var breakpoints = [{"label":"Desktop","slug":"Desktop","value":"base","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Tablet","slug":"Tablet","value":"1024","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Mobile","slug":"Mobile","value":"767","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true}];
ప్రశ్న:గ్రేట్ నికోబార్ ప్రాజెక్ట్ భారతదేశ సముద్ర రంగ ఆకాంక్షలను ప్రతిబింబిస్తుంది, కానీ ఇది తీవ్రమైన పర్యావరణ, సామాజిక ఆందోళనలను కూడా లేవనెత్తుతుంది. చర్చించండి.
Q. The Great Nicobar Project reflects India’s maritime aspirations, but it also raises serious ecological and social concerns. Discuss.
(జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ III: పర్యావరణం, జీవ వైవిధ్యం, మౌలిక సదుపాయాలు, విపత్తు నిర్వహణ, సముద్ర భద్రత)
పరిచయం
అండమాన్ నికోబార్ దీవులలో (Andaman and Nicobar Islands) ప్రతిపాదించిన ఒక ప్రధాన మౌలిక సదుపాయాల, వ్యూహాత్మక అభివృద్ధి కార్యక్రమమే గ్రేట్ నికోబార్ ప్రాజెక్ట్ (Great Nicobar Project). ఇందులో అంతర్జాతీయ కంటైనర్ ట్రాన్స్షిప్మెంట్ టెర్మినల్ (International Container Transshipment Terminal), విమానాశ్రయం, టౌన్షిప్, విద్యుత్ మౌలిక సదుపాయాలు ఉన్నాయి. ఇండో-పసిఫిక్ (Indo-Pacific) ప్రాంతంలో, ముఖ్యంగా మలాకా జలసంధి (Malacca Strait), సిక్స్ డిగ్రీ ఛానల్ (Six Degree Channel) సమీపంలో తన సముద్ర ఉనికిని బలోపేతం చేయడానికి భారతదేశం చేస్తున్న ప్రయత్నాన్ని ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రతిబింబిస్తుంది. కానీ, ఇది అడవులు, జీవ వైవిధ్యం (Biodiversity), గిరిజన హక్కులు, విపత్తు ముప్పుకు సంబంధించిన ఆందోళనలను కూడా పెంచుతోంది.
ప్రధాన భాగం
వ్యూహాత్మక, ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత
సముద్ర భద్రత (Maritime security): ఇండో-పసిఫిక్ ప్రాంతంలోని కీలక సముద్ర మార్గాలకు సమీపంలో గ్రేట్ నికోబార్ ఉంది. దీని అభివృద్ధి ద్వారా నౌకల రాకపోకలను, నావికాదళ కదలికలను, కీలకమైన సముద్ర మార్గాలను (Strategic chokepoints) భారతదేశం పర్యవేక్షించవచ్చు.
చైనాను ఎదుర్కోవడం: హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతంలో (Indian Ocean Region) చైనా తన ఉనికిని విస్తరిస్తోంది. ఈ నేపథ్యంలో భారతదేశ వ్యూహాత్మక స్థానాన్ని గ్రేట్ నికోబార్ బలోపేతం చేస్తుంది.
ట్రాన్స్షిప్మెంట్ స్వయంప్రతిపత్తి: సరుకు రవాణా (Transshipment) కోసం భారతదేశం కొలంబో, సింగపూర్, పోర్ట్ క్లాంగ్ వంటి విదేశీ కేంద్రాలపై ఆధారపడుతోంది. గెలాథియా బే (Galathea Bay) వద్ద నిర్మించే ఓడరేవు ఈ ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది.
యాక్ట్ ఈస్ట్ పాలసీ (Act East Policy): ఈ ప్రాజెక్ట్ ఆగ్నేయాసియాతో భారతదేశ సంబంధాలను మరింత బలంగా కలుపుతుంది. సముద్ర వాణిజ్యానికి మద్దతు ఇస్తుంది.
బ్లూ ఎకానమీ (Blue Economy): ఇది ఉపాధి అవకాశాలను సృష్టిస్తుంది. లాజిస్టిక్స్ వృద్ధికి, ఓడరేవు ఆధారిత అభివృద్ధికి దారి తీస్తుంది.
పర్యావరణ, సామాజిక ఆందోళనలు
అటవీ నిర్మూలన: భారీ స్థాయిలో అటవీ భూములను మళ్లించడం వల్ల ఉష్ణమండల రెయిన్ఫారెస్ట్లు, స్థానిక జీవ వైవిధ్యం దెబ్బతింటాయి.
