var breakpoints = [{"label":"Desktop","slug":"Desktop","value":"base","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Tablet","slug":"Tablet","value":"1024","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Mobile","slug":"Mobile","value":"767","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true}];
ప్ర. “రూపాయి విలువను కాపాడటం, అలాగే దానిని స్వేచ్ఛగా పడిపోనివ్వడం రెండింటికీ పరిమితులు ఉన్నాయి.” భారతదేశ విదేశీ రంగ సవాళ్ల నేపథ్యంలో దీనిని చర్చించండి.
Q. “Defending the rupee and allowing it to depreciate freely both have limitations.” Discuss in the context of India’s external sector challenges.
(యూపీఎస్సీ జీఎస్ పేపర్ III: భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ, విదేశీ రంగం)
పరిచయం
రూపాయి, విదేశీ కరెన్సీల (ముఖ్యంగా అమెరికన్ డాలర్) డిమాండ్, సరఫరా ఆధారంగా మార్కెట్ శక్తులు రూపాయి విలువను నిర్ణయిస్తాయి. ఇటీవల రూపాయిపై ఉన్న ఒత్తిడి ఒక పాత చర్చకు దారితీసింది. రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) విదేశీ మారక ద్రవ్య జోక్యం (Forex intervention) ద్వారా రూపాయిని కాపాడాలా? లేదా మార్కెట్ స్థాయికి వదిలేయాలా? అనే చర్చ మళ్లీ మొదలైంది. భారతదేశం మేనేజ్డ్ ఫ్లోట్ ఎక్స్ఛేంజ్ రేట్ సిస్టమ్ను (Managed float exchange rate system) అనుసరిస్తోంది. ఈ విధానంలో ఆర్బీఐ ఒక నిర్దిష్ట మారకపు రేటును (Exchange rate) నిర్ణయించదు. కానీ, మార్కెట్లో తీవ్రమైన ఒడిదుడుకులను (Excessive volatility) నివారించడానికి మాత్రమే ఆర్బీఐ జోక్యం చేసుకుంటుంది.
ప్రధాన భాగం
రూపాయిని కాపాడటం ఎందుకు ముఖ్యం?
ఆర్థిక స్థిరత్వం (Financial stability): మారకపు రేటులో తీవ్రమైన మార్పులు దిగుమతిదారులు (Importers), ఎగుమతిదారులు (Exporters), బ్యాంకులు, పెట్టుబడిదారులకు (Investors) అనిశ్చితిని (Uncertainty) సృష్టిస్తాయి.
దిగుమతి చేసుకున్న ద్రవ్యోల్బణంపై నియంత్రణ (Control over imported inflation): రూపాయి విలువ అకస్మాత్తుగా పడిపోతే క్రూడాయిల్, ఎరువులు, వంట నూనెలు, ఎలక్ట్రానిక్ వస్తువుల దిగుమతులు మరింత ప్రియం అవుతాయి.
పెట్టుబడిదారుల నమ్మకం (Investor confidence): కరెన్సీ కదలికలు స్థిరంగా, క్రమబద్ధంగా ఉంటే విదేశీ పెట్టుబడిదారులకు నమ్మకం కలుగుతుంది.
వినియోగదారుల రక్షణ: రూపాయి విలువ పడిపోవడం వల్ల విదేశీ విద్య, ప్రయాణాలు, దిగుమతి చేసుకున్న వస్తువుల ఖర్చు పెరుగుతుంది.
రూపాయిని కాపాడటంలో ఉన్న పరిమితులు
విదేశీ మారక నిల్వలు (Forex reserves) పరిమితం: ఆర్బీఐ (RBI) నిరంతరం డాలర్లను విక్రయించలేదు. ఎందుకంటే దేశానికి అవసరమైన అత్యవసర దిగుమతుల కోసం ఈ నిల్వలు చాలా ముఖ్యం.
