సంక్షిప్త వార్తలు
- తెలంగాణలో పీఎం పోషణ్ (PM POSHAN): తగ్గుతున్న లబ్ధిదారులు, పాఠశాల పోషణ, పటిష్టమైన అమలు ఆవశ్యకత
- గోబర్ ధన్ (GOBARdhan) పథకం: ఆర్గానిక్ వ్యర్థాలను క్లీన్ ఎనర్జీ (Clean Energy), గ్రామీణ ఆదాయంగా మార్చడం
- ప్రపంచంలోనే అగ్రగామి షిప్ రీసైక్లింగ్ (ఓడల పునర్వినియోగ) దేశంగా భారతదేశం: వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థ (Circular Economy), సముద్ర పరిశ్రమ, హరిత నిబంధనల అమలు
ప్రాముఖ్యత: టీజీపీఎస్సీ (TGPSC): తెలంగాణ విద్య, పీఎం పోషణ్, పాఠశాల పోషణ (School Nutrition), కేజీబీవీలు (KGBVs).
ప్రిలిమ్స్ (Prelims): పీఎం పోషణ్, మధ్యాహ్న భోజన పథకం (Mid-Day Meal Scheme), బాలవాటిక, సీపీఐ-ఆర్ఎల్ (CPI-RL), కేజీబీవీ (KGBV).
మెయిన్స్ (Mains): బాలల పోషణ (Child nutrition), పాఠశాలలో కొనసాగింపు (School retention), అభ్యసన ఫలితాలు (Learning outcomes), సామాజిక సమానత్వం (Social equity), మానవ మూలధన నిర్మాణం (Human capital formation).
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది? (Why in News?)
కేంద్ర విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ లోక్సభలో సమర్పించిన డేటా (Data) ప్రకారం, తెలంగాణలో పీఎం పోషణ్ (PM POSHAN) కింద లబ్ధి పొందుతున్న పిల్లల సంఖ్య 2021-22 లో 17.91 లక్షల నుంచి 2025-26 నాటికి 14.5 లక్షలకు పడిపోయింది.
పీఎం పోషణ్ పథకం గురించి (About PM POSHAN Scheme)
పీఎం పోషణ్ (PM POSHAN), గతంలో ‘మధ్యాహ్న భోజన పథకం’ (Mid-Day Meal Scheme) గా పిలిచేవారు. ఇది విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ అమలు చేస్తున్న కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం (Centrally Sponsored Scheme).
కింది తరగతుల్లో చదువుతున్న అర్హులైన పిల్లలకు ఈ పథకం పాఠశాల పనిదినాల్లో ఒక పూట వేడి వండిన భోజనాన్ని అందిస్తుంది:
- బాలవాటికలు (Balvatikas)
- ఒకటో తరగతి నుంచి ఎనిమిదో తరగతి వరకు
- ప్రభుత్వ పాఠశాలలు
- ప్రభుత్వ-ఎయిడెడ్ (Government-aided) పాఠశాలలు
లింగం (Gender) లేదా సామాజిక వర్గం ఆధారంగా ఎలాంటి వివక్ష లేకుండా దేశవ్యాప్తంగా దీనిని అమలు చేస్తున్నారు.
పీఎం పోషణ్ లక్ష్యాలు (Objectives of PM POSHAN)
- పాఠశాలకు వెళ్లే పిల్లల పోషకాహార స్థితిని మెరుగుపరచడం
- పాఠశాలలో చేరిక (Enrolment), నిలుపుదల (Retention), హాజరు (Attendance) పెంచడం
- వెనుకబడిన వర్గాలకు (Disadvantaged backgrounds) చెందిన పిల్లలకు మద్దతు ఇవ్వడం
- తరగతి గదిలో ఆకలిని (Classroom hunger) తగ్గించడం
- పోషకాహారం (Nutrition), విద్య మధ్య సంబంధాన్ని బలోపేతం చేయడం
కాబట్టి, పీఎం పోషణ్ అనేది కేవలం భోజన కార్యక్రమం మాత్రమే కాదు, విద్య, ఆరోగ్యం, సామాజిక సమానత్వంలో కూడా ఇది ఒక ప్రధాన జోక్యం.
