UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ జూలై 14th 2026

వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?

పశ్చిమాసియాలో (West Asia) కొనసాగుతున్న ఉద్రిక్తతలు, ప్రపంచ ఇంధన సరఫరాలకు ఉన్న ప్రమాదాల కారణంగా, ప్రత్యామ్నాయ ఇంధనాల (Alternative fuels) కోసం భారతదేశం చేస్తున్న అన్వేషణకు ప్రాముఖ్యత పెరిగింది. భారతదేశం తన ముడి చమురు అవసరాలలో దాదాపు 85% దిగుమతి చేసుకుంటోంది. అదే సమయంలో సుమారు 90% ఎల్‌పిజి (LPG) దిగుమతులు హార్ముజ్ జలసంధి గుండా వస్తున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో, దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించే, గ్రామీణ ఆదాయాలకు మద్దతు ఇచ్చే, ఇంధన భద్రతను మెరుగుపరిచే ఒక స్వదేశీ, పునరుత్పాదక, వ్యర్థాల ఆధారిత ఇంధనంగా కంప్రెస్డ్ బయోగ్యాస్ (CBG) ముందుకు వచ్చింది.

బయోగ్యాస్, కంప్రెస్డ్ బయోగ్యాస్ అంటే ఏమిటి?

• బయోగ్యాస్ (Biogas) అనేది మీథేన్, కార్బన్ డయాక్సైడ్, ఇతర వాయువుల మిశ్రమం. ఆక్సిజన్ లేని వాతావరణంలో సేంద్రియ పదార్థాలు (Organic matter) కుళ్ళిపోయే అవాయు జీర్ణక్రియ (Anaerobic digestion) ప్రక్రియ ద్వారా ఇది ఉత్పత్తి అవుతుంది.

బయోగ్యాస్ వనరులు:

• వ్యవసాయ వ్యర్థాలు
• పశువుల పేడ
• పురపాలక ఘన వ్యర్థాలు (Municipal solid waste)
• ఆహార వ్యర్థాలు
• మురుగునీటి బురద (Sewage sludge)
• పారిశ్రామిక సేంద్రియ వ్యర్థాలు
• బయోగ్యాస్‌ను ప్రాసెస్ చేసి, కంప్రెస్ చేయడం ద్వారా కంప్రెస్డ్ బయోగ్యాస్ (CBG) ఉత్పత్తి చేస్తారు. వాడకంలో సీబీజీ, కంప్రెస్డ్ నేచురల్ గ్యాస్ (CNG) తో సమానంగా ఉంటుంది. దీనిని రవాణా, వంట, వేడి చేయడం, విద్యుత్ ఉత్పత్తికి స్వచ్ఛమైన ఇంధనంగా ఉపయోగించవచ్చు.
• ఇది సేంద్రియ వ్యర్థాల నుంచి ఉత్పత్తి అవుతుంది కాబట్టి దీనిని పునరుత్పాదక ఇంధనంగా పరిగణిస్తారు. ఇది వ్యర్థాలను ఇంధనంగా మార్చడం ద్వారా వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థకు (Circular economy) కూడా మద్దతు ఇస్తుంది.

భారతదేశానికి ప్రత్యామ్నాయ ఇంధనాలు ఎందుకు అవసరం?

భారతదేశం దిగుమతి చేసుకునే శిలాజ ఇంధనాలపై (Fossil fuels) ఎక్కువగా ఆధారపడుతోంది.

• భారతదేశం తన ముడి చమురు అవసరాలలో దాదాపు 85% దిగుమతి చేసుకుంటోంది.
• భారతదేశ ముడి చమురు సరఫరాలో ఎక్కువ భాగం పశ్చిమాసియాతో ముడిపడి ఉంది.
• భారతదేశ ఎల్‌పిజి దిగుమతుల్లో సుమారు 90% హార్ముజ్ జలసంధి గుండా వస్తున్నాయి.
• ఈ ప్రాంతంలో ఏవైనా ఘర్షణలు లేదా అస్థిరత ఏర్పడితే, అది ధరలు, సరఫరాలు, దేశీయ ఇంధన భద్రతపై ప్రభావం చూపుతుంది.
• అందువల్ల ఇథనాల్, కంప్రెస్డ్ బయోగ్యాస్, గ్రీన్ హైడ్రోజన్, ఎలక్ట్రిక్ రవాణా వంటి ప్రత్యామ్నాయ ఇంధనాలను ప్రోత్సహించడానికి భారతదేశం ప్రయత్నిస్తోంది.
• సీబీజీ చాలా ముఖ్యమైనది ఎందుకంటే, దీనిని వ్యర్థాల నుండి దేశీయంగా ఉత్పత్తి చేయవచ్చు. ఇది దిగుమతి చేసుకున్న సహజ వాయువు, పెట్రోలియం ఆధారిత ఇంధనాలకు పాక్షికంగా ప్రత్యామ్నాయంగా ఉపయోగపడుతుంది.