తాత్కాలిక పరిష్కారం: ఆర్బీఐ జోక్యం చేసుకోవడం వల్ల ఒడిదుడుకులు తగ్గుతాయి. కానీ ఇది బలహీనమైన ఎగుమతులు, అధిక దిగుమతులు లేదా పెట్టుబడులు వెనక్కి పోవడం (Capital outflows) లాంటి సమస్యలను పరిష్కరించలేదు.
నిల్వల నాణ్యత (Quality of reserves): భారతదేశ విదేశీ మారక ద్రవ్యంలో పెద్ద భాగం విదేశీ పెట్టుబడుల ద్వారానే వస్తోంది. పెట్టుబడిదారులు ఈ నిధులను ఎప్పుడైనా వేగంగా వెనక్కి తీసుకోవచ్చు.
అవకాశ వ్యయం (Opportunity cost): రూపాయిని కాపాడటానికి అధికంగా నిల్వలు ఖర్చు చేస్తే, దేశ ఖజానాలో నిల్వల కొరత (Reserve adequacy) ఏర్పడుతుంది. ఇది విదేశీ సంస్థల నమ్మకాన్ని తగ్గిస్తుంది.
స్వేచ్ఛగా పడిపోనివ్వడం ఎందుకు ప్రమాదకరం?
ఎగుమతులు వాటంతట అవే పెరగకపోవచ్చు: అనేక భారతీయ ఎగుమతులు దిగుమతి చేసుకున్న ముడి పదార్థాలపై ఆధారపడి ఉంటాయి. రూపాయి బలహీనపడితే ఈ ముడి పదార్థాల ఖర్చు (Input cost) పెరుగుతుంది.
భారతదేశం ఒక ప్రైస్-టేకర్ (Price-taker): టెక్స్టైల్స్ లాంటి రంగాలలో, డాలర్ ధరలను తగ్గించమని ప్రపంచ కొనుగోలుదారులు భారతీయ ఎగుమతిదారులపై ఒత్తిడి తీసుకురావచ్చు.
తరుగుదల వలయం (Depreciation spiral): రూపాయి విలువ భవిష్యత్తులో మరింత పడిపోతుందనే భయంతో దిగుమతిదారులు ఎక్కువ డాలర్లను కొనుగోలు చేస్తారు. అదే సమయంలో ఎగుమతిదారులు తమ డాలర్ చెల్లింపులను ఆలస్యం చేస్తారు.
పెట్టుబడుల ఉపసంహరణ (Capital outflows): రూపాయి విలువ పడిపోవడం వల్ల విదేశీ పెట్టుబడిదారుల డాలర్ రాబడులు తగ్గుతాయి. అప్పుడు వారు భారతదేశంలో పెట్టుబడులు పెట్టడానికి ఆసక్తి చూపరు.
ద్రవ్యోల్బణ ముప్పు (Inflation risk): దిగుమతులు ప్రియం అవ్వడం వల్ల దేశీయంగా ద్రవ్యోల్బణం (Domestic inflation) పెరుగుతుంది.
భవిష్యత్తు కార్యాచరణ (Way Forward)
భారతదేశానికి ఒక సమతుల్య మారకపు రేటు వ్యూహం (Balanced exchange rate strategy) అవసరం. మార్కెట్లో అసాధారణ హెచ్చుతగ్గులను నివారించడానికి మాత్రమే ఆర్బీఐ జోక్యం చేసుకోవాలి. అంతే కానీ ఒక కృత్రిమ స్థాయిని (Artificial level) కాపాడేందుకు ప్రయత్నించకూడదు. ఎగుమతుల పోటీతత్వాన్ని పెంచడం, దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడంపై ప్రభుత్వం దృష్టి పెట్టాలి. తయారీ రంగాన్ని బలోపేతం చేయాలి. స్థిరమైన దీర్ఘకాలిక పెట్టుబడులను ఆకర్షించాలి. స్థూల ఆర్థిక స్థిరత్వాన్ని (Macroeconomic stability) కాపాడాలి.
