సంబంధిత అంశాలు: టీజీపీఎస్సీ (TGPSC): తెలంగాణ విద్య, సాంఘిక సంక్షేమం, పిల్లల పోషకాహారం.
ప్రిలిమ్స్ కోసం: తెలంగాణ అల్పాహార పథకం, ప్రభుత్వ పాఠశాలలు, జూనియర్ కళాశాలలు, మిల్లెట్ ఇడ్లీ, రాగి జావ, కేంద్రీకృత వంటశాలలు (Centralised Kitchens), పిల్లల పోషకాహారం (Child Nutrition).
మెయిన్స్ కోసం: పోషకాహార భద్రత (Nutritional Security), పాఠశాల హాజరు, అభ్యసన ఫలితాలు (Learning Outcomes), మానవ మూలధనం (Human Capital), సామాజిక సమ్మిళితం (Social Inclusion), చిరుధాన్యాల ప్రోత్సాహం (Millet Promotion), పక్కాగా చేరవేయడం (Last-Mile Delivery).
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?
ప్రభుత్వ పాఠశాలలు, జూనియర్ కళాశాలల్లో ప్రీ-ప్రైమరీ నుంచి 12వ తరగతి వరకు చదువుతున్న విద్యార్థుల కోసం తెలంగాణ ప్రభుత్వం అల్పాహార పథకాన్ని ప్రారంభించింది. విద్యార్థుల్లో పోషకాహారం, ఆరోగ్యం, హాజరు, తరగతి గదిలో ఏకాగ్రతను మెరుగుపరచడం ఈ కార్యక్రమం ఉద్దేశం. విద్యార్థులకు పాఠ్యపుస్తకాలు, నోటుపుస్తకాలను కూడా ప్రభుత్వం పంపిణీ చేసింది.
అల్పాహార పథకం అంటే ఏమిటి?
ఇది కింది విద్యాసంస్థల్లో చదువుతున్న విద్యార్థుల కోసం రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అమలు చేస్తున్న పోషకాహార కార్యక్రమం:
- ప్రభుత్వ ప్రీ-ప్రైమరీ సంస్థలు
- ప్రభుత్వ పాఠశాలలు
- ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు
- ఇది ప్రీ-ప్రైమరీ నుంచి 12వ తరగతి వరకు ఉన్న విద్యార్థులకు వర్తిస్తుంది.
- సోమవారం నుంచి శనివారం వరకు పోషకాలతో కూడిన అల్పాహారాన్ని అందిస్తారు.
- విద్యార్థుల శారీరక, మానసిక శ్రేయస్సును మెరుగుపరచడం ఈ పథకం లక్ష్యం.
లబ్ధిదారులు, పరిధి
- తెలంగాణ అంతటా ప్రభుత్వ విద్యాసంస్థల్లో చదువుతున్న విద్యార్థుల కోసం ప్రభుత్వం ఈ పథకాన్ని ఉద్దేశించింది.
- ఇందులో జూనియర్ కళాశాలల విద్యార్థులు కూడా ఉన్నారు. ఇది పోషకాహార మద్దతును పాఠశాల స్థాయి దాటి విస్తరిస్తుంది.
- మొదటి దశలో ఈ కార్యక్రమం కింది వాటిని కవర్ చేస్తుంది:
- 8 జిల్లాల్లోని 1,302 విద్యాసంస్థలు
- వీటిలో 33 జూనియర్ కళాశాలలు కూడా ఉన్నాయి
- ఆ తర్వాత దీనిని దశలవారీగా రాష్ట్రవ్యాప్తంగా విస్తరిస్తారు.
వారంవారీ అల్పాహార మెనూ
| రోజు | అల్పాహారం | అదనపు పానీయం |
| సోమవారం | చట్నీతో దోశ లేదా కూరతో చపాతీ | పాలు |
| మంగళవారం | సాంబార్తో రెండు మిల్లెట్ (చిరుధాన్యాల) ఇడ్లీలు | రాగి జావ |
| బుధవారం | ఆలూ కుర్మాతో పూరీ | పాలు |
| గురువారం | సాంబార్తో రెండు మిల్లెట్ ఇడ్లీలు | రాగి జావ |
| శుక్రవారం | చట్నీతో మిల్లెట్ ఉప్మా లేదా పొంగల్ | పాలు |
| శనివారం | చట్నీతో రెండు బోండాలు | రాగి జావ |
చిరుధాన్యాల ఆధారిత పోషకాహారంపై దృష్టి
- వారంవారీ మెనూలో మిల్లెట్ ఇడ్లీ, మిల్లెట్ ఉప్మా ఉన్నాయి.
- చిరుధాన్యాల్లో కిందివి పుష్కలంగా ఉంటాయి:
- డైటరీ ఫైబర్ (Dietary fibre)
- ఖనిజాలు (Minerals)
- కాంప్లెక్స్ కార్బోహైడ్రేట్లు (Complex carbohydrates)
- సూక్ష్మ పోషకాలు (Micronutrients)
- రాగి జావ కాల్షియం, శక్తిని అందిస్తుంది. ఇది బడికి వెళ్లే వయసున్న పిల్లలకు ఎంతో అనుకూలమైనది.
- సాంప్రదాయ ఆహారాలను, స్థానికంగా తెలిసిన ఆహార పద్ధతులను ఈ మెనూ కలుపుతుంది.
- చిరుధాన్యాలను చేర్చడం వల్ల పోషకమైన, వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే (Climate-resilient) పంటలకు డిమాండ్ పెరుగుతుంది.
భాగస్వామ్య సంస్థల పాత్ర
మొదటి దశలో కింది సంస్థలు ఈ పథకాన్ని అమలు చేస్తాయి:
- హరే కృష్ణ మూవ్మెంట్ ఛారిటబుల్ ట్రస్ట్
- మన్నా ట్రస్ట్
వాటి బాధ్యతలు కింది విధంగా ఉంటాయి:
- అల్పాహారాన్ని తయారు చేయడం.
- వంటగది పరిశుభ్రతను పాటించడం.
- విద్యాసంస్థలకు భోజనాన్ని రవాణా చేయడం.
- సకాలంలో పంపిణీ జరిగేలా చూడటం.
- నిర్దేశించిన పోషక, నాణ్యతా ప్రమాణాలను పాటించడం.
పాఠశాల అల్పాహార కార్యక్రమం అవసరం
చాలా మంది విద్యార్థులు, ముఖ్యంగా ఆర్థికంగా బలహీనమైన కుటుంబాలకు చెందిన వారు అల్పాహారం తినకుండానే పాఠశాలకు వస్తుంటారు. దీనివల్ల కింది సమస్యలు వస్తాయి:
- ఉదయం తరగతుల్లో ఆకలిగా అనిపించడం.
- ఏకాగ్రత తగ్గడం.
- అలసట.
- తరగతి గదిలో భాగస్వామ్యం తగ్గడం.
- పేలవమైన అభ్యసన ఫలితాలు (Learning outcomes).
- క్రమం తప్పకుండా బడికి రాకపోవడం.
రాత్రిపూట ఉపవాస సమయం తర్వాత అల్పాహారం శరీరానికి శక్తిని ఇస్తుంది. పాఠశాల మొదటి అర్ధభాగంలో పిల్లలకు ఇది మద్దతు ఇస్తుంది.
పథకం ప్రాముఖ్యత
1. విద్యార్థుల పోషకాహారం మెరుగుదల: క్రమం తప్పకుండా అల్పాహారం తినడం వల్ల శారీరక అభివృద్ధికి అవసరమైన శక్తి, పోషకాలు అందుతాయి.
2. తరగతి గదిలో మెరుగైన ఏకాగ్రత: అల్పాహారం తినే విద్యార్థులు ఉదయం పాఠాలలో చురుకుగా పాల్గొంటారు, ఎక్కువ ఏకాగ్రత కనబరుస్తారు.
3. ఎక్కువ హాజరు శాతం: పోషకాహారం అందుబాటులో ఉండటం వల్ల విద్యార్థులు క్రమం తప్పకుండా, సకాలంలో విద్యాసంస్థలకు హాజరవుతారు.
4. డ్రాపౌట్ల తగ్గింపు: ఆహార మద్దతు బలహీన కుటుంబాలపై ఆర్థిక భారాన్ని తగ్గిస్తుంది. విద్యార్థులు చదువు కొనసాగించేలా చేస్తుంది.
5. సామాజిక సమానత్వం: వివిధ సామాజిక, ఆర్థిక నేపథ్యాలకు చెందిన పిల్లలు ఒకే సంస్థలో ఒకే రకమైన ఆహారాన్ని తింటారు. ఇది సమ్మిళితత్వాన్ని (Social Inclusion) బలోపేతం చేస్తుంది.
6. కౌమార దశలోని విద్యార్థులకు మద్దతు: ఈ కార్యక్రమాన్ని జూనియర్ కళాశాలలకు విస్తరించడం చాలా ముఖ్యం. పెద్ద విద్యార్థులు కూడా పోషకాహార అవసరాలను, ఆర్థిక ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటారని ఇది గుర్తిస్తుంది.
7. చిరుధాన్యాల ప్రోత్సాహం: మిల్లెట్ ఆధారిత ఆహారాన్ని చేర్చడం వల్ల పోషకమైన ఆహారపు అలవాట్లు పెరుగుతాయి. సాంప్రదాయ ధాన్యాల గురించి అవగాహన పెరుగుతుంది.
8. మానవ మూలధన అభివృద్ధి (Human Capital Development): మెరుగైన పోషకాహారం ఆరోగ్యం, విద్య, ఉత్పాదకత, దీర్ఘకాలిక ఆర్థిక అభివృద్ధికి మద్దతు ఇస్తుంది.
సవాళ్లు
- పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్న విద్యాసంస్థల్లో ఆహార నాణ్యతను కాపాడటం.
- తరగతులు ప్రారంభం కావడానికి ముందే భోజనం పాఠశాలలకు చేరుకునేలా చూడటం.
- తయారీ, రవాణా సమయంలో కలుషితం కాకుండా నిరోధించడం.
- కేంద్రీకృత వంటశాలల పరిశుభ్రతను కాపాడటం.
- తగినంత పోషక వైవిధ్యం ఉండేలా చూడటం.
- ఆహార ప్రాధాన్యతలు, స్థానిక ఆహారపు అలవాట్లను సమన్వయం చేయడం.
- ప్రైవేట్ అమలు సంస్థలను పర్యవేక్షించడం.
ముందున్న మార్గం
- కఠినమైన ఆహార భద్రతా (Food safety), పరిశుభ్రత నిబంధనలను ఏర్పాటు చేయాలి.
- కేంద్రీకృత వంటశాలలను క్రమం తప్పకుండా తనిఖీ చేయాలి.
- పాఠశాల స్థాయిలో భోజన పర్యవేక్షణ కమిటీలను (Meal monitoring committees) ఏర్పాటు చేయాలి.
- విద్యార్థులు, ఉపాధ్యాయులు, తల్లిదండ్రుల నుండి ఫీడ్బ్యాక్ సేకరించాలి.
- ప్రతి సంస్థలో వారంవారీ మెనూను బహిరంగంగా ప్రదర్శించాలి.
- ఉదయం తరగతులు ప్రారంభం కావడానికి ముందే సకాలంలో పంపిణీ జరిగేలా చూడాలి.
- స్థానికంగా దొరికే ఆహార పదార్థాలు, కాలానుగుణంగా పండే కూరగాయలను ఉపయోగించాలి.
- క్రమం తప్పకుండా ఆరోగ్య, పోషకాహార అంచనాలను నిర్వహించాలి.
