var breakpoints = [{"label":"Desktop","slug":"Desktop","value":"base","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Tablet","slug":"Tablet","value":"1024","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Mobile","slug":"Mobile","value":"767","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true}];
ప్ర.హిమానీనద సరస్సుల విస్తరణ కారణంగా, హిమాలయాల్లో వాతావరణ మార్పుల వల్ల సంభవించే ప్రధాన విపత్తులలో హిమానీనద సరస్సు విస్ఫోటనం వరదలు ఒకటిగా మారాయి. వీటికి గల కారణాలు, ప్రభావాలు, నివారణ చర్యలను పరిశీలించండి.
Q. The expansion of glacial lakes has made Glacial Lake Outburst Floods one of the major climate-induced hazards in the Himalayas. Examine the causes, impacts and mitigation measures. (GS Paper III – Disaster Management)
(జీఎస్ పేపర్ III – విపత్తు నిర్వహణ)
పరిచయం
హిమానీనద సరస్సులను (Glacial lakes) నిలిపి ఉంచే సహజ ఆనకట్టలు అకస్మాత్తుగా పగిలిపోయినప్పుడు, పెద్ద మొత్తంలో నీరు కింది ప్రాంతాలకు విడుదలవుతుంది. దీనినే హిమానీనద సరస్సు విస్ఫోటనం వరదలు (Glacial Lake Outburst Floods – GLOFs) అంటారు. అరుణాచల్ ప్రదేశ్లోని మాగో చు బేసిన్లో (Mago Chu Basin) ఇటీవలి పరిశీలనలు ఈ ప్రమాదాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నాయి. ఇక్కడ అధిక ప్రమాదం ఉన్న పలు హిమానీనద సరస్సులు విస్తరించాయి. హిమాలయాల్లో పెరుగుతున్న విపత్తు ప్రమాదాన్ని ఇవి ఎత్తిచూపుతున్నాయి.
ప్రధాన భాగం
పెరుగుతున్న GLOF ప్రమాదానికి కారణాలు
1. వాతావరణ మార్పు, హిమానీనదాల కరుగుదల (Climate Change and Glacier Retreat)
పెరుగుతున్న ఉష్ణోగ్రతలు హిమానీనదాలు కరిగే వేగాన్ని పెంచుతున్నాయి. ఇలా కరిగిన నీరు పెరగడం వల్ల హిమానీనద సరస్సులు విస్తరిస్తున్నాయి.
2. ఎత్తుపై ఆధారపడిన వేడి (Elevation-Dependent Warming)
పల్లపు ప్రాంతాల కంటే ఎత్తైన పర్వత ప్రాంతాలు చాలా వేగంగా వేడెక్కుతున్నాయి. ఇది హిమానీనదాలు కరగడాన్ని, సరస్సులు పెరగడాన్ని తీవ్రతరం చేస్తుంది.
3. పెళుసైన మొరైన్ ఆనకట్టలు (Fragile Moraine Dams)
హిమాలయాల్లోని చాలా హిమానీనద సరస్సులకు మంచు, రాళ్లు, మట్టితో కూడిన శిధిలాలు (Glacial debris) ఆనకట్టల్లా అడ్డుగా ఉంటాయి. ఇలాంటి మొరైన్-ఆనకట్టల సరస్సులు (Moraine-dammed lakes) అస్థిరంగా ఉంటాయి. ఇవి అకస్మాత్తుగా కూలిపోయే ప్రమాదం ఉంది.
4. బాహ్య ఉత్ప్రేరకాలు (External Triggers)
మంచు చరియలు విరిగిపడటం (Avalanches), రాళ్లు రాలడం, భూకంపాలు, భారీ వర్షపాతం, కరిగిన నీరు వేగంగా పెరగడం వంటి కారణాలు GLOF లకు దారితీస్తాయి.
