var breakpoints = [{"label":"Desktop","slug":"Desktop","value":"base","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Tablet","slug":"Tablet","value":"1024","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Mobile","slug":"Mobile","value":"767","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true}];
ప్రశ్న. జియోసింక్రోనస్ కక్ష్యలో ఉన్న భారతదేశపు EOS-05 ఉపగ్రహ ప్రాముఖ్యతను చర్చించండి. వివిధ ఉపగ్రహ కక్ష్యలు వివిధ వ్యూహాత్మక, అభివృద్ధి ప్రయోజనాలకు ఎలా ఉపయోగపడతాయి?
Q. Discuss the significance of India’s EOS-05 satellite in geosynchronous orbit. How do different satellite orbits serve different strategic and developmental purposes?
పరిచయం
జియోసింక్రోనస్ కక్ష్యలో (Geosynchronous orbit) పనిచేసేలా భారతదేశం తొలిసారిగా EOS-05 అనే ఇమేజింగ్ ఉపగ్రహాన్ని ప్రయోగించింది. ఇస్రో (ISRO) చేపట్టిన ఈ ప్రయోగం భారతదేశపు భూ పరిశీలన సామర్థ్యాన్ని (Earth observation capability) మరింత బలోపేతం చేస్తుంది.
చాలా భూ పరిశీలన ఉపగ్రహాలను లో ఎర్త్ ఆర్బిట్ (Low Earth Orbit – LEO) లో ఉంచుతారు. కానీ దీనికి భిన్నంగా EOS-05 భూమికి సుమారు 36,000 కిలోమీటర్ల ఎత్తులో పనిచేస్తుంది. దీనివల్ల ఒకే ప్రాంతాన్ని నిరంతరం పరిశీలించడానికి వీలవుతుంది.
ప్రధాన భాగం
ఉపగ్రహ కక్ష్యల రకాలు, వాటి ఉపయోగాలు (Types of Satellite Orbits and Their Uses)
లో ఎర్త్ ఆర్బిట్ (Low Earth Orbit – LEO): ఇది భూమికి సుమారు 160 కిలోమీటర్ల నుంచి 2,000 కిలోమీటర్ల ఎత్తులో ఉంటుంది. ఈ కక్ష్యలోని ఉపగ్రహాలు భూమికి దగ్గరగా ఉంటాయి. కాబట్టి ఇవి స్పష్టమైన చిత్రాలను (Better image resolution) ఇస్తాయి. సిగ్నల్ ఆలస్యం (Signal delay) కూడా తక్కువగా ఉంటుంది. అందువల్ల ఈ కక్ష్యను భూ పరిశీలన, కమ్యూనికేషన్ ఉపగ్రహాల సమూహాలకు (Communication constellations) ఉపయోగిస్తారు. అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం (International Space Station) లాంటి ప్రయోగాలకు కూడా ఇది చాలా ఉపయోగకరం. కానీ ఈ ఉపగ్రహాలు వేగంగా కదులుతాయి. అందువల్ల అవి ఒక నిర్దిష్ట ప్రాంతాన్ని చాలా కొద్దిసేపు మాత్రమే పరిశీలిస్తాయి.
మీడియం ఎర్త్ ఆర్బిట్ (Medium Earth Orbit – MEO): ఇది భూమి నుంచి సుమారు 2,000 కిలోమీటర్ల నుంచి 35,786 కిలోమీటర్ల వరకు విస్తరించి ఉంటుంది. కవరేజ్, సిగ్నల్ ఆలస్యం మధ్య ఇది మంచి సమతుల్యతను (Balance) అందిస్తుంది. గెలీలియో (Galileo) లాంటి గ్లోబల్ నావిగేషన్ వ్యవస్థలు (Global navigation systems) ఈ కక్ష్యలోనే పనిచేస్తాయి.
