var breakpoints = [{"label":"Desktop","slug":"Desktop","value":"base","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Tablet","slug":"Tablet","value":"1024","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Mobile","slug":"Mobile","value":"767","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true}];
ప్రశ్న. ఆయుర్వేదానికి బలమైన నాగరికత విశ్వసనీయత ఉన్నప్పటికీ, సాంప్రదాయ చైనీస్ వైద్యంతో (Traditional Chinese Medicine) పోలిస్తే ప్రపంచవ్యాప్తంగా దీని ఆమోదం ఇంకా పరిమితంగానే ఉంది. ఆయుర్వేదాన్ని ప్రపంచ స్థాయికి చేర్చడానికి నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog) సూచించిన మార్గదర్శక ప్రణాళిక (Roadmap) ఆధారంగా సవాళ్లను పరిశీలించి, తగిన చర్యలను సూచించండి.
Q. Ayurveda has strong civilisational credibility, yet its global acceptance remains limited compared to Traditional Chinese Medicine. Examine the challenges and suggest measures in light of NITI Aayog’s roadmap for making Ayurveda global. (UPSC GS Paper II: Health, Government Policies, International Cooperation)
(UPSC GS పేపర్ II: ఆరోగ్యం, ప్రభుత్వ విధానాలు, అంతర్జాతీయ సహకారం)
పరిచయం
ఆయుర్వేదం అనేది భారతదేశపు సాంప్రదాయ వైద్య విధానం. ఇది ప్రధానంగా వ్యాధి నివారణ (Preventive care), వ్యక్తిగత, సమగ్ర ఆరోగ్య సంరక్షణపై (Holistic healthcare) దృష్టి పెడుతుంది. “ఆయుర్వేదాన్ని ప్రపంచ స్థాయికి చేర్చే వ్యూహాత్మక మార్గదర్శక ప్రణాళిక” (Strategic Roadmap for Making Ayurveda Global) పేరుతో నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog) ఒక నివేదికను విడుదల చేసింది. 2047 నాటికి ఆయుర్వేదాన్ని ప్రపంచవ్యాప్తంగా నమ్మకమైన ఆరోగ్య సంరక్షణా వ్యవస్థగా మార్చాలని ఈ నివేదిక లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
ప్రధాన భాగం
ప్రస్తుత ప్రపంచ స్థాయి స్థితి (Current Global Position)
ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆయుర్వేద ఉనికి క్రమంగా పెరుగుతోంది.
ఆయుర్వేద ఎగుమతులు 2014లో ఉన్న 1.09 బిలియన్ డాలర్ల నుండి 2023 నాటికి 2.16 బిలియన్ డాలర్లకు పెరిగాయి. ఇవి దాదాపు 150 దేశాలకు చేరుకుంటున్నాయి.
సుమారు 30 దేశాలు ఆయుర్వేదాన్ని అధికారికంగా గుర్తించాయి. దాదాపు 70 దేశాలలో దీనిపై పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయి.
గుజరాత్లోని జామ్నగర్లో ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) ప్రపంచ సాంప్రదాయ ఔషధ కేంద్రాన్ని (Global Traditional Medicine Centre) ఏర్పాటు చేసింది. అలాగే ఆయుర్వేదం, సిద్ధ, యునానీ వైద్య విధానాలను ICD-11 నిఘంటువులో చేర్చారు. ఇవన్నీ అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఆయుర్వేదానికి మరింత గుర్తింపు తెచ్చాయి.
ప్రధాన సవాళ్లు (Key Challenges)
నియంత్రణ లోపాలు (Regulatory Gaps)
చాలా దేశాలు ఆయుర్వేదాన్ని అధికారిక వైద్య విధానంగా గుర్తించడం లేదు. ఒకే విధమైన అంతర్జాతీయ నియంత్రణ ముసాయిదా (International regulatory framework) లేకపోవడం వల్ల దీని వైద్యపరమైన ఆమోదానికి ఆటంకం కలుగుతోంది.
శాస్త్రీయ ఆధారాల కొరత (Evidence Deficit)
ఆయుర్వేదం అనేది వ్యక్తిగత లక్షణాల ఆధారంగా అందించే చికిత్సా విధానాన్ని (Personalised treatment approach) అనుసరిస్తుంది. దీనివల్ల సాంప్రదాయ ర్యాండమైజ్డ్ కంట్రోల్డ్ ట్రయల్స్ (Randomised Controlled Trials – RCTs) నిర్వహించడం కష్టమవుతోంది. ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా దీనిపై ఉన్న శాస్త్రీయ నమ్మకాన్ని ప్రభావితం చేస్తోంది.