- ఈ కార్యక్రమాన్ని రక్తహీనత నివారణ (Anaemia prevention), కౌమార ఆరోగ్య కార్యక్రమాలతో అనుసంధానించాలి.
- కింది అంశాలపై క్రమం తప్పకుండా డేటాను ప్రచురించాలి:
- కవర్ చేసిన విద్యాసంస్థలు
- భోజనం చేసిన విద్యార్థులు
- హాజరులో మార్పులు
- ఆహార నాణ్యత
- అభ్యసన, ఆరోగ్య ఫలితాలు
- మొదటి దశను అంచనా వేసిన తర్వాతే పథకాన్ని జాగ్రత్తగా విస్తరించాలి.
ముగింపు
తెలంగాణ అల్పాహార పథకం పిల్లల పోషకాహారం, విద్యా భాగస్వామ్యం, మానవ మూలధన అభివృద్ధిలో ఒక ముఖ్యమైన పెట్టుబడిని సూచిస్తుంది. ప్రీ-ప్రైమరీ తరగతుల నుంచి జూనియర్ కళాశాలల వరకు దీనిని విస్తరించడం దీనికి విస్తృతమైన, సమ్మిళిత స్వభావాన్ని ఇస్తుంది.
చిరుధాన్యాల ఆధారిత మెనూ, పాలు, రాగి జావ తరగతి గదిలో ఆకలిని తగ్గించడానికి, విద్యార్థుల శ్రేయస్సును మెరుగుపరచడానికి సహాయపడతాయి. అయితే, ఈ పథకం విజయం ఆహార భద్రత, సకాలంలో పంపిణీ, పోషక నాణ్యత, పారదర్శక పర్యవేక్షణ, పక్కాగా రాష్ట్రవ్యాప్త విస్తరణపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
కేర్ ఎంసీక్యూలు (CARE MCQs)
ప్ర. తెలంగాణ అల్పాహార పథకం మొదటి దశలో కింది ఏ సంస్థలు పాలుపంచుకున్నాయి?
- హరే కృష్ణ మూవ్మెంట్ ఛారిటబుల్ ట్రస్ట్
- మన్నా ట్రస్ట్
- ఫుడ్ అండ్ అగ్రికల్చర్ ఆర్గనైజేషన్ (FAO)
కింద ఇచ్చిన కోడ్ను ఉపయోగించి సరైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి:
(A) 1 మాత్రమే
(B) 1, 2 మాత్రమే
(C) 2, 3 మాత్రమే
(D) 1, 2, 3
జవాబు: (B)
వివరణ: హరే కృష్ణ మూవ్మెంట్ ఛారిటబుల్ ట్రస్ట్, మన్నా ట్రస్ట్ ఈ పథకం మొదటి దశను అమలు చేస్తాయి. ఫుడ్ అండ్ అగ్రికల్చర్ ఆర్గనైజేషన్ ఈ పథకంలో భాగస్వామి కాదు.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
1. తెలంగాణ అల్పాహార పథకం కింద ఎవరిని కవర్ చేస్తారు?
ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలల విద్యార్థులతో సహా ప్రీ-ప్రైమరీ నుంచి 12వ తరగతి వరకు ఉన్న విద్యార్థులకు ఇది వర్తిస్తుంది.
2. మొదటి దశలో ఎన్ని విద్యాసంస్థలు ఉన్నాయి?
మొదటి దశలో ఎనిమిది జిల్లాల్లోని 33 జూనియర్ కళాశాలలతో సహా 1,302 విద్యాసంస్థలు ఉన్నాయి.
3. ఏ ఆహారాన్ని వడ్డిస్తారు?
మెనూలో దోశ, చపాతీ, మిల్లెట్ ఇడ్లీ, పూరీ, మిల్లెట్ ఉప్మా, పొంగల్, బోండాతో పాటు పాలు లేదా రాగి జావ ఉంటాయి.
4. మొదటి దశను ఎవరు అమలు చేస్తారు?
హరే కృష్ణ మూవ్మెంట్ ఛారిటబుల్ ట్రస్ట్, మన్నా ట్రస్ట్ కేంద్రీకృత వంటశాలల (Centralised kitchens) ద్వారా మొదటి దశను అమలు చేస్తాయి.
5. పథకం ప్రధాన ఉద్దేశం ఏమిటి?
ఉదయం ఆకలిని తగ్గించడం, విద్యార్థుల పోషకాహారం, ఆరోగ్యం, హాజరు, ఏకాగ్రత, అభ్యసన సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరచడమే దీని ప్రధాన ఉద్దేశం.
మూలం: ది హిందూ (The Hindu)
సంబంధిత అంశాలు: యూపీఎస్సీ (UPSC) జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ III – వ్యవసాయం, నీటిపారుదల, వ్యవసాయ సబ్సిడీలు, కనీస మద్దతు ధర (MSP), ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్, సాంకేతికత, సమ్మిళిత వృద్ధి, ఆహార భద్రత.
ప్రిలిమ్స్ కోసం:
వ్యవసాయ జీవీఏ (Agricultural GVA), పీఎం-కిసాన్ (PM-KISAN), పీఎంఎఫ్బీవై (PMFBY), కనీస మద్దతు ధర (MSP), కిసాన్ క్రెడిట్ కార్డ్, పీఎం-కేఎంవై (PM-KMY), పీఎంకేఎస్వై (PMKSY), సాయిల్ హెల్త్ కార్డ్, పీఎం-కుసుమ్ (PM-KUSUM), ఈ-నామ్ (e-NAM), ఏఐఎఫ్ (AIF), ఎఫ్పీఓ (FPO), పీఎంఎఫ్ఎంఈ (PMFME), డిజిటల్ అగ్రికల్చర్ మిషన్ (Digital Agriculture Mission).
మెయిన్స్ కోసం:
రైతుల సాధికారత (Farmer Empowerment), ఆదాయ భద్రత, వ్యవసాయ వైవిధ్యీకరణ (Agricultural Diversification), సంస్థాగత పరపతి (Institutional Credit), ప్రమాదాల తగ్గింపు, వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే వ్యవసాయం (Climate-Resilient Agriculture), విలువ పెంపు (Value Addition), మార్కెట్ అనుసంధానం, సుస్థిర వ్యవసాయం.
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?
అధిక ప్రభుత్వ పెట్టుబడులు, పెరిగిన ఉత్పత్తి, విస్తరించిన రుణాలు, బీమా, నీటిపారుదల, మార్కెట్ సదుపాయాలు, ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్, డిజిటల్ టెక్నాలజీలు, అనుబంధ రంగాల వృద్ధి ద్వారా భారత వ్యవసాయ రంగంలో వచ్చిన పరివర్తనను ప్రభుత్వం వివరించింది.
ప్రభుత్వ విధానం పరిమిత సంక్షేమ సహాయం నుంచి ఒక విస్తృతమైన చట్రం వైపు మారింది. ఉత్పాదకత, ఆదాయ స్థిరత్వం, ప్రమాదాల నుంచి రక్షణ, విలువ పెంపు, దీర్ఘకాలిక వ్యవసాయ దృఢత్వం (Agricultural resilience) వంటి అంశాలకు ప్రభుత్వం ఇప్పుడు పెద్దపీట వేస్తోంది.
వ్యవసాయం, అనుబంధ రంగాల వృద్ధి
- భారతదేశ మొత్తం స్థూల విలువ ఆధారిత (Gross Value Added – GVA) ఆదాయంలో వ్యవసాయం, దాని అనుబంధ రంగాలు దాదాపు 18% వాటాను అందిస్తున్నాయి.
- వ్యవసాయ, అనుబంధ రంగాల జీవీఏ (GVA) 2014-15లో ₹20.9 లక్షల కోట్ల నుంచి 2023-24 నాటికి ₹48.7 లక్షల కోట్లకు పెరిగింది.
- ప్రస్తుత ధరల వద్ద ఈ రంగం సుమారు 8.83% వార్షిక వృద్ధి రేటును (Compound annual growth rate) నమోదు చేసింది.
- ఇదే కాలంలో పంటల రంగం జీవీఏ దాదాపు ₹12.93 లక్షల కోట్ల నుంచి ₹26.53 లక్షల కోట్లకు చేరింది.
- వ్యవసాయ, రైతు సంక్షేమ శాఖ బడ్జెట్ కేటాయింపులు 2013-14లో ఉన్న ₹27,663 కోట్ల నుంచి 2026-27 నాటికి సుమారు ₹1.41 లక్షల కోట్లకు పెరిగాయి.
పంటల ఉత్పత్తి, ఆహార భద్రత
- భారతదేశ మొత్తం ఆహారధాన్యాల ఉత్పత్తి 2013-14లో 265.05 మిలియన్ టన్నులు ఉండేది. ఇది 2024-25 నాటికి 357.73 మిలియన్ టన్నులకు పెరిగింది. ఇది వ్యవసాయ దిగుబడిలో గణనీయమైన పెరుగుదలను చూపుతుంది. వరి, గోధుమ, మొక్కజొన్న, ముతక ధాన్యాల ఉత్పత్తి పెరగడం ఈ వృద్ధికి ప్రధాన కారణం. ముతక ధాన్యాలను ప్రభుత్వం ‘శ్రీ అన్న’ (Shree Anna) పేరుతో ప్రోత్సహిస్తోంది.
- జాతీయ ఆహార భద్రత, పోషకాహార మిషన్ (National Food Security and Nutrition Mission) ఈ వృద్ధికి తోడ్పడింది. వరి, గోధుమ, పప్పుధాన్యాలు, ముతక ధాన్యాల సాగులో మెరుగైన విత్తనాలు, మంచి వ్యవసాయ పద్ధతులు, సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని విస్తృతంగా వినియోగించడం ద్వారా ఈ మిషన్ ఉత్పత్తిని పెంచింది.
- ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా వరి పండించే దేశంగా భారతదేశం అవతరించింది. 2014-15 నుంచి వరి ఉత్పత్తి 42.38% పెరిగింది.
- 2024-25 నాటికి గోధుమ ఉత్పత్తి రికార్డు స్థాయిలో 117.94 మిలియన్ టన్నులకు చేరుకుంది.
- ఇదే కాలంలో మొక్కజొన్న ఉత్పత్తి దాదాపు 79% పెరిగింది.
- నూనెగింజల ఉత్పత్తి 2014-15లో ఉన్న 27.51 మిలియన్ టన్నుల నుంచి 2024-25 నాటికి రికార్డు స్థాయిలో 42.99 మిలియన్ టన్నులకు పెరిగింది. ఇది సుమారు 56% వృద్ధి.
- వంటనూనెల దిగుమతులపై ఆధారపడటం 2015-16లో 63.2% ఉండగా, అది 2023-24 నాటికి 56.25% కి తగ్గింది. స్వయం సమృద్ధి (Self-reliance) సాధించే దిశగా మనం వేస్తున్న అడుగులను ఇది సూచిస్తుంది.
- ఉద్యానవన రంగం (Horticulture sector) కూడా వ్యవసాయ వృద్ధికి ప్రధాన వనరుగా అవతరించింది. పంటల రంగం మొత్తం స్థూల విలువ ఉత్పత్తిలో ఇది దాదాపు 37% వాటాను అందిస్తోంది. రైతులు అధిక ఆదాయం ఇచ్చే పండ్లు, కూరగాయలు, ఇతర ఉద్యానవన పంటల వైపు మళ్లుతున్నారని (Diversification) ఇది స్పష్టం చేస్తోంది.
