Menu

UPSC డైలీ మెయిన్స్ ఆన్సర్ రైటింగ్ ప్రాక్టీస్ – 11th August 2026

ప్రశ్న: భారతదేశంలో న్యాయ ప్రాప్యతను మార్చే సామర్థ్యం ఈ-కోర్ట్స్ మిషన్ మోడ్ ప్రాజెక్ట్‌కు (e-Courts Mission Mode Project) ఉంది. దీని విజయాలు, సవాళ్లను చర్చించండి.

పరిచయం

డిజిటల్ టెక్నాలజీ (Digital technology) ద్వారా భారతీయ న్యాయవ్యవస్థను పౌరులకు మరింత సులభంగా, పారదర్శకంగా, సమర్థవంతంగా చేరువ చేయాలని 2007లో ప్రారంభించిన ఈ-కోర్ట్స్ మిషన్ మోడ్ ప్రాజెక్ట్ (e-Courts Mission Mode Project) లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఈ ప్రాజెక్ట్ మూడవ దశ (Phase III) కాగిత రహిత (Paperless), పరస్పర అనుసంధాన (Interoperable), కృత్రిమ మేధస్సు (AI-assisted) ఆధారిత కోర్టులను సృష్టించాలని లక్ష్యంగా నిర్దేశించుకుంది.

ప్రధాన భాగం

1. మెరుగైన న్యాయ ప్రాప్యత (Access to Justice)

ఆన్‌లైన్ ద్వారా పిటిషన్లు, దరఖాస్తులను దాఖలు చేయడానికి ఈ-ఫైలింగ్ (e-Filing) అనుమతిస్తుంది. ఈ ప్లాట్‌ఫారమ్ ద్వారా కక్షిదారులు 1.25 కోట్లకు పైగా కేసులను దాఖలు చేశారు. వీడియో కాన్ఫరెన్సింగ్ ద్వారా జరిగిన వర్చువల్ విచారణలు (Remote hearings) 4.18 కోట్లను దాటాయి. ఇది కక్షిదారుల ప్రయాణ శ్రమను, ఖర్చును తగ్గిస్తుంది.

2. పారదర్శకత, కేసుల ట్రాకింగ్ (Transparency and Case Tracking)

నేషనల్ జ్యుడిషియల్ డేటా గ్రిడ్ (National Judicial Data Grid) పెండింగ్‌లో ఉన్న, పరిష్కరించిన కేసులపై రియల్ టైమ్ డేటాను (Real-time data) అందిస్తుంది. ఎస్ఎంఎస్ (SMS), ఇమెయిల్ అలర్ట్‌లు, ఈ-కోర్ట్స్ సర్వీసెస్ పోర్టల్ (e-Courts Services Portal), మొబైల్ యాప్ ద్వారా కక్షిదారులు, న్యాయవాదులు తమ కేసుల స్థితిని, కాజ్ లిస్ట్‌లను (Cause lists) సులభంగా తెలుసుకోవచ్చు.

3. పౌరులకు సహాయం (Citizen Assistance)

కేసు వివరాలు, సర్టిఫైడ్ కాపీలు (Certified copies), ఈ-ఫైలింగ్, డిజిటల్ సంతకాలు, న్యాయ సహాయం (Legal aid), వర్చువల్ విచారణలను పొందడంలో కక్షిదారులకు ఈ-సేవా కేంద్రాలు (e-Sewa Kendras) సహాయపడతాయి. ఇది ప్రజల మధ్య ఉన్న డిజిటల్ అంతరాన్ని (Digital divide) తగ్గిస్తుంది.

4. క్రిమినల్ జస్టిస్ అనుసంధానం (Criminal Justice Integration)

ఐసీజేఎస్ (ICJS) కోర్టులను పోలీసులు, జైళ్లు, ప్రాసిక్యూషన్, ఫోరెన్సిక్ (Forensic) సంస్థలతో కలుపుతుంది. ఇది ఎఫ్‌ఐఆర్‌లు (FIRs), ఛార్జ్ షీట్‌లు, ఉత్తర్వులు, నివేదికల వేగవంతమైన మార్పిడిని సులభతరం చేస్తుంది.

5. ఏఐ ఆధారిత ప్రక్రియలు (AI-Assisted Processes)

ట్రాన్స్‌క్రిప్షన్ (Transcription), అనువాదం, న్యాయ పరిశోధన, ఫైలింగ్ పరిశీలన (Filing scrutiny), కాగిత రహిత కోర్టు నిర్వహణలో ఏఐ (AI) సాధనాలు సహాయపడతాయి. ఈ-ఎస్‌సీఆర్ (eSCR) ద్వారా అధికారులు తీర్పులను 18 భారతీయ భాషల్లోకి అనువదిస్తున్నారు.

