Menu

యూపీఎస్సీ కేర్ మెయిన్స్ ప్రాక్టీస్ – 9th జూన్ 2026

UPSC Current Affairs June 9 2026 BHAVYA Portal and Solar Power

ప్ర. భారతదేశ స్వచ్ఛమైన ఇంధన పరివర్తనకు వికేంద్రీకృత సౌరశక్తి అత్యంత కీలకం. కానీ విద్యుత్ సబ్సిడీలు దీని వినియోగాన్ని నెమ్మదింపజేశాయి. చర్చించండి.

Q. Integrated industrial parks can play an important role in strengthening India’s manufacturing ecosystem. Discuss with reference to the BHAVYA Scheme.

(జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ III – ఇంధనం, మౌలిక సదుపాయాలు, పర్యావరణం, వాతావరణ మార్పులు)

పరిచయం

భారతదేశం పునరుత్పాదక శక్తిని (Renewable energy) వేగంగా విస్తరిస్తోంది. మొత్తం స్థాపిత విద్యుత్ సామర్థ్యంలో సౌరశక్తి (Solar power) ఒక ప్రధాన భాగంగా మారుతోంది. పీఎం సూర్య ఘర్: ముఫ్త్ బిజిలీ యోజన (PM Surya Ghar: Muft Bijli Yojana), పీఎం-కుసుమ్ (PM-KUSUM) వంటి పథకాలు రూఫ్‌టాప్ సౌర వ్యవస్థలు (Rooftop solar systems), సౌర పంపుల (Solar pumps) ద్వారా వికేంద్రీకృత సౌరశక్తిని ప్రోత్సహించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి. అయితే, స్వచ్ఛమైన ఇంధన పరివర్తనలో దీని ప్రాముఖ్యత ఉన్నప్పటికీ, దీని వాడకం అసమానంగా ఉంది. ప్రారంభ ఖర్చులు (Upfront costs) ఎక్కువగా ఉండటం, ప్రస్తుతం ఉన్న విద్యుత్ సబ్సిడీలే ఇందుకు ప్రధాన కారణాలు.

ప్రధాన భాగం

వికేంద్రీకృత సౌరశక్తి ప్రాముఖ్యత

వికేంద్రీకృత సౌరశక్తి అంటే ఇళ్లు, పొలాలు, స్థానిక సంస్థల వంటి వినియోగ ప్రదేశాలకు సమీపంలోనే విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేయడం. దీని ప్రాముఖ్యతను కింది విధాలుగా చెప్పవచ్చు:

  • భూమిపై ఒత్తిడిని తగ్గిస్తుంది: పెద్ద సౌర పార్కులకు (Solar parks) భారీగా భూమి అవసరం. రూఫ్‌టాప్ సోలార్, సౌర పంపులు భూమి ఎక్కువగా అవసరమయ్యే ప్రాజెక్టులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తాయి.
  • ఇంధన భద్రతకు (Energy security) మద్దతు ఇస్తుంది: స్థానిక ఉత్పత్తి వల్ల పొడవైన ట్రాన్స్‌మిషన్ నెట్‌వర్క్‌లపై (Transmission networks) ఆధారపడటం తగ్గుతుంది. విద్యుత్ సరఫరాలో విశ్వసనీయత పెరుగుతుంది.
  • గ్రిడ్‌పై ఒత్తిడిని తగ్గిస్తుంది: పగటిపూట సౌర విద్యుత్ ఉత్పత్తి వల్ల పెరుగుతున్న విద్యుత్ డిమాండ్‌ను తీర్చడం సులభం అవుతుంది. ముఖ్యంగా వేసవి కాలంలో ఇది ఎంతో సహాయపడుతుంది.
  • రైతులకు ప్రయోజనాలు: పీఎం-కుసుమ్ పథకం కింద, రైతులు సౌర పంపులను ఉపయోగించుకోవచ్చు. డీజిల్ లేదా విద్యుత్ బిల్లులను తగ్గించుకోవచ్చు. మిగిలిన విద్యుత్‌ను (Surplus power) అమ్మడం ద్వారా అదనపు ఆదాయాన్ని పొందవచ్చు.
  • హరిత ఉద్యోగాలను (Green jobs) ప్రోత్సహిస్తుంది: రూఫ్‌టాప్ సౌర వ్యవస్థల ఏర్పాటు, నిర్వహణ కోసం నైపుణ్యం కలిగిన సిబ్బందిని (Skilled manpower) తయారు చేయాలని పీఎం సూర్య ఘర్ పథకం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
  • వాతావరణ లక్ష్యాలకు (Climate goals) మద్దతు ఇస్తుంది: శిలాజ ఇంధన (Fossil fuel) ఆధారిత విద్యుత్‌పై ఆధారపడటాన్ని ఇది తగ్గిస్తుంది. భారతదేశం తన స్వచ్ఛమైన ఇంధన లక్ష్యాలను చేరుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.