తాబేళ్ల ఆవాసం: అంతరించిపోతున్న జాయింట్ లెదర్బ్యాక్ సముద్ర తాబేలుకు (Giant Leatherback Sea Turtle) గెలాథియా బే ఒక ముఖ్యమైన గూడు కట్టుకునే ప్రాంతం.
సముద్ర పర్యావరణ వ్యవస్థకు నష్టం: డ్రెడ్జింగ్, ఓడరేవు నిర్మాణ పనుల వల్ల పగడపు దిబ్బలు (Coral reefs), మడ అడవులు (Mangroves), తీరప్రాంత పర్యావరణ వ్యవస్థలు నష్టపోతాయి.
గిరిజన హక్కులు: ఇక్కడ నివసించే షోంపెన్ (Shompen) అనే ప్రత్యేకించి అంతరించిపోతున్న గిరిజన సమూహం (PVTG) ఆరోగ్యం, సంస్కృతి, జీవనోపాధి పరంగా తీవ్రమైన ముప్పు ఎదుర్కొంటుంది.
విపత్తు ముప్పు: గ్రేట్ నికోబార్ అత్యంత ప్రమాదకరమైన భూకంప మండలం (Seismic zone) లో ఉంది. ఇక్కడ భూకంపాలు, సునామీలు వచ్చే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది.
ముందుకు వెళ్లే మార్గం (Way Forward)
భారతదేశం సమతుల్యమైన అభివృద్ధి నమూనాను అవలంబించాలి. ఈ ప్రాజెక్టులో కఠినమైన పర్యావరణ పర్యవేక్షణ ఉండాలి. గిరిజన ప్రాంతాల్లోకి ప్రవేశం లేని మండలాలు (No-go zones), జీవ వైవిధ్య రక్షణ చర్యలు అమలు చేయాలి. గ్రీన్ పోర్ట్ ప్రమాణాలు, విపత్తులను తట్టుకునే మౌలిక సదుపాయాలను నిర్మించాలి. స్వతంత్ర శాస్త్రీయ సంస్థలు పర్యావరణ ప్రభావాలను నిరంతరం పర్యవేక్షించాలి. పునరుత్పాదక శక్తి (Renewable energy), వ్యర్థాల రీసైక్లింగ్, తక్కువ ఉద్గారాలను వెలువరించే లాజిస్టిక్స్ను ఈ ప్రాజెక్టులో భాగం చేయాలి.
ముగింపు
భారతదేశ సముద్ర భవిష్యత్తుకు గ్రేట్ నికోబార్ ప్రాజెక్ట్ వ్యూహాత్మకంగా ఎంతో ముఖ్యమైనది. కానీ, జాతీయ భద్రతను పర్యావరణ, సామాజిక బాధ్యతల నుండి వేరు చేసి చూడలేము. పర్యావరణానికి పూడ్చలేని నష్టం కలిగించకుండా గ్రేట్ నికోబార్ను ఒక వ్యూహాత్మక సంపదగా మార్చడం భారతదేశం ముందున్న సవాలు. అలాగే, గిరిజనుల స్థానభ్రంశం (Tribal displacement) జరగకుండా చూడాలి. ఒక సమతుల్య విధానం ద్వారా ఈ ప్రాజెక్టును సుస్థిర సముద్ర అభివృద్ధికి (Sustainable maritime development) ఒక ఆదర్శ నమూనాగా మార్చవచ్చు.
ప్రశ్న:భారతదేశ వ్యూహాత్మక ప్రణాళికలలో మయన్మార్ కీలక స్థానాన్ని ఆక్రమించింది. భారతదేశ భద్రత, అనుసంధానం, ఇండో-పసిఫిక్ లక్ష్యాల కోసం దీని ప్రాముఖ్యతను పరిశీలించండి.
Q. Myanmar occupies a pivotal position in India’s strategic calculus. Examine its significance for India’s security, connectivity and Indo-Pacific objectives.
(జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ II – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు)
పరిచయం
ఆసియాన్ (ASEAN) దేశాలలో భారతదేశంతో భూ, సముద్ర సరిహద్దులు పంచుకుంటున్న ఏకైక పొరుగు దేశం మయన్మార్. ఇది భారతదేశంతో 1,643 కిలోమీటర్ల భూ సరిహద్దుతో పాటు బంగాళాఖాతంలో (Bay of Bengal) సముద్ర సరిహద్దును కలిగి ఉంది. 2026లో మయన్మార్ అధ్యక్షుడు యు మిన్ ఆంగ్ హ్లెయింగ్ (U Min Aung Hlaing) భారతదేశంలో పర్యటించారు. ఈ పర్యటన యాక్ట్ ఈస్ట్ పాలసీ (Act East Policy), నైబర్హుడ్ ఫస్ట్ పాలసీ (Neighbourhood First Policy), మహాసాగర్ విజన్ (MAHASAGAR vision), ఈశాన్య రాష్ట్రాల భద్రత, ఇండో-పసిఫిక్ వ్యూహం (Indo-Pacific strategy) కోసం మయన్మార్ ప్రాముఖ్యతను ఎత్తిచూపింది.
ప్రధాన భాగం
భారతదేశానికి మయన్మార్ ప్రాముఖ్యత
1. ఈశాన్య భారతదేశ భద్రత
అరుణాచల్ ప్రదేశ్, నాగాలాండ్, మణిపూర్, మిజోరాం రాష్ట్రాలతో మయన్మార్ సరిహద్దులను పంచుకుంటోంది. ఈ సరిహద్దుల గుండా రాకపోకలు సులభం కాబట్టి, చరిత్రలో ఎన్ఎస్సిఎన్-కె (NSCN-K), ఉల్ఫా (ULFA) వంటి తిరుగుబాటు గ్రూపులు ఈ మార్గాన్ని ఉపయోగించుకున్నాయి.
మయన్మార్ సహకారంతో, భారతదేశ వ్యతిరేక గ్రూపులు మయన్మార్ భూభాగాన్ని వాడుకోకుండా భారతదేశం నిరోధించగలదు.
2015లో చేపట్టిన ఆపరేషన్ హాట్ పర్స్యూట్ (Operation Hot Pursuit), 2019 నాటి ఆపరేషన్ సన్రైజ్ (Operation Sunrise) ఉమ్మడి భద్రతా చర్యల ప్రాముఖ్యతను చూపుతాయి.
గోల్డెన్ ట్రయాంగిల్ (Golden Triangle) ప్రాంతం నుండి మాదకద్రవ్యాల అక్రమ రవాణా, ఆయుధాల రవాణా, అక్రమ వలసలను నియంత్రించడం కూడా చాలా ముఖ్యం.
2. ఆగ్నేయాసియాతో అనుసంధానం (Connectivity)
ఆసియాన్ (ASEAN) దేశాలకు భారతదేశం చేరుకోవడానికి మయన్మార్ ఒక భూమార్గపు వంతెనలా పనిచేస్తుంది. మయన్మార్ సహకారం లేకుండా, ఆగ్నేయాసియాతో భారతదేశ భౌతిక అనుసంధానం అసంపూర్ణంగానే మిగిలిపోతుంది. ముఖ్యమైన ప్రాజెక్టులు ఇవే:
కళాదాన్ మల్టీ-మోడల్ ట్రాన్సిట్ ట్రాన్స్పోర్ట్ ప్రాజెక్ట్ (Kaladan Multi-Modal Transit Transport Project)
భారత్-మయన్మార్-థాయిలాండ్ త్రైపాక్షిక రహదారి (India–Myanmar–Thailand Trilateral Highway)
సిట్వే ఓడరేవు (Sittwe Port)
ఈ ప్రాజెక్టులు భారతదేశ ఈశాన్య ప్రాంత అనుసంధానాన్ని మెరుగుపరుస్తాయి. ఇవి సిలిగురి కారిడార్ (Siliguri Corridor) పై ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తాయి. అలాగే ఆసియాన్ దేశాలతో వాణిజ్యాన్ని విస్తరిస్తాయి.
3. వాణిజ్యం, ఆర్థిక ఏకీకరణ
మయన్మార్కు భారతదేశం 4వ అతిపెద్ద వాణిజ్య భాగస్వామి. ఆర్థిక సంవత్సరం 2025లో (FY25) ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం సుమారు 2.1 బిలియన్ డాలర్లుగా నమోదైంది.
ఔషధాలు, యంత్రాలు, వాహనాలు, పత్తి, తృణధాన్యాలు, విద్యుత్ పరికరాలను భారతదేశం ఎగుమతి చేస్తుంది.
