var breakpoints = [{"label":"Desktop","slug":"Desktop","value":"base","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Tablet","slug":"Tablet","value":"1024","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Mobile","slug":"Mobile","value":"767","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true}];
ప్రశ్న. “భారతదేశ పారిశుధ్య విధానం కేవలం మౌలిక సదుపాయాల కల్పన నుండి క్రమంగా ప్రవర్తనా మార్పు, ఉమ్మడి బాధ్యత వైపు మళ్లింది.” స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్, ‘స్వచ్ఛత హి సేవ 2026’ (Swachhata Hi Seva 2026) ని ప్రస్తావిస్తూ ఈ వ్యాఖ్యను చర్చించండి. ఇందులోని సవాళ్లను వివరిస్తూ, ముందుకు సాగే మార్గాన్ని సూచించండి.
Q. “India’s sanitation policy has gradually shifted from infrastructure creation to behavioural change and collective responsibility.” Discuss this statement with reference to the Swachh Bharat Mission and Swachhata Hi Seva 2026. Highlight the challenges and suggest a way forward.
పరిచయం
2014లో ప్రారంభమైన ‘స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్’ (SBM) తొలినాళ్లలో ప్రధానంగా మరుగుదొడ్ల నిర్మాణం, బహిరంగ మలవిసర్జన (open defecation) నిర్మూలనపై దృష్టి సారించింది. 2019లో గ్రామీణ భారతదేశం బహిరంగ మలవిసర్జన రహిత (ODF) గా ప్రకటించబడిన తర్వాత, ఈ మిషన్ తన పరిధిని విస్తరించింది. ఇప్పుడు ఓడీఎఫ్ ప్లస్ (ODF Plus) గ్రామాలు, మూలం వద్దే చెత్తను వేరు చేయడం (source segregation), ఘన, ద్రవ వ్యర్థాల నిర్వహణ, దృశ్యపరమైన పరిశుభ్రత (visual cleanliness), వనరుల పునరుద్ధరణ వైపు అడుగులు వేస్తోంది. ప్రజల భాగస్వామ్యంతో వార్షికంగా నిర్వహించే ‘స్వచ్ఛత హి సేవ’ (SHS) ప్రచారం ఈ మార్పుకు మద్దతు ఇచ్చింది.
ప్రధాన భాగం
భారతదేశ పారిశుధ్య విధానంలో మార్పులు (Transition in India’s Sanitation Approach)
మౌలిక సదుపాయాల నుంచి సుస్థిరత వైపు: ఎస్బీఎం (SBM) మరుగుదొడ్లను నిర్మించడంతో పాటు ఇప్పుడు వ్యర్థాల సేకరణ, ప్రాసెసింగ్, మురుగునీటి శుద్ధి (sewage treatment), పబ్లిక్ శానిటేషన్ సౌకర్యాలు, గోబర్-ధన్ ప్లాంట్లను (GOBARdhan plants) కూడా కవర్ చేస్తోంది.
వ్యక్తిగత ప్రవర్తన నుంచి సమాజ యాజమాన్యం వైపు: ఎస్హెచ్ఎస్ (SHS) అనేది జన్ భాగీదారీ (ప్రజల భాగస్వామ్యం), శ్రమదాన్ను (shramdaan) ప్రోత్సహిస్తుంది. పరిశుభ్రతను పౌరులు, సంస్థలు, ప్రభుత్వాల ఉమ్మడి బాధ్యతగా మారుస్తుంది.
వ్యర్థాల నుంచి వనరులు: కంపోస్టింగ్, బయోగ్యాస్, రీసైక్లింగ్, కబాడ్ సే జుగాడ్ (Kabaad Se Jugaad), కబాడ్ సే కలా (Kabaad Se Kala) వంటి కార్యక్రమాలు పారిశుధ్యాన్ని ‘సర్క్యులర్ ఎకానమీ’ (circular economy) తో అనుసంధానిస్తున్నాయి.