ముగింపు
రూపాయిని మితిమీరి కాపాడటం లేదా దానిని పూర్తిగా స్వేచ్ఛగా పడిపోనివ్వడం రెండూ భారతదేశానికి తగినవి కావు. స్థిరమైన రూపాయికి బలమైన ఆర్థిక పునాదులు (Strong fundamentals), పోటీతత్వం ఉన్న ఎగుమతులు, నిర్వహించదగిన దిగుమతులు, పెట్టుబడిదారుల నమ్మకం అవసరం. అందువల్ల, భారతదేశ మారకపు రేటు విధానం (Exchange rate policy) ఆర్బీఐ చేసే స్వల్పకాలిక మార్కెట్ నిర్వహణను, విదేశీ రంగంలోని దీర్ఘకాలిక నిర్మాణాత్మక సంస్కరణలను (Structural reforms) కలిపి అమలు చేయాలి.
ప్ర. కేరళలో పెరుగుతున్న వృద్ధుల జనాభా మానవాభివృద్ధి సాధించిన విజయాన్ని, అలాగే అది విసురుతున్న సవాలును చూపుతోంది. భారతదేశంలో వృద్ధుల సంక్షేమం కోసం ఒక ప్రత్యేక విధానం ఆవశ్యకతను చర్చించండి.
Q. Kerala’s ageing population shows both the success and the challenge of human development. Discuss the need for a dedicated elderly welfare policy in India.
కేరళ ప్రభుత్వం వృద్ధుల సంక్షేమం కోసం ఒక ప్రత్యేక విభాగాన్ని (Separate department) ప్రకటించింది. భారతదేశంలో ఇలాంటి చొరవ తీసుకోవడం ఇదే తొలిసారి. కేరళ సాధించిన అధునాతన జనాభా పరివర్తన (Demographic transition) దశను ఈ నిర్ణయం ప్రతిబింబిస్తోంది. ఆ రాష్ట్రంలో తక్కువ సంతానోత్పత్తి (Low fertility), అధిక ఆయుర్దాయం (High life expectancy), యువత వలసల (Migration) వల్ల వృద్ధుల జనాభా వాటా గణనీయంగా పెరిగింది. రాబోయే దశాబ్దాల్లో కేరళలో వృద్ధుల జనాభా భారీగా పెరుగుతుందని నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు. దీనివల్ల వృద్ధుల సంక్షేమం అనేది ప్రభుత్వానికి ఒక ప్రధాన సవాలుగా మారుతుంది.
ప్రధాన భాగం
మానవాభివృద్ధికి సంకేతంగా వృద్ధాప్యం
అధిక ఆయుర్దాయం: కేరళలో ఉన్న బలమైన ప్రజారోగ్య వ్యవస్థ (Public health system) వల్ల ప్రజలు ఎక్కువ కాలం జీవిస్తున్నారు.
తక్కువ సంతానోత్పత్తి రేటు: కేరళ మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు (TFR) రీప్లేస్మెంట్ స్థాయి (Replacement level) కంటే తక్కువగా ఉంది. రాష్ట్రంలో ఉన్న మెరుగైన విద్య, మహిళా సాధికారత (Women’s empowerment), ఆరోగ్య సంరక్షణ సౌకర్యాలకు ఇది నిదర్శనం.
మెరుగైన సామాజిక సూచికలు: అక్షరాస్యత, ఆరోగ్య అవగాహన, ప్రభుత్వ సంక్షేమ పథకాలు వృద్ధుల మనుగడ రేటును (Survival rates) మెరుగుపరిచాయి.
జనాభా పరిపక్వత (Demographic maturity): కేరళ జనాభా నమూనా అనేక అభివృద్ధి చెందిన దేశాల సమాజాలను పోలి ఉంటుంది.
