Menu

UPSC డైలీ మెయిన్స్ ఆన్సర్ రైటింగ్ ప్రాక్టీస్ – 9th July మే 2026

ప్ర. భారత్-ఇండోనేషియా సంబంధాలు నాగరికత, వలసవాద వ్యతిరేక సంఘీభావం నుండి ఇండో-పసిఫిక్ (Indo-Pacific) ప్రాంతంలో వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యంగా మారాయి. ఇటీవల భారత ప్రధానమంత్రి ఇండోనేషియా పర్యటన ప్రాముఖ్యతను చర్చించండి. అలాగే ఈ సంబంధాల్లో ఉన్న సవాళ్లను పరిశీలించండి.

India–Indonesia relations have evolved from civilisational and anti-colonial solidarity to a strategic partnership in the Indo-Pacific. Discuss the significance of the recent Prime Ministerial visit to Indonesia and examine the challenges in the relationship.

(UPSC GS పేపర్ II: అంతర్జాతీయ సంబంధాలు)

పరిచయం

భారత్, ఇండోనేషియా దేశాల మధ్య లోతైన నాగరికత, సముద్ర, వలసవాద వ్యతిరేక సంబంధాలు ఉన్నాయి. 2018లో ఈ రెండు దేశాలు తమ సంబంధాలను సమగ్ర వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యంగా (Comprehensive Strategic Partnership) మార్చుకున్నాయి. ఇటీవల భారత ప్రధానమంత్రి ఇండోనేషియా పర్యటనతో ఈ రెండు దేశాల మధ్య కొత్త అధ్యాయం మొదలైంది. రక్షణ, సముద్ర భద్రత (Maritime security), కీలక ఖనిజాలు (Critical minerals), డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాలు (Digital infrastructure), అంతరిక్షం, వ్యవసాయం, సాంస్కృతిక రంగాలలో పరస్పర సహకారం కొత్త పుంతలు తొక్కింది.