GLOF ల ప్రభావాలు
1. దిగువ ప్రాంతాల ప్రజలకు ముప్పు (Threat to Downstream Communities)
అకస్మాత్తుగా వచ్చే వరదలు ప్రాణనష్టానికి దారితీస్తాయి. ప్రజల నిరాశ్రయానికి (Displacement), జీవనోపాధి నష్టానికి కారణమవుతాయి.
2. మౌలిక సదుపాయాలకు నష్టం (Damage to Infrastructure)
ఇరుకైన హిమాలయ లోయల్లోని (Himalayan valleys) రోడ్లు, వంతెనలు, జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టులు (Hydropower projects), నివాస ప్రాంతాలు ఈ వరదల వల్ల తీవ్రంగా దెబ్బతింటాయి.
3. పర్యావరణ, భౌగోళిక నష్టం (Ecological and Geomorphic Damage)
GLOF ల కారణంగా నేలకోత (Erosion) అధికంగా ఉంటుంది. పెద్దఎత్తున మట్టి, రాళ్లు కొట్టుకుపోతాయి. అలాగే లోయల నాణ్యత దెబ్బతింటుంది (Valley degradation).
4. విపత్తు గొలుసు ప్రభావాలు (Disaster Chain Effects)
2013 కేదార్నాథ్ (Kedarnath), 2023 సౌత్ లొనాక్ సరస్సు (South Lhonak Lake) వంటి సంఘటనలు విపత్తు గొలుసు ప్రభావాలను చూపుతాయి. GLOF లు కొండచరియలు విరిగిపడటం (Landslides), వర్షపాతంతో కలిసి ఎలా సంయుక్త విపత్తులను (Compound disasters) సృష్టిస్తాయో ఈ ఘటనలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి.
నివారణ చర్యలు
1. రిస్క్ మ్యాపింగ్, పర్యవేక్షణ (Risk Mapping and Monitoring)
హిమానీనద సరస్సుల జాబితాలను (Glacial lake inventories) ఎప్పటికప్పుడు సమీక్షించాలి. వాతావరణ మార్పులకు అనుగుణంగా వీటిని అప్డేట్ చేయాలి. రిమోట్ సెన్సింగ్ (Remote sensing), డ్రోన్లు, క్షేత్రస్థాయి సర్వేలు, గ్రౌండ్ ఆధారిత పరికరాలను ఉపయోగించాలి.
2. ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు (Early Warning Systems)
సరస్సుల పర్యవేక్షణను స్థానిక యంత్రాంగంతో, దిగువ ప్రాంతాల ప్రజలతో అనుసంధానం చేయాలి. తద్వారా స్థానికులకు ముందస్తు హెచ్చరికలు అందించవచ్చు.
3. సంస్థాగత చర్యలు (Institutional Measures)
GLOF ముప్పు ఉన్న ప్రాంతాల్లో జాతీయ విపత్తు నిర్వహణ ప్రాధికార సంస్థ (NDMA) మార్గదర్శకాలను అమలు చేయాలి. అలాగే కేంద్ర జల సంఘం (CWC) రిస్క్ ఇండెక్సింగ్, ఆనకట్టల భద్రతా నిబంధనలను పాటించాలి.
4. వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే మౌలిక సదుపాయాలు (Climate-Resilient Infrastructure)
జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టులు, రోడ్లు, వంతెనల నిర్మాణాలకు అనుమతి ఇచ్చే ముందు, అధికారులు తప్పనిసరిగా GLOF ప్రమాద అంచనాను (Hazard assessment) నిర్వహించాలి.
5. సరిహద్దు దేశాల సహకారం (Transboundary Cooperation)
సంయుక్త పర్యవేక్షణ, ముందస్తు హెచ్చరికల కోసం హిమాలయ దేశాలు ఎప్పటికప్పుడు తమ రియల్ టైమ్ డేటాను (Real-time data) పంచుకోవాలి.
