ఆవశ్యకత: పేపర్-III: భారతీయ సమాజం, రాజ్యాంగం, పరిపాలన.
ప్రిలిమ్స్ కోసం:
యంగ్ ఇండియా ఇంటిగ్రేటెడ్ రెసిడెన్షియల్ స్కూల్స్ (Young India Integrated Residential Schools), వైఐఐఆర్ఎస్ (YIIRS), ఆసియన్ డెవలప్మెంట్ బ్యాంక్ (Asian Development Bank), ఆసియన్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ ఇన్వెస్ట్మెంట్ బ్యాంక్ (Asian Infrastructure Investment Bank), ఆర్థిక వ్యవహారాల శాఖ (Department of Economic Affairs), ఎఫ్ఆర్బీఎం చట్టం (FRBM Act), 50 ఏళ్ల వడ్డీ లేని రుణాలు (50-year Interest-Free Loans), మానవ వనరుల అభివృద్ధి (Human Resource Development), ఎస్సీ/ఎస్టీ/బీసీ/మైనారిటీ విద్య (SC/ST/BC/Minority Education).
మెయిన్స్ కోసం:
విద్యా మౌలిక సదుపాయాలు (Education Infrastructure), సామాజిక సమ్మిళిత అభివృద్ధి (Socially Inclusive Development), బహుపాక్షిక నిధులు (Multilateral Funding), ఆర్థిక సమాఖ్య విధానం (Fiscal Federalism), మూలధన వ్యయం (Capital Expenditure), మానవ మూలధన ఏర్పాటు (Human Capital Formation), విద్యా సాధికారత (Educational Empowerment), రాష్ట్ర ఆర్థిక పరిస్థితి (State Finances), సంక్షేమం, అభివృద్ధి (Welfare and Development).
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది? (Why in News?)
రెండు ప్రధాన విద్యా మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టుల (Education infrastructure projects) కోసం తెలంగాణ రాష్ట్రం చేసిన ప్రతిపాదనను కేంద్రం ఆమోదించింది. ఈ ప్రాజెక్టుల కోసం ఆసియన్ డెవలప్మెంట్ బ్యాంక్ (ADB), ఆసియన్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ ఇన్వెస్ట్మెంట్ బ్యాంక్ (AIIB) నుంచి బహుపాక్షిక నిధులను (Multilateral funding) తెలంగాణ తీసుకుంటుంది.
ఈ ప్రాజెక్టులు పాఠశాల మౌలిక సదుపాయాలను బలోపేతం చేస్తాయి. మెరుగైన విద్యను అందరికీ అందుబాటులోకి తీసుకువస్తాయి. తెలంగాణలోని ఎస్సీ (SC), ఎస్టీ (ST), బీసీ (BC), మైనారిటీ (Minority) వర్గాల విద్యా సాధికారతకు (Educational empowerment) ఇవి మద్దతు ఇస్తాయి. అందువల్ల కేంద్రం ఇచ్చిన ఈ ఆమోదం చాలా ముఖ్యమైనది.
కేంద్రం దేనికి ఆమోదం తెలిపింది? (What has the Centre Approved?)
రెండు ప్రధాన ప్రాజెక్టులకు విదేశీ నిధులను (External funding) కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ (Union Finance Ministry) పరిధిలోని ఆర్థిక వ్యవహారాల శాఖ (Department of Economic Affairs) ఆమోదించింది.
- ఏడీబీ (ADB) సహాయంతో యంగ్ ఇండియా ఇంటిగ్రేటెడ్ రెసిడెన్షియల్ స్కూల్స్ ప్రాజెక్టు కోసం రూ.4,049.11 కోట్లు ఆమోదించింది.
- ఏఐఐబీ (AIIB) మద్దతుతో తెలంగాణ ఎడ్యుకేషన్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ అప్గ్రేడేషన్ మిషన్ కోసం రూ.4,903.44 కోట్లు ఆమోదించింది.
ఉప ముఖ్యమంత్రి మల్లు భట్టి విక్రమార్క న్యూఢిల్లీలో కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ను కలిశారు. ఈ అనుమతులు మంజూరు చేసినందుకు కేంద్రానికి ఆయన ధన్యవాదాలు తెలిపారు.
యంగ్ ఇండియా ఇంటిగ్రేటెడ్ రెసిడెన్షియల్ స్కూల్స్ గురించి (About Young India Integrated Residential Schools)
- నాణ్యమైన విద్యను అందించే ప్రధాన విద్యాసంస్థలుగా యంగ్ ఇండియా ఇంటిగ్రేటెడ్ రెసిడెన్షియల్ స్కూల్స్ను (YIIRS) ప్రభుత్వం ప్లాన్ చేస్తోంది.
- విద్యార్థులకు ప్రపంచ స్థాయి విద్యను అందించాలని ఈ ప్రాజెక్ట్ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
- కింది వర్గాల విద్యా సాధికారతతో ఇది ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది:
- ఎస్సీ (SC) వర్గాలు
- ఎస్టీ (ST) వర్గాలు
- బీసీ (BC) వర్గాలు
- మైనారిటీ (Minority) వర్గాలు
- తెలంగాణ ప్రభుత్వం మానవ వనరుల అభివృద్ధి (Human resource development), సమ్మిళిత వృద్ధిపై (Inclusive growth) విస్తృతంగా దృష్టి పెట్టింది. ఈ ప్రాజెక్ట్ అందులో ఒక భాగం.
తెలంగాణ ఎడ్యుకేషన్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ అప్గ్రేడేషన్ మిషన్ (Telangana Education Infrastructure Upgradation Mission)
- తెలంగాణ అంతటా విద్యా మౌలిక సదుపాయాలను బలోపేతం చేయాలని ఈ మిషన్ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
- ఇది కింది వాటికి మద్దతు ఇస్తుందని ప్రభుత్వం ఆశిస్తోంది:
- పాఠశాల మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి
- మెరుగైన అభ్యసన సదుపాయాలు (Learning facilities)
- నాణ్యమైన విద్యకు మెరుగైన ప్రాప్యత (Access)
- దీర్ఘకాలిక మానవ మూలధన ఏర్పాటు (Human capital formation)
- ఏఐఐబీ (AIIB) నిధుల ద్వారా ఈ ప్రాజెక్టుకు మద్దతు లభిస్తుంది.
ఏడీబీ, ఏఐఐబీ పాత్ర (Role of ADB and AIIB)
ఆసియన్ డెవలప్మెంట్ బ్యాంక్ (ADB)
- ఏడీబీ ఒక బహుపాక్షిక అభివృద్ధి బ్యాంకు (Multilateral development bank).
- మౌలిక సదుపాయాలు, విద్య, ఆరోగ్యం, పేదరిక నిర్మూలన (Poverty reduction) లాంటి రంగాల్లో ఇది అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులకు మద్దతు ఇస్తుంది.
- ప్రస్తుత సందర్భంలో, యంగ్ ఇండియా (YIIRS) ప్రాజెక్టుకు ఏడీబీ సహాయం అందిస్తుంది.
ఆసియన్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ ఇన్వెస్ట్మెంట్ బ్యాంక్ (AIIB)
- ఏఐఐబీ ఒక బహుపాక్షిక ఆర్థిక సంస్థ. ఇది ప్రధానంగా మౌలిక సదుపాయాలు, సుస్థిర అభివృద్ధిపై (Sustainable development) దృష్టి పెడుతుంది.
- దీని మద్దతును తెలంగాణ ఎడ్యుకేషన్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ అప్గ్రేడేషన్ మిషన్ కోసం ఉపయోగిస్తారు.
ఎఫ్ఆర్బీఎం మినహాయింపు డిమాండ్ (FRBM Exemption Demand)
- ఎఫ్ఆర్బీఎం (FRBM) చట్టం (ఆర్థిక బాధ్యత, బడ్జెట్ నిర్వహణ చట్టం) కింద రాష్ట్ర రుణ పరిమితుల (Borrowing limits) నుంచి ఏడీబీ, ఏఐఐబీ రుణాలకు మినహాయింపు ఇవ్వాలని తెలంగాణ ప్రభుత్వం కేంద్రాన్ని కోరింది.
- ఈ రుణాలు సాధారణ రోజువారీ ఖర్చుల (Routine expenditure) కోసం తీసుకుంటున్నవి కావని రాష్ట్రం వాదించింది. ఇవి విద్య, మానవ వనరుల అభివృద్ధి, సామాజిక సాధికారత (Social empowerment) రంగాలలో చేస్తున్న దీర్ఘకాలిక మూలధన పెట్టుబడులు (Capital investments) అని ప్రభుత్వం స్పష్టం చేసింది.
- ఒక రాష్ట్రం ఎంత మేర అప్పు చేయవచ్చో ఎఫ్ఆర్బీఎం పరిమితులు నిర్దేశిస్తాయి కాబట్టి ఈ డిమాండ్ చాలా ముఖ్యం. రుణ పరిమితి నుండి ఈ విద్యా సంబంధిత రుణాలను మినహాయిస్తే, అభివృద్ధి ఖర్చుల కోసం తెలంగాణకు మరింత ఆర్థిక వెసులుబాటు (Fiscal space) లభిస్తుంది.