సీబీజీని ప్రోత్సహించడానికి ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలు

సతత్ కార్యక్రమం (SATAT Initiative)

• తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన రవాణా కోసం సుస్థిర ప్రత్యామ్నాయ (Sustainable Alternative Towards Affordable Transportation) కార్యక్రమాన్ని 2018లో ప్రారంభించారు.
• 2023 నాటికి 5,000 సీబీజీ ప్లాంట్లను ఏర్పాటు చేయాలన్నది దీని లక్ష్యం.
• అయినప్పటికీ, పురోగతి చాలా పరిమితంగా ఉంది. 2026 జూన్ 3 నాటికి కేవలం 132 ప్లాంట్లు మాత్రమే పూర్తయ్యాయి.

గోబర్ ధన్ పథకం (GOBARdhan Scheme)

వ్యర్థాల నుంచి సంపద నమూనాను ప్రోత్సహించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం ‘గోబర్ ధన్’ (Galvanising Organic Bio-Agro Resources Dhan) పథకాన్ని కూడా ప్రారంభించింది.

ఈ పథకం కింద:

• కమ్యూనిటీ బయోగ్యాస్ ప్లాంట్ల కోసం జిల్లాకు ₹50 లక్షల వరకు గ్రాంట్లు ఇస్తున్నారు.
• బయోమాస్ సేకరణ యంత్రాల కోసం ₹564 కోట్లు కేటాయించారు.
• బయోగ్యాస్ ప్లాంట్లను నేరుగా గ్యాస్ గ్రిడ్‌తో అనుసంధానించే పైప్‌లైన్లను నిర్మించడానికి ₹994 కోట్లు కేటాయించారు.

ఈ కార్యక్రమాలు సీబీజీ ఉత్పత్తిని పెంచడం, వ్యర్థాలను నిర్వహించడం, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో అదనపు ఆదాయ అవకాశాలను అందించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి.

పురోగతి ఎందుకు నెమ్మదిగా ఉంది?

విధానపరమైన మద్దతు ఉన్నప్పటికీ, భారతదేశ సీబీజీ రంగం ఆశించిన స్థాయిలో విస్తరించలేదు.

ప్రధాన కారణాలు:

• బయోమాస్ కోసం సేకరణ, రవాణా మౌలిక సదుపాయాలు లేకపోవడం.
• తక్కువ ప్రైవేట్ పెట్టుబడులు.
• రుణాలు పొందడంలో (Accessing formal credit) ఇబ్బందులు.
• సాంకేతిక పరిజ్ఞానానికి ప్రారంభంలోనే భారీ ఖర్చు కావడం.
• పైప్‌లైన్ అనుసంధానం పరిమితంగా ఉండటం.
• ప్రాజెక్ట్ డెవలపర్‌లకు దీర్ఘకాలిక ఆదాయంపై అనిశ్చితి.
• స్థానిక స్థాయిలో వ్యర్థాల సేకరణ వ్యవస్థలు (Waste aggregation systems) బలహీనంగా ఉండటం.

ప్రభుత్వం నుండి ఆర్థిక మద్దతు లభిస్తే సీబీజీ ప్రాజెక్టులు మరింత లాభదాయకంగా మారుతాయి. త్వరిత తరుగుదల (Accelerated depreciation), పన్ను రాయితీలు (Tax holidays), కచ్చితమైన కొనుగోలు ఏర్పాట్లు (Assured offtake arrangements) వంటి ప్రోత్సాహకాలు ప్రైవేట్ సంస్థలను ఆకర్షిస్తాయి.

