యూపీఎస్సీ మెయిన్స్ (UPSC CARE MAINS)
- ప్రశ్న: ఇటీవల ఎంపరర్ పెంగ్విన్ (Emperor Penguin), అంటార్కిటిక్ ఫర్ సీల్ (Antarctic Fur Seal) జంతువుల పరిస్థితి దిగజారడాన్ని గుర్తిస్తూ, వాటిని అంతరించిపోతున్న జాబితాలోకి మార్చారు. ఇది ధ్రువ పర్యావరణ వ్యవస్థలపై (Polar ecosystems) వాతావరణ మార్పుల (Climate change) తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపుతుంది. అంటార్కిటిక్ జీవవైవిధ్యం (Antarctic biodiversity) ఎదుర్కొంటున్న ముప్పులను చర్చించండి. అలాగే సముద్ర రక్షిత ప్రాంతాలు (Marine Protected Areas - MPAs) వంటి పరిరక్షణ చర్యల (Conservation measures) పాత్రను విశ్లేషించండి. (15 మార్కులు)
- ప్రశ్న: భారతదేశంలో ఆర్థిక సమ్మేళనాన్ని (Financial inclusion) విస్తరించడంలో, వ్యవస్థాపకతను (Entrepreneurship) ప్రోత్సహించడంలో ప్రధాన మంత్రి ముద్రా యోజన (Pradhan Mantri MUDRA Yojana - PMMY) కీలక పాత్ర పోషించింది. దీని విజయాలు, పరిమితులను చర్చించండి. (15 మార్కులు)
ప్రశ్న: ఇటీవల ఎంపరర్ పెంగ్విన్ (Emperor Penguin), అంటార్కిటిక్ ఫర్ సీల్ (Antarctic Fur Seal) జంతువుల పరిస్థితి దిగజారడాన్ని గుర్తిస్తూ, వాటిని అంతరించిపోతున్న జాబితాలోకి మార్చారు. ఇది ధ్రువ పర్యావరణ వ్యవస్థలపై (Polar ecosystems) వాతావరణ మార్పుల (Climate change) తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపుతుంది. అంటార్కిటిక్ జీవవైవిధ్యం (Antarctic biodiversity) ఎదుర్కొంటున్న ముప్పులను చర్చించండి. అలాగే సముద్ర రక్షిత ప్రాంతాలు (Marine Protected Areas – MPAs) వంటి పరిరక్షణ చర్యల (Conservation measures) పాత్రను విశ్లేషించండి. (15 మార్కులు)
Q. The recent uplisting of the Emperor Penguin and Antarctic Fur Seal highlights the growing impact of climate change on polar ecosystems. Discuss the threats faced by Antarctic biodiversity and evaluate the role of conservation measures such as Marine Protected Areas. (15 M)
(జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ III - పర్యావరణం - జీవవైవిధ్యం, వాతావరణ మార్పు, పరిరక్షణ)
పరిచయం
ఇంటర్నేషనల్ యూనియన్ ఫర్ కన్జర్వేషన్ ఆఫ్ నేచర్ (IUCN) ఇటీవల ఎంపరర్ పెంగ్విన్ (Emperor Penguin), అంటార్కిటిక్ ఫర్ సీల్ (Antarctic Fur Seal) జంతువులను అంతరించిపోతున్న (Endangered) జాబితాలో చేర్చింది. సున్నితమైన ధ్రువ పర్యావరణ వ్యవస్థలపై (Polar ecosystems) వాతావరణ మార్పుల తీవ్ర ప్రభావాన్ని ఇది స్పష్టం చేస్తోంది. అంటార్కిటిక్ సముద్ర పర్యావరణం (Marine environment) ఎంత ఆరోగ్యంగా ఉందో తెలియజేయడానికి ఈ జీవులు సూచికలుగా పనిచేస్తాయి.