తెలంగాణలో లబ్ధిదారుల సరళి (Beneficiary Trend in Telangana)
| సంవత్సరం (Year) | తెలంగాణలో పీఎం పోషణ్ లబ్ధిదారులు |
| 2021-22 | 17.91 లక్షలు |
| 2022-23 | 21.05 లక్షలు |
| 2023-24 | 18.88 లక్షలు |
| 2024-25 | 15.75 లక్షలు |
| 2025-26 | 14.49 లక్షలు |
పిల్లల సంఖ్య తగ్గడానికి గల కారణాలను తెలుసుకోవడానికి.. పాఠశాలలో చేరిక, హాజరు, వలసలు (Migration), పాఠశాలల విలీనం (School consolidation), డేటా నివేదన (Data reporting), వాస్తవ భోజన పంపిణీలను జాగ్రత్తగా పరిశీలించాల్సి ఉంది.
పీఎం పోషణ్ కింద పోషకాహార నిబంధనలు (Nutritional Norms under PM POSHAN)
పీఎం పోషణ్ కేలరీ-ప్రోటీన్ (Calorie-protein) నిబంధనలను, ఆహార పరిమాణ (Food quantity) నిబంధనలను నిర్దేశిస్తుంది.
కేలరీ, ప్రోటీన్ నిబంధనలు:
| వర్గం (Category) | ఒక్కో చిన్నారికి రోజువారీ పోషకాహార నిబంధన (Nutritional Norm) |
| ప్రాథమిక తరగతులు (Primary Classes) | 450 కేలరీలు, 12 గ్రాముల ప్రోటీన్ |
| ఉన్నత ప్రాథమిక తరగతులు (Upper Primary Classes) | 700 కేలరీలు, 20 గ్రాముల ప్రోటీన్ |
ఆహార పరిమాణ నిబంధనలు:
| వర్గం (Category) | పప్పులు (Pulses) | కూరగాయలు (Vegetables) | నూనె (Oil) |
| బాలవాటిక, ప్రాథమిక తరగతులు | 20 గ్రా | 50 గ్రా | 5 గ్రా |
| ఉన్నత ప్రాథమిక తరగతులు | 30 గ్రా | 75 గ్రా | 7.5 గ్రా |
భోజనం కేవలం కడుపు నింపేదిగానే కాకుండా, పోషక విలువలతో (Nutritionally meaningful) కూడుకున్నదిగా ఉండేలా చూసేందుకు ఈ నిబంధనలు చాలా ముఖ్యం.
నిధుల సరళి (Funding Pattern)
పీఎం పోషణ్ కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం (Centrally Sponsored Scheme) నిధుల సరళిని అనుసరిస్తుంది.
| ప్రాంతం / వర్గం | నిధుల సరళి (Funding Pattern) |
| చట్టసభలు ఉన్న రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు | కేంద్రం, రాష్ట్రం/యూటీ (UT) మధ్య 60:40 |
| ఈశాన్య (North-Eastern), హిమాలయ రాష్ట్రాలు | 90:10 |
| చట్టసభలు లేని కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు | 100% కేంద్ర నిధులు |
తెలంగాణ చేపట్టిన చర్యలు (Measures Taken by Telangana)
భోజన నాణ్యతను మెరుగుపరచడానికి తెలంగాణ అనేక చర్యలు తీసుకుందని కేంద్ర విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ తెలిపింది.
ప్రధాన చర్యలు (Major Measures):
- అర్హులైన విద్యార్థులకు సన్న బియ్యం (Fine rice) సరఫరా
- వారానికి మూడు సార్లు గుడ్లు అందించడం
- వారానికి మూడు సార్లు రాగి జావను (Ragi Java) ప్రవేశపెట్టడం
- రాష్ట్ర, జిల్లా, మండల స్థాయి అధికారులచే క్రమం తప్పకుండా పర్యవేక్షణ (Regular monitoring)
- ఆహార భద్రత (Food safety), పరిశుభ్రత (Hygiene), పారిశుధ్యం (Sanitation) కోసం ఆవర్తన తనిఖీలు (Periodic inspections)
ఈ చర్యలు పాఠశాల భోజనంలో ప్రోటీన్, తృణధాన్యాల (Millet) శాతాన్ని మెరుగుపరుస్తాయి.