పరిమితమైన ప్రపంచస్థాయి సిబ్బంది (Limited Global Workforce)
భారతదేశంలో 3.55 లక్షలకు పైగా ఆయుర్వేద వైద్యులు ఉన్నారు. కానీ వారిలో ఎక్కువ మంది భారతదేశంలోనే ఉంటున్నారు. ఇది అంతర్జాతీయంగా ఆయుర్వేద సేవలను విస్తరించడాన్ని పరిమితం చేస్తోంది.
నాణ్యత, బీమా సమస్యలు (Quality and Insurance Issues)
ఉత్పత్తి ప్రమాణాలు (Manufacturing standards) ఒకేలా లేకపోవడం, కల్తీ ఆందోళనలు, అధిక నియంత్రణ ఖర్చులు ఒక సమస్యగా మారాయి. వీటికి తోడు పరిమితమైన బీమా సౌకర్యం (Insurance coverage) ఆయుర్వేద విశ్వసనీయతను బలహీనపరుస్తున్నాయి.
సాంప్రదాయ చైనీస్ వైద్యం (TCM) నుండి పోటీ
సాంప్రదాయ చైనీస్ వైద్యానికి (Traditional Chinese Medicine) ప్రపంచవ్యాప్తంగా బలమైన లైసెన్సింగ్ విధానం, బీమా సదుపాయం ఉన్నాయి. అంతేకాకుండా, దీనికి విదేశీ కేంద్రాలు, అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలు అదనపు బలాన్ని ఇస్తున్నాయి.
నీతి ఆయోగ్ మార్గదర్శక ప్రణాళిక (NITI Aayog’s Roadmap)
స్వల్పకాలిక లక్ష్యాలు (Short Term)
ప్రభుత్వం ఒక మిషన్ స్టీరింగ్ గ్రూప్ను (Mission Steering Group), గ్లోబల్ ఆయుర్వేద రిజిస్టర్ను ఏర్పాటు చేయాలి. ప్రపంచ సమాచార పోర్టల్ను, WHO-GMP కి సమానమైన ధృవీకరణను (Certification) తీసుకురావాలి. ఎగుమతులపై దృష్టి సారించే ఫార్మాకోపియాను (Pharmacopoeia) రూపొందించాలి.
మధ్యకాలిక లక్ష్యాలు (Medium Term)
ఉత్పత్తుల రిజిస్ట్రేషన్ను, ప్రయోగాత్మక బీమా పథకాలను ప్రోత్సహించాలి. దేశాల మధ్య పరస్పర గుర్తింపు ఒప్పందాలను (Mutual Recognition Arrangements), ఆయుష్ పీఠాలను (Ayush Chairs) ప్రోత్సహించాలి. మెడికల్ వాల్యూ ట్రావెల్ హబ్లను ఏర్పాటు చేయాలి. బహుళ దేశాలలో ప్రయోగాలు (Multi-country trials) నిర్వహించాలి.
దీర్ఘకాలిక లక్ష్యాలు (Long Term)
కనీసం 20 దేశాల జాతీయ ఆరోగ్య వ్యవస్థలలో ఆయుర్వేదాన్ని ఏకీకృతం చేయాలి (Integrate). కనీసం 10 దేశాలలో ఆయుర్వేదానికి బీమా సౌకర్యం కల్పించేలా కృషి చేయాలి.
ముగింపు
ఆయుర్వేద ప్రపంచీకరణకు శాస్త్రీయ ధృవీకరణ (Scientific validation), నాణ్యతా హామీ చాలా అవసరం. వైద్యుల సంచార సౌలభ్యం (Practitioner mobility), నియంత్రణ చట్టాల ఏకీకరణ (Regulatory harmonisation), నమ్మకమైన బ్రాండింగ్ కూడా ఎంతో ముఖ్యం. ప్రభుత్వం ఈ ప్రణాళికను సమర్థవంతంగా అమలు చేస్తే, భారతదేశ సాంప్రదాయ పరిజ్ఞానం సాఫ్ట్ పవర్ (Soft power) గా మారుతుంది. ఇది ఆరోగ్య సంరక్షణ రంగంలో భారతదేశానికి నాయకత్వ స్థానాన్ని అందిస్తుంది.
