యూపీఎస్సీ కేర్ మెయిన్స్ ప్రాక్టీస్ – 28th మే 2026

Rural Employment Schemes UPSC Mains Telugu

ప్ర. అక్రమ వలసలు, అసాధారణ స్థావరాల నమూనాల వల్ల ఏర్పడే జనాభా మార్పులు అంతర్గత భద్రత, సామాజిక సామరస్యం, పరిపాలనపై ప్రభావం చూపుతాయి. చర్చించండి.

Q. Demographic changes caused by illegal immigration and abnormal settlement patterns have implications for internal security, social harmony and governance. Discuss.

(యూపీఎస్సీ జీఎస్ పేపర్ I – భారతీయ సమాజం: జనాభా, సంబంధిత సమస్యలు, జనాభా మార్పులు)

పరిచయం

జనాభా మార్పు అనేది ఒక సహజమైన సామాజిక ప్రక్రియ. కానీ అక్రమ వలసలు (Illegal immigration), సరిహద్దులు దాటి రావడం లేదా వ్యవస్థీకృత స్థావరాల (Organised settlement) వల్ల కలిగే అసాధారణ జనాభా మార్పులు తీవ్రమైన పరిపాలనా, భద్రతా సవాళ్లను సృష్టిస్తాయి. అక్రమ వలసలు, ఇతర అసాధారణ కారణాల వల్ల వస్తున్న మార్పులను అధ్యయనం చేయడానికి హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ ఇటీవల జనాభా మార్పుపై ఉన్నతస్థాయి కమిటీని (High-Level Committee on Demographic Change) ఏర్పాటు చేసింది. ఈ సమస్య ఆర్టికల్ 355 (Article 355) తో ముడిపడి ఉంది. బాహ్య దురాక్రమణ (External aggression), అంతర్గత అల్లర్ల (Internal disturbance) నుంచి రాష్ట్రాలను రక్షించే బాధ్యతను ఈ ఆర్టికల్ కేంద్ర ప్రభుత్వంపై ఉంచుతుంది.

ప్రధాన భాగం

అంతర్గత భద్రతా ప్రభావాలు (Internal Security Implications)

  • పటిష్టంగా లేని సరిహద్దుల (Porous borders) గుండా జరిగే అక్రమ వలసలు సరిహద్దు నిర్వహణ, పోలీసింగ్, గుర్తింపు నిర్ధారణ వ్యవస్థలపై (Identity verification systems) తీవ్ర ఒత్తిడిని పెంచుతాయి.
  • సర్బానంద సోనోవాల్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (2005) (Sarbananda Sonowal v. Union of India) కేసులో సుప్రీంకోర్టు ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని గమనించింది. అస్సాంలోకి భారీ స్థాయిలో జరిగే అక్రమ వలసలు బాహ్య దురాక్రమణ, అంతర్గత అల్లర్లకు దారితీస్తాయని కోర్టు పేర్కొంది.
  • భౌగోళిక సామీప్యత, నదీ సరిహద్దులు (Riverine borders), చారిత్రక వలస మార్గాల కారణంగా అస్సాం, పశ్చిమ బెంగాల్, త్రిపుర, మేఘాలయ లాంటి సరిహద్దు రాష్ట్రాలు ఈ ముప్పుకు ఎక్కువగా గురవుతున్నాయి.
  • అక్రమ వలస మార్గాలను మానవ అక్రమ రవాణా ముఠాలు (Trafficking networks), ఆయుధాల స్మగ్లర్లు, నకిలీ పత్రాల ముఠాలు, తీవ్రవాద శక్తులు (Extremist elements) కూడా దుర్వినియోగం చేస్తాయి.
  • సిలిగురి కారిడార్ (Siliguri Corridor) లాంటి సున్నితమైన ప్రాంతాలకు వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యత ఉంది. కాబట్టి అక్కడ జనాభా, భద్రతాపరమైన పర్యవేక్షణను జాగ్రత్తగా నిర్వహించాలి.