తెలంగాణలో కస్తూర్బా గాంధీ బాలికా విద్యాలయాలు (Kasturba Gandhi Balika Vidyalayas – KGBVs)
మెదక్ జిల్లాలోని 26 కేజీబీవీలతో (KGBVs) సహా తెలంగాణ కోసం మొత్తం 736 కేజీబీవీలను ఆమోదించినట్లు కేంద్రం తెలిపింది.
వెనుకబడిన వర్గాలకు (Disadvantaged sections) చెందిన బాలికల కోసం ఏర్పాటు చేసిన ముఖ్యమైన రెసిడెన్షియల్ (Residential) పాఠశాలలు ఇవి. బాలికల విద్య, నిలుపుదల (Retention) మెరుగుపరచడానికి ఈ పాఠశాలలను పోషకాహారం, విద్యాబోధనతో అనుసంధానించడం చాలా ముఖ్యం.
ముగింపు (Conclusion)
తెలంగాణలో పీఎం పోషణ్ లబ్ధిదారులు తగ్గడం ఒక ముఖ్యమైన పాలనాపరమైన సంకేతం (Governance signal). పోషకాహారం, విద్య, హాజరు, సామాజిక సమానత్వాన్ని (Social equity) అనుసంధానించడంలో ఈ పథకం కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. సన్న బియ్యం, గుడ్లు, రాగి జావ లాంటి తెలంగాణ కార్యక్రమాలు భోజన నాణ్యతను మెరుగుపరుస్తున్నప్పటికీ, తగ్గుతున్న కవరేజ్ (Coverage), వంటవారి గౌరవ వేతనం (Honorarium) ఆందోళనలపై తక్షణ దృష్టి సారించాలి. ప్రతి అర్హత గల బిడ్డకు సురక్షితమైన, పోషకమైన, క్రమం తప్పకుండా భోజనం అందేలా పటిష్టమైన పీఎం పోషణ్ వ్యవస్థ చూడాలి. పాఠశాల పోషణను (School nutrition) బలోపేతం చేయడం ద్వారా మానవ మూలధనాన్ని (Human capital) నిర్మించవచ్చు. విద్యాపరమైన అసమానతను (Educational inequality) తగ్గించవచ్చు.
కేర్ ఎంసీక్యూ (CARE MCQ)
ప్రశ్న. పీఎం పోషణ్కు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- పీఎం పోషణ్ను (PM POSHAN) గతంలో మధ్యాహ్న భోజన పథకం (Mid-Day Meal Scheme) అని పిలిచేవారు.
- విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ దీనిని అమలు చేస్తుంది.
- ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వ-ఎయిడెడ్ (Government-aided) పాఠశాలల్లోని బాలవాటికలు, ఒకటో తరగతి నుంచి ఎనిమిదో తరగతి వరకు చదువుతున్న అర్హులైన పిల్లలకు ఇది వేడి వండిన భోజనాన్ని అందిస్తుంది.
- ఈ పథకం కేవలం విశ్వవిద్యాలయ (University) విద్యార్థులకు మాత్రమే అమలవుతోంది.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాలలో ఏవి సరైనవి?
(a) 1, 2, 3 మాత్రమే
(b) 1, 4 మాత్రమే
(c) 2, 3, 4 మాత్రమే
(d) 1, 2, 3, 4
సరైన జవాబు: (a) 1, 2, 3 మాత్రమే
వివరణ:
- వాక్యాలు 1, 2, 3 సరైనవి: పీఎం పోషణ్ను గతంలో మధ్యాహ్న భోజన పథకం అని పిలిచేవారు. దీనిని విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ అమలు చేస్తుంది. బాలవాటిక, 1 నుండి 8వ తరగతి చదువుతున్న అర్హులైన పిల్లలకు దీని ద్వారా భోజనం అందుతుంది.
- వాక్యం 4 తప్పు: ఈ పథకం పాఠశాల పిల్లల కోసమే కానీ విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థుల కోసం కాదు.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
1. పీఎం పోషణ్ (PM POSHAN) అంటే ఏమిటి?
అర్హులైన పాఠశాల పిల్లలకు వేడి వండిన భోజనం అందించే కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం (Centrally Sponsored Scheme).
2. పీఎం పోషణ్ను గతంలో ఏమని పిలిచేవారు?