ముగింపు
GLOF లు ఇప్పుడు కేవలం పర్వతాలకే పరిమితమైన విపత్తులు కావు. ఇవి హిమాలయాలకు ఒక ప్రధాన వాతావరణ ముప్పు సవాలుగా మారాయి. విపత్తు సంభవించిన తర్వాత స్పందించే విధానం నుంచి భారతదేశం మారాలి. నిరంతర పర్యవేక్షణ, ముందస్తు హెచ్చరికలు, పటిష్టమైన మౌలిక సదుపాయాలు, ప్రాంతీయ సహకారం (Regional cooperation) వైపు అధికారులు తక్షణమే అడుగులు వేయాలి.
ప్ర.భారతదేశ స్వచ్ఛమైన ఇంధన పరివర్తనలో భూఉష్ణ శక్తి ఒక ముఖ్యమైన మూలస్తంభంగా మారుతుంది. అయితే, దీని విజయం సాంకేతిక ప్రదర్శన, ఆయా ప్రాంతాల అనుకూలతపై ఆధారపడి ఉంటుంది. పూగా వ్యాలీ జియోథర్మల్ ప్రాజెక్టును ఉదాహరణగా తీసుకుని దీని గురించి చర్చించండి.
Q. Geothermal energy can become an important pillar of India’s clean energy transition, but its success depends on technological demonstration and site-specific planning. Discuss with reference to the Puga Valley Geothermal Project. (GS Paper III – Science & Technology / Renewable Energy)
(జీఎస్ పేపర్ III – సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ / పునరుత్పాదక ఇంధనం)
పరిచయం
భూఉష్ణ శక్తి అనేది భూమి అంతర్గత వేడి నుండి లభించే పునరుత్పాదక శక్తి (Renewable energy). లడఖ్లోని పూగా వ్యాలీలో భారతదేశపు మొట్టమొదటి లోతైన భూఉష్ణ బావుల (Geothermal wells) కార్యకలాపాలు ప్రారంభమయ్యాయి. ఇది భారతదేశపు మొట్టమొదటి ప్రదర్శనా స్థాయి భూఉష్ణ విద్యుత్ ప్రాజెక్టుకు (Demonstration-scale geothermal power project) ఒక ముఖ్యమైన ముందడుగు. ఇది ‘కార్బన్-న్యూట్రల్ లడఖ్’ (Carbon-Neutral Ladakh) దార్శనికతకు కూడా మద్దతు ఇస్తుంది.
ప్రధాన భాగం
పూగా వ్యాలీ ప్రాజెక్టు ప్రాముఖ్యత
1. భారతదేశపు మొట్టమొదటి ఆచరణాత్మక భూఉష్ణ అడుగు (First Practical Geothermal Step)
పూగా బావుల తవ్వకం భారతదేశ ఆచరణాత్మక భూఉష్ణ విద్యుత్ ప్రయాణానికి నాంది పలికింది.
డ్రిల్లింగ్, రిజర్వాయర్ పనితీరు, విద్యుత్ ఉత్పత్తికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన సమాచారాన్ని (Data) ఈ ప్రాజెక్టు అందించగలదు.
2. 24 గంటల పునరుత్పాదక ఇంధనం (Round-the-Clock Renewable Energy)
సౌర, పవన విద్యుత్ లాగా భూఉష్ణ శక్తి సూర్యరశ్మి లేదా గాలి వేగంపై ఆధారపడి ఉండదు.
ఇది స్థిరమైన, నిరంతర విద్యుత్ను అందించగలదు, ముఖ్యంగా మారుమూల ప్రాంతాలకు ఇది ఎంతో అవసరం.
3. ఇంధన భద్రత (Energy Security)
శిలాజ ఇంధనాలపై (Fossil fuels) ఆధారపడటాన్ని భూఉష్ణ విద్యుత్ తగ్గించగలదు.
ఇది భారతదేశ స్వచ్ఛమైన ఇంధన పరివర్తనకు, ‘నెట్ జీరో 2070’ (Net Zero 2070) లక్ష్యానికి మద్దతు ఇస్తుంది.
