var breakpoints = [{"label":"Desktop","slug":"Desktop","value":"base","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Tablet","slug":"Tablet","value":"1024","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Mobile","slug":"Mobile","value":"767","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true}];
ప్రశ్న:భారతదేశ ఇంధన పరివర్తన (Energy transition) ఇంధన భద్రత, సుస్థిరత (Sustainability), అందుబాటు ధరల (Affordability) మధ్య సమతుల్యతను తీసుకురావాలి. చర్చించండి.
(జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ III – ఇంధన భద్రత / మౌలిక సదుపాయాలు / పర్యావరణం)
Q. India’s energy transition must balance energy security, sustainability and affordability. Discuss.
పరిచయం
ఆర్థిక వృద్ధి (Economic growth), పట్టణీకరణ (Urbanisation), పారిశ్రామికీకరణ (Industrialisation) కారణంగా భారతదేశ ఇంధన డిమాండ్ (Energy demand) పెరుగుతోంది. అందువల్ల, ఇంధన భద్రత, పరిశుభ్రమైన పరివర్తన (Clean transition), సరసమైన ప్రాప్యతను నిర్ధారిస్తూ భారతదేశం తన ఇంధన సామర్థ్యాన్ని (Energy capacity) విస్తరిస్తోంది. 2026 జూలై నాటికి, భారతదేశ మొత్తం ఇన్స్టాల్డ్ పవర్ కెపాసిటీ (Installed power capacity) దాదాపు 552 గిగావాట్లకు (GW) చేరుకుంది. ఇందులో నాన్-ఫాసిల్ (Non-fossil) సామర్థ్యం 300.50 గిగావాట్లుగా ఉంది, ఇది మొత్తం ఇన్స్టాల్డ్ కెపాసిటీలో 54% కంటే ఎక్కువ.
ప్రధాన భాగం
1. ఇంధన భద్రత (Energy Security)
బొగ్గు ఇంకా ముఖ్యమే: భారతదేశ ప్రాథమిక ఇంధన అవసరాలలో దాదాపు 55% బొగ్గు తీరుస్తోంది. విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో 70% కంటే ఎక్కువ బొగ్గు పైనే ఆధారపడి ఉంది.
దేశీయ ఉత్పత్తి (Domestic production): బొగ్గు ఉత్పత్తి పెరగడం వల్ల దిగుమతులపై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది.
దిగుమతి తగ్గింపు: 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో థర్మల్ పవర్ ప్లాంట్లు (Thermal power plants) చేసే బొగ్గు దిగుమతులు సుమారు 27.4% తగ్గాయి.
ఆఫ్షోర్ అన్వేషణ (Offshore exploration): ఆఫ్షోర్ చమురు, గ్యాస్ అన్వేషణను బలోపేతం చేయాలని సముద్ర మంథన్ (Samudra Manthan) పథకం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
అణు విస్తరణ (Nuclear expansion): అణు సామర్థ్యాన్ని 2047 నాటికి 100 గిగావాట్లకు పెంచాలని భారతదేశం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఇది దీర్ఘకాలిక క్లీన్ బేస్లోడ్ పవర్ను (Clean baseload power) మెరుగుపరుస్తుంది.
2. సుస్థిరత (Sustainability)
సౌర వృద్ధి (Solar growth): సౌర సామర్థ్యం 164.59 గిగావాట్లకు చేరుకుంది, భారతదేశ పునరుత్పాదక ఇంధన సామర్థ్యంలో (Renewable energy capacity) ఇది అతిపెద్ద విభాగంగా మారింది.
పవన విద్యుత్ (Wind energy): పవన విద్యుత్ సామర్థ్యంలో భారతదేశం ప్రపంచవ్యాప్తంగా నాల్గవ స్థానంలో ఉంది.
జలవిద్యుత్ (Hydropower): సౌర, పవన విద్యుత్ ఉత్పత్తి విస్తరిస్తున్న కొద్దీ గ్రిడ్ స్థిరత్వానికి (Grid stability) జలవిద్యుత్ మద్దతు ఇస్తుంది.