దీనిని గతంలో మధ్యాహ్న భోజన పథకం (Mid-Day Meal Scheme) అని పిలిచేవారు.
3. పీఎం పోషణ్ను ఏ మంత్రిత్వ శాఖ అమలు చేస్తుంది?
విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ దీనిని అమలు చేస్తుంది.
4. ఎవరికి ఈ పథకం వర్తిస్తుంది?
ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వ-ఎయిడెడ్ పాఠశాలల్లోని బాలవాటికలు, 1 నుండి 8వ తరగతి చదువుతున్న అర్హులైన పిల్లలకు వర్తిస్తుంది.
5. తెలంగాణలో ఏమి జరిగింది?
లబ్ధిదారుల సంఖ్య 2021-22 లో 17.91 లక్షల నుంచి 2025-26 నాటికి 14.49 లక్షలకు పడిపోయింది.
6. ప్రాథమిక తరగతుల పోషకాహార నిబంధనలు ఏమిటి?
ఒక్కో చిన్నారికి రోజుకు 450 కేలరీలు, 12 గ్రాముల ప్రోటీన్ (Protein)
మూలం: ది హిందూ (The Hindu)
ప్రాముఖ్యత: యూపీఎస్సీ (UPSC) జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ II: ప్రభుత్వ పథకలు, గ్రామీణాభివృద్ధి, పారిశుధ్యం (Sanitation), సహకార సమాఖ్యవాదం (Cooperative Federalism).
యూపీఎస్సీ జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ III: ఇంధన భద్రత (Energy Security), పర్యావరణం, వ్యర్థాల నిర్వహణ (Waste Management), వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థ (Circular Economy), వ్యవసాయం.
ప్రిలిమ్స్ (Prelims): గోబర్ ధన్ (GOBARdhan), కంప్రెస్డ్ బయోగ్యాస్ (Compressed Biogas), అనరోబిక్ డైజెషన్ (Anaerobic Digestion – వాయురహిత జీర్ణక్రియ), సతత్ (SATAT), వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థ (Circular Economy).
మెయిన్స్ (Mains): ఇంధన భద్రత (Energy security), వ్యర్థాల నుంచి ఇంధనం (Waste-to-energy), గ్రామీణ ఆదాయం (Rural income), క్లీన్ ఎనర్జీ వైపు మార్పు (Clean energy transition), సుస్థిర వ్యర్థాల నిర్వహణ (Sustainable waste management)
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది? (Why in News?)
2026-27 నుంచి 2035-36 వరకు 10 సంవత్సరాల పాటు అమలు చేయడానికి రూ.23,731 కోట్ల వ్యయంతో జాతీయ సర్క్యులర్ బయోఎనర్జీ (National Circular Bioenergy) పథకమైన గోబర్ ధన్కు (GOBARdhan) కేంద్ర మంత్రిమండలి (Union Cabinet) ఆమోదం తెలిపింది.
భారతదేశంలో కంప్రెస్డ్ బయోగ్యాస్ (CBG) ఉత్పత్తిని దాదాపు 10 రెట్లు పెంచడం, అలాగే నిశ్చితమైన ఆఫ్టేక్ (Assured offtake), స్థిరమైన ధర (Stable pricing), మూలధన రాయితీలు (Capital subsidies), క్రెడిట్ మద్దతు (Credit support), పైప్లైన్ మౌలిక సదుపాయాల (Pipeline infrastructure) ద్వారా సీబీజీ ప్రాజెక్టులను వాణిజ్యపరంగా లాభదాయకంగా (Commercially viable) మార్చడం ఈ పథకం లక్ష్యం.
గోబర్ ధన్ పథకం గురించి (About GOBARdhan Scheme)
గోబర్ ధన్ (GOBARdhan) అంటే గాల్వనైజింగ్ ఆర్గానిక్ బయో-ఆగ్రో రిసోర్సెస్ ధన్ (Galvanising Organic Bio-Agro Resources Dhan). పెట్రోలియం, సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Petroleum and Natural Gas) దీనిని అమలు చేస్తుంది.