ప్రధాన భాగం

ఈ పర్యటన ప్రాముఖ్యత

  1. రక్షణ, సముద్ర భద్రత
  • రెండు బ్యాటరీల బ్రహ్మోస్ సూపర్‌సోనిక్ క్రూయిజ్ క్షిపణులను (BrahMos supersonic cruise missiles) కొనుగోలు చేయడానికి ఇండోనేషియా 200 మిలియన్ డాలర్ల ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది.
  • అలాగే, భారతదేశపు అస్త్ర గాలి నుండి గాలిలోకి ప్రయోగించే క్షిపణి వ్యవస్థ (Astra air-to-air missile system) కు మొట్టమొదటి ఎగుమతి ఆర్డర్‌ను కూడా ఆ దేశం ఇచ్చింది.
  • సముద్ర రక్షణ, భద్రత విషయంలో రెండు దేశాలు పరస్పర సహకారాన్ని మరింత పెంచుకున్నాయి.
  • మలాకా జలసంధికి (Strait of Malacca) సమీపంలో ఉన్న సబాంగ్ ఓడరేవును (Sabang Port) రెండు దేశాలు సంయుక్తంగా అభివృద్ధి చేయనున్నాయి. ఇది భారతదేశపు సముద్ర నిఘాను (Maritime surveillance), నావికా లాజిస్టిక్స్‌ను (Naval logistics) మెరుగుపరుస్తుంది.
  1. ఇండో-పసిఫిక్, వ్యూహాత్మక కలయిక
  • ఆగ్నేయాసియాలో (Southeast Asia) భారతదేశానికి అత్యంత సమీప సముద్ర పొరుగు దేశం ఇండోనేషియా. భారతదేశపు ‘యాక్ట్ ఈస్ట్ విధానం’ (Act East Policy), ‘సాగర్’ (SAGAR) దార్శనికతలో ఇది ఒక కీలక స్తంభం.
  • గురుగ్రామ్‌లోని ఐఎఫ్‌సి-ఐఓఆర్ (IFC-IOR) కేంద్రంలో ఇండోనేషియా లైజన్ ఆఫీసర్‌ను (Liaison Officer) నియమించారు. దీనివల్ల సముద్ర తీర ప్రాంతాలపై అవగాహన (Maritime domain awareness) పెరుగుతుంది.
  1. కీలక ఖనిజాలు, పారిశ్రామిక సహకారం
  • అరుదైన ఎర్త్ అయస్కాంతాలు (Rare earth magnets), ఉక్కు సరఫరా గొలుసులపై (Steel supply chains) రెండు దేశాలు ఒప్పందాలు చేసుకున్నాయి. అలాగే సెయిల్-ఇండోనేషియా (SAIL-Indonesia) స్టెయిన్‌లెస్-స్టీల్ స్లాబ్ కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని ప్రతిపాదించాయి. ఇవి ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు (EVs), బ్యాటరీలు, ఎలక్ట్రానిక్ వస్తువుల సరఫరా గొలుసులను సురక్షితం చేయడంలో భారతదేశానికి సహాయపడతాయి.
  • దీనివల్ల చైనా ఆధిపత్యంలో ఉన్న ఖనిజ నెట్‌వర్క్‌లపై భారతదేశం ఆధారపడటం తగ్గుతుంది.
  1. సాంకేతికత, అంతరిక్షం, డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్
  • భారతదేశపు ఓఎన్‌డీసీ (ONDC) నమూనాలో ఇండోనేషియా ఓపెన్ నెట్‌వర్క్‌ను (Indonesia Open Network) రూపొందించారు. ఇది భారతదేశపు డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (Digital public infrastructure) విస్తరణను తెలియజేస్తుంది.
  • బియాక్ టెలిమెట్రీ, ట్రాకింగ్, కమాండ్ (Biak Telemetry, Tracking and Command) సౌకర్యాల ద్వారా అంతరిక్ష సహకారాన్ని రెండు దేశాలు విస్తరించాయి.
  1. సాఫ్ట్ పవర్ (Soft Power), విద్య
  • ప్రంబనన్ ఆలయ సముదాయాన్ని (Prambanan Temple Complex) పునరుద్ధరించడంలో భారతదేశం సహాయం చేస్తుంది.
  • 2026-27ను ఠాగూర్-దేవంతర సంవత్సరంగా (Tagore-Dewantara Year) ప్రకటించడం వల్ల రెండు దేశాల మధ్య సాంస్కృతిక దౌత్య సంబంధాలు (Cultural diplomacy) బలోపేతమవుతాయి.
  • ఇండోనేషియాలో ఐఐఎం బెంగళూరు (IIM Bangalore) శాఖను ఏర్పాటు చేయాలని ప్రతిపాదించారు.

సవాళ్లు

  • ఇండోనేషియా ‘బెబాస్-అక్టిఫ్’ (Bebas-Aktif – స్వేచ్ఛా, క్రియాశీల) విదేశీ విధానాన్ని అనుసరిస్తుంది. అందువల్ల, క్వాడ్ (Quad) కూటమి, చైనా వ్యతిరేక కూటముల విషయంలో ఆ దేశం అప్రమత్తంగా వ్యవహరిస్తోంది.
  • రెండు దేశాల మధ్య సుమారు 28–30 బిలియన్ డాలర్ల ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం (Bilateral trade) జరుగుతోంది. అయితే, ఇది ఎక్కువగా ఇండోనేషియాకే లాభదాయకంగా ఉంది.
  • పామాయిల్ (Palm oil), బొగ్గు దిగుమతుల కోసం భారతదేశం ఎక్కువగా ఇండోనేషియాపైనే ఆధారపడుతోంది.
  • ఇండోనేషియా మౌలిక సదుపాయాలు, నికెల్ ఆధారిత ఈవీ సరఫరా గొలుసులలో (Nickel-based EV supply chains) చైనా బలమైన ఉనికిని కలిగి ఉంది. ఇది భారతదేశ ఆర్థిక ప్రభావాన్ని పరిమితం చేస్తోంది.
  • పన్నుేతర అడ్డంకులు (Non-tariff barriers), ద్వైపాక్షిక సమగ్ర ఆర్థిక సహకార ఒప్పందం (CECA) లేకపోవడం వాణిజ్య విస్తరణకు ఆటంకం కలిగిస్తున్నాయి.