రైతు సంక్షేమం, సామాజిక భద్రత
పీఎం-కిసాన్ (PM-KISAN)
ప్రధానమంత్రి కిసాన్ సమ్మాన్ నిధి పథకం అర్హులైన రైతు కుటుంబాలకు ఏటా ₹6,000 అందిస్తోంది. ఈ మొత్తాన్ని ప్రత్యక్ష నగదు బదిలీ (DBT) ద్వారా రైతుల ఖాతాల్లో ప్రభుత్వం జమ చేస్తోంది. ఈ పథకం 9.44 కోట్లకు పైగా రైతు కుటుంబాలకు చేరుకుంది. లబ్ధిదారులలో మహిళల వాటా 25% కంటే ఎక్కువగా ఉంది.
పంట బీమా (Crop Insurance)
- ప్రధానమంత్రి ఫసల్ బీమా యోజన (PMFBY) పంట నష్టాల నుంచి రైతులకు సమగ్రమైన బీమా రక్షణను తక్కువ ఖర్చుతో అందిస్తుంది. ఇది విత్తనాలు నాటడానికి ముందు, చేతికొచ్చిన పంట, పంట కోత తర్వాత ఎదురయ్యే నష్టాలను కవర్ చేస్తుంది.
- ఏటా 4 కోట్లకు పైగా రైతులు ఈ బీమాను పొందుతున్నారు. ప్రకృతి విపత్తులు, తెగుళ్లు, ఇతర అనిశ్చితుల వల్ల వచ్చే నష్టాలను ఎదుర్కోవడానికి ఇది రైతులకు సహాయపడుతుంది.
పెన్షన్ మద్దతు
ప్రధానమంత్రి కిసాన్ మాన్ధన్ యోజన (PM-KMY) అర్హులైన చిన్న, సన్నకారు రైతులకు 60 ఏళ్లు దాటిన తర్వాత నెలకు ₹3,000 పెన్షన్ ఇస్తుంది. 2026 ఫిబ్రవరి నాటికి ఈ పథకం కింద దాదాపు 24.95 లక్షల మంది రైతులు నమోదు చేసుకున్నారు.
కనీస మద్దతు ధర (MSP), ప్రభుత్వ కొనుగోళ్లు
వ్యవసాయ ఉత్పత్తులకు ముందుగానే ఒక ధరను ప్రకటించడం ద్వారా కనీస మద్దతు ధర (MSP) రైతులకు రక్షణ కల్పిస్తుంది. మార్కెట్లో ధరలు అకస్మాత్తుగా పడిపోయినప్పుడు ఇది రైతులకు అండగా నిలుస్తుంది.
- ప్రభుత్వం ఏటా 22 ప్రధాన పంటలకు ఎంఎస్పీని ప్రకటిస్తుంది.
- 2018-19 నుంచి ఉత్పత్తి వ్యయం కంటే కనీసం 50% ఎక్కువగా ఎంఎస్పీని ప్రభుత్వం నిర్ణయిస్తోంది.
- ప్రభుత్వ కొనుగోళ్లు (Public procurement) గణనీయంగా విస్తరించాయి.
- 2004-2014 మధ్య జరిగిన ఎంఎస్పీ కొనుగోళ్ల విలువతో పోలిస్తే, 2014-2026 నాటికి ఈ కొనుగోళ్ల మొత్తం విలువ సుమారు 3.5 రెట్లు పెరిగింది.
ఈ చర్యలు రైతులకు ధరల భరోసా, మార్కెట్ మద్దతు, ఆదాయ భద్రతను (Income security) బలోపేతం చేశాయి.
వ్యవసాయ విధాన సంస్కరణలు (2014-2026)
పశుసంవర్ధక, పాడి రంగాలు: గ్రామీణ ఆర్థిక వృద్ధికి చోదక శక్తులు
భారతదేశ పశుసంవర్ధక రంగం (Livestock sector) బలమైన వృద్ధిని నమోదు చేసింది. 2014-15 నుంచి ఇది 12.77% వార్షిక వృద్ధి రేటుతో (CAGR) పురోగమిస్తోంది. ఈ రంగం గ్రామీణ ఆదాయం, పోషకాహారం, ఉపాధికి ముఖ్యమైన వనరుగా మారింది.
ప్రపంచంలో అత్యధికంగా పాలను ఉత్పత్తి చేసే దేశంగా భారతదేశం కొనసాగుతోంది. ప్రపంచ పాల ఉత్పత్తిలో ఇది దాదాపు 25% వాటాను అందిస్తోంది.
- పాల ఉత్పత్తి 2014-15లో ఉన్న 146.31 మిలియన్ టన్నుల నుంచి 2024-25 నాటికి 247.87 మిలియన్ టన్నులకు పెరిగింది.
- ఇది 69% పైగా వృద్ధిని సూచిస్తుంది.
- తలసరి పాల లభ్యత (Per capita milk availability) రోజుకు 485 గ్రాములకు పెరిగింది. ఇది ప్రపంచ సగటు అయిన 328 గ్రాముల కంటే చాలా ఎక్కువ.
ఉత్పాదకత మెరుగుదల
- దేశవాళీ ఆవుల ఉత్పాదకత 2014-15లో 927 కిలోలు ఉండగా, 2023-24 నాటికి 1,292 కిలోలకు పెరిగింది.
- గేదెల ఉత్పాదకత 1,880 కిలోల నుంచి 2,161 కిలోలకు చేరింది.
- మొత్తం బోవిన్ (ఆవులు, గేదెలు) ఉత్పాదకత 2013-14లో ఉన్న 1,648.17 కిలోల నుంచి 2024-25 నాటికి 2,079 కిలోలకు మెరుగుపడింది.
పౌల్ట్రీ, మాంసం ఉత్పత్తి
ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుడ్ల ఉత్పత్తిలో భారతదేశం రెండవ స్థానంలో, మాంసం ఉత్పత్తిలో నాల్గవ స్థానంలో ఉంది.
- గుడ్ల ఉత్పత్తి 2014-15లో 78.48 బిలియన్ల నుంచి 2024-25 నాటికి 149.11 బిలియన్లకు పెరిగింది.
- తలసరి గుడ్ల లభ్యత ఏడాదికి 62 నుంచి 106 గుడ్లకు పెరిగింది.
- మాంసం ఉత్పత్తి 6.69 మిలియన్ టన్నుల నుంచి 10.50 మిలియన్ టన్నులకు పెరిగింది.
వ్యవసాయ ఆదాయాలను వైవిధ్యపరచడంలో (Diversifying), గ్రామీణ జీవనోపాధిని బలోపేతం చేయడంలో పశుసంవర్ధక, పాడి, పౌల్ట్రీ రంగాలు పోషిస్తున్న కీలక పాత్రను ఈ గణాంకాలు చూపుతున్నాయి.
మత్స్య, ఆక్వాకల్చర్ రంగాలు
గత దశాబ్దంలో భారతదేశ మత్స్య రంగం సగటున 8.74% వార్షిక వృద్ధి రేటును నమోదు చేసింది.
- మొత్తం చేపల ఉత్పత్తి 2013-14లో ఉన్న 9.58 మిలియన్ టన్నుల నుంచి 2024-25 నాటికి 19.78 మిలియన్ టన్నులకు పెరిగింది.
- అంతర్గత మత్స్య (Inland fisheries), ఆక్వాకల్చర్ ఉత్పత్తి 6.14 మిలియన్ టన్నుల నుంచి 15.16 మిలియన్ టన్నులకు పెరిగింది. ఇది సుమారు 147% పెరుగుదల.
తేనెటీగల పెంపకం, బయో ఎనర్జీలలో వస్తున్న కొత్త అవకాశాలు
తేనెటీగల పెంపకం, తేనె ఉత్పత్తి
2020లో ప్రభుత్వం జాతీయ తేనెటీగల పెంపకం, తేనె మిషన్ను (National Beekeeping and Honey Mission) ప్రారంభించింది. ఇది శాస్త్రీయ తేనెటీగల పెంపకం, పరాగసంపర్క సేవలు (Pollination services), గ్రామీణ జీవనోపాధిని ప్రోత్సహిస్తుంది.
- తేనె ఉత్పత్తి 0.081 మిలియన్ టన్నుల నుంచి 0.152 మిలియన్ టన్నులకు పెరిగింది.
- తేనె ఎగుమతులు దాదాపు 240% పెరిగాయి.
తేనెటీగల పెంపకం రైతులకు అదనపు ఆదాయాన్ని ఇస్తుంది. పరాగసంపర్కం ద్వారా పంటల దిగుబడి పెరగడానికి కూడా ఇది సహాయపడుతుంది.
బయో ఎనర్జీ, ఇథనాల్ బ్లెండింగ్
బయో ఎనర్జీ వ్యవసాయ వైవిధ్యీకరణలో ఒక ముఖ్యమైన భాగంగా మారింది. ఇది ఇంధన భద్రతను (Energy security) మెరుగుపరుస్తూనే, రైతులకు అదనపు ఆదాయాన్ని ఇస్తుంది.
చెరకు ఉప ఉత్పత్తులు, ఆహారధాన్యాల నుంచి ఇథనాల్ను (Ethanol) ఉత్పత్తి చేస్తారు. ముడి చమురు దిగుమతులను తగ్గించడానికి, దేశీయ ఉత్పత్తికి మద్దతు ఇవ్వడానికి ఇథనాల్ బ్లెండెడ్ పెట్రోల్ కార్యక్రమం కృషి చేస్తోంది. పెట్రోల్లో ఇథనాల్ కలపడాన్ని ఈ పథకం ప్రోత్సహిస్తోంది.
ప్రధాన పురోగతి
- ఇథనాల్ సేకరణ 2013-14లో ఉన్న 38 కోట్ల లీటర్ల నుంచి 2024-25 నాటికి 904 కోట్ల లీటర్లకు పెరిగింది.
- పెట్రోల్లో ఇథనాల్ సగటు బ్లెండింగ్ స్థాయి 2014-15లో 1.14% ఉండగా, 2025-26 నాటికి ఇది 20% కి పెరిగింది.
- ఇథనాల్ అమ్మకాల ద్వారా చక్కెర మిల్లులు ₹1.29 లక్షల కోట్లకు పైగా ఆదాయాన్ని పొందాయి.
- ఈ రంగంలో ₹42,000 కోట్లకు పైగా పెట్టుబడులు వచ్చాయి.
ఈ కార్యక్రమం రైతుల ఆదాయానికి, చక్కెర పరిశ్రమ స్థిరత్వానికి మద్దతు ఇస్తుంది. అంతేకాకుండా, భారతదేశ స్వచ్ఛమైన ఇంధన పరివర్తనకు (Clean-energy transition) ఇది సహాయపడుతుంది.
వ్యవసాయ, ప్రాసెస్ చేసిన ఆహార ఉత్పత్తుల ఎగుమతులు
అధిక ఉత్పత్తి, మెరుగైన ప్రాసెసింగ్ సామర్థ్యం, అంతర్జాతీయ మార్కెట్లకు సులభంగా చేరే అవకాశం వల్ల భారతదేశ వ్యవసాయ, అనుబంధ ఎగుమతులు విస్తరించాయి.
- వ్యవసాయ ఎగుమతులు 2013-14లో ఉన్న $37.29 బిలియన్ల నుంచి 2024-25 నాటికి $51.1 బిలియన్లకు పెరిగాయి.
- ఇది దాదాపు 37% వృద్ధిని సూచిస్తుంది.