ప్రపంచ అనుభవాలు, గుణపాఠాలు

ప్రపంచవ్యాప్తంగా బయోగ్యాస్ అభివృద్ధి అసమానంగా ఉంది. ఐరోపా, చైనా, అమెరికా దేశాలు ప్రపంచ ఉత్పత్తిలో సుమారు 90% వాటాను కలిగి ఉన్నాయి.

జర్మనీ అనుభవం

• ఐరోపాలో అతిపెద్ద బయోగ్యాస్ ఉత్పత్తిదారులలో జర్మనీ ఒకటి. దీని వృద్ధికి ‘పునరుత్పాదక ఇంధన వనరుల చట్టం, 2000’ (Renewable Energy Sources Act, 2000) మద్దతు ఇచ్చింది. ఇది ఉత్పత్తిదారులకు ప్రోత్సాహకాలు, ఆదాయ మద్దతును అందించింది.
• అయితే, జర్మనీ బయోగ్యాస్ ప్రోత్సాహం ఒక సమస్యకు కూడా దారితీసింది. మొక్కజొన్నను ముడిసరుకుగా (Feedstock) ఉపయోగించడం అత్యంత లాభదాయకంగా మారింది. దీంతో మొక్కజొన్న సాగు అమాంతం పెరిగింది. ఇది పంటల వైవిధ్యాన్ని తగ్గించింది. కొన్ని ఆహార పంటల స్థానాన్ని మొక్కజొన్న ఆక్రమించింది.
• దీనివల్ల, బయోగ్యాస్ ప్లాంట్లలో మొక్కజొన్న వాడకంపై ప్రభుత్వం పరిమితులు విధించాల్సి వచ్చింది.

డెన్మార్క్ అనుభవం

డెన్మార్క్ మరింత సమతుల్య నమూనాను అందిస్తుంది. ఇది 2030 నాటికి తన గ్యాస్ సిస్టమ్‌లో కేవలం బయోమీథేన్‌ను (Biomethane) మాత్రమే ఉపయోగించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

జర్మనీలా కాకుండా, డెన్మార్క్ ఆహార పంటలను ముడిసరుకుగా ఉపయోగించడాన్ని నిరుత్సాహపరిచింది. ఇక్కడి ప్రధాన వనరులు:

• పశువుల ఎరువు (Livestock manure)
• వ్యవసాయ వ్యర్థాలు
• సేంద్రియ అవశేషాలు

స్వచ్ఛమైన ఇంధనాన్ని ప్రోత్సహిస్తూనే, ఆహార భద్రతను రక్షిస్తుంది కాబట్టి ఈ నమూనా భారతదేశానికి మరింత అనుకూలంగా ఉంటుంది.

పంటల సరళిపై ప్రభావం (Impact on Cropping Patterns)

• జీవ ఇంధన విధానాలు (Biofuel policies) పంటల సరళిని దెబ్బతీయకుండా భారతదేశం జాగ్రత్త పడాలి.
• భారతదేశంలో మొక్కజొన్న సాగు విపరీతంగా పెరిగిందని 2026 ఆర్థిక సర్వే (Economic Survey 2026) పేర్కొంది. జాతీయ మొక్కజొన్న దిగుబడి FY16 లో హెక్టారుకు 2.56 టన్నుల నుండి FY25 నాటికి హెక్టారుకు 3.78 టన్నులకు పెరిగింది.

అదే సమయంలో కింది పంటల దిగుబడులు స్తంభించిపోయాయి లేదా తగ్గాయి:

• సోయాబీన్
• పొద్దుతిరుగుడు
• రేప్‌సీడ్ (Rapeseed)
• వేరుశెనగ
• చిరుధాన్యాలు (Millets)
• దీనికి ఒక కారణం ఇథనాల్ ధరల నిర్ణయం కావచ్చు. ప్రభుత్వం ముడిసరుకు ఆధారంగా ఇథనాల్ ధరలను నిర్ణయిస్తుంది. మొక్కజొన్న ఆధారిత ఇథనాల్‌కు ఎక్కువ ధర మద్దతు లభించింది. దీంతో రైతులు మొక్కజొన్న సాగు పట్ల ఆకర్షితులయ్యారు.
• FY22 మరియు FY25 మధ్య, మొక్కజొన్న ఆధారిత ఇథనాల్ నిర్ణీత ధర 11.7% సీఏజీఆర్ (CAGR) వృద్ధిని నమోదు చేసింది.
• ఇది ఒక ప్రమాదాన్ని సృష్టించగలదు. రైతులు మరీ ఎక్కువగా మొక్కజొన్న సాగు వైపు మళ్లితే, భారతదేశం పప్పులు, వంట నూనెల దిగుమతులపై ఎక్కువగా ఆధారపడాల్సి వస్తుంది. ఇది ఆహార ధరల అస్థిరతను పెంచుతుంది.
• అందువల్ల సీబీజీ విధానం ఆహార పంటల వాడకాన్ని ప్రోత్సహించడం కంటే వ్యర్థాలు, ఎరువు, వ్యవసాయ అవశేషాలపై ఎక్కువ దృష్టి పెట్టాలి.

సీబీజీ బ్లెండింగ్ నిబంధన (CBG Blending Obligation)

• 2023లో, జాతీయ జీవ ఇంధన సమన్వయ కమిటీ (National Biofuels Coordination Committee) సీబీజీ కోసం తప్పనిసరి బ్లెండింగ్ (కలపడం) నిబంధనను ఆమోదించింది.
• గ్యాస్ పంపిణీ సంస్థలు FY26 నుండి తమ గ్యాస్ సరఫరాలో సీబీజీని తప్పనిసరిగా కలపాలి.

బ్లెండింగ్ లక్ష్యం:

• FY26 లో 1% తో ప్రారంభమవుతుంది.
• FY29 నాటికి క్రమంగా 5% కి పెరుగుతుంది.

ఈ బ్లెండింగ్ నిబంధన కింది వాటికి వర్తిస్తుంది:

• రవాణా కోసం సీఎన్‌జీ (CNG)
• గృహ అవసరాల కోసం పైప్డ్ నేచురల్ గ్యాస్ (PNG)

ఇది భారతదేశ ఇథనాల్ బ్లెండింగ్ కార్యక్రమం (Ethanol blending programme) తరహాలోనే ఉంటుంది. పెట్రోల్‌లో ఇథనాల్ కలపడాన్ని 2014లోని 1.5% నుండి 2025 డిసెంబర్ నాటికి 20% కి భారతదేశం పెంచింది. అసలు లక్ష్యమైన 2030 కన్నా ఐదేళ్ల ముందే ఈ లక్ష్యాన్ని సాధించింది. సీబీజీ రంగంలో కూడా భారతదేశం ఈ విజయాన్ని పునరావృతం చేయగలదా అన్నది ప్రశ్న.

భారతదేశానికి బయోగ్యాస్ ప్రాముఖ్యత

1. ఇంధన భద్రత (Energy Security): దిగుమతి చేసుకున్న శిలాజ ఇంధనాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించి, ప్రపంచ ఇంధన సంక్షోభాలను తట్టుకునే శక్తిని సీబీజీ మెరుగుపరుస్తుంది.
2. వ్యర్థాల నిర్వహణ: ఇది సేంద్రియ వ్యర్థాలు, పశువుల పేడ, వ్యవసాయ అవశేషాలను ఉపయోగకరమైన ఇంధనంగా మారుస్తుంది.
3. గ్రామీణ ఆదాయం: రైతులు బయోమాస్, ఎరువు, పంట వ్యర్థాలను సరఫరా చేయడం ద్వారా అదనపు ఆదాయాన్ని పొందవచ్చు.
4. పర్యావరణ ప్రయోజనాలు (Climate Benefits): నిర్వహణ లేని సేంద్రియ వ్యర్థాల నుంచి వెలువడే మీథేన్ ఉద్గారాలను (Methane emissions) తగ్గించి, భారతదేశ పర్యావరణ లక్ష్యాలకు సీబీజీ మద్దతు ఇస్తుంది.
5. దిగుమతుల ప్రత్యామ్నాయం: సీబీజీ దిగుమతి చేసుకున్న సహజ వాయువు, ముడి చమురు, ఎల్‌పిజి ఆధారిత ఇంధన వాడకానికి పాక్షికంగా ప్రత్యామ్నాయంగా మారుతుంది.
6. వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థ: ఇది వ్యర్థాల నుండి విలువను సృష్టిస్తుంది. అలాగే పులియబెట్టిన సేంద్రియ ఎరువు వంటి ఉప-ఉత్పత్తులను (By-products) ఉత్పత్తి చేస్తుంది.