విద్యుత్ సబ్సిడీలు దీని వినియోగాన్ని ఎలా నెమ్మదింపజేస్తాయి?

అనేక రాష్ట్రాలు గృహ, వ్యవసాయ వినియోగదారులకు ఉచితంగా లేదా భారీ సబ్సిడీతో విద్యుత్‌ను అందిస్తున్నాయి. దీనివల్ల సౌరశక్తి వైపు మారాలనే ఆర్థిక ప్రోత్సాహం (Financial incentive) ప్రజల్లో తగ్గుతుంది.

ఉదాహరణకు, ఒక కుటుంబానికి ఇప్పటికే ఉచితంగా లేదా చాలా తక్కువ ధరకు విద్యుత్ వస్తుంటే, వారు రూఫ్‌టాప్ సోలార్ కోసం డబ్బు ఖర్చు చేయడానికి ఆసక్తి చూపరు. అదేవిధంగా, ఉచిత వ్యవసాయ విద్యుత్ పొందే రైతులు సౌర పంపులను ఆకర్షణీయంగా భావించకపోవచ్చు.

ప్రధాన అడ్డంకులు ఇవే:

  • సౌర పరికరాల ప్రారంభ ఖర్చు (Upfront cost) ఎక్కువగా ఉండటం.
  • గ్రిడ్ విద్యుత్ (Grid power) ఇప్పటికే సబ్సిడీలో ఉన్నప్పుడు పొదుపు తక్కువగా ఉండటం.
  • పెట్టిన పెట్టుబడి తిరిగి రావడానికి ఎక్కువ సమయం (Payback period) పట్టడం.
  • అవగాహన లోపించడం, సులభంగా రుణాలు లభించకపోవడం.
  • నెట్ మీటరింగ్ (Net metering), అనుమతుల ప్రక్రియలో జాప్యం జరగడం.

ఈ విధంగా, విద్యుత్ సబ్సిడీలు ఒక వైరుధ్యాన్ని సృష్టిస్తాయి: ఇవి స్వల్పకాలంలో వినియోగదారులకు సహాయపడతాయి, కానీ దీర్ఘకాలిక స్వచ్ఛమైన ఇంధన పరివర్తనను నెమ్మదింపజేస్తాయి.

లక్షిత మద్దతు (Targeted Support) అవసరం

అదనంగా సౌరశక్తి సబ్సిడీలు ఇవ్వడం విరుద్ధంగా అనిపించవచ్చు, కానీ అవి ఉపయోగకరంగా ఉంటాయి. సాధారణ విద్యుత్ సబ్సిడీలు నిరంతరం భరించాల్సిన ఆర్థిక భారం (Fiscal burden). కానీ, సౌరశక్తి ప్రోత్సాహకాలు (Solar incentives) ఎక్కువ భాగం ఒకేసారి పెట్టే పెట్టుబడులు. ఈరోజు సౌరశక్తి వినియోగానికి మద్దతు ఇవ్వడం ద్వారా రాష్ట్రాలు తమ భవిష్యత్తు సబ్సిడీ బిల్లులను తగ్గించుకోవచ్చు.