సవాళ్లు

డిజిటల్ అంతరం (Digital divide), అసమాన మౌలిక సదుపాయాలు, సైబర్ భద్రతా ప్రమాదాలు (Cybersecurity risks), అనువాద కచ్చితత్వం, శిక్షణ లేమి, ఏఐ జవాబుదారీతనం లాంటివి ఇంకా ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి. సాంకేతికత కారణంగా చట్టపరమైన ప్రక్రియ (Due process) లేదా న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రత (Judicial independence) రాజీ పడకూడదు.

ముగింపు: న్యాయ విలువలతో కూడిన సాంకేతికత

వేగవంతమైన, మరింత సమ్మిళితమైన (Inclusive) న్యాయ పంపిణీ (Justice delivery) దిశగా ఈ-కోర్ట్స్ మిషన్ ఒక ముఖ్యమైన అడుగు. అయితే, సాంకేతికతను మానవ పర్యవేక్షణ (Human oversight), చట్టపరమైన రక్షణలు, మౌలిక సదుపాయాలు, డిజిటల్ అక్షరాస్యత (Digital literacy), సంస్థాగత సంస్కరణలతో (Institutional reform) అనుసంధానించడం పైనే దీని విజయం ఆధారపడి ఉంటుంది. డిజిటల్ కోర్టులు న్యాయాన్ని వేగవంతం చేయడమే కాకుండా, పౌరులకు మరింత సులభంగా, పారదర్శకంగా, పౌర-కేంద్రీకృతంగా (Citizen-centred) మార్చాలి.

ప్రశ్న: మక్కా జాయింట్ డిఫెన్స్ అగ్రిమెంట్ (Makkah Joint Defence Agreement) పశ్చిమ ఆసియాలో ఉద్భవిస్తున్న కొత్త ప్రాంతీయ భద్రతా నిర్మాణాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. భారతదేశంపై దీని ప్రభావాలను చర్చించండి.

(జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ II – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు)

పరిచయం

సౌదీ అరేబియా, టర్కియే (Türkiye), పాకిస్థాన్ సంతకం చేసిన మక్కా జాయింట్ డిఫెన్స్ అగ్రిమెంట్ (MJDA) పశ్చిమ ఆసియా (West Asia) భద్రతా రాజకీయాల్లో ఒక ముఖ్యమైన మార్పును సూచిస్తుంది. ఏ ఒక్క సభ్య దేశంపై సాయుధ దాడి జరిగినా దానిని మూడింటిపై జరిగిన దాడిగా పరిగణిస్తామని ఈ ఒప్పందం చెబుతోంది. సంప్రదాయ అమెరికన్ భద్రతా గొడుగును దాటి, ఉమ్మడి నిరోధక (Collective deterrence), ప్రాంతీయ వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి (Regional strategic autonomy) దిశగా ఈ దేశాలు అడుగులు వేస్తున్నాయని ఇది సంకేతం ఇస్తోంది

ప్రధాన భాగం

పశ్చిమ ఆసియాలో ఉద్భవిస్తున్న భద్రతా నిర్మాణం (Emerging Security) Architecture in West Asia

1. ఉమ్మడి భద్రతా చట్రం (Collective defence framework):

ఎంజేడీఏ (MJDA) సూత్రప్రాయంగా నాటోలోని (NATO) ఆర్టికల్ 5 ను పోలి ఉంటుంది. అయినప్పటికీ దీనిని నాటోతో సమానంగా చూడకూడదు, ఎందుకంటే దీని కార్యాచరణ కట్టుబాట్లు (Operational commitments), అమలు విధానాలు ఇంకా అస్పష్టంగానే ఉన్నాయి.

2. సౌదీ భద్రతా వైవిధ్యం (Saudi security diversification):

సౌదీ అరేబియా అమెరికాపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించుకోవాలని కోరుకుంటోంది. అలాగే ఇరాన్ క్షిపణి ముప్పులు (Iranian missile threats), హౌతీ దాడులు (Houthi attacks), ఎర్ర సముద్రంలో (Red Sea) భద్రతా రాహిత్యం, హార్ముజ్ (Hormuz), బాబ్-ఎల్-మండేబ్ (Bab-el-Mandeb) జలసంధుల సమీపంలో ఉన్న నష్టాల నుంచి రక్షణను బలోపేతం చేయాలని చూస్తోంది.

3. టర్కియే ప్రాంతీయ ఆశయాలు (Türkiye’s regional ambitions):

ఈ ఒప్పందం ద్వారా టర్కియే తన డ్రోన్ (Drone), ఏరోస్పేస్ డిఫెన్స్ (Aerospace defence) పరిశ్రమను విస్తరించుకుంటూనే, సౌదీ మూలధనం (Saudi capital), భద్రతా మార్కెట్లకు (Defence markets) ప్రవేశం పొందుతుంది. అలాగే పశ్చిమ ఆసియాలో మరింత ప్రభావాన్ని సాధిస్తుంది.

