var breakpoints = [{"label":"Desktop","slug":"Desktop","value":"base","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Tablet","slug":"Tablet","value":"1024","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Mobile","slug":"Mobile","value":"767","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true}];
ప్ర. భారతదేశ వాణిజ్యం, ఉపాధి కల్పన, గల్ఫ్ ప్రాంతంతో వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యానికి ‘భారత్-ఒమన్ సమగ్ర ఆర్థిక భాగస్వామ్య ఒప్పందం’ ప్రాముఖ్యతను చర్చించండి.
Q. Discuss the significance of the India–Oman Comprehensive Economic Partnership Agreement for India’s trade, employment generation and strategic engagement with the Gulf region.
(జీఎస్ పేపర్ II: అంతర్జాతీయ సంబంధాలు, భారత్-పశ్చిమాసియా, ద్వైపాక్షిక ఒప్పందాలు)
పరిచయం
2026 జూన్ 1న అమలులోకి వచ్చిన ‘భారత్-ఒమన్ సమగ్ర ఆర్థిక భాగస్వామ్య ఒప్పందం’ (CEPA), పశ్చిమాసియాతో భారతదేశ వాణిజ్య దౌత్యంలో (Trade diplomacy) ఒక ముఖ్యమైన మైలురాయి. గల్ఫ్ ప్రాంతంలో భారతదేశానికి రెండవ అతిపెద్ద వాణిజ్య భాగస్వామి (Trading partner) ఒమన్. 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఇరు దేశాల ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం 11.18 బిలియన్ డాలర్లకు చేరుకుంది. విలువ పరంగా ఒమన్కు భారతదేశం చేసే ఎగుమతుల్లో 99.38 శాతానికి ఈ ఒప్పందం సుంకం లేని ప్రవేశాన్ని (Duty-free access) కల్పిస్తుంది. అందువల్ల ఎగుమతులు, ఉద్యోగాలు, సూక్ష్మ, చిన్న, మధ్యతరహా పరిశ్రమలు (MSMEs), గల్ఫ్ ప్రాంతంలో భారతదేశ వ్యూహాత్మక ఉనికికి ఇది ఎంతో ముఖ్యం.
ప్రధాన భాగం
వాణిజ్యం, ఎగుమతుల ప్రాముఖ్యత
ఈ ఒప్పందం విస్తృత శ్రేణి ఉత్పత్తులపై భారతీయ ఎగుమతిదారులకు తక్షణ సుంకం రహిత ప్రవేశాన్ని (Duty-free access) కల్పిస్తుంది.
టారిఫ్ (Tariff) ప్రతికూలతలను తగ్గించడం ద్వారా ఒమన్ దిగుమతి మార్కెట్లో భారతదేశ పోటీతత్వాన్ని (Competitiveness) ఇది మెరుగుపరుస్తుంది.
వస్త్రాలు (Textiles), తోలు, పాదరక్షలు, సముద్ర ఉత్పత్తులు, రత్నాలు-ఆభరణాలు, ప్రాసెస్ చేసిన ఆహార పదార్థాలు, ఇంజనీరింగ్ వస్తువులు, ఔషధాలు లాంటి కార్మికులు ఎక్కువగా అవసరమయ్యే రంగాలు (Labour-intensive sectors) ప్రయోజనం పొందుతాయి.
ప్రపంచ వాణిజ్యం రక్షణవాదం (Protectionism), సరఫరా గొలుసు అంతరాయాలను (Supply-chain disruption) ఎదుర్కొంటున్న తరుణంలో, ఎగుమతి మార్కెట్లను వైవిధ్యపరచడానికి (Diversify) భారతదేశానికి ఇది సహాయపడుతుంది.
ఉపాధి, ఎంఎస్ఎంఈల (MSME) ప్రయోజనాలు
సేపా (CEPA) ఒప్పందం పరిధిలోకి వచ్చే అనేక రంగాలలో ఎంఎస్ఎంఈలు, చిన్న ఉత్పత్తిదారులే ఎక్కువగా ఉన్నారు.