ముందున్న మార్గం

  • ప్రారంభ సబ్సిడీలను (Upfront subsidies), సులభమైన రుణాలను అందించాలి.
  • నెట్ మీటరింగ్, పరికరాల ఏర్పాటుకు సంబంధించిన అనుమతులను సులభతరం చేయాలి.
  • పేద కుటుంబాలు, సన్నకారు రైతులపై దృష్టి సారించాలి.
  • సబ్సిడీల సంస్కరణలను క్రమంగా సౌరశక్తి వినియోగంతో అనుసంధానించాలి.
  • స్థానిక నిర్వహణ నెట్‌వర్క్‌లను ప్రోత్సహించాలి.
  • రూఫ్‌టాప్ సోలార్‌కు మద్దతు ఇచ్చేలా విద్యుత్ పంపిణీ సంస్థలను (DISCOMs) ప్రోత్సహించాలి.
  • పంచాయతీలు, పట్టణ స్థానిక సంస్థల ద్వారా ప్రజల్లో అవగాహనను విస్తరించాలి.

ముగింపు

వికేంద్రీకృత సౌరశక్తి గృహాలను, రైతులను కేవలం ఇంధన వినియోగదారులుగానే కాకుండా ఉత్పత్తిదారులుగా కూడా మార్చగలదు. భారతదేశం అపరిమితమైన, నిరంతర విద్యుత్ సబ్సిడీల విధానం నుండి లక్ష్యంతో కూడిన, స్మార్ట్ సౌరశక్తి మద్దతు వైపు మారాలి. ఇది ఆర్థిక ఒత్తిడిని (Fiscal stress) తగ్గిస్తుంది, ఇంధన భద్రతను బలోపేతం చేస్తుంది. అలాగే మరింత స్వచ్ఛమైన, విపత్తులను తట్టుకోగల (Resilient) భవిష్యత్తు ఇంధన వ్యవస్థకు మద్దతు ఇస్తుంది.

ప్ర. భారతదేశ స్వచ్ఛమైన ఇంధన పరివర్తనకు వికేంద్రీకృత సౌరశక్తి అత్యంత కీలకం. కానీ విద్యుత్ సబ్సిడీలు దీని వినియోగాన్ని నెమ్మదింపజేశాయి. చర్చించండి.

Decentralised solar power is crucial for India’s clean energy transition, but power subsidies have slowed its adoption. Discuss.

(జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ III – ఇంధనం, మౌలిక సదుపాయాలు, పర్యావరణం, వాతావరణ మార్పులు)

పరిచయం

భారతదేశం పునరుత్పాదక శక్తిని (Renewable energy) వేగంగా విస్తరిస్తోంది. మొత్తం స్థాపిత విద్యుత్ సామర్థ్యంలో సౌరశక్తి (Solar power) ఒక ప్రధాన భాగంగా మారుతోంది. పీఎం సూర్య ఘర్: ముఫ్త్ బిజిలీ యోజన (PM Surya Ghar: Muft Bijli Yojana), పీఎం-కుసుమ్ (PM-KUSUM) వంటి పథకాలు రూఫ్‌టాప్ సౌర వ్యవస్థలు (Rooftop solar systems), సౌర పంపుల (Solar pumps) ద్వారా వికేంద్రీకృత సౌరశక్తిని ప్రోత్సహించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి. అయితే, స్వచ్ఛమైన ఇంధన పరివర్తనలో దీని ప్రాముఖ్యత ఉన్నప్పటికీ, దీని వాడకం అసమానంగా ఉంది. ప్రారంభ ఖర్చులు (Upfront costs) ఎక్కువగా ఉండటం, ప్రస్తుతం ఉన్న విద్యుత్ సబ్సిడీలే ఇందుకు ప్రధాన కారణాలు.