ముందున్న మార్గం

  • ఆసియాన్-ఇండియా వస్తు వాణిజ్య ఒప్పందం (AITIGA) సమీక్షను వేగవంతం చేయాలి. అలాగే ద్వైపాక్షిక సమగ్ర ఆర్థిక సహకార ఒప్పందం (CECA) కోసం ప్రయత్నాలు మొదలుపెట్టాలి.
  • ఒక కచ్చితమైన కాలపరిమితిలో (Time-bound framework) సబాంగ్ ఓడరేవును (Sabang Port) అందుబాటులోకి తీసుకురావాలి.
  • నికెల్, అరుదైన ఎర్త్ మూలకాలు (Rare earths), ఈవీ బ్యాటరీల (EV battery) తయారీ రంగాల్లో ఉమ్మడి సంస్థలను (Joint ventures) ఏర్పాటు చేయాలి.
  • సముద్ర సహకారాన్ని మరింత పెంచుకుంటూనే, ఆసియాన్ కేంద్రక (ASEAN Centrality) విధానంలో ఇండోనేషియా పాత్రను భారతదేశం గౌరవించాలి.
  • ఉమ్మడి రక్షణ ఉత్పత్తుల తయారీ (Defence co-production), డిజిటల్ కనెక్టివిటీ, విద్య, సాంస్కృతిక మార్పిడి కార్యక్రమాలను మరింత విస్తరించాలి.

ముగింపు

స్థిరమైన, సమ్మిళిత, నియమాల ఆధారిత (Rules-based) ఇండో-పసిఫిక్ ప్రాంతానికి భారత్-ఇండోనేషియా సంబంధాలు కేంద్ర బిందువు. సముద్ర భద్రత, రక్షణ ఎగుమతులు, కీలక ఖనిజాలు, డిజిటల్ సహకారం, సాంస్కృతిక దౌత్యాలను ఏకం చేయడం ద్వారా రెండు దేశాలు గ్లోబల్ సౌత్ (Global South) సహకారాన్ని బలోపేతం చేయవచ్చు. ఇది భారతదేశపు ‘వికసిత్ భారత్ 2047’ (Viksit Bharat 2047) దార్శనికతకు కూడా మద్దతు ఇస్తుంది.

ప్ర. భారతదేశపు బొమ్మల పరిశ్రమ సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని, ఆధునిక ఉత్పాదకత, ఎగుమతుల పోటీతత్వంతో మేళవించే సామర్థ్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. భారతదేశ బొమ్మల పర్యావరణ వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడంలో ప్రభుత్వ కార్యక్రమాల పాత్రను చర్చించండి.

Q. India’s toy industry reflects the potential of combining cultural heritage with modern manufacturing and export competitiveness. Discuss the role of government initiatives in strengthening India’s toy ecosystem.

 

(GS పేపర్ III: తయారీ రంగం, ఎంఎస్‌ఎంఈలు (MSMEs), ఎగుమతులు, ఆవిష్కరణలు, పారిశ్రామిక విధానం)

పరిచయం

సింధు లోయ నాగరికత నాటి మట్టి బొమ్మల నుండి ఆధునిక స్టెమ్ (STEM), ఎలక్ట్రానిక్ బొమ్మల వరకు భారతదేశ బొమ్మల పరిశ్రమకు దాదాపు 5,000 సంవత్సరాల ఘనమైన వారసత్వం ఉంది. నేడు ఈ రంగం తయారీ (Manufacturing), ఎగుమతులు, ఆవిష్కరణలు, ఉపాధి కల్పనతో పాటు సాంస్కృతిక పరిరక్షణకు విశేషంగా దోహదపడుతోంది.