4. పాకిస్థాన్ వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యత (Pakistan’s strategic relevance):

తన సైనిక సామర్థ్యం (Military capability), అణు సామర్థ్యం, సౌదీ అరేబియాతో ఉన్న సుదీర్ఘ భద్రతా సంబంధాల కారణంగా పాకిస్థాన్ పశ్చిమ ఆసియాలో మళ్లీ ప్రాముఖ్యతను పొందుతోంది.

భారతదేశంపై ప్రభావం (Implications for India)

1. పాకిస్థాన్-టర్కియే-చైనా అక్షం (Pakistan–Türkiye–China axis):

సౌదీ అరేబియా పాకిస్థాన్, టర్కియేతో లోతైన భద్రతా సంబంధాలు పెంచుకుంటోంది. ఈ రెండు దేశాలూ చైనాకు సన్నిహితంగా ఉంటాయి. ఇది భారతదేశ పశ్చిమ సరిహద్దు వెంబడి వ్యూహాత్మక నెట్‌వర్క్‌ను (Strategic network) బలోపేతం చేయవచ్చు.

2. భారత్-సౌదీ సమతుల్యత (India–Saudi balance):

భారతదేశం సౌదీ అరేబియాతో బలమైన ఇంధన, పెట్టుబడి, వ్యూహాత్మక సంబంధాలను కలిగి ఉంది. అయితే పాకిస్థాన్‌పై సౌదీ భద్రతా ఆధారపడటం పెరిగితే, అది ఇస్లామాబాద్‌కు దౌత్యపరమైన ప్రయోజనాన్ని (Diplomatic leverage) ఇస్తుంది. ముఖ్యంగా కాశ్మీర్, ఓఐసీ (Organisation of Islamic Cooperation – OIC) వేదికలపై ఇది ప్రతికూలంగా మారవచ్చు.

3. సైనిక ఆధునీకరణ ఆందోళనలు (Military modernisation concerns):

సౌదీ నిధులు, టర్కియే సాంకేతికత పాకిస్థాన్ డ్రోన్లు, ఫైటర్ జెట్లు, వాయు-రక్షణ వ్యవస్థలను (Air-defence systems) బలోపేతం చేస్తాయి. ఇది భారతదేశ సంప్రదాయ సైనిక అంచనాలను (Conventional military calculations) ప్రభావితం చేస్తుంది.

4. హిందూ మహాసముద్ర భద్రత (Indian Ocean security):

ఒకవేళ ఈ ఒప్పందం సముద్ర భద్రతకు (Maritime security) విస్తరిస్తే, అది పశ్చిమ హిందూ మహాసముద్రంపై ప్రభావం చూపుతుంది. ఆ ప్రాంతంలో భారతదేశం నికర భద్రతా ప్రదాతగా (Net security provider) కొనసాగాలని భావిస్తోంది.

ముందున్న మార్గం (Way Forward)

భారతదేశం ఐఎంఈసీ (IMEC), ఐ2యూ2 (I2U2) భాగస్వామ్యాలను మరింత లోతుగా చేయాలి. చాబహార్ (Chabahar), ఐఎన్‌ఎస్‌టీసీ (INSTC) ని బలోపేతం చేయాలి. యూఏఈ (UAE), ఒమన్, ఖతార్‌తో గల్ఫ్ భాగస్వామ్యాలను (Gulf partnerships) విస్తరించాలి. గ్రీస్, సైప్రస్, అర్మేనియా, ఇజ్రాయెల్‌తో సంబంధాలను మెరుగుపరచుకోవాలి. అలాగే ఆత్మనిర్భర్ భారత్ (Atmanirbhar Bharat) కింద స్వదేశీ రక్షణ సామర్థ్యాలను (Indigenous defence capabilities) వేగవంతం చేయాలి.

ముగింపు

ఎంజేడీఏ (MJDA) తక్షణ సైనిక ముప్పు కాదు, కానీ ఇది ఒక ప్రధాన వ్యూహాత్మక సంకేతం. భారతదేశం తన వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తిని (Strategic autonomy) కాపాడుకుంటూనే, వ్యూహాత్మక సమతుల్యత (Strategic balancing), బలమైన గల్ఫ్ దౌత్యం (Gulf diplomacy), రక్షణ సన్నద్ధత (Defence preparedness), సముద్ర భద్రత (Maritime security) ద్వారా దీనిపై స్పందించాలి.

Enroll Now for Unlimited UPSC Utsav

Start Date

22/03/2026

Timings

08 AM – 4 PM

    Scroll to Top