ప్రధాన భాగం

వికేంద్రీకృత సౌరశక్తి ప్రాముఖ్యత

వికేంద్రీకృత సౌరశక్తి అంటే ఇళ్లు, పొలాలు, స్థానిక సంస్థల వంటి వినియోగ ప్రదేశాలకు సమీపంలోనే విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేయడం. దీని ప్రాముఖ్యతను కింది విధాలుగా చెప్పవచ్చు:

  • భూమిపై ఒత్తిడిని తగ్గిస్తుంది: పెద్ద సౌర పార్కులకు (Solar parks) భారీగా భూమి అవసరం. రూఫ్‌టాప్ సోలార్, సౌర పంపులు భూమి ఎక్కువగా అవసరమయ్యే ప్రాజెక్టులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తాయి.
  • ఇంధన భద్రతకు (Energy security) మద్దతు ఇస్తుంది: స్థానిక విద్యుత్ ఉత్పత్తి వల్ల పొడవైన ట్రాన్స్‌మిషన్ నెట్‌వర్క్‌లపై (Transmission networks) ఆధారపడటం తగ్గుతుంది. విద్యుత్ సరఫరాలో విశ్వసనీయత పెరుగుతుంది.
  • గ్రిడ్‌పై ఒత్తిడిని తగ్గిస్తుంది: పగటిపూట సౌర విద్యుత్ ఉత్పత్తి వల్ల పెరుగుతున్న విద్యుత్ డిమాండ్‌ను తీర్చడం సులభం అవుతుంది. ముఖ్యంగా వేసవి కాలంలో ఇది ఎంతో సహాయపడుతుంది.
  • రైతులకు ప్రయోజనాలు: పీఎం-కుసుమ్ పథకం కింద రైతులు సౌర పంపులను ఉపయోగించుకోవచ్చు. డీజిల్ లేదా విద్యుత్ బిల్లులను తగ్గించుకోవచ్చు. మిగిలిన విద్యుత్‌ను (Surplus power) అమ్మడం ద్వారా అదనపు ఆదాయాన్ని పొందవచ్చు.
  • హరిత ఉద్యోగాలను (Green jobs) ప్రోత్సహిస్తుంది: రూఫ్‌టాప్ సౌర వ్యవస్థల ఏర్పాటు, నిర్వహణ కోసం నైపుణ్యం కలిగిన సిబ్బందిని (Skilled manpower) తయారు చేయాలని పీఎం సూర్య ఘర్ పథకం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
  • వాతావరణ లక్ష్యాలకు (Climate goals) మద్దతు ఇస్తుంది: శిలాజ ఇంధన (Fossil fuel) ఆధారిత విద్యుత్‌పై ఆధారపడటాన్ని ఇది తగ్గిస్తుంది. భారతదేశం తన స్వచ్ఛమైన ఇంధన లక్ష్యాలను చేరుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.

విద్యుత్ సబ్సిడీలు దీని వినియోగాన్ని ఎలా నెమ్మదింపజేస్తాయి?

అనేక రాష్ట్రాలు గృహ, వ్యవసాయ వినియోగదారులకు ఉచితంగా లేదా భారీ సబ్సిడీతో విద్యుత్‌ను అందిస్తున్నాయి. దీనివల్ల సౌరశక్తి వైపు మారాలనే ఆర్థిక ప్రోత్సాహం (Financial incentive) ప్రజల్లో తగ్గుతుంది.

ఉదాహరణకు, ఒక కుటుంబానికి ఇప్పటికే ఉచితంగా లేదా చాలా తక్కువ ధరకు విద్యుత్ వస్తుంటే, వారు రూఫ్‌టాప్ సోలార్ కోసం డబ్బు ఖర్చు చేయడానికి ఆసక్తి చూపరు. అదేవిధంగా, ఉచిత వ్యవసాయ విద్యుత్ పొందే రైతులు సౌర పంపులను ఆకర్షణీయంగా భావించకపోవచ్చు.