పెరిగిన ఎగుమతి ఆర్డర్లు సూరత్, తిరుపూర్, లూథియానా, జైపూర్, ముంబై, కోల్కతా, చెన్నై లాంటి క్లస్టర్లలో (Clusters) ఉత్పత్తి, పెట్టుబడులు, నియామకాలను పెంచుతాయి.
రత్నాలు-ఆభరణాల రంగం, తోలు రంగం, వస్త్ర రంగం, సముద్ర ఉత్పత్తుల పరిశ్రమ చేతివృత్తుల వారు, కార్మికులు, మత్స్యకారులు, మహిళలకు ఉద్యోగాలను సృష్టిస్తాయి.
వేగవంతమైన మార్కెట్ ప్రాప్యత, తక్కువ టారిఫ్లు చిన్న సంస్థలు గ్లోబల్ వాల్యూ చైన్లలో (Global value chains) పాల్గొనడానికి సహాయపడతాయి.
రైతులు, మత్స్యకారులకు ప్రయోజనాలు
ఈ ఒప్పందం తేనె, వెన్న, గుడ్లు, జీడిపప్పు, మామిడి పండ్లు, స్వీట్ బిస్కెట్లు లాంటి భారతీయ వ్యవసాయ, ప్రాసెస్ చేసిన ఆహార ఉత్పత్తులకు డిమాండ్ను పెంచుతుంది.
భారతదేశ ఎన్పీఓపీ (NPOP) ఆర్గానిక్ సర్టిఫికేషన్కు గుర్తింపు లభించడం వల్ల, సేంద్రియ రైతులు ఒమన్ ఆహార మార్కెట్లోకి ప్రవేశించడానికి అవకాశం దొరుకుతుంది.
రొయ్యలు, చేపలు, కట్ల్ఫిష్ (Cuttlefish) లాంటి సముద్ర ఉత్పత్తులకు సుంకం రహిత ప్రవేశం లభిస్తుంది. ఇది తీర ప్రాంత ప్రజలకు, ఎగుమతులపై ఆధారపడిన మత్స్య పరిశ్రమలకు సహాయపడుతుంది.
సేవలు, వృత్తిపరమైన చలనశీలత (Professional Mobility)
ఐటీ, ఆరోగ్య సంరక్షణ, విద్య, ఇంజనీరింగ్, అకౌంటింగ్, నిర్మాణం, పర్యాటకం లాంటి 127 సేవల ఉప-రంగాలలో (Sub-sectors) ఒమన్ కట్టుబాట్లు (Commitments) చేసింది.
వైద్యులు, ఇంజనీర్లు, ఉపాధ్యాయులు, కన్సల్టెంట్లు, ఐటీ నిపుణుల లాంటి భారతీయ వృత్తినిపుణులు సులభంగా తాత్కాలిక ప్రవేశం (Temporary entry) పొందడం ద్వారా ప్రయోజనం పొందుతారు.
ఇంట్రా-కార్పొరేట్ బదిలీల (Intra-corporate transferees) గరిష్ట పరిమితిని 20 శాతం నుంచి 50 శాతానికి పెంచడం వల్ల, ఒమన్లో పనిచేస్తున్న భారతీయ కంపెనీలకు ప్రయోజనం కలుగుతుంది.
వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యత (Strategic Importance)
ఒమన్లోని సోహర్, డుక్మ్ (Duqm), సలాలా ఓడరేవులు విశాలమైన జీసీసీ (GCC), తూర్పు ఆఫ్రికా మార్కెట్లకు భారతదేశానికి ఒక ప్రవేశ మార్గాన్ని (Gateway) అందిస్తాయి.
ఈ ఒప్పందం భారతదేశ ‘యాక్ట్ వెస్ట్’ (Act West) విధానానికి మద్దతు ఇస్తుంది. అరేబియా సముద్ర ప్రాంతంలో దేశ ఆర్థిక ఉనికిని బలోపేతం చేస్తుంది.