ప్రధాన భాగం
1. ముఖ్య లక్షణాలు, పర్యావరణ ప్రాముఖ్యత (Key Features and Ecological Importance)
పెంగ్విన్ జాతులలో ఎంపరర్ పెంగ్విన్ అత్యంత పెద్దది. ఇది సంతానోత్పత్తి (Breeding), ఈకలు మార్చుకోవడం (Moulting) కోసం అంటార్కిటికాలోని స్థిరమైన మంచుపై (Fast ice) ఆధారపడుతుంది. అందువల్ల ఉష్ణోగ్రతల్లో వచ్చే మార్పులకు ఇవి చాలా త్వరగా ప్రభావితం అవుతాయి.
సముద్రపు మంచు కరిగిపోవడం వల్ల వీటి జనాభా 10% (2009-2018) మేర తగ్గిందని ఉపగ్రహ సమాచారం (Satellite data) సూచిస్తోంది.
అంటార్కిటిక్ ఫర్ సీల్ అనేది ఒక సముద్ర క్షీరదం (Marine mammal). ఇది జీవించడానికి ముఖ్యంగా క్రీల్ (Krill) అనే చిన్న చేపల మీద ఆధారపడుతుంది. వీటి జనాభా 1999లో 2.18 మిలియన్లు ఉండగా, 2025 నాటికి సుమారు 944,000 కు పడిపోయింది.
ఈ రెండు జంతువులను సూచిక జాతులు (Sentinel species) గా పిలుస్తారు. విశాలమైన పర్యావరణ వ్యవస్థ (Ecosystem) ఎదుర్కొంటున్న ఒత్తిడిని ఇవి ప్రతిబింబిస్తాయి.
2. అంటార్కిటిక్ జీవవైవిధ్యానికి ప్రధాన ముప్పులు (Major Threats to Antarctic Biodiversity)
వాతావరణ మార్పు (Climate change) అనేది ఈ జీవవైవిధ్య నాశనానికి ప్రధాన కారణం. దీనివల్ల సముద్రపు మంచు (Sea-ice) కరిగిపోతోంది. ఇది పెంగ్విన్ల సంతానోత్పత్తి చక్రాలకు (Breeding cycles) అంతరాయం కలిగిస్తుంది. అలాగే పిల్లల మరణాలకు (Chick mortality) దారి తీస్తుంది.
సముద్రాలు వేడెక్కడం (Ocean warming), ఆమ్లీకరణం (Acidification) వల్ల క్రీల్ (Krill) చేపలు సముద్రపు లోతుల్లోకి వెళ్లిపోతున్నాయి. ఇది మొత్తం ఆహారపు గొలుసును (Food chain) దెబ్బతీస్తోంది.
పెరుగుతున్న తీవ్రమైన వాతావరణ పరిస్థితులు (Extreme weather events), కరుగుతున్న హిమానీనదాలు (Glaciers) జంతువుల ఆవాసాలను (Habitats) మరింత ప్రమాదంలో పడేస్తున్నాయి.
దీనికి తోడు ఇతర జంతువుల నుండి ఆహారం కోసం పోటీ (ఉదాహరణకు వేగంగా పెరుగుతున్న తిమింగలాలు), అలాగే క్రూర జంతువుల (Predation) ముప్పు పెరుగుతోంది. ఈ కారణాలన్నీ కలిసి దక్షిణ మహాసముద్రం (Southern Ocean) పర్యావరణ సమతుల్యతను (Ecological balance) నాశనం చేస్తున్నాయి.
3. సముద్ర రక్షిత ప్రాంతాల (Marine Protected Areas – MPAs) పాత్ర
అతిగా చేపలు పట్టడం (Overfishing) లాంటి హానికరమైన పనులను సముద్ర రక్షిత ప్రాంతాలు (MPAs) అడ్డుకుంటాయి. ఈ విధంగా ఇవి పర్యావరణ వ్యవస్థలు కోలుకునేలా చేసి, జీవవైవిధ్యాన్ని (Biodiversity) సంరక్షిస్తాయి.
ప్రస్తుతం దక్షిణ మహాసముద్రంలో కేవలం 5% మాత్రమే రక్షిత ప్రాంతంగా ఉంది. ఇందులో రాస్ సముద్రం (Ross Sea – 2016), దక్షిణ ఓర్క్నీ దీవులు (South Orkney Islands – 2009) వంటి ప్రాంతాలు ఉన్నాయి.