వృద్ధాప్యం సృష్టిస్తున్న సవాళ్లు
ఆరోగ్య సంరక్షణ భారం (Healthcare burden): వృద్ధుల సంఖ్య పెరిగేకొద్దీ మధుమేహం, రక్తపోటు (Hypertension), కీళ్లనొప్పులు (Arthritis), మతిమరుపు (Dementia), గుండె సంబంధిత సమస్యలు లాంటి దీర్ఘకాలిక వ్యాధులకు (Chronic diseases) చికిత్స అవసరం పెరుగుతుంది.
వృద్ధాప్య ఆధారపడటం: వృద్ధులపై ఆధారపడే నిష్పత్తి (Old age dependency ratio) వేగంగా పెరుగుతోంది. ఇది పనిచేసే వయస్సు ఉన్నవారిపై, ప్రభుత్వ సంక్షేమ వ్యవస్థలపై ఒత్తిడిని పెంచుతుంది.
వృద్ధుల ఒంటరితనం (Elderly isolation): ఉద్యోగాల కోసం యువత వలస వెళ్లడం వల్ల చాలా మంది వృద్ధ తల్లిదండ్రులు ఒంటరిగా జీవిస్తున్నారు.
వృద్ధాప్యంలో మహిళల సంఖ్య పెరగడం (Feminisation of ageing): వృద్ధ మహిళలు, ముఖ్యంగా వితంతువులు పేదరికం, ఒంటరితనం, అనారోగ్యం లాంటి అధిక ప్రమాదాలను ఎదుర్కొంటున్నారు.
సంరక్షకుల కొరత (Care workforce shortage): కేరళకు వృద్ధుల వైద్య నిపుణులు (Geriatricians), శిక్షణ పొందిన నర్సులు, ఫిజియోథెరపిస్టులు, సంరక్షకుల అవసరం చాలా ఉంది.
ఆర్థిక అభద్రత: స్థిరమైన ఆదాయం లేకపోవడం వల్ల చాలా మంది వృద్ధులు పెన్షన్లపై ఆధారపడుతున్నారు. లేదా తప్పనిసరి పరిస్థితుల్లో ఇంకా పనిచేస్తూనే ఉన్నారు.
వృద్ధుల సంక్షేమం కోసం ఒక ప్రత్యేక విధానం ఆవశ్యకత
ప్రత్యేక దృష్టితో కూడిన పరిపాలన (Focused governance): ఒక ప్రత్యేక విభాగం ఏర్పాటు చేయడం వల్ల పెన్షన్లు, ఆరోగ్య సేవలు, చట్టపరమైన రక్షణ (Legal protection), కమ్యూనిటీ సంరక్షణను అధికారులు సులభంగా సమన్వయం చేయవచ్చు.
వృద్ధుల ఆరోగ్య సంరక్షణ (Geriatric healthcare): ప్రభుత్వ ఆసుపత్రుల్లో వృద్ధులకు అనుకూలమైన సేవలు ఉండాలి. మతిమరుపు సంరక్షణ, పాలియేటివ్ కేర్ (Palliative care), పునరావాస (Rehabilitation) కేంద్రాలు అత్యవసరం.
కమ్యూనిటీ ఆధారిత మద్దతు: స్థానిక సంస్థలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు (NGOs), స్వయం సహాయక సంఘాలు ఇంటి వద్దే సంరక్షణ (Home care), డేకేర్, సామాజిక మద్దతును అందించగలవు.
సంరక్షణ ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థ (Care economy): సంరక్షకులకు శిక్షణ ఇవ్వడం ద్వారా ఉపాధి అవకాశాలు సృష్టించవచ్చు. అదే సమయంలో వృద్ధుల సంరక్షణ అవసరాలను కూడా తీర్చవచ్చు.