“స్వచ్ఛతా మే భాగస్వామ్యం; స్వచ్ఛ భారత్, వికసిత్ భారత్” అనే ప్రధానాంశంతో (థీమ్), ఎస్హెచ్ఎస్ 2026 హోల్-ఆఫ్-గవర్నమెంట్, హోల్-ఆఫ్-సొసైటీ విధానాలను అనుసరిస్తోంది. ఇది ఈ కింది అంశాలపై దృష్టి సారిస్తోంది:
నిర్లక్ష్యానికి గురైన పరిశుభ్రత లక్ష్యిత ప్రాంతాలను (Cleanliness Target Units) మార్చడం.
స్వచ్ఛతా జ్ఞాన యాత్రల ద్వారా విద్యార్థులను భాగస్వామ్యం చేయడం.
మూలం వద్దనే నాలుగు విధాలుగా చెత్తను వేరు చేయడాన్ని ప్రోత్సహించడం.
పర్యావరణ అనుకూల పండుగలను ప్రోత్సహించడం.
ఘన వ్యర్థాల నిర్వహణ నిబంధనలు (Solid Waste Management Rules), 2026 గురించి అవగాహన కల్పించడం.
సవాళ్లు (Challenges)
మూలం వద్ద చెత్తను వేరు చేసే విధానం బలహీనంగా ఉండటం.
స్థానిక సంస్థల (local bodies) సామర్థ్యాలు అసమానంగా ఉండటం.
శుభ్రం చేసిన ప్రాంతాలను సరిగ్గా నిర్వహించకపోవడం.
సఫాయ్ మిత్రలు ఎదుర్కొంటున్న వృత్తిపరమైన ప్రమాదాలు.
ప్రచార కార్యక్రమాలు (campaign periods) ముగిసిన తర్వాత ప్రజల భాగస్వామ్యం తగ్గిపోవడం.
క్రమం తప్పకుండా వ్యర్థాల సేకరణ, ప్రాసెసింగ్, సురక్షితమైన పారవేత (safe disposal) లేకుండా, పరిశుభ్రత డ్రైవ్లు కేవలం ప్రతీకాత్మకమైనవిగా మారవచ్చు.
ముందుకు సాగే మార్గం (Way Forward)
పారిశుధ్యం అనేది ఏడాది పొడవునా స్థానికంగా ఉండాల్సిన బాధ్యతగా మారాలి.
శుభ్రపరిచిన ప్రతి ప్రాంతానికి ఒక జవాబుదారీ ఏజెన్సీ (accountable agency), నిర్వహణ ప్రణాళిక (maintenance plan) అవసరం.
స్థానిక సంస్థలకు మరింత సాంకేతిక సామర్థ్యం అవసరం. అలాగే ఫిర్యాదులు, ఫలితాలను పర్యవేక్షించడానికి డిజిటల్ ప్లాట్ఫారమ్లను ఉపయోగించాలి.
పాఠశాల విద్య, గృహ స్థాయిలో చెత్తను వేరు చేయడం, కార్మికుల రక్షణ, గ్రామ సభలు, పట్టణ కౌన్సిల్ల (urban councils) ద్వారా కాలానుగుణ సమీక్షలు చాలా అవసరం.
ముగింపు
భారతదేశ పారిశుధ్య విధానంలో తీసుకువచ్చిన మార్పులకు బాధ్యతాయుతమైన ప్రవర్తన, సమర్థవంతమైన సంస్థలు, శాశ్వత సమాజ భాగస్వామ్యం తోడైనప్పుడు మాత్రమే అవి స్థిరంగా ఉంటాయి. కాబట్టి, ‘స్వచ్ఛత హి సేవ 2026’ స్వచ్ఛతను ఒక ప్రభుత్వ కార్యక్రమం నుండి దైనందిన పౌర సంస్కృతిగా మార్చడానికి సహాయపడుతుంది
ప్రశ్న. “ఉమ్మడి పౌర స్మృతి (Uniform Civil Code) గురించిన చర్చ కేవలం చట్టపరమైన ఏకరూపతకు సంబంధించినది మాత్రమే కాదు; ఇది లింగ న్యాయం, రాజ్యాంగ సమానత్వాన్ని.. మత స్వేచ్ఛ, సాంస్కృతిక వైవిధ్యాలతో సమన్వయం చేసే అంశం.” చర్చించండి. భారతదేశంలో వ్యక్తిగత చట్టాలను సంస్కరించడానికి తగిన సమతుల్య విధానాన్ని సూచించండి.