తూర్పు అంటార్కిటికా, వెడ్డెల్ సముద్రంలో (Weddell Sea) కొత్త రక్షిత ప్రాంతాలను ప్రతిపాదించారు. పరిరక్షణ పరిధిని (Conservation coverage) పెంచడమే దీని ముఖ్య ఉద్దేశం.
ఈ రక్షిత ప్రాంతాలు సహజ ప్రయోగశాలలుగా (Natural laboratories) కూడా పనిచేస్తాయి. వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాలను అధ్యయనం చేయడానికి, పర్యావరణ వ్యవస్థను ధృడంగా (Ecosystem resilience) మార్చడానికి ఇవి ఉపయోగపడతాయి.
CCAMLR వంటి సంస్థలు, అంతర్జాతీయ పర్యావరణ ఒప్పందాల (Global environmental commitments) కింద భారతదేశం ఇలాంటి కార్యక్రమాలకు గట్టి మద్దతు ఇస్తుంది.
4. సవాళ్లు, ముందున్న మార్గం (Limitations and Way Forward)
సముద్ర రక్షిత ప్రాంతాలకు (MPAs) ఎంతో ప్రాముఖ్యత ఉన్నప్పటికీ ఇవి పలు సవాళ్లను ఎదుర్కొంటున్నాయి. రక్షిత ప్రాంతం తక్కువగా ఉండటం, దేశాల మధ్య భౌగోళిక రాజకీయ వివాదాలు (Geopolitical disagreements), చట్టాల అమలులో ఇబ్బందులు లాంటివి ప్రధాన సమస్యలు.
రక్షిత ప్రాంతాలను మరింత విస్తరించాలి. అంతర్జాతీయ సహకారాన్ని (International cooperation) బలోపేతం చేయాల్సిన అవసరం ఉంది. అలాగే వాతావరణ మార్పులకు అనుగుణంగా కొత్త వ్యూహాలను (Climate adaptation strategies) అమలు చేయాలి.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా గ్రీన్ హౌస్ వాయువుల ఉద్గారాలను (Greenhouse gas emissions) తగ్గించడం అత్యంత కీలకం. కేవలం పరిరక్షణ చర్యలతో మాత్రమే వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాన్ని మనం ఆపలేము.
ముగింపు
ఎంపరర్ పెంగ్విన్లు, అంటార్కిటిక్ ఫర్ సీల్ జనాభా తగ్గిపోవడం వాతావరణ మార్పుల తీవ్రతను తెలియజేస్తుంది. ధ్రువ పర్యావరణ వ్యవస్థలు (Polar ecosystems) ఎంత ప్రమాదంలో ఉన్నాయో ఇది స్పష్టం చేస్తోంది. సముద్ర రక్షిత ప్రాంతాల (MPAs) వంటి పరిరక్షణ చర్యలను పటిష్టం చేయాలి. దీనితో పాటు ప్రపంచ దేశాలన్నీ కలిసి వాతావరణ మార్పులపై తక్షణ చర్యలు (Global climate action) తీసుకోవాలి. అప్పుడే అంటార్కిటిక్ జీవవైవిధ్యాన్ని (Antarctic biodiversity) కాపాడుకోగలం, పర్యావరణ సమతుల్యతను (Ecological balance) కాపాడగలం.
ప్రశ్న: భారతదేశంలో ఆర్థిక సమ్మేళనాన్ని (Financial inclusion) విస్తరించడంలో, వ్యవస్థాపకతను (Entrepreneurship) ప్రోత్సహించడంలో ప్రధాన మంత్రి ముద్రా యోజన (Pradhan Mantri MUDRA Yojana – PMMY) కీలక పాత్ర పోషించింది. దీని విజయాలు, పరిమితులను చర్చించండి. (15 మార్కులు)
(జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ II - పాలన, సామాజిక న్యాయం; జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ III - ఆర్థిక వ్యవస్థ, సమ్మిళిత వృద్ధి)
పరిచయం
ప్రభుత్వం 2015లో ప్రధాన మంత్రి ముద్రా యోజనను (Pradhan Mantri MUDRA Yojana – PMMY) ప్రారంభించింది. “నిధులు లేని వారికి నిధులు సమకూర్చడం” (Funding the Unfunded) అనేది దీని ప్రధాన లక్ష్యం. సూక్ష్మ, చిన్న వ్యాపారాలకు (Micro and small enterprises) ఎలాంటి పూచీకత్తు (Collateral-free) లేకుండా రుణాలు ఇవ్వడానికి ఈ పథకాన్ని తీసుకువచ్చారు. గత 11 ఏళ్లలో ఈ పథకం ఎంతో విస్తరించింది. అందరికీ ఆర్థిక సేవలు అందేలా చేయడంలో (Financial inclusion), కొత్త వ్యాపారాలను ప్రోత్సహించడంలో (Entrepreneurship), ఉపాధి అవకాశాలను పెంచడంలో (Employment generation) ఇది ఒక ముఖ్యమైన సాధనంగా మారింది.