4. మారుమూల ప్రాంతాలకు ఇంధన అందుబాటు (Remote-Area Energy Access)
లడఖ్ భౌగోళిక పరిస్థితులు కష్టంగా ఉండటం వల్ల, అక్కడికి సాంప్రదాయ పద్ధతుల్లో విద్యుత్ సరఫరా చేయడం సవాలుతో కూడుకున్నది.
మారుమూల ప్రాంతాల్లో వికేంద్రీకృత విద్యుత్ ఉత్పత్తికి (Decentralised power generation) భూఉష్ణ శక్తి మద్దతు ఇస్తుంది.
5. సాంకేతిక ప్రదర్శన (Technology Demonstration)
భారతదేశంలో భవిష్యత్తులో చేపట్టే భూఉష్ణ అన్వేషణలకు పూగా ప్రాజెక్టు ఒక అభ్యాస వేదికగా (Learning platform) మారుతుంది.
భారతదేశంలో భూఉష్ణ శక్తి సామర్థ్యం
1. ముఖ్యమైన భూఉష్ణ ప్రాంతాలు
భారతదేశంలో హిమాలయన్ జియోథర్మల్ ప్రావిన్స్, కాంబే గ్రాబెన్ (Cambay Graben), అండమాన్ నికోబార్ దీవులు, అలాగే పూగా, మణికరణ్, తత్తాపాని, తపోవన్, మణుగూరు లాంటి ప్రాంతాల్లో భూఉష్ణ శక్తికి అనుకూలమైన పరిస్థితులు ఉన్నాయి.
2. అధునాతన సాంకేతికతలకు అవకాశం (Scope for Advanced Technologies)
సహజంగా ఏర్పడే హైడ్రోథర్మల్ రిజర్వాయర్లకే (Hydrothermal reservoirs) పరిమితం కాకుండా, ఎన్హాన్స్డ్ జియోథర్మల్ సిస్టమ్స్ (Enhanced Geothermal Systems – EGS) ద్వారా భూఉష్ణ శక్తిని మరింతగా విస్తరించవచ్చు.
డ్రిల్లింగ్, ఫ్లూయిడ్ ఇంజెక్షన్ (Fluid injection) పద్ధతులను ఉపయోగించి, వేడిగా ఉండే పొడి శిలల (Hot dry rocks) నుండి వేడిని బయటకు తీయడానికి EGS సహాయపడుతుంది.
సవాళ్లు
1. ఆయా ప్రాంతాల అనుకూలత (Site-Specific Nature)
అండర్గ్రౌండ్ వేడి పరిస్థితులు అనుకూలంగా ఉన్న చోట మాత్రమే భూఉష్ణ శక్తిని అభివృద్ధి చేయవచ్చు.
2. అన్వేషణలో అధిక ప్రమాదం (High Exploration Risk)
భూమిలోకి లోతుగా డ్రిల్లింగ్ చేయడం ఖర్చుతో కూడుకున్న పని, పైగా ఇందులో విజయం సాధిస్తామనే గ్యారెంటీ ఉండదు.
3. సాంకేతిక సంక్లిష్టత (Technical Complexity)
ఈ ప్రాజెక్టులకు భౌగోళిక శాస్త్రం (Geology), డ్రిల్లింగ్, రిజర్వాయర్ మేనేజ్మెంట్, పవర్ సిస్టమ్స్లో నైపుణ్యం అవసరం.
జియోథర్మల్ ఫ్లూయిడ్ మేనేజ్మెంట్, భూకంపాల ముప్పు (Induced seismicity risks) లాంటి వాటికి సంబంధించి జాగ్రత్తగా భద్రతా చర్యలు తీసుకోవాలి.
5. భారతదేశానికి ఉన్న పరిమిత అనుభవం
భారతదేశం ఇంకా ప్రయోగాత్మక దశలోనే (Pilot stage) ఉంది. కాబట్టి దీనిని వాణిజ్యపరంగా విస్తరించాలంటే (Commercial scaling) మరింత సమాచారం, పెట్టుబడిదారుల విశ్వాసం అవసరం.