భారతదేశం ప్రపంచవ్యాప్తంగా కింది ఉత్పత్తులకు ప్రధాన ఎగుమతిదారుగా ఉంది:
- వరి
- సుగంధ ద్రవ్యాలు (Spices)
- సముద్ర ఉత్పత్తులు
- పత్తి
- చక్కెర
ప్రాసెస్ చేసిన ఆహార ఉత్పత్తుల ఎగుమతుల్లో వృద్ధి
- వ్యవసాయ ఎగుమతులలో ప్రాసెస్ చేసిన ఆహార ఉత్పత్తుల వాటా 2014-15లో 13.7% ఉండగా, 2024-25 నాటికి అది 20.4% కి పెరిగింది.
- ఇది గొప్ప విలువ పెంపును (Value addition), మెరుగైన అంతర్జాతీయ పోటీతత్వాన్ని (Global competitiveness) ప్రతిబింబిస్తుంది.
సముద్ర ఉత్పత్తుల ఎగుమతులు
- సముద్ర ఉత్పత్తుల ఎగుమతులు 2013-14లో $3.64 బిలియన్ల నుంచి 2024-25 నాటికి సుమారు $7.52 బిలియన్లకు పెరిగాయి.
- ఇది దాదాపు 106% వృద్ధిని సూచిస్తుంది.
- భారతీయ సముద్ర ఉత్పత్తులు ఇప్పుడు 130 కి పైగా దేశాలకు చేరుతున్నాయి.
భారతదేశ వ్యవసాయ ఎగుమతులు ప్రాథమిక వస్తువుల నుంచి ప్రాసెస్ చేసిన, వైవిధ్యమైన, అధిక విలువైన ఉత్పత్తుల (High-value products) వైపు క్రమంగా మారుతున్నాయని ఈ పరిణామాలు చూపుతున్నాయి.
డిజిటల్ వ్యవసాయం, ప్రెసిషన్ టెక్నాలజీలు
ప్రణాళిక, సేవల పంపిణీ, రిస్క్ మేనేజ్మెంట్, సకాలంలో సమాచారాన్ని అందించడాన్ని మెరుగుపరచడం ద్వారా సాంకేతికత భారతీయ వ్యవసాయాన్ని మారుస్తోంది. రైతులు కచ్చితమైన సలహాలు, ప్రభుత్వ ప్రయోజనాలు, మార్కెట్కు సంబంధించిన సేవలను పొందడానికి డిజిటల్ ప్లాట్ఫారమ్లు సహాయపడుతున్నాయి.
డిజిటల్ అగ్రికల్చర్ మిషన్ (Digital Agriculture Mission)
రైతుల డేటాబేస్లు, భూ రికార్డులు, పంటల సమాచారం, వ్యవసాయ సేవలు, ప్రభుత్వ ప్రయోజనాల పంపిణీ వ్యవస్థలను అనుసంధానించడం ద్వారా ఒక సమగ్ర డిజిటల్ పర్యావరణ వ్యవస్థను (Digital ecosystem) సృష్టించాలని ఈ మిషన్ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
ఈ వ్యవస్థల వల్ల లబ్ధిదారులను గుర్తించడం, వ్యవసాయ ప్రణాళికలను రూపొందించడం, ప్రభుత్వ మద్దతును పారదర్శకంగా అందించడం సులభతరం అవుతుంది.
నమో డ్రోన్ దీదీ (Namo Drone Didi)
మహిళా స్వయం సహాయక సంఘాల (SHGs) ద్వారా వ్యవసాయంలో డ్రోన్ల వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించడానికి 2023లో ప్రభుత్వం ఈ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది.
- ఈ పథకం మొత్తం కేటాయింపు ₹1,261 కోట్లు.
- దీనిని 2023-24 నుంచి 2025-26 వరకు అమలు చేస్తారు.
- 2023-24 సంవత్సరంలో 500 డ్రోన్లను పంపిణీ చేశారు.
మహిళా స్వయం సహాయక సంఘాలు డ్రోన్ల ద్వారా కింది వ్యవసాయ సేవలను అందించగలవు:
- ఎరువులు, పురుగుమందులు చల్లడం
- పంటల పర్యవేక్షణ (Crop monitoring)
- కచ్చితత్వంతో కూడిన ఇన్పుట్ల (ముడిపదార్థాలు) వాడకం
- పొలాల మ్యాపింగ్ (Field mapping)
ఈ కార్యక్రమం ఆధునిక వ్యవసాయాన్ని ప్రోత్సహించడంతో పాటు, గ్రామీణ మహిళలకు సాంకేతికత ఆధారిత ఉపాధి అవకాశాలను సృష్టిస్తుంది.
జాతీయ తెగుళ్ల నిఘా వ్యవస్థ (National Pest Surveillance System)
ఈ వ్యవస్థ డిజిటల్ సాధనాలను, క్షేత్రస్థాయి సమాచారాన్ని ఉపయోగించి తెగుళ్ల దాడులను (Pest attacks) ఎప్పటికప్పుడు పర్యవేక్షిస్తుంది.
- ఇది 66 పంటలు, 432 కి పైగా తెగుళ్ల రకాలను (Pest species) కవర్ చేస్తుంది.
- ఇందులో 10,000 మందికి పైగా క్షేత్రస్థాయి సిబ్బంది పనిచేస్తున్నారు.
ఈ వ్యవస్థ ముందస్తు హెచ్చరికలు, పంటల సలహాలను ఇస్తుంది. దీనివల్ల రైతులు తెగుళ్ల వ్యాప్తికి వేగంగా స్పందించడానికి, పంట నష్టాలను తగ్గించుకోవడానికి వీలవుతుంది.
కిసాన్ ఈ-మిత్ర (Kisan e-Mitra)
వ్యవసాయ పథకాలు, సేవలు, ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలపై ఈ ప్లాట్ఫారమ్ రైతులకు డిజిటల్ సమాచారాన్ని అందిస్తుంది.
- 2026 మార్చి నాటికి ఇది 95 లక్షలకు పైగా ప్రశ్నలను (Queries) పరిష్కరించింది.
- ఈ ప్లాట్ఫారమ్ ప్రతిరోజూ 8,000 కి పైగా ప్రశ్నలను ప్రాసెస్ చేయగలదు.
- ఇది 11 ప్రాంతీయ భాషల్లో అందుబాటులో ఉంది.
బహుళ భాషల్లో అందుబాటులో ఉన్న ఈ ప్లాట్ఫారమ్, వివిధ ప్రాంతాల రైతులకు వ్యవసాయ సమాచారాన్ని సులభంగా చేరవేస్తుంది.
వ్యవసాయ విస్తరణ, సలహా సేవలు
వ్యవసాయం మరింతగా సాంకేతికత ఆధారితంగా, వాతావరణ మార్పులకు సున్నితంగా మారుతున్నకొద్దీ, రైతులకు శిక్షణ, శాస్త్రీయ సలహా సేవలు మరింత ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకున్నాయి.
వ్యవసాయ విస్తరణ సేవలు రైతులకు కింది అంశాల్లో సహాయపడతాయి:
- మెరుగైన వ్యవసాయ పద్ధతులను అవలంబించడం.
- కొత్త సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించడం.
- తెగుళ్లు, వ్యాధులను నిర్వహించడం.
- వాతావరణ సంబంధిత ప్రమాదాలకు స్పందించడం.
- ఉత్పాదకతను, వనరుల సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరచడం.
కృషి విజ్ఞాన కేంద్రాలు (KVKs)
ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్ (ICAR) స్థాపించిన కృషి విజ్ఞాన కేంద్రాలు, వ్యవసాయ శిక్షణా, విజ్ఞాన కేంద్రాలుగా పనిచేస్తాయి. భారతదేశంలో 731 కేవీకేలు (KVKs) ఉన్నాయి.
కేవీకేలు కింది వాటిని నిర్వహిస్తాయి:
- రైతు శిక్షణా కార్యక్రమాలు
- క్షేత్ర ప్రదర్శనలు (Field demonstrations)
- సాంకేతికత పరీక్షలు (Technology testing)
- వ్యవసాయ సలహాలు
- నైపుణ్యాభివృద్ధి కార్యకలాపాలు
ఇవి వ్యవసాయ పరిశోధనా సంస్థలను, క్షేత్రస్థాయిలో రైతులతో అనుసంధానిస్తాయి.
వ్యవసాయ సాంకేతిక నిర్వహణ సంస్థ (ATMA)
- అగ్రికల్చరల్ టెక్నాలజీ మేనేజ్మెంట్ ఏజెన్సీ (ATMA) జిల్లా స్థాయిలో వికేంద్రీకృత వ్యవసాయ విస్తరణ సేవలకు (Decentralised agricultural extension) మద్దతు ఇస్తుంది.
- 2021 నుంచి 2025 మధ్య ఆత్మ (ATMA) ఆధ్వర్యంలో సుమారు 1.27 కోట్ల మంది రైతులకు శిక్షణ ఇచ్చారు.
- ఈ సంస్థ జిల్లా స్థాయి సలహా సేవలను బలోపేతం చేస్తుంది. స్థానికంగా అనుకూలమైన వ్యవసాయ సాంకేతికతలను స్వీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది.
ఒక దృఢమైన వ్యవసాయ పర్యావరణ వ్యవస్థ దిశగా
భారతదేశ వ్యవసాయ విధానం క్రమంగా మరింత సమగ్రమైన (Integrated), సాంకేతికత ఆధారిత, రైతు-కేంద్రక వ్యవస్థ వైపు మారుతోంది.
ఈ మార్పుకు కింది అంశాలు మద్దతు ఇస్తున్నాయి:
- అధిక వ్యవసాయ ఉత్పత్తి
- విస్తరించిన సంస్థాగత రుణాలు (Institutional credit)
- పంట బీమా
- పెరిగిన కనీస మద్దతు ధర (MSP), కొనుగోళ్ల మద్దతు
- డిజిటల్ వ్యవసాయ మౌలిక సదుపాయాలు
- మెరుగైన వ్యవసాయ క్షేత్రం-మార్కెట్ అనుసంధానం (Farm-to-market linkages)
- ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ రంగం వృద్ధి
- పశుసంవర్ధక, మత్స్య, ఇతర అనుబంధ రంగాల విస్తరణ
శాస్త్రీయ పరిశోధనలు, ప్రభుత్వ సంస్థలు, రైతుల మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని డిజిటల్ టెక్నాలజీలు, విస్తరణ సేవలు మరింత మెరుగుపరుస్తున్నాయి. ప్రభుత్వ జోక్యాలు ఉత్పాదకత, ఆదాయ స్థిరత్వం, రిస్క్ మేనేజ్మెంట్ను బలోపేతం చేస్తున్నాయి. మరింత దృఢమైన, సమ్మిళిత, సుస్థిర వ్యవసాయ రంగానికి ఇవి పునాది వేస్తున్నాయి.
భారతీయ రైతుల సాధికారతకు చర్యలు
- ఆదాయం, బీమా: పీఎం-కిసాన్ నగదును సకాలంలో బదిలీ చేయాలి. పీఎంఎఫ్బీవై (PMFBY) పరిధిని విస్తరించి, బీమా క్లెయిమ్లను వేగంగా పరిష్కరించాలి.
- సంస్థాగత రుణాలు: కిసాన్ క్రెడిట్ కార్డులు, సరసమైన వ్యవసాయ రుణాలను రైతులందరికీ సులభంగా అందుబాటులోకి తీసుకురావాలి.
- మౌలిక సదుపాయాలు: గోదాములు (Warehouses), కోల్డ్ చైన్లు, ప్రాసెసింగ్ యూనిట్లు, వ్యవసాయ క్షేత్రాల వద్ద సదుపాయాలను (Farm-gate facilities) అభివృద్ధి చేయాలి.