గ్రీన్ హైడ్రోజన్ మిషన్ (Green Hydrogen Mission): 2030 నాటికి 5 మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నుల (MMT) గ్రీన్ హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తిని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
గోబర్ ధన్ (GOBARdhan): ఆర్గానిక్ వ్యర్థాలను కంప్రెస్డ్ బయోగ్యాస్గా (Compressed Biogas) మారుస్తుంది. వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థ (Circular economy), పరిశుభ్రమైన ఇంధనానికి (Clean fuel) మద్దతు ఇస్తుంది.
3. సరసమైన ధర, ప్రాప్యత (Affordability and Access)
పీఎం సూర్య ఘర్ (PM Surya Ghar): రూఫ్టాప్ సోలార్ను (Rooftop solar) ప్రోత్సహిస్తుంది, గృహ విద్యుత్ బిల్లులను (Household electricity bills) తగ్గిస్తుంది.
పీఎంయూవై (PMUY), ఎల్పీజీ (LPG) విస్తరణ: ఎల్పీజీ కవరేజ్ (LPG coverage) 2014 లో 55.9% నుంచి 2026 లో 107.2% కి పెరిగింది.
పరిశుభ్రమైన వంట (Clean cooking): విస్తృతమైన ఎల్పీజీ ప్రాప్యత వల్ల ఆరోగ్యం, గౌరవం, గృహ ఇంధన భద్రత మెరుగుపడతాయి.
4. ప్రధాన సవాళ్లు (Key Challenges)
బొగ్గుపై నిరంతర ఆధారపడటం (Continued dependence).
సౌర, పవన విద్యుత్తులో ఉండే అనిశ్చితి (Intermittency).
విద్యుత్ నిల్వ (Storage), గ్రిడ్ ఆధునీకరణ (Grid modernisation) అవసరం.
గ్రీన్ హైడ్రోజన్, అభివృద్ధి చెందుతున్న సాంకేతికతల (Emerging technologies) అధిక ధర.
భూమి, ఆర్థిక, ప్రసార పరిమితులు (Transmission constraints).
గృహాలు, రైతులు, పరిశ్రమలకు ఇంధనాన్ని సరసమైన ధరలో అందుబాటులో ఉంచాల్సిన అవసరం.
ముందున్న మార్గం (Way Forward)
వైవిధ్యభరితమైన ఇంధన మిశ్రమాన్ని (Diversified energy mix) అవలంబించాలి
బ్యాటరీ నిల్వ (Battery storage), పంప్డ్ హైడ్రో (Pumped hydro), స్మార్ట్ గ్రిడ్లను (Smart grids) విస్తరించాలి.
సౌర, పవన, ఎలక్ట్రోలైజర్లు (Electrolysers), నిల్వ వ్యవస్థల (Storage systems) దేశీయ తయారీని ప్రోత్సహించాలి.
బయోఎనర్జీ (Bioenergy), వేస్ట్-టు-ఎనర్జీ (Waste-to-energy) వ్యవస్థలను బలోపేతం చేయాలి.
బొగ్గు వాడకంలో బాధ్యతాయుతమైన మార్పును నిర్ధారించాలి.
ఇంధన విధానాలను ప్రజల-కేంద్రీకృతంగా (People-centric), సరసమైనవిగా (Affordable) ఉంచాలి.
ముగింపు
భారతదేశ ఇంధన పరివర్తనను శిలాజ ఇంధనాల (Fossil fuels) నుంచి పునరుత్పాదక ఇంధనాలకు (Renewables) మారే చర్యగా మాత్రమే చూడకూడదు. ఇది నమ్మకమైన సరఫరా (Reliable supply), సరసమైన ధర, సుస్థిరత (Sustainability), స్వావలంబనను (Self-reliance) నిర్ధారించాలి. బొగ్గు, పునరుత్పాదక ఇంధనాలు, అణుశక్తి (Nuclear), బయోఎనర్జీ, గ్రీన్ హైడ్రోజన్, అభివృద్ధి చెందుతున్న సాంకేతికతలను కలిపే సమతుల్య వ్యూహం (Balanced strategy), భారతదేశ ఇంధన వ్యవస్థను స్థిరంగా (Resilient), భవిష్యత్తుకు సిద్ధంగా (Future-ready) మారుస్తుంది.