ప్రధాన అడ్డంకులు ఇవే:

  • సౌర పరికరాల ప్రారంభ ఖర్చు (Upfront cost) ఎక్కువగా ఉండటం.
  • గ్రిడ్ విద్యుత్ (Grid power) ఇప్పటికే సబ్సిడీలో ఉన్నప్పుడు పొదుపు తక్కువగా ఉండటం.
  • పెట్టిన పెట్టుబడి తిరిగి రావడానికి ఎక్కువ సమయం (Payback period) పట్టడం.
  • అవగాహన లోపించడం, సులభంగా రుణాలు లభించకపోవడం.
  • నెట్ మీటరింగ్ (Net metering), అనుమతుల ప్రక్రియలో జాప్యం జరగడం.

ఈ విధంగా, విద్యుత్ సబ్సిడీలు ఒక వైరుధ్యాన్ని సృష్టిస్తాయి. ఇవి స్వల్పకాలంలో వినియోగదారులకు సహాయపడతాయి. కానీ దీర్ఘకాలిక స్వచ్ఛమైన ఇంధన పరివర్తనను నెమ్మదింపజేస్తాయి.

లక్షిత మద్దతు (Targeted Support) అవసరం

అదనంగా సౌరశక్తి సబ్సిడీలు ఇవ్వడం విరుద్ధంగా అనిపించవచ్చు, కానీ అవి ఉపయోగకరంగా ఉంటాయి. సాధారణ విద్యుత్ సబ్సిడీలు నిరంతరం భరించాల్సిన ఆర్థిక భారం (Fiscal burden). కానీ, సౌరశక్తి ప్రోత్సాహకాలు (Solar incentives) ఎక్కువ భాగం ఒకేసారి పెట్టే పెట్టుబడులు. ఈరోజు సౌరశక్తి వినియోగానికి మద్దతు ఇవ్వడం ద్వారా రాష్ట్రాలు తమ భవిష్యత్తు సబ్సిడీ బిల్లులను తగ్గించుకోవచ్చు.

ముందున్న మార్గం

  • ప్రారంభ సబ్సిడీలను (Upfront subsidies), సులభమైన రుణాలను అందించాలి.
  • నెట్ మీటరింగ్, పరికరాల ఏర్పాటుకు సంబంధించిన అనుమతులను సులభతరం చేయాలి.
  • పేద కుటుంబాలు, సన్నకారు రైతులపై దృష్టి సారించాలి.
  • సబ్సిడీల సంస్కరణలను క్రమంగా సౌరశక్తి వినియోగంతో అనుసంధానించాలి.
  • స్థానిక నిర్వహణ నెట్‌వర్క్‌లను ప్రోత్సహించాలి.
  • రూఫ్‌టాప్ సోలార్‌కు మద్దతు ఇచ్చేలా విద్యుత్ పంపిణీ సంస్థలను (DISCOMs) ప్రోత్సహించాలి.
  • పంచాయతీలు, పట్టణ స్థానిక సంస్థల ద్వారా ప్రజల్లో అవగాహనను విస్తరించాలి.

ముగింపు

వికేంద్రీకృత సౌరశక్తి గృహాలను, రైతులను కేవలం ఇంధన వినియోగదారులుగానే కాకుండా ఉత్పత్తిదారులుగా కూడా మార్చగలదు. భారతదేశం అపరిమితమైన, నిరంతర విద్యుత్ సబ్సిడీల విధానం నుండి లక్ష్యంతో కూడిన, స్మార్ట్ సౌరశక్తి మద్దతు వైపు మారాలి. ఇది ఆర్థిక ఒత్తిడిని (Fiscal stress) తగ్గిస్తుంది, ఇంధన భద్రతను బలోపేతం చేస్తుంది. అలాగే మరింత స్వచ్ఛమైన, విపత్తులను తట్టుకోగల (Resilient) భవిష్యత్తు ఇంధన వ్యవస్థకు మద్దతు ఇస్తుంది.

Enroll Now for Unlimited UPSC Utsav

Start Date

22/03/2026

Timings

08 AM – 4 PM

    Scroll to Top