Q. “The Uniform Civil Code debate is not merely about legal uniformity; it involves reconciling gender justice and constitutional equality with religious freedom and cultural diversity.” Discuss. Suggest a balanced approach for reforming personal laws in India.
పరిచయం
వివాహం, విడాకులు, దత్తత (adoption), భరణం (maintenance), ఆస్తి వారసత్వం (inheritance) వంటి విషయాలలో పౌరులందరికీ ఒకే విధమైన పౌర చట్టాలను అందించాలని ‘ఉమ్మడి పౌర స్మృతి’ (Uniform Civil Code – UCC) కోరుకుంటోంది. ఆదేశిక సూత్రాలలోని (Directive Principles of State Policy) ఆర్టికల్ 44 ప్రకారం, భారతదేశం అంతటా యూసీసీ (UCC) ని అమలు చేయడానికి ప్రభుత్వం కృషి చేయాలి. అయితే, ఆర్టికల్ 37 ప్రకారం, ఈ నిబంధనను న్యాయస్థానాల ద్వారా (non-justiciable) అమలు చేయలేము.
ప్రధాన భాగం
యూసీసీ (UCC) కి రాజ్యాంగబద్ధమైన ఆవశ్యకత
యూసీసీ కింది అంశాలను ప్రోత్సహిస్తుంది:
లింగ న్యాయం (Gender justice): వివాహం, విడాకులు, భరణం, సంరక్షకత్వం (guardianship), ఆస్తి వారసత్వంలో మహిళలకు సమాన హక్కులు కల్పిస్తుంది.
సమాన పౌరసత్వం (Equal citizenship): పౌర హక్కులు మతపరమైన గుర్తింపు ఆధారంగా కాకుండా, పౌరసత్వం ఆధారంగా ఉంటాయి.
రాజ్యాంగ లౌకికవాదం (Constitutional secularism): ఉమ్మడి పౌర ప్రమాణాల (Common civil standards) వల్ల మతం ఆధారంగా ఉండే చట్టపరమైన విభేదాలు తగ్గుతాయి.
చట్టపరమైన స్పష్టత (Legal clarity): ప్రస్తుతం ఉన్న బహుళ వ్యక్తిగత చట్టాల (multiple personal laws) వ్యవస్థను ఇది సులభతరం చేస్తుంది.
ప్రాథమిక హక్కులు (Fundamental rights): లింగ సమానత్వ నిబంధనలు ఆర్టికల్ 14, 15, 21 లను మరింత బలోపేతం చేస్తాయి.
షా బానో (Shah Bano), సరళా ముద్గల్ (Sarla Mudgal), షాయరా బానో (Shayara Bano) వంటి తీర్పులను గమనిస్తే.. వివక్షతో కూడిన వ్యక్తిగత చట్టాలను రాజ్యాంగ సూత్రాల ఆధారంగా ప్రశ్నించవచ్చని స్పష్టమవుతుంది.
ఆందోళనలు, సవాళ్లు
మత స్వేచ్ఛ (Religious freedom): అందరికీ ఒకే చట్టాన్ని తప్పనిసరి చేయడం వల్ల, ఆర్టికల్ 25 కింద రక్షణ పొందుతున్న మతపరమైన ఆచారాలతో విభేదాలు రావచ్చు.
సాంస్కృతిక హక్కులు (Cultural rights): ప్రత్యేకమైన సాంస్కృతిక సంప్రదాయాలను పరిరక్షించుకునే హక్కును ఆర్టికల్ 29 కాపాడుతుంది.
గిరిజన ఆచారాలు (Tribal customs): రాజ్యాంగపరమైన రక్షణలు ఉన్న గిరిజన ఆచార చట్టాలతో (customary laws) ఈ ఉమ్మడి చట్టాలు విభేదించవచ్చు.
మైనారిటీల ఆందోళనలు: సరైన సంప్రదింపులు లేకుండా దీనిని అమలు చేస్తే, మెజారిటీ వర్గాల ఇష్టాన్ని తమపై రుద్దుతున్నారని వారు భావించే అవకాశం ఉంది.