సవాళ్లు

• సతత్ (SATAT) పురోగతి నెమ్మదిగా ఉంది. 5,000 ప్లాంట్ల లక్ష్యానికి గాను కేవలం 132 ప్లాంట్లు మాత్రమే పూర్తయ్యాయి.
• భారీ మూలధన వ్యయం (Capital cost) ప్రాజెక్టుల లాభదాయకతను ప్రభావితం చేస్తుంది.
• బయోమాస్ సేకరణ, సమీకరణ కష్టం.
• రుణాలు పొందడం ఇంకా కష్టంగానే ఉంది.
• పైప్‌లైన్, గ్రిడ్ అనుసంధానం పరిమితంగా ఉంది.
• ఆహార పంటలను ముడిసరుకుగా ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తే పంటల వైవిధ్యం దెబ్బతింటుంది.
• ప్రైవేట్ పెట్టుబడిదారులకు స్పష్టమైన ఆదాయ భరోసా, దీర్ఘకాలిక కొనుగోలు మద్దతు అవసరం.
• అనేక ప్రాంతాల్లో మున్సిపల్ వ్యర్థాల విభజన (Waste segregation) ఇంకా బలహీనంగానే ఉంది.

ముందున్న మార్గం

• సీబీజీ ప్లాంట్లకు బలమైన ఆర్థిక మద్దతును అందించాలి.
• ప్రైవేట్ పెట్టుబడులను ఆకర్షించడానికి పన్ను రాయితీలు, త్వరిత తరుగుదలను (Accelerated depreciation) అందించాలి.
• బయోమాస్ సేకరణ, నిల్వ మౌలిక సదుపాయాలను అభివృద్ధి చేయాలి.
• పశువుల పేడ, వ్యవసాయ వ్యర్థాలు, మున్సిపల్ సేంద్రియ వ్యర్థాల నుండి ముడిసరుకుకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి.
• మొక్కజొన్న వంటి ఆహార పంటలపై ఎక్కువగా ఆధారపడటాన్ని నివారించాలి.
• సీబీజీ ఉత్పత్తిదారులకు కచ్చితమైన కొనుగోలు, స్థిరమైన ధర లభించేలా చూడాలి.
• సీబీజీ ప్లాంట్లు, గ్యాస్ గ్రిడ్ల మధ్య పైప్‌లైన్ అనుసంధానాన్ని బలోపేతం చేయాలి.
• గ్రామీణ, పట్టణ శివార్లలో (Peri-urban areas) వికేంద్రీకృత బయోగ్యాస్ ప్లాంట్లను ప్రోత్సహించాలి.
• సీబీజీ విధానాన్ని వ్యర్థాల నిర్వహణ, రైతుల ఆదాయం, పర్యావరణ లక్ష్యాలతో అనుసంధానించాలి.

ముగింపు

దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం, వ్యర్థాలను నిర్వహించడం, గ్రామీణ ఆదాయ అవకాశాలను సృష్టించడం ద్వారా కంప్రెస్డ్ బయోగ్యాస్ భారతదేశ ఇంధన భద్రతకు మద్దతు ఇస్తుంది. అయితే, మౌలిక సదుపాయాల లోపం, అధిక ఖర్చులు, పరిమిత రుణాలు, నెమ్మదిగా ఉన్న ప్రైవేట్ పెట్టుబడుల కారణంగా ఈ రంగం ఇంకా తన పూర్తి సామర్థ్యాన్ని సాధించలేదు. జర్మనీలో ఎదురైన పంటల వైవిధ్యం (Crop-diversity) ప్రమాదాలను నివారించడం ద్వారా భారతదేశం ప్రపంచ అనుభవాల నుండి పాఠాలు నేర్చుకోవాలి. డెన్మార్క్ విధానం తరహాలో వ్యర్థాల ఆధారిత సీబీజీ నమూనాను అభివృద్ధి చేయడం ద్వారా భారతదేశం స్వచ్ఛమైన, సురక్షితమైన, సుస్థిరమైన ఇంధన భవిష్యత్తును నిర్మించుకోవచ్చు.