జియోసింక్రోనస్ ఆర్బిట్ (Geosynchronous Orbit – GSO): ఇది భూమికి సుమారు 35,786 కిలోమీటర్ల ఎత్తులో ఉంటుంది. ఈ కక్ష్యలోని ఉపగ్రహాలు భూమి భ్రమణ వేగానికి (Earth’s rotation) సమానమైన వేగంతో కదులుతాయి. కాబట్టి భూమిపై నుంచి చూస్తే ఇవి ఒకే చోట స్థిరంగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తాయి. దీనివల్ల విశాలమైన ప్రాంతాలను నిరంతరం పర్యవేక్షించడానికి వీలవుతుంది.
EOS-05 ప్రాముఖ్యత (Significance of EOS-05)
అప్పుడప్పుడూ వచ్చి పరిశీలించడానికి బదులుగా, EOS-05 ఒకే ప్రాంతాన్ని నిరంతరం పర్యవేక్షిస్తుంది. దీని జియోసింక్రోనస్ ఇమేజింగ్ సామర్థ్యం (Geosynchronous imaging capability) చాలా కీలకమైనది. ఇది భారతదేశానికి కింది విధాలుగా సహాయపడుతుంది:
వేగంగా మారుతున్న వాతావరణ వ్యవస్థలను (Weather systems) ట్రాక్ చేయడానికి.
వరదలు, అడవి మంటలను (Forest fires) పర్యవేక్షించడానికి.
వ్యవసాయం, సహజ వనరులను (Natural resources) పరిశీలించడానికి.
భూభాగంపై, సముద్ర మార్గాల్లో పరిస్థితులపై ఎప్పటికప్పుడు అవగాహనను (Situational awareness) పెంచుకోవడానికి.
ప్రైవేట్ అంతరిక్ష, భౌగోళిక అనువర్తనాల కోసం (Geospatial applications) తరచుగా డేటాను ఉత్పత్తి చేయడానికి.
పరిమితులు (Limitations)
జియోసింక్రోనస్ ఇమేజింగ్లో ఒక ప్రధాన పరిమితి ఉంది. ఈ ఉపగ్రహాలు భూమికి చాలా దూరంలో ఉంటాయి. కాబట్టి LEO ఉపగ్రహాలతో పోలిస్తే వీటి చిత్రాల స్పష్టత (Image resolution) తక్కువగా ఉంటుంది. ఈ ఉపగ్రహాలు తమ కక్ష్యలో స్థిరంగా ఉండటానికి స్టేషన్-కీపింగ్ ఇంధనం (Station-keeping fuel) కూడా కచ్చితంగా అవసరం.
ముగింపు
భారతదేశ అంతరిక్ష పరిశీలనా సామర్థ్యానికి (Space-based observation capacity) EOS-05 ఒక కొత్త కోణాన్ని జోడిస్తుంది. అధిక స్పష్టత ఉన్న చిత్రాల కోసం LEO ఉపగ్రహాలను వాడుకోవచ్చు. నిరంతర పర్యవేక్షణ కోసం జియోసింక్రోనస్ ఉపగ్రహాలను ఉపయోగించుకోవచ్చు. ఈ రెండింటినీ కలపడం ద్వారా భారతదేశం విపత్తు నిర్వహణ (Disaster management), వ్యవసాయం, భద్రత, అభివృద్ధి ప్రణాళికల కోసం మరింత బలమైన అంతరిక్ష మౌలిక సదుపాయాలను (Space infrastructure) నిర్మించుకుంటుంది.
ప్రశ్న. భారతదేశ జనుము రంగం (Jute sector) జీవనోపాధి భద్రత, సుస్థిర పారిశ్రామిక వృద్ధి, సింథటిక్ పదార్థాలకు పర్యావరణ అనుకూల ప్రత్యామ్నాయాల కలయికను సూచిస్తుంది. చర్చించండి.
India’s jute sector represents the convergence of livelihood security, sustainable industrial growth and green alternatives to synthetic materials. Discuss.