ప్రశ్న:ప్రకృతి వ్యవసాయాన్ని కేవలం ఒక సైద్ధాంతిక ప్రతిపాదనగా కాకుండా, వ్యవసాయం తట్టుకునే సామర్థ్యానికి ఒక ఆవశ్యకతగా ఎక్కువగా చూస్తున్నారు. చర్చించండి.
(జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ III – వ్యవసాయం / పర్యావరణం / ఆహార భద్రత)
Q. Natural farming is increasingly being viewed as a resilience imperative rather than merely an ideological proposition. Discuss.
పరిచయం
ప్రకృతి వ్యవసాయం లేదా ‘ప్రాకృతిక్ ఖేతీ (Prakritik Kheti)’ అనేది స్థానిక జీవవైవిధ్యం (Local biodiversity), పొలంలోని బయోమాస్ (On-farm biomass), సహజ జీవ ప్రక్రియలపై (Natural biological processes) ఆధారపడిన రసాయన రహిత వ్యవసాయ వ్యవస్థ (Chemical-free farming system). ఎరువుల దిగుమతులపై ఆధారపడటం, వాతావరణంలో హెచ్చుతగ్గులు (Climate variability), పెరుగుతున్న పెట్టుబడి ఖర్చుల (Input costs) నేపథ్యంలో, భారతీయ వ్యవసాయానికి మనుగడ సాగించే వ్యూహంగా (Resilience strategy) దీనిని పరిగణిస్తున్నారు.
ప్రధాన భాగం
ప్రకృతి వ్యవసాయం ఎందుకు ముఖ్యం? (Why Natural Farming is Important)
పెట్టుబడి సార్వభౌమాధికారం (Input sovereignty): ఇది దిగుమతి చేసుకునే ఎరువులు, మార్కెట్లో కొనుగోలు చేసే పెట్టుబడుల (Market-bought inputs) పై ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది.
నేల ఆరోగ్యం (Soil health): జీవామృతం (Jeevamrutha), మల్చింగ్ (Mulching – ఎండుగడ్డి, ఆకులతో నేలను కప్పడం), పంటల వైవిధ్యం (Crop diversity) లాంటి పద్ధతులు నేలలోని సూక్ష్మజీవులను (Soil microbes), సేంద్రియ పదార్థాలను (Organic matter) మెరుగుపరుస్తాయి.
వాతావరణాన్ని తట్టుకోవడం (Climate resilience): మల్చింగ్, వాఫాస (Waaphasa – నేలలో గాలి, తేమ సమతుల్యత), విభిన్న పంటలు (Diversified cropping) వేయడం వల్ల నీటి కొరతను (Water stress), పంట నష్టపోయే ప్రమాదాన్ని (Crop failure risk) తగ్గించవచ్చు.
రైతు ఆదాయం: తక్కువ పెట్టుబడి ఖర్చుల వల్ల సన్నకారు రైతులు (Small farmers) అప్పుల ఊబిలో (Debt cycles) కూరుకుపోకుండా కాపాడుకోవచ్చు.
వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థ (Circular economy): పంట అవశేషాలు (Crop residue), పశువుల పేడ, బయోమాస్ (Biomass) పొలంలోనే పునర్వినియోగించబడతాయి (Recycled).
ప్రజారోగ్యం (Public health): వ్యవసాయ రసాయనాల (Agrochemical) వాడకం తగ్గడం వల్ల రైతులు, వినియోగదారులు, పర్యావరణ వ్యవస్థలు (Ecosystems) ప్రయోజనం పొందుతాయి.