వికసిత్ భారత్ 2047 (Viksit Bharat 2047) కింద ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనుసంధానమైన, పోటీతత్వం గల ఆర్థిక వ్యవస్థగా మారాలనే భారతదేశ విస్తృత లక్ష్యానికి కూడా ఇది దోహదపడుతుంది.
రక్షణ చర్యలు, ఆందోళనలు (Safeguards and Concerns)
డెయిరీ (పాడి), తృణధాన్యాలు, పండ్లు, కూరగాయలు, వంటనూనెలు, నూనెగింజలు లాంటి సున్నితమైన రంగాలను భారతదేశం రక్షించుకుంది.
అయితే, ఈ ఒప్పందాన్ని పూర్తిగా ఉపయోగించుకోవడానికి ఎంఎస్ఎంఈలకు (MSMEs) అవగాహన, ఎగుమతి మార్గదర్శకత్వం, నాణ్యతా ధృవీకరణ (Quality certification) మద్దతు, లాజిస్టిక్స్ (Logistics) సహాయం అవసరం.
దేశీయ ఉత్పత్తిదారులను రక్షించడానికి భారతదేశం దిగుమతుల ప్రవాహాన్ని (Import flows) ఎప్పటికప్పుడు పర్యవేక్షించాలి.
ముగింపు
భారత్-ఒమన్ సేపా (CEPA) కేవలం ఒక వాణిజ్య ఒప్పందం మాత్రమే కాదు. ఇది భారతదేశాన్ని గల్ఫ్, తూర్పు ఆఫ్రికా దేశాలతో కలిపే ఒక వ్యూహాత్మక ఆర్థిక వారధి (Economic bridge). ఎగుమతులు, ఎంఎస్ఎంఈలు, రైతులు, మత్స్యకారులు, నిపుణులు, తయారీ రంగానికి మద్దతు ఇవ్వడం ద్వారా సమ్మిళిత వృద్ధికి (Inclusive growth), ఉపాధి కల్పనకు, భారతదేశ దీర్ఘకాలిక ప్రపంచ ఆర్థిక సమైక్యతకు (Global economic integration) ఇది తోడ్పడుతుంది.
ప్ర. భారతదేశంలో జైళ్లలో పరిమితికి మించి ఖైదీలు ఉండటం (Prison overcrowding) కేవలం పరిపాలనాపరమైన సమస్య మాత్రమే కాదు, ఇది రాజ్యాంగ, మానవ హక్కుల ఆందోళన కూడా. చర్చించండి.
Q. Prison overcrowding in India is not only an administrative problem but also a constitutional and human rights concern. Discuss.
(జీఎస్ పేపర్ II – న్యాయవ్యవస్థ, ప్రాథమిక హక్కులు, పాలన)
పరిచయం
ఎన్సీఆర్బీ (NCRB) ప్రిజన్ స్టాటిస్టిక్స్ ఇండియా రిపోర్ట్ 2024 ప్రకారం, భారతదేశ జైళ్ల సామర్థ్యం సుమారు 4.53 లక్షలు కాగా, ప్రస్తుతం అందులో 5.11 లక్షలకు పైగా ఖైదీలు ఉన్నారు. అంటే జైళ్లలో ఖైదీల ఆక్యుపెన్సీ రేటు (Occupancy rate) 112.7 శాతంగా ఉంది. జైళ్లలో ఉన్నవారిలో దాదాపు 73 శాతం మంది అండర్ ట్రయల్స్ (Undertrials – విచారణ ఖైదీలు) ఉన్నారు. జైళ్లలో పరిమితికి మించి ఖైదీలు ఉండటం అనేది కేవలం పరిపాలనాపరమైన సమస్య మాత్రమే కాదని, ఇది తీవ్రమైన రాజ్యాంగ, మానవ హక్కుల ఆందోళన అని ఈ గణాంకాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి.