ఆసియన్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ ఇన్వెస్ట్మెంట్ బ్యాంక్ (AIIB)
|
రాష్ట్రాలకు 50 ఏళ్ల వడ్డీ లేని రుణాలు (50-Year Interest-Free Loans to States)
- రాష్ట్రాలకు 50 ఏళ్ల పాటు వడ్డీ లేని రుణాలను (Interest-free loans) అందిస్తున్నందుకు ఉప ముఖ్యమంత్రి కేంద్రానికి ధన్యవాదాలు తెలిపారు.
- ఈ మద్దతు కింద 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో తెలంగాణ ఇప్పటికే రూ.4,208 కోట్లు అందుకుంది.
- అభివృద్ధి పనులు, సంక్షేమ కార్యక్రమాలను కొనసాగించడానికి మరింత ఆర్థిక సహాయం అందించాలని రాష్ట్రం కోరింది.
మానవ వనరుల అభివృద్ధితో అనుసంధానం (Link with Human Resource Development)
తెలంగాణ ప్రభుత్వం కింది ప్రధాన కార్యక్రమాలను కూడా చేపడుతోంది:
- జిల్లా స్థాయిలో కొత్త వైద్య కళాశాలల (Medical colleges) ఏర్పాటు.
- గ్రామీణ ఆరోగ్య సేవలను విస్తరించడం.
- విద్యా మౌలిక సదుపాయాలను బలోపేతం చేయడం.
- విద్య, ఆరోగ్యం, గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాల్లో పెట్టుబడులు పెట్టడం.
ఈ కార్యక్రమాలు సుస్థిరమైన, సామాజికంగా సమ్మిళితమైన అభివృద్ధికి (Socially inclusive development) దోహదం చేస్తాయని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది.
తెలంగాణ ఆర్థిక నేపథ్యం (Fiscal Context of Telangana)
కొత్తగా ఏర్పడిన రాష్ట్రాల్లో వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న రాష్ట్రాల్లో తాము కూడా ఒకరిమి అని తెలంగాణ పేర్కొంది.
అయినప్పటికీ, రాష్ట్రం కింది కారణాల వల్ల ఆర్థిక ఒత్తిడిని (Financial pressure) ఎదుర్కొంటోంది:
- 2014, 2023 మధ్య కాలంలో స్పెషల్ పర్పస్ వెహికల్స్ (Special Purpose Vehicles) ద్వారా చేసిన అప్పులు.
- ఆ అప్పుల తిరిగి చెల్లింపు (Repayment) బాధ్యతలు.
- సంక్షేమ, అభివృద్ధి కార్యక్రమాల కోసం నిరంతరం కొనసాగుతున్న ఖర్చులు.
ఇలాంటి సవాళ్లు ఉన్నప్పటికీ, విద్య, ఆరోగ్యం, గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాలు, మానవ వనరుల అభివృద్ధిలో ప్రభుత్వం పెట్టుబడులను కొనసాగిస్తోంది.
సవాళ్లు (Challenges)
- విదేశీ రుణాలను (External loans) సక్రమంగా వినియోగించాలి. తిరిగి చెల్లించడానికి సరైన ప్రణాళిక ఉండాలి.
- ఎఫ్ఆర్బీఎం పరిమితులు రాష్ట్రం అప్పు తీసుకునే అవకాశాన్ని (Borrowing space) పరిమితం చేయవచ్చు.
- ప్రాజెక్ట్ అమలులో జాప్యం జరగకుండా చూడాలి. అలాగే ఖర్చు పెరగకుండా (Cost escalation) నివారించాలి.
- మౌలిక సదుపాయాల నాణ్యత అభ్యసన ఫలితాలకు (Educational outcomes) సరిపోలేలా ఉండాలి.
- రెసిడెన్షియల్ పాఠశాలలకు శిక్షణ పొందిన ఉపాధ్యాయులు, మంచి యాజమాన్యం (Management), విద్యార్థులకు మద్దతు ఇచ్చే వ్యవస్థలు అవసరం.
- రాష్ట్ర విభాగాలు, కేంద్రం, బహుపాక్షిక ఏజెన్సీల (Multilateral agencies) మధ్య సమన్వయం సంక్లిష్టంగా మారవచ్చు.
- గత అప్పుల వల్ల ఏర్పడిన ఆర్థిక ఒత్తిడి భవిష్యత్తులో ఖర్చు చేసే సామర్థ్యాన్ని ప్రభావితం చేయవచ్చు.
భవిష్యత్తు కార్యాచరణ (Way Forward)
- ఏడీబీ, ఏఐఐబీ నిధులను పారదర్శకంగా వినియోగించేలా చూడాలి.
- ప్రాజెక్టుల పర్యవేక్షణ కోసం బలమైన యంత్రాంగాలను సిద్ధం చేయాలి.
- మౌలిక సదుపాయాల పెట్టుబడులను అభ్యసన ఫలితాలతో (Learning outcomes) అనుసంధానించాలి.
- ఉపాధ్యాయుల నియామకం, శిక్షణ, విద్యార్థుల సంక్షేమంపై దృష్టి పెట్టాలి.
- పాఠశాల భవనాలు, సదుపాయాలను సకాలంలో పూర్తి చేయాలి.
- రెసిడెన్షియల్ పాఠశాలల్లో సాంకేతికతను, డిజిటల్ లెర్నింగ్ సాధనాలను (Digital learning tools) ఉపయోగించాలి.
- ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీ, మైనారిటీ విద్యార్థులకు ప్రత్యేక మద్దతు అందించాలి.
- అభివృద్ధి ఖర్చులను కాపాడుతూనే ఆర్థిక క్రమశిక్షణను (Fiscal discipline) పాటించాలి.
- విద్య, మౌలిక సదుపాయాల నిధుల కోసం కేంద్ర-రాష్ట్రాల మధ్య సమన్వయాన్ని బలోపేతం చేయాలి.
ముగింపు (Conclusion)
ఏడీబీ, ఏఐఐబీ నిధులకు కేంద్రం ఆమోదం తెలపడం వల్ల తెలంగాణ విద్యా మౌలిక సదుపాయాలు బలోపేతం అవుతాయి. యంగ్ ఇండియా ఇంటిగ్రేటెడ్ రెసిడెన్షియల్ స్కూల్స్, మౌలిక సదుపాయాల మిషన్ నాణ్యమైన విద్యను, సామాజిక సమ్మిళితాన్ని (Social inclusion) ప్రోత్సహించగలవు. ఈ ప్రాజెక్టులు మానవ వనరుల అభివృద్ధికి, దీర్ఘకాలిక వృద్ధికి మద్దతు ఇస్తాయి. ప్రాజెక్టులను సకాలంలో అమలు చేయడం, నిధులను పారదర్శకంగా వాడటం, బలమైన విద్యాపరమైన మద్దతు (Academic support) అందించడంపై ఈ ప్రాజెక్టుల విజయం ఆధారపడి ఉంటుంది.
యూపీఎస్సీ గత సంవత్సరాల ప్రశ్న (UPSC PYQ)
ప్ర. ఆసియన్ డెవలప్మెంట్ బ్యాంక్ (Asian Development Bank) ప్రధాన కార్యాలయం ఎక్కడ ఉంది? [CAPF – 2008]
ఎ. జకార్తా
బి. మనీలా
సి. సింగపూర్
డి. బ్యాంకాక్
జవాబు: బి
వివరణ (Explanation)
- ఆసియన్ డెవలప్మెంట్ బ్యాంక్ (ADB) ప్రధాన కార్యాలయం ఫిలిప్పీన్స్లోని మనీలాలో ఉంది.
- ఇది ఒక బహుపాక్షిక అభివృద్ధి బ్యాంకు. దీనిని 1966లో స్థాపించారు.
- ఆసియా-పసిఫిక్ ప్రాంతంలో సమ్మిళిత, సుస్థిర అభివృద్ధిని (Inclusive and sustainable development) ప్రోత్సహించడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం.
అదనపు సమాచారం (Additional Information)
- పూర్తి పేరు: ఆసియన్ డెవలప్మెంట్ బ్యాంక్
- ప్రధాన కార్యాలయం: మనీలా, ఫిలిప్పీన్స్
- స్థాపన: 19 డిసెంబర్ 1966
- సభ్యులు: 69
- ప్రధాన వాటాదారులు: జపాన్, అమెరికా, చైనా, భారతదేశం, ఆస్ట్రేలియా
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
1. తెలంగాణ కోసం కేంద్రం దేనికి ఆమోదం తెలిపింది?
తెలంగాణలోని రెండు ప్రధాన విద్యా ప్రాజెక్టుల కోసం ఏడీబీ (ADB), ఏఐఐబీ (AIIB) నుండి విదేశీ బహుపాక్షిక నిధులకు (External multilateral funding) కేంద్రం ఆమోదం తెలిపింది.
2. యంగ్ ఇండియా (YIIRS) కోసం ఎంత నిధులు ఆమోదించారు?
ఏడీబీ సహాయం ద్వారా యంగ్ ఇండియా ఇంటిగ్రేటెడ్ రెసిడెన్షియల్ స్కూల్స్ ప్రాజెక్ట్ కోసం రూ.4,049.11 కోట్లను కేంద్రం ఆమోదించింది.