ఖర్చులు, భద్రత, అవుట్పుట్, రిజర్వాయర్ పనితీరుపై నమ్మకమైన సమాచారాన్ని (Reliable data) సృష్టించడానికి ఈ ప్రాజెక్టును ఉపయోగించుకోవాలి.
2. సంస్థాగత సమన్వయాన్ని బలోపేతం చేయడం
మినిస్ట్రీ ఆఫ్ న్యూ అండ్ రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ (MNRE), ఓఎన్జీసీ (ONGC), జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (GSI), పరిశోధనా సంస్థలు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య సమన్వయం అవసరం.
3. అనువైన సాంకేతికతలను ప్రోత్సహించడం
మితమైన ఉష్ణోగ్రతలు ఉండే రిజర్వాయర్ల కోసం బైనరీ సైకిల్ ప్లాంట్లను (Binary cycle plants) అన్వేషించవచ్చు.
సహజ రిజర్వాయర్లు తక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాల్లో EGS ను జాగ్రత్తగా పరిశీలించాలి.
4. పర్యావరణ భద్రతా చర్యలు కల్పించడం
ప్రాజెక్టుల్లో కచ్చితంగా భూకంపాల పర్యవేక్షణ (Seismic monitoring), ఫ్లూయిడ్ మేనేజ్మెంట్, పర్యావరణ పరిరక్షణ చర్యలను చేర్చాలి.
ముగింపు
భారతదేశ పునరుత్పాదక ఇంధన ప్రయాణంలో పూగా వ్యాలీ జియోథర్మల్ ప్రాజెక్టు ఒక వ్యూహాత్మక మైలురాయి (Strategic milestone). శాస్త్రీయ అన్వేషణ, విధానపరమైన స్పష్టత, సాంకేతిక అభివృద్ధి, పర్యావరణ భద్రతా చర్యలతో మద్దతు ఇస్తే, మారుమూల, పర్యావరణపరంగా సున్నితమైన ప్రాంతాలకు భూఉష్ణ శక్తి నమ్మకమైన, 24 గంటల స్వచ్ఛమైన విద్యుత్ను అందించగలదు.
var elementorFrontendConfig = {"environmentMode":{"edit":false,"wpPreview":false,"isScriptDebug":false},"i18n":{"shareOnFacebook":"Share on Facebook","shareOnTwitter":"Share on Twitter","pinIt":"Pin it","download":"Download","downloadImage":"Download image","fullscreen":"Fullscreen","zoom":"Zoom","share":"Share","playVideo":"Play Video","previous":"Previous","next":"Next","close":"Close","a11yCarouselPrevSlideMessage":"Previous slide","a11yCarouselNextSlideMessage":"Next slide","a11yCarouselFirstSlideMessage":"This is the first slide","a11yCarouselLastSlideMessage":"This is the last slide","a11yCarouselPaginationBulletMessage":"Go to slide"},"is_rtl":false,"breakpoints":{"xs":0,"sm":480,"md":768,"lg":1025,"xl":1440,"xxl":1600},"responsive":{"breakpoints":{"mobile":{"label":"Mobile Portrait","value":767,"default_value":767,"direction":"max","is_enabled":true},"mobile_extra":{"label":"Mobile Landscape","value":880,"default_value":880,"direction":"max","is_enabled":false},"tablet":{"label":"Tablet Portrait","value":1024,"default_value":1024,"direction":"max","is_enabled":true},"tablet_extra":{"label":"Tablet Landscape","value":1200,"default_value":1200,"direction":"max","is_enabled":false},"laptop":{"label":"Laptop","value":1366,"default_value":1366,"direction":"max","is_enabled":false},"widescreen":{"label":"Widescreen","value":2400,"default_value":2400,"direction":"min","is_enabled":false}},"hasCustomBreakpoints":false},"version":"4.1.1","is_static":false,"experimentalFeatures":{"e_font_icon_svg":true,"additional_custom_breakpoints":true,"container":true,"e_optimized_markup":true,"theme_builder_v2":true,"e_pro_free_trial_popup":true,"nested-elements":true,"e_atomic_elements":true,"atomic_widgets_should_enforce_capabilities":true,"editor_mcp":true,"e_bc_migrations":true,"e_editor_design_system_panel":true,"e_classes":true,"global_classes_should_enforce_capabilities":true,"e_variables":true,"e_variables_manager":true,"e_opt_in_v4_page":true,"e_opt_in_v4":true,"e_components":true,"e_interactions