ఏకరూపత వర్సెస్ సమానత్వం (Uniformity versus equality): ఒక చట్టంలోని నిబంధనలు న్యాయంగా, లింగ సమానత్వాన్ని గౌరవించేలా ఉంటే తప్ప.. కేవలం అందరికీ ఒకే చట్టం (common law) తీసుకురావడం వల్ల నిజమైన సమానత్వం రాదు.
అసమాన మినహాయింపులు: కొన్ని వర్గాలకు మినహాయింపులు ఇచ్చి, మరికొందరికి చట్టాన్ని తప్పనిసరి చేయడం వల్ల వివక్షకు తావిస్తుందనే ఆందోళనలు ఉన్నాయి.
ముందుకు సాగే మార్గం
లింగ న్యాయం, వ్యక్తిగత గౌరవాలకు ఈ సంస్కరణల్లో పెద్దపీట వేయాలి.
మహిళా సంఘాలు, మైనారిటీలు, గిరిజన ప్రతినిధులు, న్యాయ నిపుణులతో విస్తృత సంప్రదింపులు జరపాలి.
ముందుగా ప్రస్తుతం ఉన్న వ్యక్తిగత చట్టాలలోని వివక్షాపూరిత నిబంధనలను తొలగించడం ద్వారా సంస్కరణలు ప్రారంభించాలి.
దీనిని అమలు చేసే దశలో డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ సూచించిన స్వచ్ఛంద యూసీసీ (voluntary UCC) నమూనాను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.
పూర్తిగా అందరికీ ఒకే చట్టాన్ని తప్పనిసరి చేసే ముందు, “సమాజాల్లోని వర్గాల లోపల సమానత్వాన్ని” (equality within communities) సాధించాలన్న 21వ లా కమిషన్ (Law Commission) సిఫార్సును పాటించాలి.
వివాహం, భరణం, పిల్లల సంరక్షణ (custody), దత్తత, వారసత్వ (succession) అంశాలలో అంచెలంచెలుగా మార్పులు తీసుకురావాలి.
ముగింపు
భారతదేశానికి ఇప్పుడు కావాల్సింది సంస్కృతులన్నింటినీ ఒకేలా మార్చడం (cultural standardisation) కాదు, అందరినీ కలుపుకుపోయే (inclusive) వ్యక్తిగత చట్టాల సంస్కరణ. సంప్రదింపులతో కూడిన, క్రమబద్ధమైన, లింగ న్యాయాన్ని గౌరవించే విధానం.. మత స్వేచ్ఛను, భారతదేశ బహుళత్వ సామాజిక స్వభావాన్ని (plural social character) కాపాడుతూనే ఆర్టికల్ 44 ను ముందుకు తీసుకెళ్లగలదు.
var elementorFrontendConfig = {"environmentMode":{"edit":false,"wpPreview":false,"isScriptDebug":false},"i18n":{"shareOnFacebook":"Share on Facebook","shareOnX":"Share on X","pinIt":"Pin it","download":"Download","downloadImage":"Download image","fullscreen":"Fullscreen","zoom":"Zoom","share":"Share","playVideo":"Play Video","previous":"Previous","next":"Next","close":"Close","a11yCarouselPrevSlideMessage":"Previous slide","a11yCarouselNextSlideMessage":"Next slide","a11yCarouselFirstSlideMessage":"This is the first slide","a11yCarouselLastSlideMessage":"This is the last slide","a11yCarouselPaginationBulletMessage":"Go to slide"},"is_rtl":false,"breakpoints":{"xs":0,"sm":480,"md":768,"lg":1025,"xl":1440,"xxl":1600},"responsive":{"breakpoints":{"mobile":{"label":"Mobile Portrait","value":767,"default_value":767,"direction":"max","is_enabled":true},"mobile_extra":{"label":"Mobile Landscape","value":880,"default_value":880,"direction":"max","is_enabled":false},"tablet":{"label":"Tablet Portrait","value":1024,"default_value":1024,"direction":"max","is_enabled":true},"tablet_extra":{"label":"Tablet Landscape","value":1200,"default_value":1200,"direction":"max","is_enabled":false},"laptop":{"label":"Laptop","value":1366,"default_value":1366,"direction":"max","is_enabled":false},"widescreen":{"label":"Widescreen","value":2400,"default_value":2400,"direction":"min","is_enabled":false}},"hasCustomBreakpoints":false},"version":"4.3.2","is_static":false,"experimentalFeatures":{"e_font_icon_svg":true,"additional_custom_breakpoints":true,"container":true,"e_optimized_markup":true,"theme_builder_v2":true,"nested-elements":true,"e_atomic_elements":true,"e_opt_in_v4":true,"import-export-customization":true,"e_pro_atomic_form":true,"e_pro_collection_loop":true,"mega-menu":true},"urls