3. తెలంగాణ ఎడ్యుకేషన్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ అప్గ్రేడేషన్ మిషన్ అంటే ఏమిటి?
ఇది తెలంగాణలో విద్యా మౌలిక సదుపాయాలను బలోపేతం చేయడానికి ఉద్దేశించిన ప్రాజెక్ట్. దీనికి ఏఐఐబీ నుండి రూ.4,903.44 కోట్ల నిధుల మద్దతు లభిస్తుంది.
4. ఎఫ్ఆర్బీఎం (FRBM) అంటే ఏమిటి?
ఎఫ్ఆర్బీఎం అంటే ఆర్థిక బాధ్యత, బడ్జెట్ నిర్వహణ (Fiscal Responsibility and Budget Management). ఇది ప్రభుత్వం తీసుకునే అప్పులకు, ద్రవ్య లోటుకు (Fiscal deficit) పరిమితులను నిర్ణయిస్తుంది.
5. తెలంగాణ ఎఫ్ఆర్బీఎం మినహాయింపు ఎందుకు కోరింది?
ఏడీబీ, ఏఐఐబీ రుణాలు రోజువారీ ఖర్చులు కావని తెలంగాణ వాదించింది. ఇవి విద్య, మానవ వనరుల అభివృద్ధిలో చేస్తున్న దీర్ఘకాలిక మూలధన పెట్టుబడులు (Long-term capital investments) అని పేర్కొంది. అందువల్ల ఆ రుణాలకు మినహాయింపు ఇవ్వాలని కోరింది.
మూలం: డెక్కన్ క్రానికల్
ఆవశ్యకత: యూపీఎస్సీ జీఎస్ పేపర్ III: ఆర్థిక వ్యవస్థ, వ్యవసాయం, పంట వ్యాధులు, ఆహార భద్రత, చీడపీడల నిర్వహణ, సుస్థిర వ్యవసాయం.
ప్రిలిమ్స్ కోసం:
సదరన్ రైస్ బ్లాక్-స్ట్రీక్డ్ డ్వార్ఫ్ వైరస్ (Southern Rice Black-Streaked Dwarf Virus), వైట్-బ్యాక్డ్ ప్లాంట్ హాప్పర్ (White-backed Plant Hopper), వరి కురచ తెగులు (Paddy Dwarfing Disease), పీఏయూ లూథియానా (PAU Ludhiana), ఇన్సెక్ట్ వెక్టర్ (Insect Vector), పర్సిస్టెంట్ ప్రొపగేటివ్ ట్రాన్స్మిషన్ (Persistent Propagative Transmission), పసుపు రంగు కాంతి ఉచ్చు (Yellow-light Trap), ప్రత్యామ్నాయ గడ్డి ఆతిథ్య మొక్కలు (Alternate Grassy Hosts), వరి నారుమడి (Paddy Nursery), నాట్లు వేసే సమయం (Transplantation Schedule).
మెయిన్స్ కోసం:
పంట వ్యాధుల నిర్వహణ (Crop disease management), రైతుల జీవనోపాధి భద్రత (Farmer livelihood security), ముందస్తు వ్యవసాయ చర్యలు (Preventive agriculture), చీడపీడల నిఘా (Pest surveillance), ఒకే పంట వేయడం వల్ల వచ్చే ముప్పు (Monocropping risk), వ్యవసాయ విస్తరణ (Agricultural extension), వాతావరణ అనుకూల వ్యవసాయం (Climate-resilient farming), ఆహార భద్రత (Food security).
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది? (Why in News?)
- వరి విత్తే కాలానికి ముందు పంజాబ్ రైతులను వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలు మళ్లీ హెచ్చరించారు. పదే పదే దాడి చేస్తున్న వరి కురచ తెగులు (Paddy dwarfing disease) గురించి వారు వివరించారు.
- ఈ వ్యాధి సదరన్ రైస్ బ్లాక్-స్ట్రీక్డ్ డ్వార్ఫ్ వైరస్ (Southern Rice Black-Streaked Dwarf Virus) తో ముడిపడి ఉంది. వైట్-బ్యాక్డ్ ప్లాంట్ హాప్పర్ (White-backed plant hopper) అనే కీటం దీనిని వ్యాప్తి చేస్తుంది. దీన్ని పంజాబ్లో 2022లో మొదటిసారిగా గుర్తించారు. ఇటీవలి కాలంలో పలు జిల్లాల్లో ఇది మళ్లీ కనిపిస్తోంది.
వరి కురచ తెగులు అంటే ఏమిటి? (What is Paddy Dwarfing Disease?)
- వరి కురచ తెగులు అనేది వరి మొక్కలకు వచ్చే ఒక వైరల్ వ్యాధి (Viral disease). ఇది మొక్కల పెరుగుదలను తీవ్రంగా తగ్గిస్తుంది. గింజలు ఏర్పడే ప్రక్రియను దెబ్బతీస్తుంది.
- నాట్లు వేసిన (Transplantation) ఒక నెల తర్వాత ఈ వ్యాధి లక్షణాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. ఆ సమయానికి సమయం మించిపోతుంది. రైతులు మళ్లీ కొత్తగా వరి నాట్లు వేయలేరు. అందువల్ల ఇది చాలా ప్రమాదకరం.
- వైరస్ మొక్కలోకి ప్రవేశించిన తర్వాత వ్యాధిని నేరుగా నయం చేయలేము. అందువల్ల, వ్యాధిని మోసుకువచ్చే కీటకాన్ని (Insect vector) ముందుగానే నియంత్రించడం, ముందస్తు నివారణ చర్యలు చేపట్టడం అత్యంత ముఖ్యం.
వ్యాధికి కారణం (Cause of the Disease)
- సదరన్ రైస్ బ్లాక్-స్ట్రీక్డ్ డ్వార్ఫ్ వైరస్ కారణంగా ఈ వ్యాధి వస్తుంది.
- వైట్-బ్యాక్డ్ ప్లాంట్ హాప్పర్ అనే కీటం ద్వారా ఇది వ్యాపిస్తుంది. ఈ కీటం వ్యాధి సోకిన మొక్కల నుండి ఆరోగ్యకరమైన మొక్కలకు వైరస్ను చేరవేస్తుంది.
- ఈ వ్యాప్తి నిరంతరంగా, వృద్ధి చెందే విధానంలో (Persistent propagative transmission) జరుగుతుంది. అంటే, కీటం ఒకసారి వైరస్ను గ్రహిస్తే, తన జీవితాంతం దాన్ని వ్యాప్తి చేస్తూనే ఉంటుంది.
పంజాబ్లో ఈ వ్యాధి ఎందుకు తిరిగి వస్తోంది? (Why is the Disease Returning in Punjab?)
పంటలు లేని సమయాల్లో కూడా కీటకం బతికి ఉండటం వల్ల ఈ వ్యాధి పదే పదే తిరిగి వస్తోంది.
ముఖ్యమైన కారణాలు ఇవి:
- గడ్డి మొక్కలు, కలుపు మొక్కల (Weeds) పై ఈ కీటం ఆశ్రయం పొంది బతుకుతుంది.
- విశాలమైన ప్రాంతాల్లో నిరంతరంగా వరి సాగు చేయడం వల్ల వ్యాధి సులభంగా వ్యాపిస్తుంది.
- పొలం గట్లు, నీటి కాలువల సమీపంలో ఉండే కలుపు మొక్కలు ఈ కీటకాలకు ఆశ్రయం ఇస్తాయి.
- ముందుస్తుగా నారు పోయడం వల్ల నారుమడులు (Nurseries) ఎక్కువ కాలం పాటు కీటకాల దాడికి గురవుతాయి.
- ప్రధాన పొలంలో లక్షణాలు కనిపించిన తర్వాత మాత్రమే రైతులు తరచుగా వ్యాధిని గమనిస్తారు.
దీనివల్ల నారుమడి దశ నుంచే ముందస్తు పర్యవేక్షణ (Early monitoring) చాలా ముఖ్యం.
వరి మొక్కల్లో లక్షణాలు (Symptoms in Paddy Plants)
వ్యాధి సోకిన మొక్కల్లో కురచగా మారే లక్షణాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.
ముఖ్యమైన లక్షణాలు:
- మొక్కల ఎదుగుదల ఆగిపోతుంది.
- ఆకులు సన్నగా, మొనదేలి ఉంటాయి.
- మూల వ్యవస్థ (Root system) లోతుగా వెళ్లకుండా పైపైన ఉంటుంది.
- సాధారణ మొక్కల ఎత్తుతో పోలిస్తే సగం లేదా మూడింట ఒక వంతు ఎత్తుకు మొక్కలు తగ్గిపోవచ్చు.
- గింజలు సరిగ్గా ఏర్పడవు. లేదా అసలు రాకుండా పోతాయి.
- కొన్ని మొక్కలు గడువుకు ముందే వాడిపోయి, ఎండిపోతాయి.
వ్యాధి తీవ్రంగా ఉంటే, పంట దాదాపుగా పూర్తిగా విఫలమవుతుంది.
రైతులపై ప్రభావం (Impact on Farmers)
- పంజాబ్లో ఈ వ్యాధి భారీ నష్టాలను కలిగించింది.