సామాజిక సామరస్యంపై ప్రభావం (Impact on Social Harmony)

  • ఆకస్మిక జనాభా మార్పులు స్థానిక కమ్యూనిటీలలో భయాన్ని సృష్టిస్తాయి. భూమి, ఉద్యోగాలు, భాష, సంస్కృతి, రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం (Political representation) గురించి వారు ఆందోళన చెందుతారు.
  • గిరిజన, స్థానిక ప్రాంతాలలో ఏర్పడే అసాధారణ స్థావరాల నమూనాలు (Abnormal settlement patterns) వారి సంప్రదాయ భూ హక్కులు, సాంస్కృతిక గుర్తింపుకు (Cultural identity) ముప్పు కలిగిస్తాయి.
  • ఐదవ, ఆరవ షెడ్యూల్స్ (Fifth and Sixth Schedules) పరిధిలోని ప్రాంతాలకు ప్రత్యేక రక్షణ అవసరం. ఎందుకంటే గిరిజన కమ్యూనిటీలకు భూమి, అడవులు, ఆచార వ్యవహారాలతో (Customary institutions) దగ్గరి సంబంధం ఉంటుంది.
  • జనాభా మార్పుల వల్ల వచ్చే ఆందోళనను జాగ్రత్తగా నిర్వహించకపోతే, అది జాతి ఉద్రిక్తతలు (Ethnic tensions), స్థానిక ఘర్షణలు, సామాజిక ధృవీకరణకు (Social polarisation) దారి తీస్తుంది.
  • అందువల్ల ఏ నిజమైన పౌరుడిని లేదా చట్టబద్ధమైన వలసదారుడిని లక్ష్యంగా చేసుకోకుండా ఈ సమస్యను శాస్త్రీయంగా అధ్యయనం చేయాలి.

పరిపాలన, ఎన్నికల సమస్యలు (Governance and Electoral Concerns)

  • ఆధార్ (Aadhaar), రేషన్ కార్డులు లేదా ఓటరు గుర్తింపు కార్డుల లాంటి పత్రాలను అక్రమంగా పొందడం వల్ల సంక్షేమ పథకాల పంపిణీ (Welfare delivery), ఓటర్ల జాబితాలపై (Electoral rolls) ప్రభావం పడుతుంది.
  • ఇది పాఠశాలలు, ఆరోగ్య కేంద్రాలు, గృహాలు, తాగునీరు, స్థానిక ఉపాధి లాంటి ప్రజా సేవలపై (Public services) ఒత్తిడిని సృష్టిస్తుంది.
  • చివరి జనాభా గణన (Census) 2011లో జరిగింది. తదుపరి జనాభా గణన 2027లో జరుగుతుంది. కాబట్టి, సరైన విధాన రూపకల్పనకు (Policy-making) తాజా, కచ్చితమైన డేటా ఎంతో అవసరం.
  • అసాధారణ స్థావరాల నమూనాలు స్థానిక సంస్థల ప్రాతినిధ్యం (Local body representation), వనరుల కేటాయింపు, పరిపాలనా ప్రణాళికపై కూడా ప్రభావం చూపుతాయి.

చట్టపరమైన, సంస్థాగత చట్రం (Legal and Institutional Framework)

  • విదేశీయుల చట్టం, 1946 (Foreigners Act, 1946) విదేశీయులను గుర్తించడానికి, నిర్బంధించడానికి, వారి దేశాలకు తిరిగి పంపడానికి ప్రభుత్వానికి అధికారం ఇస్తుంది.
  • పౌరసత్వ చట్టం, 1955 (Citizenship Act, 1955) పౌరసత్వాన్ని పొందడానికి, రద్దు చేయడానికి చట్టపరమైన చట్రాన్ని అందిస్తుంది.
  • అక్రమ వలసదారులను గుర్తించడానికి, నిర్బంధించడానికి, వారి దేశాలకు తిరిగి పంపడానికి న్యాయమైన, చట్టపరమైన, కాలబద్ధమైన యంత్రాంగాన్ని (Time-bound mechanism) రూపొందించడంలో ఈ ఉన్నత స్థాయి కమిటీ సహాయపడుతుంది.