ప్రధాన భాగం

భారతదేశ బొమ్మల పర్యావరణ వ్యవస్థ వృద్ధి (Growth of India’s Toy Ecosystem)

భారతదేశ బొమ్మల రంగం కింది కారణాల వల్ల గణనీయమైన వృద్ధిని సాధిస్తోంది:

  • పెద్ద వినియోగదారుల మార్కెట్ (Large consumer base): భారతదేశంలో 140 కోట్లకు పైగా జనాభా ఉన్నారు. ఇందులో యువ జనాభా వాటా చాలా ఎక్కువ.
  • పెరుగుతున్న ఆదాయాలు: ప్రజల కొనుగోలు శక్తి (Purchasing power) పెరగడం వల్ల ఆధునిక, విద్యా సంబంధిత బొమ్మలకు డిమాండ్ పెరుగుతోంది.
  • స్టెమ్ (STEM) ఆధారిత అభ్యాసం: తల్లిదండ్రులు విద్యాపరమైన, నైపుణ్యాల ఆధారిత, మేధో వికాస (Cognitive-development) బొమ్మల పట్ల ఆసక్తి చూపుతున్నారు.
  • డిజిటలైజేషన్ (Digitalisation): ఈ-కామర్స్ (E-commerce) ద్వారా బొమ్మల విక్రయాలు సులభతరమయ్యాయి. అలాగే ఏఐ (AI), ఏఆర్ (AR), వీఆర్ (VR) సాంకేతికతలను ఉపయోగించే స్మార్ట్ బొమ్మలకు ప్రజాదరణ పెరుగుతోంది.

ఎగుమతులు, ఆర్థిక పనితీరు

భారతదేశ బొమ్మల ఎగుమతులు అద్భుతమైన వృద్ధిని నమోదు చేశాయి:

  • మొత్తం బొమ్మల ఎగుమతులు 2017–18లోని 152.7 మిలియన్ డాలర్ల నుండి 2025–26 నాటికి 384.7 మిలియన్ డాలర్లకు పెరిగాయి.
  • సాంప్రదాయ, విద్యా సంబంధిత బొమ్మల దిగుమతులు 66% మేర తగ్గాయి.
  • 2017–18లో భారతదేశ బొమ్మల వాణిజ్యంలో 213.01 మిలియన్ డాలర్ల లోటు (Trade deficit) ఉండేది. కానీ 2025–26 నాటికి అది 152 మిలియన్ డాలర్ల వాణిజ్య మిగులు (Trade surplus) సాధించే స్థాయికి చేరుకుంది.
  • ఆటలు, బొమ్మల తయారీ రంగంలో ఉపాధి రెట్టింపు అయింది. 2018–19లో 8,685 మందికి ఉపాధి లభించగా, 2023–24 నాటికి ఆ సంఖ్య 17,693కి పెరిగింది.

ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలు

  • జాతీయ బొమ్మల కార్యాచరణ ప్రణాళిక (National Action Plan for Toys), 2020: భారతీయ సంస్కృతి, విలువలు, చరిత్ర ఆధారంగా తయారు చేసే బొమ్మలను ఇది ప్రోత్సహిస్తుంది.
  • నాణ్యత నియంత్రణ ఉత్తర్వులు (Quality Control Order), 2020: పిల్లల భద్రత కోసం బొమ్మలకు బీఐఎస్ (BIS) ధృవీకరణను ప్రభుత్వం తప్పనిసరి చేసింది.
  • సుంకాల (Tariff) పెంపు: దేశీయ తయారీదారులకు మద్దతు ఇవ్వడానికి ప్రభుత్వం 2023లో బొమ్మలపై ఎంఎఫ్‌ఎన్ (MFN) సుంకాన్ని 70%కి పెంచింది.
  • టాయ్‌కథాన్ (Toycathon), ఇ-టాయ్‌కథాన్: భారతీయ వారసత్వం, అభ్యాస అవసరాలకు అనుగుణంగా వినూత్న బొమ్మల రూపకల్పనను ఇవి ప్రోత్సహిస్తాయి.
  • ఇ-టాయ్స్ ల్యాబ్ (e-Toys Lab): స్వదేశీ ఎలక్ట్రానిక్ బొమ్మల రూపకల్పన, శిక్షణకు ఇది సహాయపడుతుంది.
  • ఒక జిల్లా-ఒక ఉత్పత్తి (ODOP), భౌగోళిక సూచిక (GI Tag): చన్నపట్న బొమ్మలు (Channapatna Toys), తంజావూరు బొమ్మలు, ఇండోర్ తోలు బొమ్మల వంటి సాంప్రదాయ ఉత్పత్తులను ప్రభుత్వం ప్రోత్సహిస్తోంది.
  • జీఎస్టీ (GST) తగ్గింపు: బొమ్మలపై జీఎస్టీని 12% నుంచి 5%కి ప్రభుత్వం తగ్గించింది. దీనివల్ల బొమ్మలు మరింత సరసమైన ధరలకు లభిస్తున్నాయి.
  • ఎగుమతి కేంద్రాలుగా జిల్లాలు: బొమ్మలను ఎగుమతి చేసే సామర్థ్యం ఉన్న 10కి పైగా జిల్లాలను ప్రభుత్వం గుర్తించింది.