":true,"e_widget_creation":true,"import-export-customization":true,"e_pro_atomic_form":true,"mega-menu":true,"e_pro_variables":true,"e_pro_interactions":true},"urls":{"assets":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/plugins\/elementor\/assets\/","ajaxurl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-admin\/admin-ajax.php","uploadUrl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads"},"nonces":{"floatingButtonsClickTracking":"d656b31ab0","atomicFormsSendForm":"fb21fce7ec"},"swiperClass":"swiper","settings":{"page":[],"editorPreferences":[]},"kit":{"active_breakpoints":["viewport_mobile","viewport_tablet"],"global_image_lightbox":"yes","lightbox_enable_counter":"yes","lightbox_enable_fullscreen":"yes","lightbox_enable_zoom":"yes","lightbox_enable_share":"yes","lightbox_title_src":"title","lightbox_description_src":"description"},"post":{"id":8873,"title":"UPSC%20%E0%B0%A1%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%80%20%E0%B0%AE%E0%B1%86%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D%20%E0%B0%86%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D%20%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%8D%20%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B1%8D%20%E2%80%93%2024th%20%E0%B0%9C%E0%B1%82%E0%B0%B2%E0%B1%88%202026%20%7C%20UPSC%20Mains%20%7C%20KPIAS%20%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%AE%E0%B1%80","excerpt":"","featuredImage":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/upsc-care-mains-24-july-2026-1024x512.webp"}};
//# sourceURL=elementor-frontend-js-before
window.dFlipLocation = 'https://telugu.kpiasacademy.com/wp-content/plugins/3d-flipbook-dflip-lite/assets/';
window.dFlipWPGlobal = {"text":{"toggleSound":"Turn on\/off Sound","toggleThumbnails":"Toggle Thumbnails","toggleOutline":"Toggle Outline\/Bookmark","previousPage":"Previous Page","nextPage":"Next Page","toggleFullscreen":"Toggle Fullscreen","zoomIn":"Zoom In","zoomOut":"Zoom Out","toggleHelp":"Toggle Help","singlePageMode":"Single Page Mode","doublePageMode":"Double Page Mode","downloadPDFFile":"Download PDF File","gotoFirstPage":"Goto First Page","gotoLastPage":"Goto Last Page","share":"Share","mailSubject":"I wanted you to see this FlipBook","mailBody":"Check out this site {{url}}","loading":"DearFlip: Loading "},"viewerType":"flipbook","moreControls":"download,pageMode,startPage,endPage,sound","hideControls":"","scrollWheel":"false","backgroundColor":"#777","backgroundImage":"","height":"auto","paddingLeft":"20","paddingRight":"20","controlsPosition":"bottom","duration":800,"soundEnable":"true","enableDownload":"true","showSearchControl":"false","showPrintControl":"false","enableAnnotation":false,"enableAnalytics":"false","webgl":"true","hard":"none","maxTextureSize":"1600","rangeChunkSize":"524288","zoomRatio":1.5,"stiffness":3,"pageMode":"0","singlePageMode":"0","pageSize":"0","autoPlay":"false","autoPlayDuration":5000,"autoPlayStart":"false","linkTarget":"2","sharePrefix":"flipbook-"};
document.addEventListener("click", function(e) {
let link = e.target.closest(".elementskit-megamenu-panel a");
if (link) {
e.preventDefault();
window.location.href = link.href;
}
});