భవిష్యత్తు కార్యాచరణ (Way Forward)

  • జనాభా గణన, ఎస్ఆర్ఎస్ (SRS), సరిహద్దుల డేటా, స్థానిక పరిపాలనా రికార్డులను ఉపయోగించి శాస్త్రీయంగా జనాభా ఆడిట్లను (Demographic audits) నిర్వహించాలి.
  • స్మార్ట్ ఫెన్సింగ్ (Smart fencing), సెన్సార్లు, డ్రోన్లు, సీఐబీఎంఎస్ (CIBMS) లాంటి సాంకేతిక పరిజ్ఞానం ద్వారా సరిహద్దు నిర్వహణను బలోపేతం చేయాలి.
  • వలసలు, పోలీసింగ్, గుర్తింపు నిర్ధారణ విషయంలో కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య బలమైన సమన్వయం ఉండేలా చూడాలి.
  • చట్టపరమైన ప్రక్రియ (Due process), అప్పీల్ యంత్రాంగాలు (Appeal mechanisms), వివక్ష లేని విధానాల ద్వారా నిజమైన పౌరులను రక్షించాలి.
  • గిరిజన భూ రక్షణ చట్టాలను బలోపేతం చేయాలి. అక్రమ భూ బదిలీలను పర్యవేక్షించాలి.
  • చట్టబద్ధమైన వలస మార్గాలను (Legal migration channels) మెరుగుపరచాలి. సురక్షితమైన అంతర్గత కార్మిక వలసలను (Internal labour mobility) లాంఛనప్రాయం చేయాలి.

ముగింపు

జనాభా నిర్వహణ జాతీయ భద్రత, రాజ్యాంగ నైతికత (Constitutional morality) మధ్య సమతుల్యతను పాటించాలి. డేటా ఆధారిత, చట్టబద్ధమైన, మానవీయ విధానం సార్వభౌమాధికారం (Sovereignty), గిరిజన హక్కులు, ఎన్నికల సమగ్రత, సామాజిక సామరస్యాన్ని రక్షిస్తుంది. అదే సమయంలో నిజమైన పౌరులు, వలసదారుల గౌరవాన్ని ఇది కాపాడుతుంది.

ప్ర. ఎంజీఎన్ఆర్ఈజీఏ (MGNREGA) స్థానంలో విబి-జి రామ్ జి (VB-G RAM G) రావడం భారతదేశ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్రంలో ఒక పెద్ద ప్రక్షాళనను సూచిస్తుంది. దీని ప్రాముఖ్యత, అలాగే ఆందోళనలను చర్చించండి.

Q. The replacement of MGNREGA with VB-G RAM G reflects a major restructuring of India’s rural employment guarantee framework. Discuss its significance and concerns.

(జీఎస్ పేపర్ III – ఆర్థిక వ్యవస్థ – గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ, ఉపాధి, సమ్మిళిత వృద్ధి, పబ్లిక్ ఫైనాన్స్)

పరిచయం

రెండు దశాబ్దాల క్రితం నాటి ఎంజీఎన్ఆర్ఈజీఏ (MGNREGA) స్థానంలో 2025లో ‘వికసిత్ భారత్-గ్యారెంటీ ఫర్ రోజ్‌గార్ అండ్ ఆజీవిక మిషన్ (గ్రామీణ) చట్టం’ (Viksit Bharat–Guarantee for Rozgar and Ajeevika Mission (Gramin) Act) రానుంది. ఈ కొత్త విధానం 125 రోజుల హామీ పనిని (Guaranteed work) పరిచయం చేస్తోంది. అలాగే సవరించిన నిధుల భాగస్వామ్యం, డీబీటీ (DBT) ఆధారిత వేతన చెల్లింపులు, రాష్ట్రాలకు కేంద్రమే నిధులను కేటాయించడం లాంటివి ఇందులో ఉన్నాయి.