ప్రశ్న. భారతదేశ పాడి పరిశ్రమ ఆర్థిక వ్యవస్థకు వాతావరణ మార్పు ఒక తీవ్రమైన ముప్పుగా పరిణమిస్తోంది. పాల ఉత్పత్తిపై దీని ప్రభావాన్ని చర్చించండి. అలాగే పశువుల ఉత్పాదకతను, చిన్నకారు రైతుల జీవనోపాధిని రక్షించడానికి వాతావరణ-అనుకూల చర్యలను సూచించండి.
Q. Climate change is emerging as a serious threat to India’s dairy economy. Discuss its impact on milk production and suggest climate-smart measures to protect livestock productivity and smallholder livelihoods.
ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా పాలను ఉత్పత్తి చేసే దేశం భారతదేశం. పాడి పరిశ్రమ లక్షలాది గ్రామీణ కుటుంబాలకు క్రమం తప్పకుండా ఆదాయాన్ని అందిస్తుంది. అయితే ట్రాన్స్-గాంగెటిక్ మైదానాలలో (Trans-Gangetic plains) అత్యధికంగా పాలు ఉత్పత్తి చేసే హర్యానా ప్రాంతంలో పెరుగుతున్న ఉష్ణోగ్రత, తేమ (Humidity), వడగాలులు, బాష్పీభవన-ఉత్స్వేదనం (Evapotranspiration) వల్ల పాల దిగుబడి తగ్గుతోందని ఇటీవల ఒక అధ్యయనం స్పష్టం చేసింది.
ప్రధాన భాగం
ఉష్ణ ఒత్తిడి, పాల దిగుబడి (Heat Stress and Milk Yield)
38°C కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత, 70 శాతం కంటే ఎక్కువ తేమ కలిసినప్పుడు పాల ఉత్పత్తి గణనీయంగా తగ్గుతుంది. పాలిచ్చే జంతువులు తమ శక్తిని పాల ఉత్పత్తికి బదులుగా శరీర ఉష్ణోగ్రత నియంత్రణకు (Body-temperature regulation) మళ్లిస్తాయి. దీనివల్ల వాటికి ఆకలి తగ్గడం, రొప్పుతూ గాలి పీల్చడం, చెమటలు పట్టడం, కార్టిసాల్ స్థాయిలు (Cortisol levels) పెరగడం, పాలు ఇవ్వడంలో ఆటంకాలు ఎదురవుతాయి. తీవ్రమైన వేసవి కాలంలో పాల దిగుబడి 20 నుండి 30 శాతం వరకు పడిపోవచ్చు.
గేదెల్లో ఎక్కువ ముప్పు (Greater Vulnerability of Buffaloes)
గేదెలకు నల్లటి చర్మం ఉండటం వల్ల అవి సూర్యరశ్మిని ఎక్కువగా గ్రహిస్తాయి. అలాగే వాటికి చెమట గ్రంథులు (Sweat glands) తక్కువగా ఉంటాయి. అందువల్ల అవి ఉష్ణోగ్రతకు త్వరగా ప్రభావితం అవుతాయి. సంభావ్య బాష్పీభవన-ఉత్స్వేదనం ఒక యూనిట్ పెరిగితే, గేదె పాల దిగుబడి రోజుకు సుమారు 1.4 లీటర్ల వరకు తగ్గుతుందని అధ్యయనం కనుగొంది.
జాతుల వారీగా ప్రభావం (Breed-Specific Impact)
వడగాలుల సమయంలో సంకరజాతి పశువులు (Cross-bred cattle) కూడా తీవ్రంగా ఇబ్బంది పడతాయి. అయితే సాహివాల్ (Sahiwal), హర్యానా (Hariana) వంటి దేశవాళీ జాతులు (Indigenous breeds) వాతావరణాన్ని మెరుగ్గా తట్టుకుంటాయి. వాటికున్న వదులైన చర్మం, సమర్థవంతంగా చెమట పట్టే విధానం, తక్కువ జీవక్రియ ఉష్ణోగ్రత (Metabolic heat production) దీనికి కారణం. అలాగే ఇవి స్థానిక పరాన్నజీవులు, వ్యాధికారక క్రిములను సమర్థవంతంగా ఎదుర్కొంటాయి.