పప్పుధాన్యాలు, వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు, చెక్క ఉత్పత్తులను మయన్మార్ ఎగుమతి చేస్తుంది.
మయన్మార్ ఫార్మాస్యూటికల్ మార్కెట్లో దాదాపు 60 శాతం భారతీయ మందులే ఉన్నాయి.
రూపాయి-క్యాట్ (Rupee-Kyat) చెల్లింపుల విధానం, స్పెషల్ రూపాయి వోస్ట్రో ఖాతాలు (Special Rupee Vostro Accounts) ప్రత్యక్ష వాణిజ్యాన్ని బలోపేతం చేస్తాయి. ఇవి విదేశీ కరెన్సీలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తాయి.
4. ఇండో-పసిఫిక్, చైనా ప్రభావం
బంగాళాఖాతంలో మయన్మార్ ఉన్న భౌగోళిక స్థానం, భారతదేశ ఇండో-పసిఫిక్ లక్ష్యాలకు వ్యూహాత్మకంగా ఎంతో ముఖ్యమైనది.
చైనా-మయన్మార్ ఎకనామిక్ కారిడార్ (China–Myanmar Economic Corridor), క్యౌక్ప్యూ లోతైన సముద్ర ఓడరేవు (Kyaukpyu deep-sea port) ద్వారా చైనా తన పాత్రను పెంచుకుంటోంది. ఇది భారతదేశానికి వ్యూహాత్మక ఆందోళనలను సృష్టిస్తుంది.
మయన్మార్లోని కోకో దీవులు (Coco Islands) భారతదేశ అండమాన్ నికోబార్ దీవులకు దగ్గరగా ఉన్నాయి. దీనివల్ల సముద్ర ప్రాంత పర్యవేక్షణ (Maritime domain awareness) చాలా ముఖ్యమవుతుంది.
మయన్మార్తో సత్సంబంధాలు నెరపడం ద్వారా చైనా ప్రభావాన్ని భారతదేశం సమతుల్యం చేయగలదు. తన సముద్ర ప్రయోజనాలను కాపాడుకోగలదు.
5. కీలక ఖనిజాలు, సాంకేతిక భద్రత
మయన్మార్లో అరుదైన, కీలక ఖనిజ వనరులు (Critical minerals) ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా కచిన్ స్టేట్ (Kachin State) వంటి ప్రాంతాల్లో ఇవి ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి. ఈ కీలక ఖనిజాలు, అరుదైన భూగర్భ వనరుల విషయంలో సహకారం తీసుకోవడం భారతదేశానికి ఎంతో మేలు చేస్తుంది. ఇది భారతదేశ సెమీకండక్టర్, రక్షణ, ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు, స్వచ్ఛమైన ఇంధన రంగాలకు (Clean energy sectors) తోడ్పడుతుంది.
6. సాంస్కృతిక, ప్రజల మధ్య సంబంధాలు
భారతదేశం, మయన్మార్ దేశాల మధ్య లోతైన బౌద్ధ మత సంబంధాలు ఉన్నాయి. మయన్మార్ అధ్యక్షుడు బోధగయను సందర్శించడం ఈ చారిత్రక బంధాన్ని ఎత్తిచూపింది. మెకాంగ్-గంగా ఐసీసీఆర్ స్కాలర్షిప్లను (Mekong-Ganga ICCR scholarships) 36 నుండి 100కి పెంచాలని భారతదేశం నిర్ణయించింది. ఈ నిర్ణయం విద్యా, సాంస్కృతిక సంబంధాలను బలోపేతం చేస్తుంది.
ప్రధాన సవాళ్లు
ప్రజాస్వామ్యం వర్సెస్ భద్రతా సందిగ్ధత: ప్రజాస్వామ్య విలువలక, జాతీయ భద్రతా అవసరాలకు మధ్య భారతదేశం సమతుల్యత పాటించాలి.
సరిహద్దు నిర్వహణ: స్వేచ్ఛా రాకపోకల విధానాన్ని (Free Movement Regime) నిలిపివేయడం వల్ల స్థానిక గిరిజన సంఘాలపై ప్రభావం పడవచ్చు.
ప్రాజెక్టుల జాప్యం: కళాదాన్, ఇతర అనుసంధాన ప్రాజెక్టులు భౌగోళిక పరిస్థితులు, ఖర్చు, భద్రతాపరమైన సవాళ్లను ఎదుర్కొంటున్నాయి.