పరిచయం
జనుమును భారతదేశపు బంగారు నార (Golden Fibre) అని పిలుస్తారు. ఇది దేశంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన సహజ నారలలో ఒకటి. ఇది పర్యావరణంలో సులభంగా కలిసిపోతుంది (Biodegradable). దీనిని మళ్లీ వాడుకోవచ్చు (Recyclable). ఇది తక్కువ ఖర్చుతో కూడుకున్నది. ప్యాకేజింగ్, వ్యవసాయం, నిర్మాణం, పారిశ్రామిక వస్త్రాల తయారీలో దీనిని విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తారు. ముడి జనుము (Raw jute) ఉత్పత్తిలో భారతదేశం ప్రపంచంలోనే మొదటి స్థానంలో ఉంది. జనుము వస్తువుల ఉత్పత్తిలోనూ అగ్రగామిగా ఉంది.
ప్రధాన భాగం
జీవనోపాధి, ప్రాంతీయ ప్రాముఖ్యత (Livelihood and Regional Importance)
జనుము రంగం గ్రామీణ, పారిశ్రామిక ఉపాధికి ప్రధాన వనరు. జనుము సాగులో పాల్గొంటున్న దాదాపు 40 లక్షల రైతు కుటుంబాలకు ఇది జీవనోపాధి కల్పిస్తోంది.
వ్యవస్థీకృత మిల్లులు, వైవిధ్యభరితమైన జనుము యూనిట్లలో దాదాపు 3.70 లక్షల మంది కార్మికులకు ఇది ప్రత్యక్షంగా ఉపాధిని అందిస్తోంది.
ఈ పరిశ్రమ ప్రధానంగా తూర్పు భారతదేశంలో కేంద్రీకృతమై ఉంది. ముఖ్యంగా పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రం అత్యధిక సంఖ్యలో కాంపోజిట్ జనుము మిల్లులను కలిగి ఉంది.
పశ్చిమ బెంగాల్, బీహార్, అస్సాం, ఒడిశా, జార్ఖండ్ లాంటి రాష్ట్రాల్లో చిన్న, సన్నకారు రైతులు ఎక్కువగా జనుమును సాగు చేస్తారు. కాబట్టి, ఈ రంగం వృద్ధి గ్రామీణ ఆదాయం, ప్రాంతీయ అభివృద్ధితో సన్నిహిత సంబంధం కలిగి ఉంది.
సుస్థిరత, పారిశ్రామిక విలువ (Sustainable and Industrial Value)
పర్యావరణంలో సులభంగా కలిసిపోవడం, రీసైకిల్ చేయడానికి అవకాశం ఉండటం వల్ల జనుము పర్యావరణపరంగా చాలా ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది.
సింథటిక్ పదార్థాలకు, ముఖ్యంగా ప్లాస్టిక్కు ఇది ఒక మంచి ప్రత్యామ్నాయంగా పనిచేస్తుంది.
జనుముతో చేసిన జియోటెక్స్టైల్స్ (Geotextiles) లాంటి ఉత్పత్తులు నేల కోతను నివారించడంలో సహాయపడతాయి. రోడ్డు నిర్మాణం, రైల్వే ట్రాక్ల ఏర్పాటు, వాలు ప్రాంతాల రక్షణ, నదీ తీరాల రక్షణలో ఇవి ఎంతగానో ఉపయోగపడతాయి.
2026 కామన్వెల్త్ గేమ్స్లో భారత బృందం ఉపయోగించిన ‘జూట్-విస్కోస్’ దుస్తులు సుస్థిర వస్త్ర రంగంలో జనుము సామర్థ్యాన్ని చాటిచెప్పాయి.
ప్రభుత్వ మద్దతు
ప్రభుత్వం అనేక చర్యల ద్వారా ఈ రంగాన్ని బలోపేతం చేసింది. రైతులకు గిట్టుబాటు ధరను అందించడానికి, 2026-27 ఆర్థిక సంవత్సరానికి ముడి జనుము కనీస మద్దతు ధరను (MSP) క్వింటాల్కు ₹5,925 గా ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది.