పాడి పరిశ్రమపై దైహిక ఒత్తిడి (Systemic Dairy Stress)
వాతావరణ మార్పు పశుగ్రాసం పరిమాణాన్ని, నాణ్యతను తగ్గిస్తుంది. అలాగే నీటి కొరతను పెంచుతుంది, వ్యాధుల ప్రమాదాన్ని అధికం చేస్తుంది, దాణా ఖర్చులను పెంచుతుంది. ఇది చిన్నకారు రైతులు, వినియోగదారులు, పోషకాహార భద్రత (Nutrition security), గ్రామీణ ఆదాయంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది. వేడికి సంబంధించిన ఒత్తిడి వల్ల పాడి పరిశ్రమ ఇప్పటికే సుమారు 3.2 మిలియన్ టన్నుల పాలను కోల్పోతోంది. 2050 నాటికి ఈ నష్టం తీవ్రంగా పెరిగే అవకాశం ఉంది.
భవిష్యత్తు కార్యాచరణ
వాతావరణ-అనుకూల పాడి వ్యవస్థలు (Climate-Smart Dairy Systems)
భారతదేశం ఉష్ణోగ్రత-తేమ సూచికను (Temperature-Humidity Index), అలాగే సంభావ్య బాష్పీభవన-ఉత్స్వేదనాన్ని ప్రాంతీయ ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలలో (Early warning systems) అనుసంధానం చేయాలి.
తక్కువ ఖర్చుతో అనుకూలత (Low-Cost Adaptation)
ప్రభుత్వం రైతులను నీడ, గాలి ఆడే సదుపాయం (Ventilation), స్ప్రింక్లర్లు, ఫాగర్లు (Foggers), బురద గుంటలు (Wallowing ponds), మెరుగైన దాణా పద్ధతులను ఉపయోగించేలా ప్రోత్సహించాలి.
పశువుల జాతుల పరిరక్షణ (Breed Resilience)
రాష్ట్రీయ గోకుల్ మిషన్ (Rashtriya Gokul Mission) వంటి కార్యక్రమాల ద్వారా దేశవాళీ, వేడిని తట్టుకునే జాతులను (Thermo-tolerant breeds) మనం సంరక్షించుకోవాలి.
పశుగ్రాసం, పశువైద్య మద్దతు (Fodder and Veterinary Support)
వాతావరణాన్ని తట్టుకునే పశుగ్రాసం, పశుగ్రాస బ్యాంకులు, పశువైద్య సేవల విస్తరణ (Veterinary extension) చేపట్టాలి. అలాగే రైతులకు తగిన శిక్షణ అందించడం చాలా అవసరం.
ముగింపు
భారతదేశ పాడి విధానం కేవలం ఉత్పాదకతపై మాత్రమే దృష్టి పెట్టే ప్రణాళిక నుండి, వాతావరణాన్ని తట్టుకునే పశు నిర్వహణ (Resilience-oriented livestock management) వైపు మారాలి. వేడెక్కుతున్న ప్రపంచంలో పాల ఉత్పత్తిని నిలకడగా కొనసాగించాలంటే చిన్నకారు రైతులను రక్షించాలి. దేశవాళీ జాతులను సంరక్షించాలి. అలాగే వాతావరణ-అనుకూల పాడి వ్యవస్థలను (Climate-smart dairy systems) నిర్మించడం ఎంతో ముఖ్యం.