చట్టపరమైన రక్షణ: నిర్లక్ష్యం, వేధింపులు, ఆస్తి సంబంధిత దోపిడీల నుంచి వృద్ధులకు పటిష్టమైన రక్షణ కల్పించాలి.
భవిష్యత్తు కార్యాచరణ
భారతదేశం రాష్ట్రాల వారీగా ప్రణాళికలతో ఒక జాతీయ వృద్ధాప్య వ్యూహాన్ని (National ageing strategy) సిద్ధం చేయాలి. ఆరోగ్య వ్యవస్థల్లో వృద్ధుల విభాగాలు, టెలిమెడిసిన్, ఇంటి వద్దే సంరక్షణ, మానసిక ఆరోగ్య సేవలను చేర్చాలి. సామాజిక పెన్షన్లను (Social pensions) బలోపేతం చేయాలి. వాటిని ద్రవ్యోల్బణంతో (Inflation) అనుసంధానించాలి. పట్టణ, గ్రామీణ ప్రణాళికల్లో వృద్ధులకు అనుకూలమైన రవాణా, గృహాలు, బహిరంగ ప్రదేశాలను ఏర్పాటు చేయాలి. వృద్ధ మహిళలు, దివ్యాంగులు (Persons with disabilities), ఒంటరిగా నివసిస్తున్న వృద్ధులకు ప్రభుత్వం ప్రత్యేక మద్దతు అందించాలి.
ముగింపు
వృద్ధాప్యం అనేది అభివృద్ధి ఫలితం. అదే సమయంలో అదొక పరిపాలనా పరీక్ష అని కేరళ అనుభవం చూపుతోంది. కేవలం కుటుంబంపై ఆధారపడే వృద్ధుల సంరక్షణ నమూనా నుంచి హక్కుల ఆధారిత, కమ్యూనిటీ మద్దతు ఉన్న నమూనా (Rights-based and community-supported model) వైపు భారతదేశం మారాలి. వృద్ధుల సంక్షేమం కోసం ఒక ప్రత్యేక విధానాన్ని తీసుకురావడం ద్వారా వృద్ధులకు గౌరవం, భద్రత, చురుకైన వృద్ధాప్యాన్ని (Active ageing) మనం అందించవచ్చు.
var elementorFrontendConfig = {"environmentMode":{"edit":false,"wpPreview":false,"isScriptDebug":false},"i18n":{"shareOnFacebook":"Share on Facebook","shareOnTwitter":"Share on Twitter","pinIt":"Pin it","download":"Download","downloadImage":"Download image","fullscreen":"Fullscreen","zoom":"Zoom","share":"Share","playVideo":"Play Video","previous":"Previous","next":"Next","close":"Close","a11yCarouselPrevSlideMessage":"Previous slide","a11yCarouselNextSlideMessage":"Next slide","a11yCarouselFirstSlideMessage":"This is the first slide","a11yCarouselLastSlideMessage":"This is the last slide","a11yCarouselPaginationBulletMessage":"Go to slide"},"is_rtl":false,"breakpoints":{"xs":0,"sm":480,"md":768,"lg":1025,"xl":1440,"xxl":1600},"responsive":{"breakpoints":{"mobile":{"label":"Mobile Portrait","value":767,"default_value":767,"direction":"max","is_enabled":true},"mobile_extra":{"label":"Mobile Landscape","value":880,"default_value":880,"direction":"max","is_enabled":false},"tablet":{"label":"Tablet Portrait","value":1024,"default_value":1024,"direction":"max","is_enabled":true},"tablet_extra":{"label":"Tablet Landscape","value":1200,"default_value":1200,"direction":"max","is_enabled":false},"laptop":{"label":"Laptop","value":1366,"default_value":1366,"direction":"max","is_enabled":false},"widescreen":{"label":"Widescreen","value":2400,"default_value":2400,"direction":"min","is_enabled":false}},"hasCustomBreakpoints":false},"version":"4.1.1","is_static":false,"experimentalFeatures":{"e_font_icon_svg":true,"additional_custom_breakpoints":true,"container":true,"e_optimized_markup":true,"theme_builder_v2":true,"e_pro_free_trial_popup":true,"nested-elements":true,"e_atomic_elements":true,"atomic_widgets_should_enforce_capabilities":true,"editor_mcp":true,"e_bc_migrations":true,"e_editor_design_system_panel":true,"e_classes":true,"global_classes_should_enforce_capabilities":true,"e_variables":true,"e_variables_manager":true,"e_opt_in_v4_page":true,"e_opt_in_v4":true,"e_components":true,"e_interactions":true,"e_widget_creation