- సాధారణంగా ఎకరానికి వరి దిగుబడి 30 నుంచి 32 క్వింటాళ్లు ఉంటుంది. తీవ్రంగా ప్రభావితమైన పొలాల్లో కొన్నిసార్లు ఎకరానికి ఒకటి, రెండు క్వింటాళ్ల దిగుబడి మాత్రమే వస్తుందని రైతులు తెలిపారు.
- ఇది రైతుల ఆదాయాన్ని తీవ్రంగా దెబ్బతీస్తుంది. ఎందుకంటే లక్షణాలు స్పష్టంగా కనిపించే సమయానికి, పంటను రక్షించడానికి లేదా తిరిగి వరి నాటడానికి సమయం మించిపోతుంది.
నివారణ, నిర్వహణ చర్యలు (Prevention and Management Measures)
1. ముందస్తు పర్యవేక్షణ
- రైతులు వరి నారుమడులు, లేత వరి పొలాలను క్రమం తప్పకుండా తనిఖీ చేయాలి. లక్షణాలు కనిపించిన తర్వాత కాకుండా, నారుమడి దశ నుంచే పర్యవేక్షణ ప్రారంభించాలి.
2. పొలం తనిఖీ పద్ధతి
- కొన్ని మొక్కలను సున్నితంగా వంచి, మొదలు దగ్గర తట్టాలి. నీటి ఉపరితలంపై వైట్-బ్యాక్డ్ ప్లాంట్ హాప్పర్ కీటకాలు తేలుతూ కనిపిస్తే, రైతులు వెంటనే నియంత్రణ చర్యలు చేపట్టాలి.
3. పసుపు రంగు కాంతి ఉచ్చుల వాడకం
- రాత్రిపూట కీటకాల కదలికలను పర్యవేక్షించడానికి నారుమడులు, పొలాల సమీపంలో పసుపు రంగు కాంతి ఉచ్చులను (Yellow-light traps) రైతులు ఉపయోగించవచ్చు.
4. కలుపు తొలగింపు
రైతులు కింది ప్రదేశాల నుంచి గడ్డి మొక్కలు, కలుపు మొక్కలను తొలగించాలి:
- పొలం గట్లు
- సమీపంలోని నీటి కాలువలు
- నారుమడి పరిసరాలు
ఇది కీటకాలకు ఆశ్రయం, సంతానోత్పత్తి స్థలాన్ని తగ్గిస్తుంది.
5. సకాలంలో నాట్లు వేయడం
- అధికారులు సూచించిన నాట్లు వేసే కాలాన్ని (జూన్ 20 నుంచి జూన్ 25) రైతులు పాటించాలి.
- ముందుస్తు నారుమడులు ఎక్కువ కాలం కీటకాలకు గురవుతాయి. కాబట్టి అనవసరంగా ముందుగానే విత్తనాలు చల్లడాన్ని రైతులు నివారించాలి.
6. పురుగుమందుల వాడకం
- వైట్-బ్యాక్డ్ ప్లాంట్ హాప్పర్ను గుర్తించిన తర్వాత, వ్యవసాయ నిపుణుల సలహా మేరకు పంజాబ్ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం (PAU) సిఫార్సు చేసిన పురుగుమందులను రైతులు వాడాలి.
ప్రాముఖ్యత (Significance)
- భారతదేశపు ప్రధాన వరి ఉత్పత్తి చేసే రాష్ట్రాల్లో పంజాబ్ ఒకటి కాబట్టి ఈ సమస్య చాలా ముఖ్యం. వరిలో వచ్చే ఒక తీవ్రమైన వ్యాధి రైతుల ఆదాయం, ఆహార సరఫరా, సేకరణ వ్యవస్థలపై (Procurement systems) ప్రభావం చూపుతుంది.
- భారతీయ వ్యవసాయంలో శాస్త్రీయ చీడపీడల నిఘా (Scientific pest surveillance), ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు, రైతుల అవగాహన కార్యక్రమాల ప్రాముఖ్యతను కూడా ఇది చూపుతుంది.
సవాళ్లు (Challenges)
- పొలంలో వ్యాధి లక్షణాలు ఆలస్యంగా కనిపిస్తాయి.
- వైరస్ సోకిన తర్వాత నేరుగా నయం చేసే మందులు లేవు.
- కంటికి కనిపించే నష్టం జరిగే వరకు రైతులు పర్యవేక్షణను వాయిదా వేయవచ్చు.
- కలుపు మొక్కలు, గడ్డి మొక్కలు కీటకం బతకడానికి సహాయపడతాయి.
- నిరంతర వరి సాగు వల్ల వ్యాధి ప్రమాదం పెరుగుతుంది.
- చిన్న రైతులకు శాస్త్రీయ పర్యవేక్షణా పద్ధతుల గురించి అవగాహన లేకపోవచ్చు.
భవిష్యత్తు కార్యాచరణ (Way Forward)
- వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాలు గ్రామస్థాయిలో అవగాహన శిబిరాలను బలోపేతం చేయాలి.
- నారుమడి దశ నుంచే క్రమం తప్పకుండా పర్యవేక్షణను ప్రోత్సహించాలి.
- వైట్-బ్యాక్డ్ ప్లాంట్ హాప్పర్ను గుర్తించడంలో రైతులకు శిక్షణ ఇవ్వాలి.
- పొలం గట్లు, నీటి కాలువలను కలుపు లేకుండా ఉంచుకోవడాన్ని ప్రోత్సహించాలి.
- అధికారులు సూచించిన నాట్లు వేసే తేదీలను రైతులు పాటించాలి.
- స్థానికంగా చీడపీడల నిఘా, ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలను (Early warning systems) అభివృద్ధి చేయాలి.
- నిరంతర వరి సాగుతో ముడిపడి ఉన్న నష్టాలను తగ్గించడానికి పంటల వైవిధ్యీకరణను (Crop diversification) ప్రోత్సహించాలి.
ముగింపు
పంజాబ్లో వరి కురచ తెగులు ఒక తీవ్రమైన వ్యవసాయ సమస్య. ఎందుకంటే ఇది దిగుబడి, రైతుల ఆదాయంపై నేరుగా ప్రభావం చూపుతుంది. వైరస్ సోకిన తర్వాత నయం చేసే చికిత్స లేదు కాబట్టి, ముందస్తు నివారణ ఉత్తమ వ్యూహం. ముందస్తు పర్యవేక్షణ, కలుపు మొక్కల తొలగింపు, వైట్-బ్యాక్డ్ ప్లాంట్ హాప్పర్ నియంత్రణ, సకాలంలో నాట్లు వేయడం వల్ల పంట నష్టాలను తగ్గించవచ్చు. తద్వారా రైతుల జీవనోపాధిని కాపాడవచ్చు.
కేర్ మల్టిపుల్ ఛాయిస్ ప్రశ్న (CARE MCQ)
ప్ర. వరి కురచ తెగులు (Paddy Dwarfing Disease) నేపథ్యంలో కింది వ్యాఖ్యలను పరిశీలించండి:
- ఇది సదరన్ రైస్ బ్లాక్-స్ట్రీక్డ్ డ్వార్ఫ్ వైరస్తో (Southern Rice Black-Streaked Dwarf Virus) ముడిపడి ఉంది.
- వైట్-బ్యాక్డ్ ప్లాంట్ హాప్పర్ (White-backed plant hopper) అనే కీటం దీన్ని వ్యాప్తి చేస్తుంది.
- వైరస్ మొక్కలోకి ప్రవేశించిన తర్వాత దీన్ని పూర్తిగా నయం చేయవచ్చు.
పైన ఇచ్చిన వ్యాఖ్యలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?
ఎ. 1, 2 మాత్రమే
బి. 2, 3 మాత్రమే
సి. 1, 3 మాత్రమే
డి. 1, 2, 3
జవాబు: ఎ
వివరణ (Explanation):
- వ్యాఖ్య 1 సరైనది: వరి కురచ తెగులు సదరన్ రైస్ బ్లాక్-స్ట్రీక్డ్ డ్వార్ఫ్ వైరస్తో ముడిపడి ఉంది.
- వ్యాఖ్య 2 సరైనది: వ్యాధి కారక కీటకంగా (Insect vector) పనిచేసే వైట్-బ్యాక్డ్ ప్లాంట్ హాప్పర్ ఈ వైరస్ను వ్యాప్తి చేస్తుంది.
- వ్యాఖ్య 3 తప్పు: ఒకసారి వైరస్ మొక్కలోకి ప్రవేశించిన తర్వాత, దాన్ని నేరుగా నయం చేసే చికిత్స లేదు. ముందస్తు నివారణ, కీటక నియంత్రణ మాత్రమే ప్రధాన వ్యూహాలు.
అదనపు సమాచారం (Additional Information):
పంజాబ్లో 2022లో మొదటిసారిగా ఈ వ్యాధిని గుర్తించారు. అప్పటి నుంచి ఇది పలు జిల్లాల్లో మళ్లీ కనిపిస్తోంది.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
1. వరి కురచ తెగులు (Paddy dwarfing disease) అంటే ఏమిటి?
వరి కురచ తెగులు అనేది వరి మొక్కలకు వచ్చే ఒక వైరల్ వ్యాధి. ఇది మొక్కల పెరుగుదలను తగ్గిస్తుంది, మొక్కలను కురచగా మారుస్తుంది. గింజలు ఏర్పడే ప్రక్రియను ప్రభావితం చేస్తుంది.
2. వరి కురచ తెగులుకు ఏ వైరస్ కారణం?
సదరన్ రైస్ బ్లాక్-స్ట్రీక్డ్ డ్వార్ఫ్ వైరస్ (SRBSDV) కారణంగా ఈ వ్యాధి వస్తుంది.
3. ఈ వ్యాధి ఎలా వ్యాపిస్తుంది?
వ్యాధి సోకిన మొక్కల నుండి ఆరోగ్యకరమైన మొక్కలకు వైరస్ను చేరవేసే వైట్-బ్యాక్డ్ ప్లాంట్ హాప్పర్ అనే కీటం (Insect vector) ద్వారా ఈ వ్యాధి వ్యాపిస్తుంది.
4. ఈ వ్యాధి రైతుల పాలిట ఎందుకు ప్రమాదకరం?
నాట్లు వేసిన దాదాపు ఒక నెల తర్వాత దీని లక్షణాలు సాధారణంగా కనిపిస్తాయి. ఆ సమయానికి, రైతులు మళ్లీ కొత్తగా వరి నాట్లు వేయడం కష్టమవుతుంది. ఇది భారీ దిగుబడి నష్టానికి దారితీస్తుంది.
5. వరి కురచ తెగులు ప్రధాన లక్షణాలు ఏమిటి?
మొక్కలు కురచగా మారడం, ఆకులు సన్నగా మొనదేలి ఉండటం, వేర్లు పైపైన ఉండటం (Shallow roots), గింజలు సరిగ్గా ఏర్పడకపోవడం, మొక్కలు వాడిపోవడం, గడువుకు ముందే ఎండిపోవడం దీని ప్రధాన లక్షణాలు.
6. వరి కురచ తెగులును రైతులు ఎలా నివారించవచ్చు?
ముందస్తు పర్యవేక్షణ, కలుపు మొక్కల తొలగింపు, సకాలంలో నాట్లు వేయడం, పసుపు రంగు కాంతి ఉచ్చుల (Yellow-light traps) వాడకం, పొలం తనిఖీ లాంటి పద్ధతులను రైతులు పాటించాలి. వైట్-బ్యాక్డ్ ప్లాంట్ హాప్పర్ను గుర్తించిన తర్వాత పంజాబ్ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం (PAU) సిఫార్సు చేసిన పురుగుమందులను మాత్రమే వాడాలి.
మూలం: ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్
ఆవశ్యకత: జీఎస్ పేపర్ II – సమాఖ్య విధానం, కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలు, సహకార సమాఖ్య విధానం, రాజ్యాంగ సంస్థలు, పరిపాలన.
ప్రిలిమ్స్ కోసం:
ఫెడరలిజం (Federalism), క్వాసీ-ఫెడరలిజం (Quasi-Federalism), ఆర్టికల్ 1, ఆర్టికల్ 200, ఆర్టికల్ 263, ఆర్టికల్ 270, ఆర్టికల్ 280, ఆర్టికల్ 356, అంతర్-రాష్ట్ర మండలి (Inter-State Council), జీఎస్టీ కౌన్సిల్ (GST Council), ఆర్థిక సంఘం (Finance Commission), రాజ్యసభ, డీలిమిటేషన్ (Delimitation), సెస్సులు, సర్ఛార్జీలు (Cesses and Surcharges).
మెయిన్స్ కోసం:
సహకార సమాఖ్య విధానం (Cooperative Federalism), ఆర్థిక సమాఖ్య విధానం (Fiscal Federalism), ప్రజాస్వామ్య స్వీయ-నియంత్రణ (Democratic Self-restraint), ప్రాంతీయ స్వయంప్రతిపత్తి (Regional Autonomy), డెమోగ్రాఫిక్ పెనాల్టీ (Demographic Penalty), గవర్నర్ విచక్షణాధికారం (Governor’s Discretion), కేంద్ర-రాష్ట్ర నమ్మకం, ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List), అసమాన సమాఖ్య విధానం (Asymmetric Federalism), ఏకాభిప్రాయ సాధన (Consensus-building).
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?
జనాభా మార్పులు, ఆర్థిక అసమతుల్యత, కేంద్రీకరణ (Centralisation), డీలిమిటేషన్ ఆందోళనలు, గవర్నర్-రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య వివాదాలు, బలహీనమైన కేంద్ర-రాష్ట్ర సంప్రదింపుల వంటి సమస్యల వల్ల భారత సమాఖ్య వ్యవస్థ మళ్లీ ఒత్తిడికి గురవుతోంది.
ఈ పరిణామాలు జాతీయ సమైక్యత, ప్రాంతీయ స్వయంప్రతిపత్తి మధ్య ఉద్రిక్తతను సృష్టించాయి. ప్రజాస్వామ్య నియంత్రణ, సంస్థాగత సంప్రదింపులు, సహకార సమాఖ్య విధానం అవసరాన్ని ఈ చర్చ ఎత్తిచూపుతోంది.
భారత సమాఖ్య వ్యవస్థ అంటే ఏమిటి?
- ఫెడరలిజం (Federalism) అంటే జాతీయ ప్రభుత్వం, ప్రాంతీయ ప్రభుత్వాల మధ్య రాజకీయ అధికారాన్ని విభజించే వ్యవస్థ.
- భారత రాజ్యాంగంలో “ఫెడరేషన్” (Federation) అనే పదాన్ని ఉపయోగించలేదు.
- ఆర్టికల్ 1(1) ప్రకారం: “భారతదేశం, అనగా భారత్, రాష్ట్రాల యూనియన్ (Union of States) గా ఉంటుంది.”
- డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ “యూనియన్” అనే పదాన్ని ఎందుకు ఉపయోగించారంటే:
- భారతీయ రాష్ట్రాలు స్వచ్ఛంద ఒప్పందం ద్వారా యూనియన్లో చేరలేదు.
- యూనియన్ నుండి విడిపోయే హక్కు రాష్ట్రాలకు లేదు.
- భారతదేశం వినాశనకరం కాని యూనియన్, కానీ రాష్ట్రాలను విభజించవచ్చు (Indestructible Union of destructible States).
- భారత సమాఖ్య వ్యవస్థను అర్ధ-సమాఖ్య (Quasi-federal) అని పిలుస్తారు ఎందుకంటే ఇది కింది వాటిని కలిగి ఉంటుంది:
- బలమైన కేంద్రం
- రాజ్యాంగబద్ధమైన గుర్తింపు ఉన్న రాష్ట్రాలు
- అధికారాల విభజన (Division of powers)
- అత్యవసర పరిస్థితుల్లో ఏకకేంద్ర లక్షణాలు (Unitary features)
భారతదేశంలో ప్రధాన సమాఖ్య లక్షణాలు
- లిఖిత రాజ్యాంగం
- రాజ్యాంగ ఆధిక్యత
- ఏడవ షెడ్యూల్ (Seventh Schedule) కింద అధికారాల విభజన
- స్వతంత్ర న్యాయవ్యవస్థ
- న్యాయ సమీక్ష (Judicial review)
- ద్విసభల పార్లమెంటు (Bicameral Parliament)
- రాష్ట్రాల మండలిగా రాజ్యసభ
- ఆర్టికల్ 280 కింద ఆర్థిక సంఘం
- ఆర్టికల్ 263 కింద అంతర్-రాష్ట్ర మండలి
భారత సమాఖ్య వ్యవస్థలో ఏకకేంద్ర మొగ్గు (Unitary Bias)
- ఆర్టికల్ 248 కింద అవశిష్ట అధికారాలు (Residuary powers) కేంద్రం వద్ద ఉన్నాయి.
- భారతదేశంలో ఏక పౌరసత్వం (Single citizenship) ఉంది.
- కేంద్రం రాష్ట్రాల సరిహద్దులను మార్చగలదు.
- ఆర్టికల్ 312 కింద అఖిల భారత సర్వీసులు (All India Services) పనిచేస్తాయి.
- అత్యవసర నిబంధనలు (Emergency provisions), ముఖ్యంగా ఆర్టికల్ 356, కేంద్రాన్ని బలోపేతం చేస్తాయి.
- ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List) అంశాలపై వివాదం తలెత్తితే కేంద్ర చట్టమే చెల్లుతుంది.
భారత సమాఖ్య వ్యవస్థకు ప్రధాన సవాళ్లు
1. డెమోగ్రాఫిక్ పెనాల్టీ, డీలిమిటేషన్
- 2026 తర్వాత జరిగే డీలిమిటేషన్ (Delimitation) ప్రక్రియ పార్లమెంటరీ ప్రాతినిధ్యాన్ని మార్చవచ్చు.
- దక్షిణాది రాష్ట్రాలు సంతానోత్పత్తి రేట్లను తగ్గించి, జనాభాను విజయవంతంగా నియంత్రించాయి.
- కొన్ని ఉత్తరాది రాష్ట్రాల్లో జనాభా వృద్ధి ఇంకా ఎక్కువగా ఉంది.