var elementorFrontendConfig = {"environmentMode":{"edit":false,"wpPreview":false,"isScriptDebug":false},"i18n":{"shareOnFacebook":"Share on Facebook","shareOnTwitter":"Share on Twitter","pinIt":"Pin it","download":"Download","downloadImage":"Download image","fullscreen":"Fullscreen","zoom":"Zoom","share":"Share","playVideo":"Play Video","previous":"Previous","next":"Next","close":"Close","a11yCarouselPrevSlideMessage":"Previous slide","a11yCarouselNextSlideMessage":"Next slide","a11yCarouselFirstSlideMessage":"This is the first slide","a11yCarouselLastSlideMessage":"This is the last slide","a11yCarouselPaginationBulletMessage":"Go to slide"},"is_rtl":false,"breakpoints":{"xs":0,"sm":480,"md":768,"lg":1025,"xl":1440,"xxl":1600},"responsive":{"breakpoints":{"mobile":{"label":"Mobile Portrait","value":767,"default_value":767,"direction":"max","is_enabled":true},"mobile_extra":{"label":"Mobile Landscape","value":880,"default_value":880,"direction":"max","is_enabled":false},"tablet":{"label":"Tablet Portrait","value":1024,"default_value":1024,"direction":"max","is_enabled":true},"tablet_extra":{"label":"Tablet Landscape","value":1200,"default_value":1200,"direction":"max","is_enabled":false},"laptop":{"label":"Laptop","value":1366,"default_value":1366,"direction":"max","is_enabled":false},"widescreen":{"label":"Widescreen","value":2400,"default_value":2400,"direction":"min","is_enabled":false}},"hasCustomBreakpoints":false},"version":"4.1.1","is_static":false,"experimentalFeatures":{"e_font_icon_svg":true,"additional_custom_breakpoints":true,"container":true,"e_optimized_markup":true,"theme_builder_v2":true,"e_pro_free_trial_popup":true,"nested-elements":true,"e_atomic_elements":true,"atomic_widgets_should_enforce_capabilities":true,"editor_mcp":true,"e_bc_migrations":true,"e_editor_design_system_panel":true,"e_classes":true,"global_classes_should_enforce_capabilities":true,"e_variables":true,"e_variables_manager":true,"e_opt_in_v4_page":true,"e_opt_in_v4":true,"e_components":true,"e_interactions":true,"e_widget_creation":true,"import-export-customization":true,"e_pro_atomic_form":true,"mega-menu":true,"e_pro_variables":true,"e_pro_interactions":true},"urls":{"assets":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/plugins\/elementor\/assets\/","ajaxurl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-admin\/admin-ajax.php","uploadUrl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads"},"nonces":{"floatingButtonsClickTracking":"761a002490","atomicFormsSendForm":"7927ec1912"},"swiperClass":"swiper","settings":{"page":[],"editorPreferences":[]},"kit":{"active_breakpoints":["viewport_mobile","viewport_tablet"],"global_image_lightbox":"yes","lightbox_enable_counter":"yes","lightbox_enable_fullscreen":"yes","lightbox_enable_zoom":"yes","lightbox_enable_share":"yes","lightbox_title_src":"title","lightbox_description_src":"description"},"post":{"id":7734,"title":"UPSC%20GS%20Paper%20III%20%7C%20UPSC%20Mains%20%7C%20KPIAS%20Academy","excerpt":"","featuredImage":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/upsc-mains-current-affairs-7th-july-2026-kpias-academy-1024x512.webp"}};
//# sourceURL=elementor-frontend-js-before
window.dFlipLocation = 'https://telugu.kpiasacademy.com/wp-content/plugins/3d-flipbook-dflip-lite/assets/';
window.dFlipWPGlobal = {"text":{"toggleSound":"Turn on\/off Sound","toggleThumbnails":"Toggle Thumbnails","toggleOutline":"Toggle Outline\/Bookmark","previousPage":"Previous Page","nextPage":"Next Page","toggleFullscreen":"Toggle Fullscreen","zoomIn":"Zoom In","zoomOut":"Zoom Out","toggleHelp":"Toggle Help","singlePageMode":"Single Page Mode","doublePageMode":"Double Page Mode","downloadPDFFile":"Download PDF File","gotoFirstPage":"Goto First Page","gotoLastPage":"Goto Last Page","share":"Share","mailSubject":"I wanted you to see this FlipBook","mailBody":"Check out this site {{url}}","loading":"DearFlip: Loading "},"viewerType":"flipbook","moreControls":"download,pageMode,startPage,endPage,sound","hideControls":"","scrollWheel":"false","backgroundColor":"#777","backgroundImage":"","height":"auto","paddingLeft":"20","paddingRight":"20","controlsPosition":"bottom","duration":800,"soundEnable":"true","enableDownload":"true","showSearchControl":"false","showPrintControl":"false","enableAnnotation":false,"enableAnalytics":"false","webgl":"true","hard":"none","maxTextureSize":"1600","rangeChunkSize":"524288","zoomRatio":1.5,"stiffness":3,"pageMode":"0","singlePageMode":"0","pageSize":"0","autoPlay":"false","autoPlayDuration":5000,"autoPlayStart":"false","linkTarget":"2","sharePrefix":"flipbook-"};
document.addEventListener("click", function(e) {
let link = e.target.closest(".elementskit-megamenu-panel a");
if (link) {
e.preventDefault();
window.location.href = link.href;
}
});