":true,"import-export-customization":true,"e_pro_atomic_form":true,"mega-menu":true,"e_pro_variables":true,"e_pro_interactions":true},"urls":{"assets":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/plugins\/elementor\/assets\/","ajaxurl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-admin\/admin-ajax.php","uploadUrl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads"},"nonces":{"floatingButtonsClickTracking":"cbaf70a360","atomicFormsSendForm":"559cd0133c"},"swiperClass":"swiper","settings":{"page":[],"editorPreferences":[]},"kit":{"active_breakpoints":["viewport_mobile","viewport_tablet"],"global_image_lightbox":"yes","lightbox_enable_counter":"yes","lightbox_enable_fullscreen":"yes","lightbox_enable_zoom":"yes","lightbox_enable_share":"yes","lightbox_title_src":"title","lightbox_description_src":"description"},"post":{"id":4880,"title":"UPSC%20%E0%B0%A1%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%80%20%E0%B0%AE%E0%B1%86%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D%20%E0%B0%86%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D%20%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%8D%20%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B1%8D%20%E2%80%93%2026th%20%E0%B0%AE%E0%B1%87%202026%20%7C%20KPIAS%20%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%AE%E0%B1%80","excerpt":"","featuredImage":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/upsc-care-mains-26-may-2026-1024x512.webp"}};
//# sourceURL=elementor-frontend-js-before
window.dFlipLocation = 'https://telugu.kpiasacademy.com/wp-content/plugins/3d-flipbook-dflip-lite/assets/';
window.dFlipWPGlobal = {"text":{"toggleSound":"Turn on\/off Sound","toggleThumbnails":"Toggle Thumbnails","toggleOutline":"Toggle Outline\/Bookmark","previousPage":"Previous Page","nextPage":"Next Page","toggleFullscreen":"Toggle Fullscreen","zoomIn":"Zoom In","zoomOut":"Zoom Out","toggleHelp":"Toggle Help","singlePageMode":"Single Page Mode","doublePageMode":"Double Page Mode","downloadPDFFile":"Download PDF File","gotoFirstPage":"Goto First Page","gotoLastPage":"Goto Last Page","share":"Share","mailSubject":"I wanted you to see this FlipBook","mailBody":"Check out this site {{url}}","loading":"DearFlip: Loading "},"viewerType":"flipbook","moreControls":"download,pageMode,startPage,endPage,sound","hideControls":"","scrollWheel":"false","backgroundColor":"#777","backgroundImage":"","height":"auto","paddingLeft":"20","paddingRight":"20","controlsPosition":"bottom","duration":800,"soundEnable":"true","enableDownload":"true","showSearchControl":"false","showPrintControl":"false","enableAnnotation":false,"enableAnalytics":"false","webgl":"true","hard":"none","maxTextureSize":"1600","rangeChunkSize":"524288","zoomRatio":1.5,"stiffness":3,"pageMode":"0","singlePageMode":"0","pageSize":"0","autoPlay":"false","autoPlayDuration":5000,"autoPlayStart":"false","linkTarget":"2","sharePrefix":"flipbook-"};
document.addEventListener("click", function(e) {
let link = e.target.closest(".elementskit-megamenu-panel a");
if (link) {
e.preventDefault();
window.location.href = link.href;
}
});