సవాళ్లు

  • ప్రపంచ స్థాయి తయారీదారుల నుండి ఎదురవుతున్న తీవ్ర పోటీ.
  • మెరుగైన డిజైన్, బ్రాండింగ్, ప్యాకేజింగ్ అవసరం ఉంది.
  • చేతివృత్తుల వారు, ఎంఎస్‌ఎంఈల (MSMEs) ఉత్పత్తి సామర్థ్యం పరిమితంగా ఉండటం.
  • అంతర్జాతీయ భద్రతా ప్రమాణాలను (Global safety standards) పాటించాల్సి రావడం.
  • స్మార్ట్, ఎలక్ట్రానిక్ బొమ్మల తయారీలో అధునాతన సాంకేతికతను అందిపుచ్చుకోవాల్సిన అవసరం ఉండటం.

ముందున్న మార్గం

  • ఉమ్మడి సౌకర్యాలు, డిజైన్ కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా బొమ్మల క్లస్టర్లను (Toy clusters) బలోపేతం చేయాలి.
  • ఎంఎస్‌ఎంఈలకు (MSMEs) బీఐఎస్ (BIS) ధృవీకరణ పొందడంలో మద్దతును విస్తరించాలి.
  • ఈ-కామర్స్ (E-commerce), ఎగుమతుల ద్వారా భౌగోళిక సూచిక (GI) కలిగిన బొమ్మలను ప్రోత్సహించాలి.
  • స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందాలను (FTAs) ఉపయోగించుకుని, సుంకం లేని (Zero-duty) అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలో ప్రవేశించాలి.
  • స్టెమ్ (STEM), ఎలక్ట్రానిక్, పర్యావరణ అనుకూలమైన (Sustainable) బొమ్మల తయారీని ప్రోత్సహించాలి.

ముగింపు

సాంప్రదాయ హస్తకళను (Traditional craftsmanship), ఆధునిక ఆవిష్కరణలతో మేళవించడం ద్వారా భారతదేశ బొమ్మల పరిశ్రమ “లోకల్ టు గ్లోబల్” (Local to global) దార్శనికతకు ప్రతిరూపంగా నిలుస్తుంది. నిరంతర విధానపరమైన మద్దతు, నాణ్యతా ప్రమాణాలు, ఎగుమతుల ప్రోత్సాహం ద్వారా ఈ రంగం ఆత్మనిర్భర్ భారత్‌ను (Atmanirbhar Bharat) బలోపేతం చేయగలదు. ఉపాధిని సృష్టించడం, సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని సంరక్షించడం ద్వారా వికసిత్ భారత్ 2047 (Viksit Bharat 2047) లక్ష్య సాధనకు ఈ రంగం విశేషంగా దోహదపడుతుంది.

Enroll Now for Unlimited UPSC Utsav

Start Date

22/03/2026

Timings

08 AM – 4 PM

    Scroll to Top