- కేవలం జనాభా ఆధారంగానే సీట్లను పంపిణీ చేస్తే, జనాభాను నియంత్రించిన రాష్ట్రాలు తమ రాజకీయ ప్రాధాన్యతను కోల్పోవచ్చు.
- ఇది డెమోగ్రాఫిక్ పెనాల్టీ (Demographic penalty) భయాన్ని సృష్టిస్తుంది.
2. ఉత్తర-దక్షిణ రాజకీయ అసమతుల్యత
- కేవలం జనాభా ఆధారిత ఫార్ములా వల్ల జనాభా ఎక్కువగా ఉన్న ఉత్తరాది రాష్ట్రాలకు ఎక్కువ ప్రాతినిధ్యం లభిస్తుంది.
- దక్షిణ, పశ్చిమ రాష్ట్రాలు రాజకీయంగా అణగదొక్కబడ్డామనే భావనకు గురికావచ్చు.
- మెరుగైన పనితీరు కనబరిచిన రాష్ట్రాలు పార్లమెంటులో తమ గొంతును కోల్పోతాయి కాబట్టి ఇది ప్రజాస్వామ్య లోపాన్ని (Democratic deficit) సృష్టిస్తుంది.
3. ఆర్థిక అసమతుల్యత (Fiscal Asymmetry)
- మెరుగైన పనితీరు కనబరిచే రాష్ట్రాలు తరచుగా జాతీయ ఆదాయానికి ఎక్కువ సహకారం అందిస్తాయి.
- పేద రాష్ట్రాలకు ఎక్కువ ఆర్థిక మద్దతు అవసరం.
- సహకారం, పునఃపంపిణీని (Redistribution) సమతుల్యం చేయడం ఒక సున్నితమైన అంశంగా మారింది.
- ఇది ఆర్థిక సమానత్వం, ఆర్థిక పనితీరు మధ్య ఉద్రిక్తతను సృష్టిస్తుంది.
4. తగ్గుతున్న పంచుకోదగిన నిధులు
- కేంద్రం సెస్సులు, సర్ఛార్జీల వాడకాన్ని ఎక్కువగా పెంచుతోంది.
- పంచుకోదగిన నిధుల కింద వీటిని రాష్ట్రాలతో పంచుకోరు.
- అధికారికంగా రాష్ట్రాల వాటా (Vertical devolution) 41 శాతంగా ఉన్నప్పటికీ, రాష్ట్రాలకు వాస్తవంగా దక్కే వాటా చాలా తక్కువగా ఉంటుంది.
- ఇది రాష్ట్రాల ఆర్థిక పరిస్థితిని, ఆర్థిక సమాఖ్య విధానాన్ని (Fiscal federalism) బలహీనపరుస్తుంది.
5. ఆర్థిక సంఘం వివాదాలు
- 16వ ఆర్థిక సంఘం ఫ్రేమ్వర్క్ జీడీపీకి అందించే సహకారానికి (Contribution to GDP) వెయిటేజీ ఇస్తుంది.
- పారిశ్రామికీకరణ చెందిన రాష్ట్రాలు తమ సహకారానికి దక్కిన గుర్తింపుగా దీనిని చూడవచ్చు.
- పునఃపంపిణీ ప్రమాణాలకు వెయిటేజీ తగ్గించడం వల్ల ఆర్థిక న్యాయం బలహీనపడుతుందని పేద రాష్ట్రాలు భయపడుతున్నాయి.
- కాబట్టి, ఆర్థిక సంఘం కింది అంశాలను సమతుల్యం చేయాలి:
- సమానత్వం (Equity)
- సమర్థత (Efficiency)
- డెమోగ్రాఫిక్ పనితీరు
- అభివృద్ధి అవసరాలు
6. షరతులతో కూడిన రుణ పరిమితులు
- అప్పులు తీసుకోవడంపై ఉన్న కఠినమైన పరిమితుల పట్ల రాష్ట్రాలు ఆందోళన చెందుతున్నాయి.
- అదనపు రుణ పరిమితులను విద్యుత్ రంగ ప్రైవేటీకరణ లాంటి నిర్దిష్ట సంస్కరణలతో ముడిపెట్టడాన్ని రాష్ట్రాలు తప్పుబడుతున్నాయి. దీన్ని తమ ఆర్థిక స్వయంప్రతిపత్తిలో (Fiscal autonomy) జోక్యంగా భావిస్తున్నాయి.
- ఇటువంటి షరతులు సంక్షేమం, మౌలిక సదుపాయాలకు నిధులు సమకూర్చే తమ సామర్థ్యాన్ని పరిమితం చేస్తాయని రాష్ట్రాలు వాదిస్తున్నాయి.
7. ఉమ్మడి జాబితా అంశాలపై కేంద్ర చట్టాలు
- ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List) లోని అంశాలపై చట్టాలు చేసే అధికారం కేంద్రానికి ఉంది.
- అయితే, సరైన సంప్రదింపులు లేకుండానే కేంద్రం ప్రధాన సంస్కరణలను ఆమోదిస్తోందని రాష్ట్రాలు ఆరోపిస్తున్నాయి.
- క్రిమినల్ చట్ట సంస్కరణలు, వ్యవసాయ సంస్కరణలు, కార్మిక చట్టాల (Labour codes) వంటి వాటిలో రాష్ట్రాల భాగస్వామ్యం చాలా పరిమితంగా ఉందని ఉదహరిస్తున్నాయి.
- ఇది సహకార సమాఖ్య విధాన స్ఫూర్తిని దెబ్బతీస్తుంది.
8. పని చేయని అంతర్-రాష్ట్ర మండలి
- రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 263 అంతర్-రాష్ట్ర మండలికి (Inter-State Council) అవకాశం కల్పిస్తుంది.
- కేంద్ర-రాష్ట్ర, అంతర్-రాష్ట్ర సమస్యలను చర్చించడం దీని ఉద్దేశం.
- దీన్ని తగినంతగా ఉపయోగించకపోవడం వల్ల చట్టాలు చేసే ముందు జరిగే సంప్రదింపులు, వివాద పరిష్కారం బలహీనపడతాయి.
- ఫలితంగా, వివాదాలు తలెత్తిన తర్వాత రాష్ట్రాలు తరచుగా సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయిస్తున్నాయి.
9. గవర్నర్-రాష్ట్ర ఘర్షణ
- కేంద్రం, రాష్ట్రానికి మధ్య గవర్నర్ ఒక రాజ్యాంగ వారధిగా వ్యవహరించాలి.
- ఆచరణలో, ఈ పదవి తరచుగా రాజకీయ సంఘర్షణకు కేంద్రంగా మారుతోంది.
- రాష్ట్ర బిల్లులకు ఆమోదం తెలపడంలో జాప్యం చేయడం వల్ల చట్టపరమైన అనిశ్చితి ఏర్పడుతుంది.
- నిరవధికంగా ఆలస్యం చేయడం అనేది పాకెట్ వీటో (Pocket veto) లాగా పనిచేసి, ఎన్నికైన రాష్ట్ర శాసనసభలను బలహీనపరుస్తుంది.
10. కేంద్ర ఏజెన్సీల వినియోగం
- సీబీఐ (CBI), ఈడీ (ED) వంటి ఏజెన్సీల వినియోగంపై రాష్ట్రాలు ఆందోళన వ్యక్తం చేశాయి.
- రాష్ట్రాల అనుమతి లేకుండా కేంద్ర సాయుధ పోలీసు బలగాలను మోహరించడం కూడా ఘర్షణను సృష్టిస్తుంది.
- ఇలాంటి చర్యలు కేంద్రం, రాష్ట్రాల మధ్య నమ్మకాన్ని దెబ్బతీస్తాయి.
11. “ఒకే దేశం” విధానం, రాష్ట్ర స్వయంప్రతిపత్తి
- ఒక దేశం-ఒక మార్కెట్, ఒకే దేశం-ఒకే రేషన్ కార్డ్, జమిలి ఎన్నికలు (One Nation, One Election) లాంటి విధానాలు ఏకరూపతను (Uniformity) లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి.
- అయితే, మితిమీరిన ఏకరూపత ప్రాంతీయ విధానాల స్థానాన్ని తగ్గిస్తుందని రాష్ట్రాలు భయపడుతున్నాయి.
- చారిత్రాత్మకంగా రాష్ట్రాలు ఆవిష్కరణల ప్రయోగశాలలుగా (Laboratories of innovation) పనిచేశాయి.
- ఉదాహరణ: తమిళనాడు మధ్యాహ్న భోజన పథకం తరువాత జాతీయ విధానాన్ని ప్రభావితం చేసింది.
12. విద్య, పీఎం శ్రీ (PM SHRI) ఆందోళనలు
- కొన్ని ప్రతిపక్ష పాలిత రాష్ట్రాలు పీఎం శ్రీ స్కూల్స్ పథకంపై ఆందోళన వ్యక్తం చేశాయి.
- కేంద్రం రూపొందించిన షరతులు విద్యలో రాష్ట్ర స్వయంప్రతిపత్తిని పరిమితం చేస్తాయన్నది వారి ఆందోళన.
- విద్య ఉమ్మడి జాబితాలో ఉంది కాబట్టి, కేంద్ర-రాష్ట్రాల మధ్య సరైన సంప్రదింపులు అవసరం.