శరణార్థుల ప్రవాహం: మయన్మార్లో జరుగుతున్న సంఘర్షణలు మిజోరాం, మణిపూర్ వంటి సరిహద్దు రాష్ట్రాలపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతున్నాయి.
చైనా ప్రభావం: చైనా నిర్మిస్తున్న మౌలిక సదుపాయాలు, వారి వ్యూహాత్మక ఉనికి ఒక ప్రధాన ఆందోళనగా మిగిలిపోయాయి.
పేరుకు నష్టం కలిగే ప్రమాదం: మయన్మార్ సైనిక నాయకత్వంతో సంబంధాలు కొనసాగించడం వల్ల అంతర్జాతీయ విమర్శలు ఎదుర్కోవాల్సి రావచ్చు.
ముందున్న మార్గం (Way Forward)
కళాదాన్ ప్రాజెక్టును, ఐఎమ్టీ త్రైపాక్షిక రహదారిని (IMT Trilateral Highway) ప్రాధాన్యతా క్రమంలో పూర్తి చేయాలి.
భారత్-మయన్మార్ మధ్య శాశ్వత భద్రతా చర్చల యంత్రాంగాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి.
సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, స్థానిక ప్రజల భాగస్వామ్యంతో స్మార్ట్ బోర్డర్ మేనేజ్మెంట్ను (Smart border management) బలోపేతం చేయాలి.
కీలక ఖనిజాల (Critical minerals) విషయంలో సహకారాన్ని మరింత లోతుగా పెంచుకోవాలి.
సాఫ్ట్ పవర్ (Soft power) సామర్థ్యాన్ని బలోపేతం చేయడానికి బౌద్ధ దౌత్యం, స్కాలర్షిప్లు, అభివృద్ధి సహాయాన్ని ఉపయోగించుకోవాలి.
భద్రతా ప్రయోజనాలను, మానవతా దృక్పథాన్ని సమతుల్యం చేయాలి. మయన్మార్లో స్థిరత్వం కోసం మద్దతు ఇవ్వాలి.
ముగింపు
భారతదేశ భద్రత, అనుసంధానం, ఇండో-పసిఫిక్ వ్యూహం కోసం మయన్మార్ చాలా ముఖ్యం. మయన్మార్తో భారతదేశం కొనసాగిస్తున్న సంబంధాలు ఆచరణాత్మక విధానాన్ని చూపుతాయి. ఇది జాతీయ భద్రత, ప్రాంతీయ అనుసంధానం, ఆర్థిక ప్రయోజనాలు, మానవతా ఆందోళనలను సమతుల్యం చేస్తుంది. భారత్-మయన్మార్ సరిహద్దు వెంబడి దీర్ఘకాలిక స్థిరత్వం సాధించాలంటే కేవలం భద్రతా సహకారం మాత్రమే సరిపోదు. దీనికి ఆర్థిక అభివృద్ధి, బలమైన సంస్థాగత నిర్మాణాలు, ప్రజల మధ్య నిరంతర సంబంధాలు కూడా అవసరం.