భారతదేశ ఆర్గానిక్ వ్యర్థ వనరులను (Organic waste resources) ఉపయోగకరమైన ఆర్థిక, ఇంధన ఆస్తులుగా (Energy assets) మార్చాలని ఈ పథకం కోరుకుంటోంది. వీటిలో కిందివి ఉన్నాయి:
- వ్యవసాయ అవశేషాలు (Agricultural residue)
- పశువుల పేడ (Cattle dung)
- ప్రెస్ మడ్ (Press mud)
- మున్సిపల్ ఆర్గానిక్ వ్యర్థాలు (Municipal organic waste
- ఇతర బయోమాస్ (Biomass) వనరుల
వ్యర్థాల భారాన్ని క్లీన్ ఫ్యూయెల్ (Clean fuel), సేంద్రియ ఎరువు (Organic manure), గ్రామీణ ఆదాయం, జాతీయ ఆర్థిక విలువగా (National economic value) మార్చడం దీని విస్తృత లక్ష్యం.
కంప్రెస్డ్ బయోగ్యాస్ (CBG) అంటే ఏమిటి? (What is Compressed Biogas?)
- బయోగ్యాస్ (Biogas) ఆర్గానిక్ వ్యర్థాల నుంచి ఉత్పత్తి అవుతుంది. ఇది సాధారణంగా 55-65% మీథేన్ (Methane), 35-44% కార్బన్ డయాక్సైడ్ (Carbon dioxide), అలాగే హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్, నైట్రోజన్, అమ్మోనియా లాంటి చిన్న మోతాదు వాయువులను కలిగి ఉంటుంది.
- ముడి రూపంలో ఉన్న బయోగ్యాస్ను వంట, లైటింగ్ (Lighting), చోదక శక్తి (Motive power), విద్యుత్ ఉత్పత్తికి ఉపయోగించవచ్చు. బయోగ్యాస్ను దాదాపు 98% మీథేన్గా శుద్ధి చేసి (Purified), అప్గ్రేడ్ (Upgraded) చేసి, అధిక పీడనంతో (High pressure) కంప్రెస్ చేసినప్పుడు, అది కంప్రెస్డ్ బయోగ్యాస్ (CBG) అవుతుంది.
- సీబీజీకి కంప్రెస్డ్ నేచురల్ గ్యాస్ (CNG) లాంటి లక్షణాలు ఉంటాయి. అందువల్ల, దీనిని రవాణా, పరిశ్రమలు, వాణిజ్య విభాగాల్లో, సీఎన్జీకి (CNG) ప్రత్యామ్నాయంగా లేదా సీఎన్జీతో కలిపి (Blending) ఉపయోగించవచ్చు.
సీబీజీని ఎలా ఉత్పత్తి చేస్తారు? (How CBG is Produced?)
సీబీజీ ఉత్పత్తి అనేది అనరోబిక్ డైజెషన్ (Anaerobic digestion – వాయురహిత జీర్ణక్రియ) పై ఆధారపడి ఉంటుంది, ఇక్కడ ఆక్సిజన్ లేనప్పుడు ఆర్గానిక్ పదార్థం విచ్ఛిన్నం అవుతుంది (Broken down).
ఈ ప్రక్రియలో నాలుగు దశలు ఉంటాయి:
1. హైడ్రోలసిస్ (Hydrolysis)
సంక్లిష్టమైన ఆర్గానిక్ పదార్థం సరళమైన అణువులుగా (Simpler molecules) విచ్ఛిన్నమవుతుంది.
2. యాసిడోజెనెసిస్ (Acidogenesis)
ఈ సాధారణ అణువులు అస్థిర కొవ్వు ఆమ్లాలుగా (Volatile fatty acids) మారుతాయి.
3. ఎసిటోజెనెసిస్ (Acetogenesis)
ఎసిటిక్ యాసిడ్ (Acetic acid), కార్బన్ డయాక్సైడ్, హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తి అవుతాయి.
4. మెథనోజెనెసిస్ (Methanogenesis)
మీథేన్ అధికంగా ఉండే బయోగ్యాస్ (Methane-rich biogas) ఉత్పత్తి అవుతుంది.
ఇంధన వాడకానికి అనువైన సీబీజీని ఉత్పత్తి చేయడానికి బయోగ్యాస్ ఆ తర్వాత శుద్ధి చేయబడుతుంది, అప్గ్రేడ్ చేయబడుతుంది, కంప్రెస్ చేయబడుతుంది.