13. అసమాన సమాఖ్య విధానం, రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ
- భారతదేశ వైవిధ్యం దృష్ట్యా కొన్ని ప్రాంతాలకు ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు అవసరం.
- కింది వాటి కోసం డిమాండ్లు కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి:
- లడఖ్కు ఆరవ షెడ్యూల్ (Sixth Schedule) హోదా
- బీహార్, ఒడిశాలకు ప్రత్యేక హోదా (Special Category Status)
- రాష్ట్రాలను పునర్వ్యవస్థీకరించే అధికారం కేంద్రానికి ఉండటం కొన్ని ప్రాంతాలలో అభద్రతా భావాన్ని సృష్టిస్తుంది.
14. క్షితిజ సమాంతర సమాఖ్య (Horizontal Federalism) సమస్యలు
- సమాఖ్య ఒత్తిడి కేవలం కేంద్రం, రాష్ట్రాల మధ్య మాత్రమే లేదు.
- రాష్ట్రాల మధ్య ఉన్న వివాదాలు కూడా ఒత్తిడిని సృష్టిస్తాయి.
- ఉదాహరణలు:
- కావేరీ జలాల వివాదం
- మహదాయి జలాల వివాదం
- అస్సాం-మిజోరం సరిహద్దు వివాదం
- సరిహద్దు వివాదాలు
- నదీ జలాల పంపిణీ సమస్యలు
15. భాషా ఆందోళనలు
- భారత సమాఖ్య విధానంలో భాష ఇప్పటికీ సున్నితమైన అంశంగానే ఉంది.
- హిందీని బలవంతంగా రుద్దుతున్నారన్న భావన దక్షిణాది, ఈశాన్య రాష్ట్రాల్లో ఆందోళన సృష్టిస్తుంది.
- విద్య, అధికారిక సమాచార మార్పిడిలో భాషపై జరిగే చర్చలు జాతీయ ఐక్యతను ప్రభావితం చేస్తాయి.
16. రాజ్యసభ సమాఖ్య పాత్ర బలహీనపడటం
- రాజ్యసభను రాష్ట్రాల మండలిగా (Council of States) రూపొందించారు.
- పార్లమెంటులో రాష్ట్రాల ప్రయోజనాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించడం దీని ఉద్దేశం.
- 2003లో రాజ్యసభ సభ్యత్వానికి స్థానిక నివాస అర్హతను (Domicile requirement) తొలగించడం దాని సమాఖ్య స్వభావాన్ని బలహీనపరిచింది.
- ఓటింగ్ తరచుగా రాష్ట్ర ప్రయోజనాల కంటే పార్టీ మార్గదర్శకాల ఆధారంగా జరుగుతోంది.
కీలక తీర్పులు (Landmark Judgments) |
స్టేట్ ఆఫ్ వెస్ట్ బెంగాల్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా, 1962 * భారతదేశానికి అర్ధ-సమాఖ్య నిర్మాణం (Quasi-federal structure) ఉందని సుప్రీంకోర్టు వర్ణించింది. * జాతీయ సమైక్యత, అభివృద్ధికి బలమైన కేంద్రం ఉండాల్సిన అవసరాన్ని ఇది గుర్తించింది. |
ఎస్.ఆర్. బొమ్మై వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా, 1994 * సమాఖ్య విధానం (Federalism) రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపంలో (Basic Structure) భాగమని సుప్రీంకోర్టు తీర్పునిచ్చింది. * ఆర్టికల్ 356 ఏకపక్ష వాడకాన్ని ఇది నియంత్రించింది. |
స్టేట్ ఆఫ్ పంజాబ్ వర్సెస్ ప్రిన్సిపల్ సెక్రటరీ టు ద గవర్నర్, 2023 * బిల్లులకు ఆమోదం తెలపడాన్ని గవర్నర్లు నిరవధికంగా ఆలస్యం చేయకూడదని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. * గవర్నర్లు పాకెట్ వీటో (Pocket veto) ఉపయోగించడం ప్రజాస్వామ్య పరిపాలనను బలహీనపరుస్తుందని కోర్టు పేర్కొంది. |
ఏకాభిప్రాయం ఎందుకు అవసరం? (Why Consensus is Essential)
- కేవలం కేంద్రీకరణ ద్వారా మాత్రమే భారతదేశ వైవిధ్యాన్ని నిర్వహించడం సాధ్యం కాదు.
- డీలిమిటేషన్ (Delimitation), నిధుల పంపిణీ (Fiscal devolution), భాష, ప్రాంతీయ స్వయంప్రతిపత్తి (Regional autonomy) లాంటి అంశాలపై చర్చలు అవసరం.
- సర్దుబాటు ధోరణి (Accommodation) ఐక్యతను బలోపేతం చేస్తుందని చారిత్రక అనుభవాలు చెబుతున్నాయి.
- ప్రజాస్వామ్య సర్దుబాటు ద్వారా ప్రాంతీయ ఆకాంక్షలను పరిష్కరించడానికి 1956 నాటి రాష్ట్రాల భాషా ప్రయుక్త పునర్వ్యవస్థీకరణ (Linguistic Reorganisation of States, 1956) ఒక అద్భుతమైన ఉదాహరణ.
- కేంద్ర-రాష్ట్ర ఆర్థిక విషయాల్లో ఏకాభిప్రాయ నిర్ణయాలు (Consensus-based decision-making) సత్ఫలితాలను ఇస్తాయని జీఎస్టీ కౌన్సిల్ నిరూపిస్తోంది.
- ఆరోగ్యం, వాతావరణం, వలసలు, వ్యవసాయం, విపత్తు నిర్వహణ, అంతర్గత భద్రత లాంటి రంగాల్లో సహకార నిర్ణయాలు తీసుకుంటే మెరుగైన ఫలితాలు వస్తాయి.
సమాఖ్య విధానాన్ని బలోపేతం చేయడానికి అవసరమైన చర్యలు
1. అంతర్-రాష్ట్ర మండలికి పునరుజ్జీవం పోయాలి
- ఇది క్రమం తప్పకుండా సమావేశం కావాలి.
- కేంద్ర-రాష్ట్ర చర్చల కోసం దీన్ని ఒక తప్పనిసరి వేదికగా మార్చాలి.
- వివాదాలు కోర్టులకు చేరకముందే వాటిని పరిష్కరించడానికి ఇది సహాయపడాలి.
2. జీఎస్టీ కౌన్సిల్ నమూనాను విస్తరించాలి
ఏకాభిప్రాయ నమూనాను (Consensus model) కింది రంగాల్లో ఉపయోగించవచ్చు:
- అంతర్గత భద్రత
- మౌలిక సదుపాయాల ప్రణాళిక
- వాతావరణ పరిపాలన (Climate governance)
- వలసలు
- వ్యవసాయం
3. ఆర్థిక సమాఖ్య విధానాన్ని సమతుల్యం చేయాలి
- సెస్సులు, సర్ఛార్జీలను హేతుబద్ధీకరించాలి.
- పన్ను ఆదాయంలో రాష్ట్రాలకు న్యాయమైన వాటా దక్కాలి.
- ఆర్థిక క్రమశిక్షణ, మెరుగైన పనితీరుకు తగిన గుర్తింపు ఇవ్వాలి.
- రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘాలను (State Finance Commissions) బలోపేతం చేయాలి.
4. గవర్నర్ విచక్షణాధికారాన్ని నిర్వచించాలి
- గవర్నర్ విచక్షణాధికారాలను (Discretionary powers) స్పష్టంగా పేర్కొనాలి.
- పరిమితమైన రాజ్యాంగ పరిస్థితుల్లో మినహా, మంత్రి మండలి సలహా మేరకు మాత్రమే గవర్నర్లు పనిచేయాలి.
- సర్కారియా కమిషన్ (Sarkaria Commission), పూంఛీ కమిషన్ (Punchhi Commission) సిఫార్సులను కేంద్ర ప్రభుత్వం అమలు చేయాలి.
5. గవర్నర్ల నియామకంలో సంస్కరణలు
- గవర్నర్ను నియమించే ముందు ముఖ్యమంత్రిని సంప్రదించాలి.
- ఆ రాష్ట్రానికి చెందని ప్రముఖ వ్యక్తులను గవర్నర్లుగా నియమించాలి.
- వారు నిష్పక్షపాతంగా వ్యవహరించాలి. ముఖ్యమంత్రితో ఎప్పటికప్పుడు చర్చిస్తూ ఉండాలి.
6. ఉమ్మడి జాబితాపై సంప్రదింపులను బలోపేతం చేయాలి
- ఉమ్మడి జాబితాలోని (Concurrent List) అంశాలపై పార్లమెంటు చట్టాలు చేసే ముందు రాష్ట్రాలను సంప్రదించాలి.
- ఇది చట్టబద్ధతను, సమర్థవంతమైన అమలును మెరుగుపరుస్తుంది.
7. సమతుల్య డీలిమిటేషన్ ఫార్ములాను అవలంబించాలి
- ప్రాతినిధ్యం అనేది కేవలం జనాభా ఆధారంగా మాత్రమే ఉండకూడదు.