":{"assets":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/plugins\/elementor\/assets\/","ajaxurl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-admin\/admin-ajax.php","uploadUrl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads"},"nonces":{"floatingButtonsClickTracking":"46ccc222c8","atomicFormsSendForm":"2025e81684"},"swiperClass":"swiper","settings":{"page":[],"editorPreferences":[]},"kit":{"active_breakpoints":["viewport_mobile","viewport_tablet"],"global_image_lightbox":"yes","lightbox_enable_counter":"yes","lightbox_enable_fullscreen":"yes","lightbox_enable_zoom":"yes","lightbox_enable_share":"yes","lightbox_title_src":"title","lightbox_description_src":"description"},"post":{"id":11732,"title":"UPSC%20%E0%B0%A1%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%80%20%E0%B0%AE%E0%B1%86%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D%20%E0%B0%86%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D%20%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%8D%20%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B1%8D%20%E2%80%93%2022nd%20%E0%B0%B8%E0%B1%86%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%AC%E0%B0%B0%E0%B1%8D%202026%20%7C%20UPSC%20Mains%20%7C%20KPIAS%20%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%AE%E0%B1%80","excerpt":"","featuredImage":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/uniform-civil-code-upsc-mains.webp"}};
//# sourceURL=elementor-frontend-js-before
var ekit_config = {"ajaxurl":"https://telugu.kpiasacademy.com/wp-admin/admin-ajax.php","nonce":"762c961a79","i18n":{"video_frame":"Video player","close":"Close","slider_prev":"Previous slide","slider_next":"Next slide","slider_first":"This is the first slide","slider_last":"This is the last slide","slider_bullet":"Go to slide {{index}}"}};
//# sourceURL=ekit-core-js-extra
window.dFlipLocation = 'https://telugu.kpiasacademy.com/wp-content/plugins/3d-flipbook-dflip-lite/assets/';
window.dFlipWPGlobal = {"text":{"toggleSound":"Turn on\/off Sound","toggleThumbnails":"Toggle Thumbnails","toggleOutline":"Toggle Outline\/Bookmark","previousPage":"Previous Page","nextPage":"Next Page","toggleFullscreen":"Toggle Fullscreen","zoomIn":"Zoom In","zoomOut":"Zoom Out","toggleHelp":"Toggle Help","singlePageMode":"Single Page Mode","doublePageMode":"Double Page Mode","downloadPDFFile":"Download PDF File","gotoFirstPage":"Goto First Page","gotoLastPage":"Goto Last Page","share":"Share","mailSubject":"I wanted you to see this FlipBook","mailBody":"Check out this site {{url}}","loading":"DearFlip: Loading "},"viewerType":"flipbook","moreControls":"download,pageMode,startPage,endPage,sound","hideControls":"","scrollWheel":"false","backgroundColor":"#777","backgroundImage":"","height":"auto","paddingLeft":"20","paddingRight":"20","controlsPosition":"bottom","duration":800,"soundEnable":"true","enableDownload":"true","showSearchControl":"false","showPrintControl":"false","enableAnnotation":false,"enableAnalytics":"false","webgl":"true","hard":"none","maxTextureSize":"1600","rangeChunkSize":"524288","zoomRatio":1.5,"stiffness":3,"pageMode":"0","singlePageMode":"0","pageSize":"0","autoPlay":"false","autoPlayDuration":5000,"autoPlayStart":"false","linkTarget":"2","sharePrefix":"flipbook-"};