భారతదేశానికి సీబీజీ వ్యూహాత్మకంగా ఎందుకు ముఖ్యం? (Why CBG is Strategically Important for India?)
1. దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది (Reduces Import Dependence)
భారతదేశం తన సహజ వాయువు అవసరాలలో ఎక్కువ భాగం కోసం దిగుమతులపై ఆధారపడుతోంది. దేశీయ సీబీజీ ఉత్పత్తి ఈ ఆధారపడటాన్ని తగ్గించి, ఇంధన భద్రతను (Energy security) మెరుగుపరుస్తుంది.
2. క్లీన్ ఎనర్జీ (Clean Energy) వైపు మారడానికి మద్దతు ఇస్తుంది
సీబీజీ అనేది వ్యర్థాల నుంచి ఉత్పత్తి అయ్యే పునరుత్పాదక ఇంధనం (Renewable fuel). శిలాజ ఇంధనాల (Fossil fuels) నుంచి పరిశుభ్రమైన ఇంధన వనరుల (Cleaner energy sources) వైపు భారతదేశం మారుతున్న ప్రయాణానికి ఇది మద్దతు ఇస్తుంది.
3. ప్రపంచ సరఫరా ఆటంకాల (Global Supply Shocks) నుంచి రక్షిస్తుంది
భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతల (Geopolitical tensions) వల్ల అంతర్జాతీయ గ్యాస్ ధరలు, సరఫరా మార్గాలు ప్రభావితం కావచ్చు. దేశీయ సీబీజీ ఉత్పత్తి వల్ల ఇటువంటి బాహ్య ఆటంకాల (External shocks) ప్రమాదం తగ్గుతుంది.
4. ఇప్పటికే ఉన్న గ్యాస్ మౌలిక సదుపాయాలను ఉపయోగిస్తుంది
సీబీజీ రసాయనికంగా (Chemically) సహజ వాయువును పోలి ఉంటుంది కాబట్టి, దానిని ఇప్పటికే ఉన్న సీఎన్జీ (CNG), పీఎన్జీ (PNG) వ్యవస్థలతో అనుసంధానించవచ్చు (Integrated).
5. గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేస్తుంది
పంట అవశేషాలు (Farm residue), పశువుల పేడ, బయోమాస్ అనేవి రైతులు, సహకార సంఘాలు, గ్రామీణ వ్యాపారవేత్తలు (Rural entrepreneurs), ఎంఎస్ఎంఈలకు (MSMEs) ఆదాయ వనరులుగా మారుతాయి.
కొత్త చట్రం వాణిజ్య సాధ్యతకు ఎలా మద్దతు ఇస్తుంది? (How the New Framework Supports Commercial Viability)
సీబీజీ ప్రాజెక్టులతో ఉన్న ప్రధాన సమస్య కేవలం సాంకేతికత మాత్రమే కాదు. ఫీడ్స్టాక్ సరఫరా (Feedstock supply), అధిక మూలధన వ్యయం (High capital cost), బలహీనమైన ఆఫ్టేక్ (Weak offtake), పరిమిత పంపిణీ మౌలిక సదుపాయాలు (Limited distribution infrastructure) పెద్ద సవాళ్లుగా ఉన్నాయి.
కొత్త గోబర్ ధన్ చట్రం కింది వాటి ద్వారా ఈ సమస్యలను పరిష్కరిస్తుంది:
1. నిశ్చితమైన ఆఫ్టేక్ (Assured Offtake)
సీఎన్జీ, పీఎన్జీ విభాగాలలో బ్లెండింగ్ (Blending – కలిపే) బాధ్యతలను తీర్చడానికి సిటీ గ్యాస్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (City Gas Distribution) సంస్థలు సీబీజీని కొనుగోలు చేస్తాయి.
బ్లెండింగ్ (కలిపే) బాధ్యత ఇలా ఉంది:
- 2026-27 లో 3%
- 2027-28 లో 4%
- 2028-29 నుంచి 5
ఇది సీబీజీ ఉత్పత్తిదారులకు ఒక అంచనా వేయగల డిమాండ్ను (Predictable demand) సృష్టిస్తుంది.