ప్రధాన భాగం

ప్రాముఖ్యత

  • ఎక్కువ ఆదాయ మద్దతు (Higher income support): పని దినాలను 100 రోజుల నుంచి 125 రోజులకు పెంచడం వల్ల గ్రామీణ కుటుంబాలకు మెరుగైన జీవనోపాధి భద్రత (Livelihood security) లభిస్తుంది. ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో కష్టకాలంలో ఇది ఎంతో సహాయపడుతుంది.
  • కార్మికులకు కొనసాగింపు (Continuity for workers): పునరుద్ధరణ (Renewal), ఈ-కేవైసీ (e-KYC) నిర్ధారణ తర్వాత ప్రస్తుతం ఉన్న ఎంజీఎన్ఆర్ఈజీఎస్ (MGNREGS) జాబ్ కార్డులు అలాగే చెల్లుతాయి. దీనివల్ల ఈ మార్పు సమయంలో కార్మికులకు ఎలాంటి ఇబ్బంది కలగదు.
  • చెల్లింపుల్లో పారదర్శకత (Transparency in payments): ప్రత్యక్ష నగదు బదిలీ (Direct Benefit Transfer) ద్వారా వేతనాలు, నిరుద్యోగ భృతి (Unemployment allowance) చెల్లించడం వల్ల అవకతవకలు తగ్గుతాయి. అలాగే జవాబుదారీతనం (Accountability) పెరుగుతుంది.
  • వ్యవసాయ కార్మికుల లభ్యత (Agricultural labour availability): పంటలు విత్తే సమయంలో, కోతల సమయంలో 60 రోజుల పాటు ఈ పనులకు విరామం ఇస్తారు. ముఖ్యమైన వ్యవసాయ పనుల సమయంలో వ్యవసాయ కార్మికులు (Farm labour) అందుబాటులో ఉండేలా చూసేందుకు ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు.
  • పనితీరు ఆధారిత పరిపాలన (Performance-based governance): సకాలంలో వేతనాల చెల్లింపు, సామాజిక తనిఖీలు (Social audits), పనుల పూర్తి లాంటి అంశాలతో నిధుల కేటాయింపును అనుసంధానిస్తారు. ఇది అమలు సామర్థ్యాన్ని (Implementation efficiency) మెరుగుపరుస్తుంది.

ఆందోళనలు

  • రాష్ట్రాలపై ఆర్థిక భారం (Fiscal burden on States): ఎంజీఎన్ఆర్ఈజీఎస్ (MGNREGS) కింద కేంద్రం పూర్తి వేతనాలను చెల్లించేది. కానీ విబి-జి రామ్ జి (VB-G RAM G) కింద రాష్ట్రాలు 40 శాతం నిధుల భారాన్ని భరించాలి. ఇది పేద రాష్ట్రాలపై ఒత్తిడిని పెంచుతుంది.
  • డిమాండ్ ఆధారిత స్వభావం బలహీనపడటం (Weakening demand-driven nature): కేంద్రమే నిధులను కేటాయించడం వల్ల గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టానికి ఉన్న హక్కుల ఆధారిత, డిమాండ్ ఆధారిత (Rights-based and demand-driven) లక్షణం తగ్గిపోయే అవకాశం ఉంది.
  • ఎక్కువ డిమాండ్ ఉన్న రాష్ట్రాలకు ముప్పు (Risk for high-demand States): కేంద్రం కేటాయించిన నిధుల కంటే డిమాండ్ ఎక్కువగా ఉంటే, ఆ అదనపు ఖర్చును రాష్ట్రాలే భరించాలి. ఇది కరువు ప్రాంతాలు లేదా పేద ప్రాంతాలను మరింత తీవ్రంగా ప్రభావితం చేస్తుంది.
  • డిజిటల్ మినహాయింపు (Digital exclusion): డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాలు (Digital infrastructure), పత్రాల నిర్వహణ బలహీనంగా ఉంటే, ఈ-కేవైసీ (e-KYC) నిర్ధారణ వల్ల పేద కార్మికులు ఉపాధిని కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది.

ముగింపు

పని దినాలు పెంచడం, డీబీటీ (DBT), మెరుగైన పర్యవేక్షణ ద్వారా విబి-జి రామ్ జి (VB-G RAM G) గ్రామీణ ఉపాధి మద్దతును మెరుగుపరుస్తుంది. అయితే, దీని విజయం తగినన్ని నిధులు, సకాలంలో వేతనాల చెల్లింపు, బలమైన సామాజిక తనిఖీలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అలాగే రాష్ట్రాలకు వెసులుబాటు కల్పించడం, బలహీన కార్మికులు ఉపాధిని కోల్పోకుండా రక్షించడం కూడా అంతే ముఖ్యం.

Enroll Now for Unlimited UPSC Utsav

Start Date

22/03/2026

Timings

08 AM – 4 PM

    Scroll to Top