var elementorFrontendConfig = {"environmentMode":{"edit":false,"wpPreview":false,"isScriptDebug":false},"i18n":{"shareOnFacebook":"Share on Facebook","shareOnTwitter":"Share on Twitter","pinIt":"Pin it","download":"Download","downloadImage":"Download image","fullscreen":"Fullscreen","zoom":"Zoom","share":"Share","playVideo":"Play Video","previous":"Previous","next":"Next","close":"Close","a11yCarouselPrevSlideMessage":"Previous slide","a11yCarouselNextSlideMessage":"Next slide","a11yCarouselFirstSlideMessage":"This is the first slide","a11yCarouselLastSlideMessage":"This is the last slide","a11yCarouselPaginationBulletMessage":"Go to slide"},"is_rtl":false,"breakpoints":{"xs":0,"sm":480,"md":768,"lg":1025,"xl":1440,"xxl":1600},"responsive":{"breakpoints":{"mobile":{"label":"Mobile Portrait","value":767,"default_value":767,"direction":"max","is_enabled":true},"mobile_extra":{"label":"Mobile Landscape","value":880,"default_value":880,"direction":"max","is_enabled":false},"tablet":{"label":"Tablet Portrait","value":1024,"default_value":1024,"direction":"max","is_enabled":true},"tablet_extra":{"label":"Tablet Landscape","value":1200,"default_value":1200,"direction":"max","is_enabled":false},"laptop":{"label":"Laptop","value":1366,"default_value":1366,"direction":"max","is_enabled":false},"widescreen":{"label":"Widescreen","value":2400,"default_value":2400,"direction":"min","is_enabled":false}},"hasCustomBreakpoints":false},"version":"4.1.1","is_static":false,"experimentalFeatures":{"e_font_icon_svg":true,"additional_custom_breakpoints":true,"container":true,"e_optimized_markup":true,"theme_builder_v2":true,"e_pro_free_trial_popup":true,"nested-elements":true,"e_atomic_elements":true,"atomic_widgets_should_enforce_capabilities":true,"editor_mcp":true,"e_bc_migrations":true,"e_editor_design_system_panel":true,"e_classes":true,"global_classes_should_enforce_capabilities":true,"e_variables":true,"e_variables_manager":true,"e_opt_in_v4_page":true,"e_opt_in_v4":true,"e_components":true,"e_interactions":true,"e_widget_creation":true,"import-export-customization":true,"e_pro_atomic_form":true,"mega-menu":true,"e_pro_variables":true,"e_pro_interactions":true},"urls":{"assets":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/plugins\/elementor\/assets\/","ajaxurl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-admin\/admin-ajax.php","uploadUrl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads"},"nonces":{"floatingButtonsClickTracking":"761a002490","atomicFormsSendForm":"7927ec1912"},"swiperClass":"swiper","settings":{"page":[],"editorPreferences":[]},"kit":{"active_breakpoints":["viewport_mobile","viewport_tablet"],"global_image_lightbox":"yes","lightbox_enable_counter":"yes","lightbox_enable_fullscreen":"yes","lightbox_enable_zoom":"yes","lightbox_enable_share":"yes","lightbox_title_src":"title","lightbox_description_src":"description"},"post":{"id":5702,"title":"UPSC%20%E0%B0%A1%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%80%20%E0%B0%AE%E0%B1%86%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D%20%E0%B0%86%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D%20%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%8D%20%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B1%8D%20%E2%80%93%205th%20%E0%B0%9C%E0%B1%82%E0%B0%A8%E0%B1%8D%202026%20%7C%20KPIAS%20%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%AE%E0%B1%80","excerpt":"","featuredImage":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/upsc-mains-june-5-kpias-academy-1024x538.webp"}};
//# sourceURL=elementor-frontend-js-before
window.dFlipLocation = 'https://telugu.kpiasacademy.com/wp-content/plugins/3d-flipbook-dflip-lite/assets/';
window.dFlipWPGlobal = {"text":{"toggleSound":"Turn on\/off Sound","toggleThumbnails":"Toggle Thumbnails","toggleOutline":"Toggle Outline\/Bookmark","previousPage":"Previous Page","nextPage":"Next Page","toggleFullscreen":"Toggle Fullscreen","zoomIn":"Zoom In","zoomOut":"Zoom Out","toggleHelp":"Toggle Help","singlePageMode":"Single Page Mode","doublePageMode":"Double Page Mode","downloadPDFFile":"Download PDF File","gotoFirstPage":"Goto First Page","gotoLastPage":"Goto Last Page","share":"Share","mailSubject":"I wanted you to see this FlipBook","mailBody":"Check out this site {{url}}","loading":"DearFlip: Loading "},"viewerType":"flipbook","moreControls":"download,pageMode,startPage,endPage,sound","hideControls":"","scrollWheel":"false","backgroundColor":"#777","backgroundImage":"","height":"auto","paddingLeft":"20","paddingRight":"20","controlsPosition":"bottom","duration":800,"soundEnable":"true","enableDownload":"true","showSearchControl":"false","showPrintControl":"false","enableAnnotation":false,"enableAnalytics":"false","webgl":"true","hard":"none","maxTextureSize":"1600","rangeChunkSize":"524288","zoomRatio":1.5,"stiffness":3,"pageMode":"0","singlePageMode":"0","pageSize":"0","autoPlay":"false","autoPlayDuration":5000,"autoPlayStart":"false","linkTarget":"2","sharePrefix":"flipbook-"};
document.addEventListener("click", function(e) {
let link = e.target.closest(".elementskit-megamenu-panel a");
if (link) {
e.preventDefault();
window.location.href = link.href;
}
});