జనుము ప్యాకేజింగ్ మెటీరియల్స్ చట్టం (Jute Packaging Materials Act) ప్రకారం 100% ఆహార ధాన్యాలను, 20% చక్కెరను జనుము సంచుల్లోనే ప్యాక్ చేయాలి. ఇది జనుముకు స్థిరమైన డిమాండ్ను సృష్టిస్తుంది.
భారత జనుము సంస్థ (Jute Corporation of India – JCI) కనీస మద్దతు ధర (MSP) కు కొనుగోళ్లు చేస్తుంది. అదే సమయంలో, జాతీయ జనుము అభివృద్ధి కార్యక్రమం JUTE-ICARE, జూట్ డైవర్సిఫికేషన్ స్కీమ్ ద్వారా ఉత్పాదకతను, వైవిధ్యాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది.
JUTE-SMART, BHUVAN JUMP, PATSAN లాంటి డిజిటల్ సాధనాలు కొనుగోళ్లు, పర్యవేక్షణ, నిర్ణయాలు తీసుకునే ప్రక్రియను మెరుగుపరుస్తాయి.
ముగింపు
భారతదేశ జనుము రంగం కేవలం ఒక సాంప్రదాయ నార పరిశ్రమ మాత్రమే కాదు. ఇది జీవనోపాధికి మద్దతు ఇస్తుంది. గ్రామీణ ఉపాధిని ప్రోత్సహిస్తుంది. పర్యావరణ అనుకూల (Green) తయారీ రంగాన్ని బలోపేతం చేస్తుంది. సింథటిక్ పదార్థాలకు పర్యావరణహిత ప్రత్యామ్నాయాలను అందిస్తుంది. నిరంతర విధానపరమైన మద్దతు, ఆవిష్కరణలు (Innovation), మార్కెట్ విస్తరణ, డిజిటల్ జోక్యాల ద్వారా జనుము రంగం భవిష్యత్తులో ప్రపంచవ్యాప్తంగా పోటీపడగల పర్యావరణ బాధ్యత కలిగిన పరిశ్రమగా మారుతుంది.
var elementorFrontendConfig = {"environmentMode":{"edit":false,"wpPreview":false,"isScriptDebug":false},"i18n":{"shareOnFacebook":"Share on Facebook","shareOnX":"Share on X","pinIt":"Pin it","download":"Download","downloadImage":"Download image","fullscreen":"Fullscreen","zoom":"Zoom","share":"Share","playVideo":"Play Video","previous":"Previous","next":"Next","close":"Close","a11yCarouselPrevSlideMessage":"Previous slide","a11yCarouselNextSlideMessage":"Next slide","a11yCarouselFirstSlideMessage":"This is the first slide","a11yCarouselLastSlideMessage":"This is the last slide","a11yCarouselPaginationBulletMessage":"Go to slide"},"is_rtl":false,"breakpoints":{"xs":0,"sm":480,"md":768,"lg":1025,"xl":1440,"xxl":1600},"responsive":{"breakpoints":{"mobile":{"label":"Mobile Portrait","value":767,"default_value":767,"direction":"max","is_enabled":true},"mobile_extra":{"label":"Mobile Landscape","value":880,"default_value":880,"direction":"max","is_enabled":false},"tablet":{"label":"Tablet Portrait","value":1024,"default_value":1024,"direction":"max","is_enabled":true},"tablet_extra":{"label":"Tablet Landscape","value":1200,"default_value":1200,"direction":"max","is_enabled":false},"laptop":{"label":"Laptop","value":1366,"default_value":1366,"direction":"max","is_enabled":false},"widescreen":{"label":"Widescreen","value":2400,"default_value":2400,"direction":"min","is_enabled":false}},"hasCustomBreakpoints":false},"version":"4.3.2","is_static":false,"experimentalFeatures":{"e_font_icon_svg":true,"additional_custom_breakpoints":true,"container":true,"e_optimized_markup":true,"theme_builder_v2":true,"nested-elements":true,"e_atomic_elements":true,"e_opt_in_v4":true,"import-export-customization":true,"e_pro_atomic_form":true,"e_pro_collection_loop":true,"mega-menu":true},"urls":{"assets":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/plugins\/elementor\/assets\/","ajaxurl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-admin\/admin-ajax.php","uploadUrl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads"},"nonces":{"floatingButtonsClickTracking":"cacea8019c","atomicFormsSendForm":"263f6f1e1f"},"swiperClass":"swiper","settings":{"page":[],"editorPreferences":[]},"kit":{"active_breakpoints":["viewport_mobile","viewport_tablet"],"global_image_lightbox":"yes","lightbox_enable_counter":"yes","lightbox_enable_fullscreen":"yes","lightbox_enable_zoom":"yes","lightbox_enable_share":"yes","lightbox_title_src":"title","lightbox_description_src":"description"},"post":{"id":11098,"title":"UPSC%20%E0%B0%A1%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%80%20%E0%B0%AE%E0%B1%86%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D%20%E0%B0%86%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D%20%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%8D%20%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B1%8D%20%E2%80%93%208th%20%E0%B0%B8%E0%B1%86%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%AC%E0%B0%B0%E0%B1%8D%202026%20%7C%20UPSC%20Mains%20%7C%20KPIAS%20%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%AE%E0%B1%80","excerpt":"","featuredImage":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/upsc-care-mains-september-8-2026.webp"}};
//# sourceURL=elementor-frontend-js-before
var ekit_config = {"ajaxurl":"https://telugu.kpiasacademy.com/wp-admin/admin-ajax.php","nonce":"7c767152cd","i18n":{"video_frame":"Video player","close":"Close","slider_prev":"Previous slide","slider_next":"Next slide","slider_first":"This is the first slide","slider_last":"This is the last slide","slider_bullet":"Go to slide {{index}}"}};
//# sourceURL=ekit-core-js-extra
window.dFlipLocation = 'https://telugu.kpiasacademy.com/wp-content/plugins/3d-flipbook-dflip-lite/assets/';
window.dFlipWPGlobal = {"text":{"toggleSound":"Turn on\/off Sound","toggleThumbnails":"Toggle Thumbnails","toggleOutline":"Toggle Outline\/Bookmark","previousPage":"Previous Page","nextPage":"Next Page","toggleFullscreen":"Toggle Fullscreen","zoomIn":"Zoom In","zoomOut":"Zoom Out","toggleHelp":"Toggle Help","singlePageMode":"Single Page Mode","doublePageMode":"Double Page Mode","downloadPDFFile":"Download PDF File","gotoFirstPage":"Goto First Page","gotoLastPage":"Goto Last Page","share":"Share","mailSubject":"I wanted you to see this FlipBook","mailBody":"Check out this site {{url}}","loading":"DearFlip: Loading "},"viewerType":"flipbook","moreControls":"download,pageMode,startPage,endPage,sound","hideControls":"","scrollWheel":"false","backgroundColor":"#777","backgroundImage":"","height":"auto","paddingLeft":"20","paddingRight":"20","controlsPosition":"bottom","duration":800,"soundEnable":"true","enableDownload":"true","showSearchControl":"false","showPrintControl":"false","enableAnnotation":false,"enableAnalytics":"false","webgl":"true","hard":"none","maxTextureSize":"1600","rangeChunkSize":"524288","zoomRatio":1.5,"stiffness":3,"pageMode":"0","singlePageMode":"0","pageSize":"0","autoPlay":"false","autoPlayDuration":5000,"autoPlayStart":"false","linkTarget":"2","sharePrefix":"flipbook-"};