సవాళ్లు (Challenges)
ప్రకృతి వ్యవసాయంలో దిగుబడిపై అనిశ్చితి (Yield uncertainty), మార్పు దశలో వచ్చే నష్టాలు (Transition-period risks), శ్రమ భారం (Labour burden), బలహీనమైన ధృవీకరణ (Weak certification), మార్కెట్ లేకపోవడం, పంట-ఆధారిత నిర్దిష్ట విధానాలు (Crop-specific protocols) లేకపోవడం లాంటి సవాళ్లు ఉన్నాయి. పర్యావరణ మార్పులకు సరైన ప్రణాళిక లేకుండా అకస్మాత్తుగా మారితే, ఆహార భద్రత (Food security) దెబ్బతింటుందని ప్రపంచ ఉదాహరణలు చెబుతున్నాయి
ముందున్న మార్గం (Way Forward)
భారతదేశం దశలవారీ విధానాన్ని (Phased approach) అవలంబించాలి. బయో-ఇన్పుట్ రిసోర్స్ కేంద్రాలు (Bio-input Resource Centres), ఎఫ్పీఓలు (FPOs – రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంఘాలు), కృషి సఖీలు (Krishi Sakhis), కేవీకేలు (KVKs – కృషి విజ్ఞాన కేంద్రాలు), నేల పరీక్షలు (Soil testing), మార్పు కోసం ఆర్థిక సహాయం, పంటల బీమా (Crop insurance), మార్కెట్ అనుసంధానాలతో క్లస్టర్-ఆధారిత (Cluster-based) “లివింగ్ ల్యాండ్స్కేప్స్ (Living landscapes)” కు మద్దతు ఇవ్వాలి. ఐసీఏఆర్ (ICAR), రాష్ట్ర వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాలు (State Agricultural Universities) ప్రాంతాల వారీగా శాస్త్రీయ ఆధారాలను (Region-specific scientific evidence) రూపొందించాలి.
ముగింపు
సంస్థలు (Institutions), సైన్స్, మార్కెట్ల మద్దతు ఉంటేనే భారతదేశ వ్యవసాయ సామర్థ్యాన్ని (Agricultural resilience) ప్రకృతి వ్యవసాయం బలోపేతం చేయగలదు. సంప్రదాయ వ్యవసాయాన్ని (Conventional agriculture) అకస్మాత్తుగా భర్తీ చేయడం దీని లక్ష్యం కాకూడదు. తక్కువ పెట్టుబడితో (Low-input), వాతావరణాన్ని తట్టుకునే (Climate-resilient), సుస్థిరమైన వ్యవసాయం (Sustainable farming) దిశగా రైతు-కేంద్రీకృతమైన (Farmer-centred) క్రమంగా జరిగే మార్పు మాత్రమే లక్ష్యంగా ఉండాలి.
var elementorFrontendConfig = {"environmentMode":{"edit":false,"wpPreview":false,"isScriptDebug":false},"i18n":{"shareOnFacebook":"Share on Facebook","shareOnX":"Share on X","pinIt":"Pin it","download":"Download","downloadImage":"Download image","fullscreen":"Fullscreen","zoom":"Zoom","share":"Share","playVideo":"Play Video","previous":"Previous","next":"Next","close":"Close","a11yCarouselPrevSlideMessage":"Previous slide","a11yCarouselNextSlideMessage":"Next slide","a11yCarouselFirstSlideMessage":"This is the first slide","a11yCarouselLastSlideMessage":"This is the last slide","a11yCarouselPaginationBulletMessage":"Go to slide"},"is_rtl":false,"breakpoints":{"xs":0,"sm":480,"md":768,"lg":1025,"xl":1440,"xxl":1600},"responsive":{"breakpoints":{"mobile":{"label":"Mobile Portrait","value":767,"default_value":767,"direction":"max","is_enabled":true},"mobile_extra":{"label":"Mobile Landscape","value":880,"default_value":880,"direction":"max","is_enabled":false},"tablet":{"label":"Tablet Portrait","value":1024,"default_value":1024,"direction":"max","is_enabled":true},"tablet_extra":{"label":"Tablet Landscape","value":1200,"default_value":1200,"direction":"max","is_enabled":false},"laptop":{"label":"Laptop","value":1366,"default_value":1366,"direction":"max","is_enabled":false},"widescreen":{"label":"Widescreen","value":2400,"default_value":2400,"direction":"min","is_enabled":false}},"hasCustomBreakpoints":false},"version":"4.3.2","is_static":false,"experimentalFeatures":{"e_font_icon_svg":true,"additional_custom_breakpoints":true,"container":true,"e_optimized_markup":true,"theme_builder_v2":true,"nested-elements":true,"e_atomic_elements":true,"e_opt_in_v4":true,"import-export-customization":true,"e_pro_atomic