- హైబ్రిడ్ ఫార్ములాలో (Hybrid formula) కింది అంశాలను చేర్చవచ్చు:
- జనాభా
- డెమోగ్రాఫిక్ పనితీరు (Demographic performance)
- మానవాభివృద్ధి
- సమాఖ్య సమతుల్యత
- జనాభాను నియంత్రించిన రాష్ట్రాలను రాజకీయంగా శిక్షించకూడదు.
8. రాజ్యసభ సమాఖ్య పాత్రను పునరుద్ధరించాలి
- రాజ్యసభ నిజమైన రాష్ట్రాల మండలిగా (Council of States) పనిచేయాలి.
- జాతీయ చట్టాల రూపకల్పనలో రాష్ట్రాల నిర్దిష్ట ఆందోళనలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి.
సవాళ్లు
- ప్రాంతీయ అసమానతలు పెరుగుతున్నాయి.
- డీలిమిటేషన్ వల్ల ఉత్తర-దక్షిణ రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు ఏర్పడవచ్చు.
- రాష్ట్రాల ఆర్థిక వెసులుబాటు తగ్గుతోంది.
- గవర్నర్-రాష్ట్రాల మధ్య ఘర్షణలు పెరుగుతున్నాయి.
- అంతర్-రాష్ట్ర మండలి ఇంకా బలహీనంగానే ఉంది.
- అంతర్-రాష్ట్ర జల, సరిహద్దు వివాదాలు పరిష్కారం కాకుండా మిగిలిపోతున్నాయి.
- భాషాపరమైన ఆందోళనలు రాజకీయ ఉద్రిక్తతలను సృష్టిస్తూనే ఉన్నాయి.
- కేంద్రీకరణ (Centralisation) రాష్ట్రాల స్వయంప్రతిపత్తిని తగ్గించవచ్చు.
భవిష్యత్తు కార్యాచరణ
- సమాఖ్య విధానం సంప్రదింపులు, రాజీ, పరస్పర గౌరవం ఆధారంగా సాగాలి.
- కేంద్రం ప్రజాస్వామ్య స్వీయ-నియంత్రణను (Democratic self-restraint) పాటించాలి.
- ప్రాంతీయ ప్రయోజనాలను కాపాడుకుంటూనే జాతీయ లక్ష్యాల సాధనలో రాష్ట్రాలు సహకరించాలి.
- అంతర్-రాష్ట్ర మండలి, జీఎస్టీ కౌన్సిల్, రాజ్యసభ లాంటి సంస్థలను బలోపేతం చేయాలి.
- ఆర్థిక పంపిణీలో సమానత్వం, పనితీరు మధ్య సమతుల్యత సాధించాలి.
- మెరుగైన డెమోగ్రాఫిక్ ఫలితాలు సాధించిన రాష్ట్రాలకు డీలిమిటేషన్ ద్వారా నష్టం జరగకుండా చూడాలి.
- గవర్నర్ వ్యవస్థ ఒక రాజకీయ సాధనంగా కాకుండా, రాజ్యాంగ సంస్థగా పనిచేయాలి.
ముగింపు
భారత సమాఖ్య వ్యవస్థ అనేది స్థిరమైన ఏర్పాటు కాదు. మారుతున్న రాజకీయ, ఆర్థిక, సామాజిక వాస్తవాలకు అనుగుణంగా నిరంతరం సర్దుబాటు చేసుకునే ఒక సజీవ ప్రక్రియ. డీలిమిటేషన్, నిధుల పంపిణీ, కేంద్రీకరణ, గవర్నర్ పాత్ర, భాష, అంతర్-రాష్ట్ర వివాదాలపై ప్రస్తుతం ఉన్న ఒత్తిడి, సమాఖ్య వ్యవస్థపై నమ్మకాన్ని అత్యవసరంగా పునరుద్ధరించాల్సిన అవసరాన్ని చూపుతోంది. జాతీయ సమైక్యతకు బలమైన కేంద్రం ఎంత అవసరమో, ప్రజాస్వామ్యం, అభివృద్ధికి బలమైన రాష్ట్రాలు కూడా అంతే అవసరం. చర్చలు, సర్దుబాటు, న్యాయమైన ఆర్థిక పంపిణీ, ప్రజాస్వామ్య స్వీయ-నియంత్రణ ద్వారా మాత్రమే భారతదేశం “రాష్ట్రాల యూనియన్” స్ఫూర్తిని కాపాడుకోగలదు.
యూపీఎస్సీ గత సంవత్సరాల ప్రశ్నలు (UPSC PYQs)
ప్ర. కింది వాటిలో భారత సమాఖ్య వ్యవస్థ (Indian federalism) లక్షణం కానిది ఏది? [UPSC CSE 2017]
ఎ. భారతదేశంలో స్వతంత్ర న్యాయవ్యవస్థ ఉంది.
బి. కేంద్ర, రాష్ట్రాల మధ్య అధికారాలను స్పష్టంగా విభజించారు.
సి. సమాఖ్య విభాగాలకు (Federating units) రాజ్యసభలో అసమాన ప్రాతినిధ్యం ఇచ్చారు.
డి. ఇది సమాఖ్య విభాగాల మధ్య కుదిరిన ఒప్పందం ఫలితంగా ఏర్పడింది.
జవాబు: డి
వివరణ (Explanation)
- ఆప్షన్ ఎ లక్షణంగా సరైనది: భారతదేశంలో స్వతంత్ర న్యాయవ్యవస్థ ఉంది. ఇది రాజ్యాంగాన్ని రక్షిస్తుంది, కేంద్ర-రాష్ట్ర వివాదాలను పరిష్కరిస్తుంది.
- ఆప్షన్ బి లక్షణంగా సరైనది: ఏడవ షెడ్యూల్ (Seventh Schedule) కింద ఉన్న కేంద్ర జాబితా (Union List), రాష్ట్ర జాబితా (State List), ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List) ద్వారా కేంద్ర, రాష్ట్రాల మధ్య అధికారాలను విభజించారు.
- ఆప్షన్ సి లక్షణంగా సరైనది: ప్రధానంగా జనాభా ఆధారంగా రాజ్యసభలో రాష్ట్రాలకు అసమాన ప్రాతినిధ్యం ఉంది.
- ఆప్షన్ డి లక్షణం కాదు: భారత సమాఖ్య వ్యవస్థ రాష్ట్రాల మధ్య కుదిరిన ఒప్పందం ఫలితం కాదు. ఆర్టికల్ 1 కింద భారతదేశాన్ని రాష్ట్రాల యూనియన్ (Union of States) గా వర్ణించారు. యూనియన్ నుండి విడిపోయే హక్కు రాష్ట్రాలకు లేదు.
కేర్ ఎంసిక్యూ (CARE MCQ)
ప్ర. భారత సమాఖ్య వ్యవస్థ (Indian federalism) నేపథ్యంలో కింది వ్యాఖ్యలను పరిశీలించండి:
- “ఫెడరేషన్” (Federation) అనే పదాన్ని భారత రాజ్యాంగంలో స్పష్టంగా పేర్కొన్నారు.
- ఆర్టికల్ 1(1) భారతదేశాన్ని “రాష్ట్రాల యూనియన్” (Union of States) గా వివరిస్తుంది.
- రాజ్యాంగబద్ధమైన స్వయంప్రతిపత్తి ఉన్న రాష్ట్రాలతో పాటు బలమైన కేంద్రం ఉండటం వల్ల భారత సమాఖ్య వ్యవస్థను తరచుగా అర్ధ-సమాఖ్య (Quasi-federal) అని వర్ణిస్తారు.
పైన ఇచ్చిన వ్యాఖ్యలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?
ఎ. 1, 2 మాత్రమే
బి. 2, 3 మాత్రమే
సి. 1, 3 మాత్రమే
డి. 1, 2, 3
జవాబు: బి
వివరణ (Explanation)
- వ్యాఖ్య 1 తప్పు: “ఫెడరేషన్” అనే పదాన్ని భారత రాజ్యాంగంలో ఎక్కడా ప్రస్తావించలేదు.
- వ్యాఖ్య 2 సరైనది: “భారతదేశం, అనగా భారత్, రాష్ట్రాల యూనియన్ గా ఉంటుంది” అని ఆర్టికల్ 1(1) స్పష్టం చేస్తుంది.
- వ్యాఖ్య 3 సరైనది: అధికారాల విభజన, లిఖిత రాజ్యాంగం, స్వతంత్ర న్యాయవ్యవస్థ వంటి సమాఖ్య లక్షణాలతో పాటు బలమైన కేంద్రాన్ని కలిగి ఉండటం వల్ల భారత సమాఖ్య వ్యవస్థను అర్ధ-సమాఖ్య (Quasi-federal) అని పిలుస్తారు.
అదనపు సమాచారం (Additional Information)
భారతదేశం రాష్ట్రాల మధ్య కుదిరిన ఒప్పందం ఫలితంగా ఏర్పడలేదని, యూనియన్ నుంచి విడిపోయే హక్కు రాష్ట్రాలకు లేదని చెప్పడానికి డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ “యూనియన్” అనే పదాన్ని ఉపయోగించారు. అందువల్ల భారతదేశాన్ని వినాశనకరం కాని యూనియన్, కానీ రాష్ట్రాలను విభజించవచ్చు (Indestructible Union of destructible States) అని వివరిస్తారు.
మూలం: ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్