- సాంకేతికత: డిజిటల్ వ్యవసాయం, డ్రోన్లు, కిసాన్ ఈ-మిత్ర, కేవీకే (KVK), ఆత్మ (ATMA) శిక్షణలను ప్రోత్సహించాలి.
- సుస్థిరత: ప్రకృతి వ్యవసాయం, సమర్థవంతమైన నీటిపారుదల, వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే పంటలు (Climate-resilient crops), సౌర పంపులను విస్తరించాలి.
ముగింపు
రైతుల సాధికారత సాధించడానికి ఆదాయ మద్దతు, రుణాలు, బీమా, మౌలిక సదుపాయాలు, సాంకేతికత, సుస్థిరతలను కలిపే ఒక సమగ్ర విధానం (Integrated approach) అవసరం. కేంద్ర ప్రభుత్వం విధానపరమైన, ఆర్థిక మద్దతును అందించాలి. అదే సమయంలో, రాష్ట్రాలు, స్థానిక సంస్థలు ప్రాంతీయ అవసరాలకు తగినట్లుగా పథకాల అమలును మార్చుకోవాలి. ఇటువంటి సమన్వయం ఉత్పాదకతను, దృఢత్వాన్ని (Resilience), ఆదాయ భద్రతను మెరుగుపరుస్తుంది.
యూపీఎస్సీ గత సంవత్సరాల ప్రశ్నలు (UPSC PYQ)
ప్ర. రాష్ట్రీయ గోకుల్ మిషన్కు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి: (2025)
- తక్కువ ఉత్పాదకత ఉన్న దేశవాళీ జంతువులు ఎక్కువగా చిన్న, సన్నకారు రైతులు, భూమిలేని కార్మికుల వద్దే ఉన్నాయి. కాబట్టి గ్రామీణ పేదల అభ్యున్నతికి ఇది చాలా ముఖ్యం.
- దేశవాళీ ఆవులు, గేదెల పెంపకాన్ని, వాటి సంరక్షణను శాస్త్రీయమైన, సమగ్రమైన పద్ధతిలో ప్రోత్సహించడానికి దీనిని ప్రారంభించారు.
పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనది?
ఎ. (A) 1 మాత్రమే
బి. (B) 2 మాత్రమే
సి. (C) 1, 2
డి. (D) ఏదీ కాదు
జవాబు: సి (C)
వివరణ:
- వాక్యం 1 సరైనది: దేశవాళీ ఆవులు, గేదెలు ఎక్కువగా చిన్న, సన్నకారు రైతులు, భూమిలేని కార్మికుల దగ్గరే ఉన్నాయి. వాటి ఉత్పాదకతను మెరుగుపరచడం వల్ల పాల ఉత్పత్తి, గ్రామీణ ఆదాయం, జీవనోపాధి భద్రత పెరుగుతాయి.
- వాక్యం 2 సరైనది: రాష్ట్రీయ గోకుల్ మిషన్ (Rashtriya Gokul Mission) శాస్త్రీయ ప్రజననం (Scientific breeding), ఇతర చర్యల ద్వారా దేశవాళీ జాతుల అభివృద్ధి, సంరక్షణ, జన్యుపరమైన మెరుగుదలను ప్రోత్సహిస్తుంది.
కాబట్టి, 1, 2 రెండు వాక్యాలూ సరైనవే.
కేర్ ఎంసీక్యూలు (CARE MCQs)
ప్ర. జాతీయ తేనెటీగల పెంపకం, తేనె మిషన్ (NBHM) కి సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- శాస్త్రీయంగా తేనెటీగలను పెంచడాన్ని, గ్రామీణ జీవనోపాధిని ప్రోత్సహించడానికి దీనిని 2020లో ప్రారంభించారు.
- భారతదేశంలో తేనె ఉత్పత్తి 0.081 మిలియన్ టన్నుల నుంచి 0.152 మిలియన్ టన్నులకు పెరిగింది.
- భారతదేశ తేనె ఎగుమతులు దాదాపు 240% పెరిగాయి.
పై వాక్యాలలో ఏవి సరైనవి?
ఎ. (A) 1, 2 మాత్రమే
బి. (B) 2, 3 మాత్రమే
సి. (C) 1, 3 మాత్రమే
డి. (D) 1, 2, 3
జవాబు: డి (D)
వివరణ:
- వాక్యం 1 సరైనది: శాస్త్రీయ తేనెటీగల పెంపకాన్ని, గ్రామీణ ఉపాధిని, రైతులకు అదనపు ఆదాయాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ఎన్బీహెచ్ఎం (NBHM) ను 2020లో ప్రారంభించారు.
- వాక్యం 2 సరైనది: తేనె ఉత్పత్తి 0.081 మిలియన్ టన్నుల నుంచి 0.152 మిలియన్ టన్నులకు పెరిగింది.
- వాక్యం 3 సరైనది: తేనె ఎగుమతులు సుమారు 240% పెరిగాయి. అంతర్జాతీయ తేనె మార్కెట్లో భారతదేశ స్థానాన్ని ఇది బలోపేతం చేసింది.
అదనపు సమాచారం:
తేనెటీగల పెంపకం కింది వాటికి మద్దతు ఇస్తుంది:
- పంటల పరాగసంపర్కం (Crop pollination)
- వ్యవసాయ ఉత్పాదకత
- గ్రామీణ జీవనోపాధి
- తేనె, ఇతర తేనెటీగల ఉత్పత్తుల ద్వారా విలువ పెంపు
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
1. భారతదేశ వ్యవసాయ దిగుబడి ఎలా మారింది?
ఆహారధాన్యాల ఉత్పత్తి 2013-14లో సుమారు 265 మిలియన్ టన్నులు ఉండేది. ఇది 2024-25 నాటికి దాదాపు 358 మిలియన్ టన్నులకు పెరిగింది.
2. పీఎం-కిసాన్ (PM-KISAN) ఉద్దేశం ఏమిటి?
పీఎం-కిసాన్ పథకం ప్రత్యక్ష నగదు బదిలీ (DBT) ద్వారా అర్హులైన రైతు కుటుంబాలకు ఏటా ₹6,000 ఆదాయ సహాయాన్ని అందిస్తుంది.
3. వ్యవసాయ మౌలిక సదుపాయాల నిధి (Agriculture Infrastructure Fund) అంటే ఏమిటి?
ఇది పంట కోత తర్వాత అవసరమైన గోదాములు, కోల్డ్ చైన్లు, ప్రాసెసింగ్ యూనిట్లు, లాజిస్టిక్స్ సదుపాయాల నిర్మాణానికి నిధులను (ఆర్థిక సహాయం) సమకూరుస్తుంది.
4. రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంఘాలు (FPOs) రైతులకు ఎలా సహాయపడతాయి?
రైతులు సామూహికంగా ముడిపదార్థాలు (ఇన్పుట్లు) కొనుగోలు చేయడానికి, ఉత్పత్తులను ఒకచోట చేర్చడానికి, బేరసారాల సామర్థ్యాన్ని పెంచుకోవడానికి, పెద్ద మార్కెట్లను చేరుకోవడానికి ఎఫ్పీఓలు (FPOs) సహాయపడతాయి.
5. అనుబంధ రంగాలు (Allied sectors) ఎందుకు ముఖ్యమైనవి?
పాడి పరిశ్రమ, పశుసంవర్ధక, మత్స్య, తేనెటీగల పెంపకం, బయో ఎనర్జీ వంటి రంగాలు రైతులకు అదనపు ఆదాయాన్ని ఇస్తాయి. కేవలం పంటల సాగుపైనే రైతులు ఆధారపడటాన్ని ఇవి తగ్గిస్తాయి.
మూలం: పీఐబీ (PIB)
సంబంధిత అంశాలు: యూపీఎస్సీ (UPSC) జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ III – ఇంధన భద్రత, వ్యవసాయం, జీవ ఇంధనాలు, జల వనరులు, పర్యావరణం, మౌలిక సదుపాయాలు, సుస్థిర అభివృద్ధి.
ప్రిలిమ్స్ కోసం:
ఈ20 (E20), ఇథనాల్ బ్లెండెడ్ పెట్రోల్ ప్రోగ్రామ్, 1జీ ఇథనాల్ (1G Ethanol), 2జీ ఇథనాల్ (2G Ethanol), ఫ్లెక్స్-ఫ్యూయల్ వాహనాలు (Flex-Fuel Vehicles), ముడిసరుకు (Feedstock), వడ్డీ రాయితీ (Interest Subvention), డిస్టిలరీ సామర్థ్యం (Distillery Capacity).
మెయిన్స్ కోసం:
వాటర్ ఫుట్ప్రింట్ (Water Footprint), ఆహారం-ఇంధనం మధ్య పోటీ (Food–Fuel Competition), దిగుమతి ప్రత్యామ్నాయ వైరుధ్యం (Import-Substitution Paradox), ఇంధన సాంద్రత (Energy Density), జీవిత చక్ర ఉద్గారాలు (Life-Cycle Emissions), నిరుపయోగ ఆస్తులు (Stranded Assets).
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?
భారతదేశం ఇథనాల్ ఉత్పత్తిని వేగంగా విస్తరించింది. అలాగే ఈ20 (E20) బ్లెండింగ్ లక్ష్యాన్ని సాధించింది. ఈ కార్యక్రమం రైతులు, చక్కెర మిల్లులకు మద్దతు ఇచ్చింది. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పెట్టుబడులను పెంచింది. ఇంధన వైవిధ్యీకరణకు (Fuel diversification) సహాయపడింది.
అయితే, ప్రస్తుత ఇథనాల్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం ఈ20 అవసరాలకు మించిపోయింది. దీనివల్ల మిగులు సామర్థ్యం (Surplus capacity), అధిక నీటి వినియోగం (Water intensity), ధాన్యాల మళ్లింపు, వాహనాల అనుకూలత (Vehicle compatibility), పరోక్ష దిగుమతులు, జీవిత చక్ర ఉద్గారాలపై (Life-cycle emissions) ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.
అందువల్ల, ఈ చర్చ ఇప్పుడు “ఇథనాల్ను మరింతగా ఎలా ఉత్పత్తి చేయాలి?” అనే దశ నుంచి, “ఈ కార్యక్రమాన్ని ఆర్థికంగా, పర్యావరణపరంగా ఎలా సుస్థిరంగా (Sustainable) మార్చాలి?” అనే వైపు మళ్లుతోంది.
ఇథనాల్ బ్లెండింగ్ (Ethanol Blending) అంటే ఏమిటి?
ఇథనాల్ అనేది మొక్కల ఆధారిత జీవ ఇంధనం (Plant-based biofuel). దీనిని పెట్రోల్లో కలపడాన్నే ఇథనాల్ బ్లెండింగ్ అంటారు.
| బ్లెండ్ (మిశ్రమం) | కూర్పు (Composition) |
| ఈ10 (E10) | 10% ఇథనాల్, 90% పెట్రోల్ |
| ఈ15 (E15) | 15% ఇథనాల్, 85% పెట్రోల్ |
| ఈ20 (E20) | 20% ఇథనాల్, 80% పెట్రోల్ |
| ఈ85 (E85) | 51–83% ఇథనాల్. దీనికి ఫ్లెక్స్-ఫ్యూయల్ వాహనం (Flex-fuel vehicle) అవసరం. |
| ఈ100 (E100) | స్వచ్ఛమైన ఇథనాల్ ఇంధనం |
వేర్వేరు ఇథనాల్ సాంద్రతలకు (Concentrations) అనుగుణంగా వేర్వేరు ఇంజిన్లను డిజైన్ చేస్తారు. ఎక్కువ ఇథనాల్ మిశ్రమాన్ని వాడాలంటే, ఫ్యూయల్ లైన్లు (Fuel lines), సీల్స్, ఇంజిన్ కాలిబ్రేషన్, సెన్సార్లలో మార్పులు చేయాల్సి ఉంటుంది.
