

  • విమెన్ ఎంటర్‌ప్రెన్యూర్‌షిప్ ప్లాట్‌ఫారమ్ (WEP), ఫైనాన్సింగ్ విమెన్ కొలాబరేటివ్ (FWC), డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ ([ID Omitted], UPI) వంటి కార్యక్రమాలు క్రెడిట్ యాక్సెస్‌ను మెరుగుపరిచాయి.
  • భవిష్యత్తులో, పూచీకత్తు లేని రుణాలను (collateral-free credit) అందించడానికి ఫ్లో-బేస్డ్ లెండింగ్ (డిజిటల్ లావాదేవీల డేటాను ఉపయోగించడం ద్వారా) విధానాన్ని అవలంబించవచ్చు.
  • మహిళల అవసరాలకు అనుగుణంగా లైఫ్‌సైకిల్-ఆధారిత ఆర్థిక ఉత్పత్తులను అభివృద్ధి చేయడం మరియు క్రెడిట్ అక్షరాస్యత కార్యక్రమాలను బలోపేతం చేయడం చాలా అవసరం.
  • నమ్మకం ఆధారిత సామర్థ్య పెంపుదల కోసం స్వయం సహాయక సంఘాలను (SHGs) వినియోగించుకోవాలి. అలాగే స్థానిక భాషల్లో, సులభంగా ఉపయోగించగలిగే డిజిటల్ సాధనాలను అందుబాటులో ఉంచడం ద్వారా సమ్మిళిత అంతరాలను (inclusion gaps) తగ్గించవచ్చు.

ముగింపు

క్రెడిట్ ఎకోసిస్టమ్‌లో మహిళల పెరుగుతున్న పాత్ర కేవలం సామాజిక సాధన మాత్రమే కాదని, అది ఒక ఆర్థిక అవసరమని నివేదిక నొక్కిచెబుతోంది. సమ్మిళిత విధానాలు మరియు ఆవిష్కరణల ద్వారా మిగిలి ఉన్న అంతరాలను పూడ్చడం ద్వారా.. భారతదేశ సుస్థిర వృద్ధి కథలో మహిళలను కేవలం భాగస్వాములుగా కాకుండా చోదక శక్తులుగా (drivers) మార్చడం సుసాధ్యం అవుతుంది.

Enroll Now for Unlimited UPSC Utsav

Start Date

22/03/2026

Timings

08 AM – 4 PM

    Scroll to Top