ప్రధాన భాగం
1. ముద్రా యోజన ముఖ్య లక్షణాలు, రూపకల్పన (Key Features and Design of PMMY)
ఇది రీఫైనాన్సింగ్ మోడల్ (Refinancing model) ద్వారా పనిచేస్తుంది. ఇందులో బ్యాంకులు, బ్యాంకింగేతర ఆర్థిక సంస్థలు (NBFCs), సూక్ష్మ రుణ సంస్థలకు (MFIs) ముద్రా సంస్థ మద్దతు ఇస్తుంది. తద్వారా ఆయా బ్యాంకులు కార్పొరేట్ కాని, వ్యవసాయేతర వ్యాపారాలకు (Non-corporate, non-farm enterprises) రుణాలు ఇస్తాయి.
వ్యాపార అభివృద్ధి దశను బట్టి ఈ రుణాలను నాలుగు రకాలుగా విభజించారు. అవి:
శిశు (Shishu): ₹50,000 వరకు
కిషోర్ (Kishore): ₹50,000 నుండి ₹5 లక్షల వరకు
తరుణ్ (Tarun): ₹5 నుండి 10 లక్షల వరకు
తరుణ్ ప్లస్ (Tarun Plus): ₹20 లక్షల వరకు
ఈ పథకం కింద ఎలాంటి ఆస్తి తాకట్టు (Collateral-free) లేకుండానే అప్పు ఇస్తారు. రోజువారీ వ్యాపార అవసరాల (Working capital needs) కోసం ముద్రా కార్డు (MUDRA Card) వంటి సౌకర్యాలను కూడా అందిస్తారు.
దుకాణదారులు, వీధి వ్యాపారులు (Vendors), చిన్నపాటి సేవలు అందించే వారికి (Service providers) ఈ రుణాలు సులభంగా అందుతున్నాయి.
2. విజయాలు, ప్రభావం (Achievements and Impact)
ముద్రా యోజన కారణంగా అధికారిక రుణాలు (Formal credit) చాలా మందికి అందుబాటులోకి వచ్చాయి. దీనివల్ల ప్రైవేట్ వడ్డీ వ్యాపారుల (Informal moneylenders) పై ఆధారపడటం బాగా తగ్గింది.
ఈ పథకం ద్వారా లబ్ధి పొందిన వారిలో ఎక్కువ మంది మహిళలే (సుమారు 68-70%) ఉన్నారు. ఇది మహిళలకు ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యాన్ని (Financial independence) ఇస్తుంది. అలాగే నారీ శక్తి (Nari Shakti) లక్ష్యానికి ఊతం ఇస్తుంది.
అంతేకాకుండా, 50% పైగా రుణాలను ఎస్సీ, ఎస్టీ (SC/ST), ఓబీసీ (OBC) వర్గాలకు ఇచ్చారు. ఇది సామాజిక సమానత్వాన్ని (Social equity) పెంచుతుంది.
అసంఘటిత రంగంలో (Informal sector) అట్టడుగు స్థాయిలో వ్యాపారాలను (Grassroots entrepreneurship) అభివృద్ధి చేయడంలో ఈ పథకం కీలక పాత్ర పోషించింది. ఉపాధి అవకాశాలను (Employment generation) కూడా పెంచింది.