ఇథనాల్ను ఎలా ఉత్పత్తి చేస్తారు?
మొదటి తరం ఇథనాల్ (1G Ethanol)
చక్కెర, పిండిపదార్థాలు (Starch) ఉండే ముడిసరుకుల నుంచి వన్జీ (1G) ఇథనాల్ను ఉత్పత్తి చేస్తారు. వీటిలో కిందివి ఉంటాయి:
- చెరకు రసం, మొలాసిస్, మొక్కజొన్న, బియ్యం
ఈ ప్రక్రియలో కింది దశలు ఉంటాయి:
ముడిసరుకు తయారీ (Feedstock preparation) → పులియబెట్టడం (Fermentation) → స్వేదనం (Distillation) → డీహైడ్రేషన్ (Dehydration).
ఈస్ట్ (Yeast) పులియబెట్టే చక్కెరలను ఇథనాల్గా మారుస్తుంది. ఆ తర్వాత, పెట్రోల్లో కలపడానికి వీలుగా ఇందులోని నీటిని తొలగించి నిర్జల ఇథనాల్ను (Anhydrous ethanol) పొందుతారు.
రెండవ తరం ఇథనాల్ (2G Ethanol)
లిగ్నోసెల్యులోసిక్ బయోమాస్ (Lignocellulosic biomass) నుంచి టూజీ (2G) ఇథనాల్ను ఉత్పత్తి చేస్తారు. వీటిలో కిందివి ఉంటాయి:
- వరి గడ్డి, గోధుమ గడ్డి, పిప్పి (Bagasse), వెదురు.
పులియబెట్టే ముందు గట్టి మొక్కల ఫైబర్లను విచ్ఛిన్నం చేయడానికి దీనిలో అదనంగా ప్రీ-ట్రీట్మెంట్ (Pre-treatment) దశ అవసరం అవుతుంది.
ఇది ఆహార పంటలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది. వ్యవసాయ వ్యర్థాలను ఇంధనంగా మారుస్తుంది.
నియంత్రణ చట్రం (Regulatory Framework)
జాతీయ జీవ ఇంధనాల విధానం, 2018 (National Policy on Biofuels, 2018)
ఇది ఇథనాల్ ఉత్పత్తి, ముడిసరుకు వాడకం, ధరల నిర్ణయం, పంపిణీకి ప్రధాన మార్గదర్శకంగా పనిచేస్తుంది.
ఇథనాల్ బ్లెండింగ్ మార్గదర్శి, 2020–25
దీని ద్వారా భారతదేశం ఈ20 లక్ష్యాన్ని 2030 నుంచి 2025 కి ముందుకు తీసుకువచ్చింది.
ఆర్థిక మద్దతు (Financial Support)
ఇథనాల్ విస్తరణకు ప్రభుత్వం కింది మార్గాల ద్వారా మద్దతు ఇస్తోంది:
- సులభమైన రుణాలు (Soft loans)
- వడ్డీ రాయితీ పథకాలు (Interest-subvention schemes)
- నిర్వహణ సేకరణ ధరలు (Administered procurement prices)
- మొలాసిస్, ధాన్యాలు, డ్యూయల్ ఫీడ్ డిస్టిలరీలకు మద్దతు.
భవిష్యత్తులో వాడకాన్ని ప్రోత్సహించడానికి, ఎక్కువ ఇథనాల్ ఉన్న ఇంధనాలకు పన్ను మద్దతును కూడా ప్రభుత్వం అందిస్తోంది.
ఇథనాల్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం విస్తరణ
ఈ20 బ్లెండింగ్ నిబంధనలను చేరుకోవడానికి భారతదేశానికి సుమారు 10-11 బిలియన్ లీటర్ల ఇథనాల్ అవసరం.
అయితే:
- 2025 నవంబర్ నాటికి వ్యవస్థాపిత ఉత్పత్తి సామర్థ్యం (Installed production capacity) దాదాపు 20 బిలియన్ లీటర్లకు చేరుకుంది.
- కొత్త ప్రాజెక్టులు అందుబాటులోకి వస్తే ఈ సామర్థ్యం మరో 15% పెరగవచ్చు.
- ప్రస్తుత ఈ20 డిమాండ్ కేవలం సగం ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని మాత్రమే ఉపయోగించుకుంటోంది.
- భారతదేశంలో ప్రస్తుతం 500 కి పైగా ఇథనాల్ డిస్టిలరీలు (Ethanol distilleries) ఉన్నాయి.
ఈ కార్యక్రమం ద్వారా ₹40,000 కోట్లకు పైగా పెట్టుబడి అవకాశాలు వచ్చాయని నివేదికలు చెబుతున్నాయి.
- ఇది ఒక కొత్త విధానపరమైన సవాలును సృష్టిస్తోంది: డిస్టిలరీలను పూర్తిగా ఉపయోగించకపోవడం వల్ల, వాటికి స్థిర ఖర్చులు (Fixed costs) పెరుగుతాయి. రాబడి తగ్గుతుంది. అవి నిరుపయోగ ఆస్తులుగా (Stranded assets) మారే ప్రమాదం ఉంది.
- అందువల్ల, ఇప్పటికే సృష్టించిన సామర్థ్యాన్ని ఉపయోగించుకోవాలనే అవసరం కూడా బ్లెండింగ్ లక్ష్యాలను పెంచడానికి ఒక కారణం కావచ్చు.
ఇథనాల్ కార్యక్రమం వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు
1. ముడి చమురుపై ఆధారపడటం తగ్గడం (Reduction in Crude-Oil Dependence):
భారతదేశం తన ముడి చమురు అవసరాలలో 85% పైగా దిగుమతి చేసుకుంటోంది. పెట్రోల్ వాడకానికి బదులుగా ఇథనాల్ కలపడం వల్ల కింది ప్రమాదాలు తగ్గుతాయి:
- అంతర్జాతీయ చమురు ధరల అస్థిరత
- ఒపెక్ (OPEC) ఉత్పత్తి నిర్ణయాలు
- భౌగోళిక రాజకీయ సరఫరా అంతరాయాలు (Geopolitical supply disruptions)
నివేదికల ప్రకారం ఈ కార్యక్రమం వల్ల:
- సుమారు ₹1.84 లక్షల కోట్ల విదేశీ మారకద్రవ్యం (Foreign exchange) ఆదా అయింది.
- ముడి చమురు దిగుమతులు 302 లక్షల మెట్రిక్ టన్నులకు పైగా తగ్గాయి.
2. రైతులకు మద్దతు:
చెరకు, మొక్కజొన్న, బియ్యం వంటి పంటలకు డిమాండ్ పెరగడం వల్ల రైతులకు కచ్చితమైన మార్కెట్ లభిస్తోంది.
వ్యవసాయ వర్గానికి ఇది ₹1.58 లక్షల కోట్లకు పైగా ప్రత్యక్ష ఆదాయాన్ని సృష్టించిందని నివేదికలు చెబుతున్నాయి. రైతులను అన్నదాతల నుంచి ఊర్జాదాతలుగా (Urjadatas – ఇంధన ప్రదాతలు) మార్చాలన్న లక్ష్యాన్ని ఇది ప్రతిబింబిస్తుంది.
3. చక్కెర మిల్లులకు మద్దతు:
గత దశాబ్దంలో ఇథనాల్ అమ్మకాల ద్వారా చక్కెర మిల్లులు ₹1.29 లక్షల కోట్లకు పైగా ఆదాయాన్ని పొందాయి.
ఇది కింది వాటికి సహాయపడింది:
- మిగులు చక్కెరను (Sugar surpluses) నిర్వహించడం
- మిల్లుల ఆర్థిక స్థితిగతులను మెరుగుపరచడం
- చెరకు బకాయిలను చెల్లించడం
- ఆదాయ వనరులను వైవిధ్యపరచడం (Diversify revenue)
4. గ్రామీణ పెట్టుబడులు, ఉపాధి:
డిస్టిలరీల విస్తరణ వల్ల గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాల్లో పెట్టుబడులు, ఉపాధి అవకాశాలు పెరిగాయి.
5. ఇంధన వైవిధ్యీకరణ (Fuel Diversification):
ఇథనాల్ భారతదేశ రవాణా-ఇంధన బాస్కెట్ను విస్తరిస్తుంది. కేవలం పెట్రోల్పై మాత్రమే ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది.
6. ఉద్గారాల తగ్గింపు (Emission Reduction):
ఇథనాల్ సాధారణంగా పెట్రోల్ కంటే స్వచ్ఛంగా మండుతుంది. ఇది కార్బన్ మోనాక్సైడ్, హైడ్రోకార్బన్ల వంటి టెయిల్పైప్ ఉద్గారాలను (Tailpipe emissions) తగ్గిస్తుంది.
ఈ కార్యక్రమం 909 లక్షల మెట్రిక్ టన్నుల కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉద్గారాలను నివారించిందని నివేదికలు చెబుతున్నాయి.
7. వ్యర్థాల నుంచి సంపద (Waste-to-Wealth):
టూజీ (2G) ఇథనాల్ పంట వ్యర్థాలను ఇంధనంగా మారుస్తుంది. ఇది పంట వ్యర్థాలను కాల్చడాన్ని (Stubble burning) తగ్గిస్తుంది. వృత్తాకార బయో-ఎకానమీకి (Circular bio-economy) మద్దతు ఇస్తుంది.
అస్సాంలోని గోలక్గంజ్/గోలాఘాట్లో ఏర్పాటు చేసిన వెదురు ఆధారిత బయోఇథనాల్ ప్లాంట్ (Bamboo-based bioethanol plant) ఆహారేతర ముడిసరుకుల వైపు మనం సాధిస్తున్న పురోగతిని చూపుతుంది.
ప్రధాన ఆందోళనలు (Major Concerns)
1. సరఫరా-డిమాండ్ మధ్య అంతరం (Supply–Demand Mismatch):
భారతదేశం ఈ20 కి అవసరమైన దానికంటే చాలా ఎక్కువ ఇథనాల్ సామర్థ్యాన్ని నిర్మించింది.
దీని అర్థం:
- విధానం అనేది “సరఫరాను పెంచడం” నుంచి “డిమాండ్ను సృష్టించడం” వైపు మారింది.
- సామర్థ్యాన్ని తక్కువగా ఉపయోగించడం వల్ల ఆర్థిక సాధ్యత (Financial viability) దెబ్బతింటుంది.
- బ్లెండింగ్ లక్ష్యాలను పెంచాలన్న ఒత్తిడి పెరుగుతుంది.
- ప్రభుత్వ నిర్ణయాలు వనరుల సమర్థత (Resource efficiency) కంటే డిస్టిలరీల ఆర్థిక ప్రయోజనాలకే ప్రాధాన్యత ఇవ్వవచ్చు.
2. దిగుమతి ప్రత్యామ్నాయ వైరుధ్యం (Import-Substitution Paradox):
ఇథనాల్ వల్ల ముడి చమురు డిమాండ్ తగ్గుతుంది. కానీ దీని పూర్తి ఉత్పత్తి గొలుసుకు కిందివి అవసరం:
- ఎరువులు
- సహజ వాయువు (Natural gas), పొటాష్ (Potash), ఫాస్ఫాటిక్ ముడిసరుకులు, విద్యుత్, నీటిపారుదల.