ప్రధాన భాగం
పరిపాలనాపరమైన సమస్య
పరిమితికి మించి ఖైదీలు ఉండటం వల్ల జైలు మౌలిక సదుపాయాలు, సిబ్బందిపై తీవ్రమైన ఒత్తిడి పడుతోంది.
దీనివల్ల సరైన పారిశుద్ధ్యం, ఆహారం, ఆరోగ్య సంరక్షణ, గాలి, వెలుతురు, నిద్రించడానికి తగిన స్థలం దొరకవు.
ఖైదీల మధ్య ఉద్రిక్తతలు, హింస, మానసిక ఒత్తిడి పెరుగుతాయి.
విద్య, కౌన్సెలింగ్, నైపుణ్య శిక్షణ, పునరావాస (Rehabilitation) కార్యక్రమాలకు అవకాశం తగ్గుతుంది.
సిబ్బంది పోస్టులు భారీగా ఖాళీగా ఉండటం వల్ల జైలు భద్రత, వైద్య సంరక్షణ, సంస్కరణ కార్యక్రమాలు (Reform programmes) బలహీనపడతాయి.
తొలిసారి నేరం చేసిన వారిని, కరుడుగట్టిన నేరస్థుల (Hardened criminals) నుంచి వేరు చేయడం కష్టమవుతుంది. దీనివల్ల జైళ్లు “నేరాలకు పాఠశాలలు” (Schools of crime) గా మారే ప్రమాదం ఉంది.
ఈ విధంగా, జైళ్లలో పరిమితికి మించి ఖైదీలు ఉండటం వల్ల జైళ్ల అసలు లక్ష్యమైన సంస్కరణ (Correctional purpose) దెబ్బతింటుంది.
రాజ్యాంగపరమైన ఆందోళన
జీవించే హక్కును, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛను (Right to life and personal liberty) హామీ ఇచ్చే ఆర్టికల్ 21 (Article 21) పై ఈ సమస్య నేరుగా ప్రభావం చూపుతుంది. హుస్సేనారా ఖాతూన్ వర్సెస్ స్టేట్ ఆఫ్ బీహార్ (1979) కేసులో, సత్వర విచారణ (Speedy trial) అనేది ఆర్టికల్ 21 లో భాగమేనని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది.
నేరం రుజువు కాకుండానే అండర్ ట్రయల్స్ దీర్ఘకాలం పాటు జైలులో ఉంటే, ఆ నిర్బంధం (Detention) శిక్షగా మారుతుంది. ఇది ‘నేరం రుజువయ్యే వరకు నిందితుడిని నిర్దోషిగా భావించాలనే’ (Presumption of innocence) సూత్రాన్ని ఉల్లంఘిస్తుంది.
సునీల్ బాత్రా వర్సెస్ ఢిల్లీ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (1980) కేసులో, జైలుకు వెళ్లినంత మాత్రాన ఖైదీలు తమ ప్రాథమిక హక్కులన్నింటినీ (Fundamental rights) కోల్పోరని సుప్రీంకోర్టు తీర్పునిచ్చింది. అందువల్ల, జైళ్లలో ఉండే అధ్వాన్న పరిస్థితులు వారి రాజ్యాంగపరమైన గౌరవాన్ని (Constitutional dignity) దెబ్బతీస్తాయి.
మానవ హక్కుల ఆందోళన
కిక్కిరిసిన జైళ్లు ఖైదీల గౌరవం, ఆరోగ్యం, మానసిక శ్రేయస్సుపై (Mental well-being) తీవ్ర ప్రభావం చూపుతాయి. పేదలు, అణగారిన వర్గాల వారు బెయిల్ (Bail) లేదా పూచీకత్తులు (Sureties) సమర్పించుకోలేరు కాబట్టి వారు మరింత ఎక్కువగా నష్టపోతారు. సమాన న్యాయాన్ని, ఉచిత న్యాయ సహాయాన్ని (Free legal aid) ప్రోత్సహించే ఆర్టికల్ 39ఏ (Article 39A) ను ఇది బలహీనపరుస్తుంది.