చిన్న వ్యాపారాలను బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థతో (Banking system) అనుసంధానించారు. దీనివల్ల ఆ వ్యాపారాలు అధికారిక గుర్తింపు (Formalisation) పొందాయి.
3. పరిమితులు, సవాళ్లు (Limitations and Challenges)
ఈ పథకం విజయవంతమైనప్పటికీ కొన్ని సమస్యలు ఉన్నాయి. ఇచ్చిన రుణాల నాణ్యత (Quality of credit), వ్యాపారాల మనుగడ (Sustainability of enterprises) గురించి ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.
ఎక్కువ మంది కేవలం శిశు (Shishu) విభాగంలోనే రుణాలు తీసుకుంటున్నారు. దీన్ని బట్టి వ్యాపారాల విస్తరణ (Scale-up) చాలా పరిమితంగా ఉందని అర్థం చేసుకోవచ్చు.
రుణాలను సరిగ్గా వాడుకోవడం (Loan utilisation), వాటిని పర్యవేక్షించడం (Monitoring) విషయంలో ఇబ్బందులు ఉన్నాయి. కొంతమంది లబ్ధిదారులకు వ్యాపార నైపుణ్యాలు (Entrepreneurial skills) లేకపోవడం దీనికి ఒక కారణం.
ఆస్తులు తాకట్టు పెట్టుకోకపోవడం (Absence of collateral) వల్ల రుణాల ముప్పు (Credit risk) పెరుగుతుంది. ముఖ్యంగా ఆర్థిక మాంద్యం (Economic downturns) సమయంలో బ్యాంకులు ఇచ్చిన అప్పులు తిరిగి రాక నిరర్థక ఆస్తులు (NPAs) పెరిగే అవకాశం ఉంది.
వ్యాపారాలకు అవసరమైన మార్కెట్ అనుసంధానం (Market linkages), నైపుణ్యాభివృద్ధి (Skill development), మద్దతు సేవలు (Business support services) తగినంతగా లేవు. ఇది వారి దీర్ఘకాలిక వృద్ధిని (Long-term growth) అడ్డుకుంటోంది.
4. ముందున్న మార్గం (Way Forward)
కేవలం అప్పు ఇవ్వడమే కాకుండా వారికి అదనపు మద్దతు (Credit-plus support) ఇవ్వడం చాలా ముఖ్యం. నైపుణ్య శిక్షణ (Skill training), డిజిటల్ అక్షరాస్యత (Digital literacy), మార్కెట్ సదుపాయాలు (Market access) కల్పించాలి.
వ్యాపారులు శిశు (Shishu) దశ నుండి పెద్ద రుణాల వైపు వెళ్లేలా ప్రోత్సహించాలి. అప్పుడే వ్యాపారాలు వృద్ధి చెందుతాయి.
రుణాలను మెరుగ్గా పర్యవేక్షించే వ్యవస్థలు (Monitoring mechanisms) తీసుకురావాలి. డేటా ఆధారంగా రుణాలను అంచనా వేయాలి (Data-driven credit assessment). దీనిద్వారా రుణాలు ఎగవేసే ప్రమాదాన్ని (Defaults) తగ్గించవచ్చు.
స్టార్టప్ ఇండియా (Startup India), స్కిల్ ఇండియా (Skill India), డిజిటల్ ఇండియా (Digital India) వంటి ఇతర పథకాలతో ముద్రా యోజనను అనుసంధానించాలి. ఇలా చేస్తే ఈ పథకం ఫలితాలు మరింత మెరుగ్గా ఉంటాయి.
ముగింపు
అందరికీ రుణాలు సులభంగా అందేలా చేయడంలో (Democratising access to credit), సమ్మిళిత వృద్ధిని (Inclusive growth) పెంచడంలో ముద్రా యోజన (PMMY) కీలక పాత్ర పోషించింది. అయితే, వ్యాపారాలు దీర్ఘకాలం నిలబడాలంటే (Sustainable entrepreneurship) కేవలం అప్పులు పంపిణీ చేస్తే సరిపోదు. రుణాలు ఇవ్వడంతో పాటు వ్యాపారాల సమగ్ర అభివృద్ధికి (Holistic enterprise development) ప్రభుత్వం తగిన చర్యలు తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది.