వీటిలో చాలా ముడిపదార్థాలను విదేశాల నుంచి దిగుమతి చేసుకుంటున్నారు.
అలాగే చెరకు, మొక్కజొన్న, వరి సాగు పెరగడం వల్ల పప్పుధాన్యాలు (Pulses), నూనెగింజలు (Oilseeds) పండించే భూమి విస్తీర్ణం తగ్గుతుంది. భారతదేశం ఇప్పటికే వీటి దిగుమతులపై ఎక్కువగా ఆధారపడుతోంది.
అందువల్ల, ముడి చమురు దిగుమతులు తగ్గినా, కింది వాటి దిగుమతులు పెరగవచ్చు:
- ఎరువుల ముడిపదార్థాలు, సహజ వాయువు, వంటనూనెలు (Edible oils), పప్పుధాన్యాలు, ధాన్యపు ముడిసరుకులు.
ఈ కార్యక్రమం విదేశాలపై ఆధారపడటాన్ని తొలగించదు. బదులుగా ఆధారపడే రంగాలను మాత్రమే మారుస్తుంది.
3. ఆహారం-పశుగ్రాసం-ఇంధనం మధ్య పోటీ (Food–Feed–Fuel Competition):
మొక్కజొన్న, బియ్యాన్ని ఆహారంగా, జంతువుల మేతగా, పరిశ్రమలలో ఉపయోగిస్తారు. మొక్కజొన్న ఆధారిత ఇథనాల్ వేగంగా పెరగడం పౌల్ట్రీ, పశుసంవర్ధక రంగాలపై తీవ్ర ఒత్తిడిని పెంచింది.
- భారతదేశ మొక్కజొన్నలో దాదాపు 60% పౌల్ట్రీ రంగం ఉపయోగిస్తుంది.
- మొక్కజొన్న ధరలు కిలోకు ₹26 నుంచి ₹30 కి పెరిగాయని నివేదికలు చెబుతున్నాయి.
- డిస్టిలరీలు దాదాపు 17 మిలియన్ టన్నుల మొక్కజొన్న కొరతను ఎదుర్కొంటున్నాయని అంచనా.
- మొక్కజొన్నను ఎగుమతి చేసే స్థాయి నుంచి, కొరతను నిర్వహించడానికి దిగుమతి చేసుకునే స్థాయికి భారతదేశం చేరుకుంది.
పంటల దిగుబడి తగ్గినప్పుడు, కచ్చితమైన బ్లెండింగ్ నిబంధనలు ఆహార ద్రవ్యోల్బణాన్ని (Food inflation) పెంచవచ్చు. లేదా ఇథనాల్, ముడిసరుకులను దిగుమతి చేసుకోవాల్సిన అవసరాన్ని సృష్టించవచ్చు.
4. పంటల విధానంలో మార్పులు (Cropping-Pattern Distortion):
కచ్చితమైన సేకరణ, ఇథనాల్ నిర్ణీత ధరల వల్ల రైతులు కింది పంటల వైపు మళ్లుతున్నారు:
- చెరకు, మొక్కజొన్న, వరి.
దీనివల్ల కింది పంటల సాగు తగ్గుతుంది:
- పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజలు, తక్కువ నీరు అవసరమయ్యే పంటలు.
స్థానిక వాతావరణ పరిస్థితులు, పోషకాహార అవసరాలు, నీటి లభ్యత ఆధారంగా కాకుండా ఇథనాల్ ప్రోత్సాహకాల ఆధారంగా రైతులు ఏ పంట వేయాలో నిర్ణయించుకుంటారు.
5. అధిక నీటి వినియోగం (Water Intensity):
ఇథనాల్ వల్ల తలెత్తే పర్యావరణ సమస్యల్లో అధిక నీటి వినియోగం (Water footprint) అత్యంత తీవ్రమైనది.
| ముడిసరుకు (Feedstock) | లీటరు ఇథనాల్కు అంచనా వేసిన నీటి వినియోగం |
| చెరకు | సుమారు 2,860 లీటర్లు |
| మొక్కజొన్న | సుమారు 4,093 లీటర్లు |
| బియ్యం | 10,790 లీటర్ల వరకు |
ఈ అంచనాలలో పంట సాగు, ప్రాసెసింగ్ రెండూ కలిసి ఉన్నాయి. వర్షపాతం, నీటిపారుదల సామర్థ్యం, దిగుబడి, ప్రాంతం ఆధారంగా కచ్చితమైన నీటి వినియోగం మారుతుంది. అయితే ధాన్యాల ఆధారిత ఇథనాల్కు తక్కువ నీరు అవసరం అవుతుందన్న భ్రమలు ఈ గణాంకాల ద్వారా తొలగిపోతాయి.
మహారాష్ట్రలో చెరకు సాగు 10% కంటే తక్కువ భూమిలోనే జరుగుతోంది. కానీ అది నీటిపారుదల వనరులలో చాలా ఎక్కువ భాగాన్ని వినియోగిస్తోంది. ఇథనాల్ అనుసంధాన పంటలను విస్తరించడం వల్ల ప్రాంతీయ నీటి కొరత (Water stress) తీవ్రమవుతుంది.
6. తక్కువ ఇంధన సామర్థ్యం (Lower Fuel Efficiency):
పెట్రోల్ కంటే ఇథనాల్ ఇంధన సాంద్రత (Energy density) తక్కువగా ఉంటుంది.
అందువల్ల:
- ఒకే దూరం ప్రయాణించడానికి ఎక్కువ ఇంధనం అవసరం కావచ్చు.
- వాహన మైలేజ్ (Mileage) తగ్గుతుంది.
- ఇంధనం ఆదా అయినప్పటికీ, ఎక్కువ వాడకం వల్ల ఆ ప్రయోజనం పోతుంది.
- వినియోగదారులకు నిర్వహణ ఖర్చులు (Operating costs) పెరుగుతాయి.
7. వాహనాల అనుకూలత (Vehicle Compatibility):
ఎక్కువ ఇథనాల్ మిశ్రమం పాత వాహనాలు, అనుకూలత లేని (Non-compatible) వాహనాలపై ప్రభావం చూపుతుంది. కింది ఆందోళనలు ఉన్నాయి:
- ఫ్యూయల్ సిస్టమ్ విడిభాగాలకు తుప్పు పట్టడం (Corrosion).
- రబ్బర్ సీల్s, ఫ్యూయల్ లైన్లు దెబ్బతినడం.
- ఇంజిన్ మన్నిక తగ్గడం.
- నిర్వహణ ఖర్చులు పెరగడం.
- తక్కువ మైలేజ్.
ఇంధన గ్రేడ్లు, వాహనాల అనుకూలత గురించి స్పష్టంగా తెలియజేయకపోతే వినియోగదారుల్లో గందరగోళం పెరుగుతుంది.
8. టూజీ (2G) ఇథనాల్ సాంకేతిక సవాళ్లు:
టూజీ (2G) ఇథనాల్ వల్ల ఆహార పంటలతో పోటీ ఉండదు. కానీ, మొక్కల వ్యర్థాలు త్వరగా విచ్ఛిన్నం కావు కాబట్టి దీని ఉత్పత్తి చాలా కష్టం.
ప్రధాన సవాళ్లు:
- ఖరీదైన ప్రీ-ట్రీట్మెంట్ (Pre-treatment) ప్రక్రియ.
- సంక్లిష్టమైన ఎంజైమ్లు (Complex enzymes).
- అధిక మూలధన వ్యయం (Capital costs).
- బయోమాస్ సేకరణ, నిల్వ చేయడం.
- సీజనల్ (కాలానుగుణ) ముడిసరుకు సరఫరా.
- ఎక్కువ శక్తి అవసరం కావడం.
టూజీ ఉత్పత్తిలో ఉపయోగించే మొత్తం శక్తిలో ఎక్కువ భాగం స్వేదనం (Distillation) ప్రక్రియకే సరిపోతుంది.
9. అప్స్ట్రీమ్ ఉద్గారాలు (Upstream Emissions):
ఇథనాల్ టెయిల్పైప్ ఉద్గారాలను తగ్గించినా, దాని పూర్తి కార్బన్ ఫుట్ప్రింట్లో కింది వాటి నుంచి వచ్చే ఉద్గారాలు కూడా ఉంటాయి:
- ఎరువుల ఉత్పత్తి, నీటిపారుదల.
- వ్యవసాయ యంత్రాలు.
- ముడిసరుకు రవాణా.
- పులియబెట్టడం, స్వేదనం ప్రక్రియలు.
- బొగ్గు ఆధారిత విద్యుత్ (Coal-based electricity).
- భూ వినియోగ మార్పులు (Land-use changes).
10. నిల్వ, లాజిస్టిక్స్ (Storage and Logistics):
ఇథనాల్ అనేది హైగ్రోస్కోపిక్ (Hygroscopic). అంటే వాతావరణం నుంచి ఇది తేమను గ్రహిస్తుంది.
అందువల్ల దీనికి కిందివి అవసరం:
- సీల్ చేయబడిన రవాణా వ్యవస్థ.
- తేమను నియంత్రించే నిల్వ కేంద్రాలు.
- ప్రత్యేక లాజిస్టిక్స్.
- నాణ్యత పరీక్షలు.
- రిటైల్ అవుట్లెట్లలో సరైన నిర్వహణ.
నిల్వ వ్యవస్థ సరిగా లేకపోతే ఇంధన నాణ్యత తగ్గి, ఇంజిన్లు దెబ్బతింటాయి.
ఫ్లెక్స్-ఫ్యూయల్ వాహనాలు (Flex-Fuel Vehicles)
ఫ్లెక్స్-ఫ్యూయల్ వాహనాలు (FFVs) పెట్రోల్, ఇథనాల్ వివిధ మిశ్రమాలతో (ఈ20, ఈ85, అప్పుడప్పుడు ఈ100) పనిచేస్తాయి.
ప్రయోజనాలు:
- వినియోగదారులకు ఫ్లెక్సిబిలిటీ (Flexibility).
- ఇథనాల్కు అధిక డిమాండ్.
- పెట్రోల్పై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది.
- అధిక బ్లెండ్ ఇంధనాల వైపు మారడం సులభం.
అయితే, ఎఫ్ఎఫ్వీ (FFV) లకు కిందివి అవసరం:
- తుప్పు పట్టని పదార్థాలు (Corrosion-resistant materials).
- మార్పులు చేసిన ఫ్యూయల్ వ్యవస్థలు.
- అధునాతన సెన్సార్లు (Advanced sensors).
- ఇంజిన్ రీకాలిబ్రేషన్ (Engine recalibration).
తగిన ప్రోత్సాహకాలు లేకపోతే, ఇవి సాధారణ వాహనాల కంటే ఖరీదైనవిగా మిగిలిపోతాయి.
తీసుకోవాల్సిన చర్యలు
- టూజీ (2G) ఇథనాల్కు ప్రాధాన్యత: ఆహారం-ఇంధనం మధ్య పోటీని, పంట వ్యర్థాలను కాల్చడాన్ని తగ్గించడానికి ఆహార ఆధారిత ముడిసరుకుల కంటే పంట వ్యర్థాలకు (Crop residues) ప్రోత్సాహకాలు ఇవ్వాలి.
- ప్రాంతీయ ముడిసరుకు ప్రణాళికను అమలు చేయడం: నీటి లభ్యత, నేల స్వభావం, వర్షపాతం, స్థానిక ఆహార అవసరాల ఆధారంగా పంటలను ఎంపిక చేయాలి.