భవిష్యత్తు కార్యాచరణ
భారతదేశం బెయిల్ సంస్కరణలు (Bail reforms), సత్వర విచారణ, న్యాయ సహాయం, అండర్ ట్రయల్ రివ్యూ కమిటీలను (Under Trial Review Committees) బలోపేతం చేయాలి. అలాగే బీఎన్ఎస్ఎస్, 2023 (BNSS, 2023) లోని సెక్షన్ 479 ని సమర్థవంతంగా ఉపయోగించాలి. ఓపెన్ ప్రిజన్స్ (Open prisons), ఇ-ప్రిజన్స్ (e-prisons), సిబ్బంది నియామకం, ఆరోగ్య సంరక్షణ, పునరావాస కార్యక్రమాలను విస్తరించాలి.
ముగింపు
జైళ్లలో పరిమితికి మించి ఖైదీలు ఉండటం అనేది న్యాయం, గౌరవం, చట్టబద్ధమైన పాలనకు (Rule of law) తీవ్రమైన సవాలు. నేరం రుజువు కాకుండానే పెద్ద సంఖ్యలో అండర్ ట్రయల్స్ జైలులో మగ్గుతుంటే, జైలు వ్యవస్థ సంస్కరణ నుంచి విచారణకు ముందే శిక్ష విధించే వ్యవస్థగా మారుతుంది. ఇది ఆర్టికల్ 21ని, సత్వర న్యాయ (Speedy justice) సూత్రాన్ని, అలాగే “బెయిల్ అనేది నియమం, జైలు అనేది మినహాయింపు” అనే భావనను బలహీనపరుస్తుంది. భారతదేశం జైళ్ల సంస్కరణలను (Prison reform) విస్తృతమైన క్రిమినల్ జస్టిస్ (Criminal justice) సంస్కరణల్లో భాగంగా పరిగణించాలి. సకాలంలో విచారణ, సులభతరమైన బెయిల్, బలమైన న్యాయ సహాయం, ఓపెన్ ప్రిజన్స్, మెరుగైన మౌలిక సదుపాయాలు, మానవీయ పునరావాసం (Humane rehabilitation) ద్వారా జైళ్లను మరింత రాజ్యాంగబద్ధంగా, సమర్థవంతంగా, న్యాయబద్ధంగా మార్చవచ్చు.
var elementorFrontendConfig = {"environmentMode":{"edit":false,"wpPreview":false,"isScriptDebug":false},"i18n":{"shareOnFacebook":"Share on Facebook","shareOnTwitter":"Share on Twitter","pinIt":"Pin it","download":"Download","downloadImage":"Download image","fullscreen":"Fullscreen","zoom":"Zoom","share":"Share","playVideo":"Play Video","previous":"Previous","next":"Next","close":"Close","a11yCarouselPrevSlideMessage":"Previous slide","a11yCarouselNextSlideMessage":"Next slide","a11yCarouselFirstSlideMessage":"This is the first slide","a11yCarouselLastSlideMessage":"This is the last slide","a11yCarouselPaginationBulletMessage":"Go to slide"},"is_rtl":false,"breakpoints":{"xs":0,"sm":480,"md":768,"lg":1025,"xl":1440,"xxl":1600},"responsive":{"breakpoints":{"mobile":{"label":"Mobile Portrait","value":767,"default_value":767,"direction":"max","is_enabled":true},"mobile_extra":{"label":"Mobile Landscape","value":880,"default_value":880,"direction":"max","is_enabled":false},"tablet":{"label":"Tablet Portrait","value":1024,"default_value":1024,"direction":"max","is_enabled":true},"tablet_extra":{"label":"Tablet Landscape","value":1200,"default_value":1200,"direction":"max","is_enabled":false},"laptop":{"label":"Laptop","value":1366,"default_value":1366,"direction":"max","is_enabled":false},"widescreen":{"label":"Widescreen","value":2400,"default_value":2400,"direction":"min","is_enabled":false}},"hasCustomBreakpoints":false},"version":"4.1.1","is_static":false,"experimentalFeatures":{"e_font_icon_svg":true,"additional_custom_breakpoints":true,"container":true,"e_optimized_markup":true,"theme_builder_v2":true,"e_pro_free_trial_popup":true,"nested-elements":true,"e_atomic_elements":true,"atomic_widgets_should_enforce_capabilities":true,"editor_mcp":true,"e_bc_migrations":true,"e_editor_design_system_panel":true,"e_classes":true,"global_classes_should_enforce_capabilities":true,"e_variables":true,"e_variables_manager":true,"e_opt_in_v4_page":true,"e_opt_in_v4":true,"e_components":true,"e_interactions":true,"e_widget_creation":true,"import-export-customization":true,"e_pro_atomic_form":true,"mega-menu":true,"e_pro_variables":true,"e_pro_interactions":true},"urls":{"assets":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/plugins\/elementor\/assets\/","ajaxurl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-admin\/admin-ajax.php","uploadUrl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads"},"nonces":{"floatingButtonsClickTracking":"24070dad44","atomicFormsSendForm":"d533b50ac7"},"swiperClass":"swiper","settings":{"page":[],"editorPreferences":[]},"kit":{"active_breakpoints":["viewport_mobile","viewport_tablet"],"global_image_lightbox":"yes","lightbox_enable_counter":"yes","lightbox_enable_fullscreen":"yes","lightbox_enable_zoom":"yes","lightbox_enable_share":"yes","lightbox_title_src":"title","lightbox_description_src":"description"},"post":{"id":5428,"title":"UPSC%20%E0%B0%A1%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%80%20%E0%B0%AE%E0%B1%86%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D%20%E0%B0%86%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D%20%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%8D%20%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B1%8D%20%E2%80%93%203rd%20%E0%B0%9C%E0%B1%82%E0%B0%A8%E0%B1%8D%202026%20%7C%20KPIAS%20%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%AE%E0%B1%80","excerpt":"","featuredImage":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/upsc-care-mains-3rd-june-2026-kpias-academy-1024x576.webp"}};
//# sourceURL=elementor-frontend-js-before
window.dFlipLocation = 'https://telugu.kpiasacademy.com/wp-content/plugins/3d-flipbook-dflip-lite/assets/';
window.dFlipWPGlobal = {"text":{"toggleSound":"Turn on\/off Sound","toggleThumbnails":"Toggle Thumbnails","toggleOutline":"Toggle Outline\/Bookmark","previousPage":"Previous Page","nextPage":"Next Page","toggleFullscreen":"Toggle Fullscreen","zoomIn":"Zoom In","zoomOut":"Zoom Out","toggleHelp":"Toggle Help","singlePageMode":"Single Page Mode","doublePageMode":"Double Page Mode","downloadPDFFile":"Download PDF File","gotoFirstPage":"Goto First Page","gotoLastPage":"Goto Last Page","share":"Share","mailSubject":"I wanted you to see this FlipBook","mailBody":"Check out this site {{url}}","loading":"DearFlip: Loading "},"viewerType":"flipbook","moreControls":"download,pageMode,startPage,endPage,sound","hideControls":"","scrollWheel":"false","backgroundColor":"#777","backgroundImage":"","height":"auto","paddingLeft":"20","paddingRight":"20","controlsPosition":"bottom","duration":800,"soundEnable":"true","enableDownload":"true","showSearchControl":"false","showPrintControl":"false","enableAnnotation":false,"enableAnalytics":"false","webgl":"true","hard":"none","maxTextureSize":"1600","rangeChunkSize":"524288","zoomRatio":1.5,"stiffness":3,"pageMode":"0","singlePageMode":"0","pageSize":"0","autoPlay":"false","autoPlayDuration":5000,"autoPlayStart":"false","linkTarget":"2","sharePrefix":"flipbook-"};
document.addEventListener("click", function(e) {
let link = e.target.closest(".elementskit-megamenu-panel a");
if (link) {
e.preventDefault();
window.location.href = link.href;
}
});