_form":true,"e_pro_collection_loop":true,"mega-menu":true},"urls":{"assets":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/plugins\/elementor\/assets\/","ajaxurl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-admin\/admin-ajax.php","uploadUrl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads"},"nonces":{"floatingButtonsClickTracking":"46ccc222c8","atomicFormsSendForm":"2025e81684"},"swiperClass":"swiper","settings":{"page":[],"editorPreferences":[]},"kit":{"active_breakpoints":["viewport_mobile","viewport_tablet"],"global_image_lightbox":"yes","lightbox_enable_counter":"yes","lightbox_enable_fullscreen":"yes","lightbox_enable_zoom":"yes","lightbox_enable_share":"yes","lightbox_title_src":"title","lightbox_description_src":"description"},"post":{"id":9965,"title":"UPSC%20%E0%B0%A1%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%80%20%E0%B0%AE%E0%B1%86%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D%20%E0%B0%86%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D%20%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%8D%20%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B1%8D%20%E2%80%9314th%20%E0%B0%86%E0%B0%97%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%81%202026%20%7C%20UPSC%20Mains%20%7C%20KPIAS%20%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%AE%E0%B1%80","excerpt":"","featuredImage":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/upsc-mains-current-affairs-14-august-2026-kpias-academy-1024x512.webp"}};
//# sourceURL=elementor-frontend-js-before
var ekit_config = {"ajaxurl":"https://telugu.kpiasacademy.com/wp-admin/admin-ajax.php","nonce":"762c961a79","i18n":{"video_frame":"Video player","close":"Close","slider_prev":"Previous slide","slider_next":"Next slide","slider_first":"This is the first slide","slider_last":"This is the last slide","slider_bullet":"Go to slide {{index}}"}};
//# sourceURL=ekit-core-js-extra
window.dFlipLocation = 'https://telugu.kpiasacademy.com/wp-content/plugins/3d-flipbook-dflip-lite/assets/';
window.dFlipWPGlobal = {"text":{"toggleSound":"Turn on\/off Sound","toggleThumbnails":"Toggle Thumbnails","toggleOutline":"Toggle Outline\/Bookmark","previousPage":"Previous Page","nextPage":"Next Page","toggleFullscreen":"Toggle Fullscreen","zoomIn":"Zoom In","zoomOut":"Zoom Out","toggleHelp":"Toggle Help","singlePageMode":"Single Page Mode","doublePageMode":"Double Page Mode","downloadPDFFile":"Download PDF File","gotoFirstPage":"Goto First Page","gotoLastPage":"Goto Last Page","share":"Share","mailSubject":"I wanted you to see this FlipBook","mailBody":"Check out this site {{url}}","loading":"DearFlip: Loading "},"viewerType":"flipbook","moreControls":"download,pageMode,startPage,endPage,sound","hideControls":"","scrollWheel":"false","backgroundColor":"#777","backgroundImage":"","height":"auto","paddingLeft":"20","paddingRight":"20","controlsPosition":"bottom","duration":800,"soundEnable":"true","enableDownload":"true","showSearchControl":"false","showPrintControl":"false","enableAnnotation":false,"enableAnalytics":"false","webgl":"true","hard":"none","maxTextureSize":"1600","rangeChunkSize":"524288","zoomRatio":1.5,"stiffness":3,"pageMode":"0","singlePageMode":"0","pageSize":"0","autoPlay":"false","autoPlayDuration":5000,"autoPlayStart":"false","linkTarget":"2","sharePrefix":"flipbook-"};