- జీవిత చక్ర అంచనా (Life-cycle assessment) నిర్వహించడం: నీటి వినియోగం, ఉద్గారాలు, ఎరువులు, భూ వినియోగం, దిగుమతులు, ఆహార ధరలపై చూపే ప్రభావాలను అంచనా వేయాలి.
- బయోమాస్ హబ్ల (Biomass hubs) ఏర్పాటు: రైతులకు ఆదాయం వచ్చేలా చూస్తూనే, టూజీ ప్లాంట్ల కోసం పంట వ్యర్థాలను సేకరించి, నిల్వ చేసి, ప్రీ-ట్రీట్మెంట్ చేయాలి.
- మల్టీ-గ్రేడ్ ఫ్యూయల్ మౌలిక సదుపాయాల (Multi-grade fuel infrastructure) నిర్మాణం: ఈ20, ఈ25, ఈ85, ఈ100 పంపులను స్పష్టమైన గుర్తింపుతో అందుబాటులో ఉంచాలి.
- ఫ్లెక్స్-ఫ్యూయల్ వాహనాల (Flex-fuel vehicles) ప్రోత్సాహం: ఇథనాల్కు అనువైన ఇంజిన్లు, ఫ్యూయల్ లైన్లు, సెన్సార్లు, కాలిబ్రేషన్ వ్యవస్థలకు మద్దతు ఇవ్వాలి.
- రెట్రోఫిట్ టెక్నాలజీ (Retrofit technology) అభివృద్ధి: పాత వాహనాల కోసం అందుబాటు ధరలో సర్టిఫైడ్ కిట్లను (Certified kits) సృష్టించాలి.
- ఇథనాల్ ధరల సంస్కరణ: రైతుల రక్షణ, ముడి చమురు ధరలు, సుస్థిరత ఆధారిత ప్రోత్సాహకాలను కలిపి ధరలను నిర్ణయించాలి.
- నిల్వ, రవాణాను మెరుగుపరచడం: తేమను నియంత్రించే ట్యాంకులు, ప్రత్యేక ట్యాంకర్లు, నాణ్యతా పరీక్షా వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేయాలి.
- పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజల రక్షణ: ఇథనాల్ ప్రోత్సాహకాల వల్ల ఆహార, వంటనూనెల భద్రత దెబ్బతినకుండా చూడాలి.
- స్వచ్ఛమైన రవాణాను వైవిధ్యపరచడం (Diversify clean transport): ఇథనాల్తో పాటు ఎలక్ట్రిక్ మొబిలిటీ, ప్రజా రవాణా, రైలు రవాణా (Rail freight), గ్రీన్ హైడ్రోజన్ (Green hydrogen) ను సమాంతరంగా ఉపయోగించాలి.
ముగింపు
ఇంధన వైవిధ్యీకరణ, రైతుల ఆదాయం, చక్కెర మిల్లుల మనుగడ, గ్రామీణ పెట్టుబడులు, విదేశీ మారకద్రవ్య ఆదా వంటి అంశాలలో భారతదేశ ఇథనాల్ కార్యక్రమం ముఖ్యమైన లాభాలను అందించింది.
అయితే, ఈ కార్యక్రమం ఇప్పుడు ఒక కొత్త దశలోకి ప్రవేశించింది. తగినంత సరఫరా లేకపోవడం అనేది ఇప్పుడు సమస్య కాదు, నిర్మించిన అదనపు సామర్థ్యమే ఇప్పుడు ప్రధాన ఆందోళనగా మారింది. మిగులు సామర్థ్యాన్ని ఉపయోగించుకోవాలనే ఉద్దేశంతో మాత్రమే బ్లెండింగ్ను పెంచితే నీటి కొరత తీవ్రమవుతుంది. పంటల విధానం (Cropping patterns) దెబ్బతింటుంది. అలాగే ముడి చమురుకు బదులు ఎరువులు, ధాన్యాలు, వంటనూనెలపై దిగుమతుల ఆధారపడటం పెరుగుతుంది.
అందువల్ల, భవిష్యత్తు వ్యూహంలో టూజీ (2G) ఇథనాల్, వనరుల సమర్థత గల ముడిసరుకులు, జీవిత చక్ర అంచనా (Life-cycle assessment), ఫ్లెక్సిబుల్ ధరలు, అనుకూలమైన వాహనాలు, ప్రాంతాల వారీ ప్రణాళికలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి. ఇథనాల్ ఉత్పత్తిని ఆహారం, నీరు, పర్యావరణం, ఆర్థిక భద్రతతో (Fiscal security) సమన్వయం చేసినప్పుడు మాత్రమే అది భారతదేశ ఇంధన పరివర్తనకు (Energy transition) నిజమైన సహకారం అందిస్తుంది.
యూపీఎస్సీ గత సంవత్సరాల ప్రశ్నలు (UPSC PYQ)
ప్ర. భారతదేశ జాతీయ జీవ ఇంధనాల విధానం ప్రకారం, జీవ ఇంధనాల ఉత్పత్తికి కింది వాటిలో వేటిని ముడిపదార్థాలుగా ఉపయోగించవచ్చు? (2020)
- కసావా (Cassava)
- పాడైన గోధుమ గింజలు
- వేరుశెనగ గింజలు
- ఉలవలు (Horse gram)
- కుళ్లిపోయిన బంగాళదుంపలు
- షుగర్ బీట్ (Sugar beet)
ఆప్షన్లు:
ఎ. (A) 1, 2, 5, 6 మాత్రమే
బి. (B) 1, 3, 4, 6 మాత్రమే
సి. (C) 2, 3, 4, 5 మాత్రమే
డి. (D) 1, 2, 3, 4, 5, 6
జవాబు: ఎ (A)
వివరణ: కసావా, పాడైన గోధుమ గింజలు, కుళ్లిపోయిన బంగాళదుంపలు, షుగర్ బీట్లో చక్కెర లేదా స్టార్చ్ (Starch) ఉంటాయి. వీటిని ఇథనాల్గా మార్చవచ్చు. జాతీయ జీవ ఇంధనాల విధానం కింద ఆమోదించిన ఇథనాల్ ముడిసరుకుల జాబితాలో వేరుశెనగ గింజలు, ఉలవలు లేవు.
కేర్ ఎంసీక్యూలు (CARE MCQs)
ప్ర. ఈ85 (E85) ఇంధన ప్రయోజనాల సందర్భంలో కింది వాటిని పరిశీలించండి:
- సాధారణ పెట్రోల్ కంటే తక్కువ ధర.
- జీవిత చక్ర గ్రీన్హౌస్ వాయు ఉద్గారాల (Lifecycle greenhouse gas emissions) తగ్గింపు.
- అధిక ఆక్టేన్ నంబర్ (Octane number) కారణంగా మెరుగైన నాక్ రెసిస్టెన్స్ (Knock resistance).
- దాదాపు సున్నా పర్టిక్యులేట్ మ్యాటర్ ఉద్గారాలతో (Particulate matter emissions) స్వచ్ఛమైన దహనం (Cleaner combustion).
పై వాటిలో ఈ85 ఇంధనం ప్రయోజనాలు ఏవి?
ఎ. (A) 1, 2 మాత్రమే
బి. (B) 1, 2, 3 మాత్రమే
సి. (C) 2, 3, 4 మాత్రమే
డి. (D) 1, 2, 3, 4
జవాబు: డి (D)
వివరణ:
- సాధారణ పెట్రోల్ కంటే తక్కువ ధర – సరైనది. ఈ85 ధర సాధారణ పెట్రోల్ కంటే లీటరుకు దాదాపు ₹20 తక్కువగా ఉంటుంది.
- జీవిత చక్ర గ్రీన్హౌస్ వాయు ఉద్గారాల తగ్గింపు – సరైనది. ఈ85 వాడే ఫ్లెక్స్-ఫ్యూయల్ వాహనాలు జీవిత చక్ర గ్రీన్హౌస్ వాయు ఉద్గారాలను దాదాపు 61 శాతం మేర తగ్గిస్తాయి.
- అధిక ఆక్టేన్ నంబర్ కారణంగా మెరుగైన నాక్ రెసిస్టెన్స్ – సరైనది. ఇథనాల్ రీసెర్చ్ ఆక్టేన్ నంబర్ దాదాపు 108 ఉంటుంది. ఇది మెరుగైన నాక్ రెసిస్టెన్స్ను ఇస్తుంది.
- దాదాపు సున్నా పర్టిక్యులేట్ మ్యాటర్ ఉద్గారాలతో స్వచ్ఛమైన దహనం – సరైనది. ఎక్కువ ఇథనాల్ మిశ్రమాలు స్వచ్ఛమైన, పూర్తి దహనానికి (Complete combustion) సహాయపడతాయి.
అదనపు సమాచారం:
ఈ85 విస్తృత వినియోగం కింది వాటికి సహాయపడుతుందని ఈ సమాచారం తెలుపుతోంది:
- ముడి చమురు దిగుమతుల తగ్గింపు
- విదేశీ మారకద్రవ్యం ఆదా
- రైతులకు ఆదాయ ప్రవాహం పెరుగుదల
- పట్టణాల్లో గాలి నాణ్యత మెరుగుదల
- CO₂ ఉద్గారాల తగ్గింపు
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
1. ఈ20 (E20) అంటే ఏమిటి?
ఈ20 అంటే 20% ఇథనాల్, 80% పెట్రోల్ కలిసిన మిశ్రమం.
2. 1జీ (1G), 2జీ (2G) ఇథనాల్ మధ్య తేడా ఏమిటి?
1జీ ఇథనాల్ చక్కెర, పిండిపదార్థాలు (Starch) ఆధారిత పంటల నుంచి తయారవుతుంది. 2జీ ఇథనాల్ పంటల వ్యర్థాలు, ఇతర బయోమాస్ (Biomass) నుంచి తయారవుతుంది.
3. ఇథనాల్ వల్ల నీటి కొరత ఎందుకు పెరుగుతుంది?
దీనికి ప్రధాన ముడిసరుకులైన చెరకు, మొక్కజొన్న, వరి సాగుకు, ప్రాసెసింగ్ చేయడానికి ఎక్కువ నీరు అవసరం అవుతుంది.
4. మిగులు ఉత్పత్తి సామర్థ్యం ఎందుకు ఆందోళన కలిగిస్తోంది?
భారతదేశంలో ఏర్పాటైన ఇథనాల్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం ఈ20 డిమాండ్ కంటే చాలా ఎక్కువగా ఉంది. దీనివల్ల ప్లాంట్లను తక్కువగా వినియోగించడం జరుగుతుంది. ఇవి నిరుపయోగ ఆస్తులుగా (Stranded investment) మారే ప్రమాదం ఉంది.
5. ఇథనాల్ దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని పూర్తిగా తొలగిస్తుందా?
తొలగించదు. ఇది ముడి చమురు దిగుమతులను తగ్గిస్తుంది. కానీ అదే సమయంలో ఎరువులు, సహజ వాయువు, వంటనూనెలు లేదా ధాన్యాల దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని పెంచుతుంది.
6. భారతదేశ భవిష్యత్తు ప్రాధాన్యత ఏమిటి?
భారతదేశం 2జీ ఇథనాల్, తక్కువ నీరు అవసరమయ్యే ముడిసరుకులు, ఫ్లెక్స్-ఫ్యూయల్ వాహనాలు, జీవిత చక్ర అంచనా (Life-cycle assessment), ప్రాంతీయ ఆధారిత ప్రణాళికలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి.
మూలం: ది హిందూ (The Hindu)