2. స్థిరమైన నిర్వహణ ధర (Stable Administered Price)
ఈ పథకం ద్వారా ఒక ఎమ్ఎమ్బీటీయూకి (per MMBTU) రూ.2,110 స్థిరమైన నిర్వహణ ధరను (Stable administered CBG price) ప్రవేశపెట్టారు. ఇది ఉత్పత్తిదారులకు దీర్ఘకాలిక ఆదాయ నిశ్చయతను (Revenue certainty) ఇస్తుంది.
3. మూలధన సహాయం (Capital Assistance)
అర్హత ఉన్న గ్రీన్ఫీల్డ్ (Greenfield) సీబీజీ ప్రాజెక్టులకు రోజుకు ఒక టన్ను (per tonne per day) ఇన్స్టాల్డ్ కెపాసిటీకి (Installed capacity) రూ.2 కోట్ల వరకు మూలధన సహాయం అందుతుంది. సామర్థ్యాన్ని విస్తరించే బ్రౌన్ఫీల్డ్ (Brownfield) ప్రాజెక్టులకు కూడా అర్హత ఉంటుంది.
4. పైప్లైన్ మౌలిక సదుపాయాలు (Pipeline Infrastructure)
సీబీజీ ప్లాంట్లను ట్రంక్ పైప్లైన్లు (Trunk pipelines), సిటీ గ్యాస్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ నెట్వర్క్లతో (City gas distribution networks) అనుసంధానించడానికి క్లస్టర్ ఆధారిత, స్టాండలోన్ (Standalone) పైప్లైన్ మౌలిక సదుపాయాలకు ఈ పథకం మద్దతు ఇస్తుంది.
5. క్రెడిట్ గ్యారెంటీ మద్దతు (Credit Guarantee Support)
ప్రత్యేక క్రెడిట్ గ్యారెంటీ (Credit guarantee) విధానం ద్వారా ఎంఎస్ఎంఈ (MSME) ఆధారిత సీబీజీ ప్రాజెక్టులు తక్కువ పూచీకత్తుతో (Lower collateral pressure) సంస్థాగత రుణాన్ని (Institutional credit) పొందవచ్చు.
ఈ చర్యలన్నీ కలిపి సీబీజీని పైలట్ ప్రాజెక్ట్ (Pilot-project) మోడల్ నుంచి బ్యాంకబుల్ ఎనర్జీ ఇండస్ట్రీగా (Bankable energy industry) మార్చాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి.
సీబీజీ రంగానికి ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలు (Government Initiatives for CBG Sector)
ప్రభుత్వం ఇప్పటికే అనేక కార్యక్రమాల ద్వారా సీబీజీ రంగానికి మద్దతు ఇచ్చింది.
1. సతత్ చొరవ (SATAT Initiative)
సీబీజీని ప్రత్యామ్నాయ రవాణా ఇంధనంగా (Alternative transport fuel) ప్రోత్సహించడానికి సస్టైనబుల్ ఆల్టర్నేటివ్ టువర్డ్స్ అఫర్డబుల్ ట్రాన్స్పోర్టేషన్ (Sustainable Alternative Towards Affordable Transportation – SATAT) ప్రారంభించారు.
2. మార్కెట్ డెవలప్మెంట్ అసిస్టెన్స్ స్కీమ్ (Market Development Assistance Scheme)
ఇది సీబీజీ ప్లాంట్లతో ముడిపడి ఉన్న సేంద్రియ ఎరువుల వాల్యూ చైన్కు (Organic manure value chain) మద్దతు ఇస్తుంది.
3. బయోమాస్ అగ్రిగేషన్ మెషినరీ స్కీమ్ (Biomass Aggregation Machinery Scheme)
బయోమాస్ ఫీడ్స్టాక్ సేకరణ, కట్టడికి (Aggregation) ఇది మద్దతు ఇస్తుంది.
4. డెవలప్మెంట్ ఆఫ్ పైప్లైన్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ స్కీమ్ (Development of Pipeline Infrastructure Scheme)
సీబీజీ రవాణాకు అవసరమైన కనెక్టివిటీని (Connectivity) ఇది బలోపేతం చేస్తుంది.
5. జాతీయ బయోఎనర్జీ కార్యక్రమం (National Bioenergy Programme)
సీబీజీ ప్లాంట్లకు ఇది కేంద్ర ఆర్థిక సహాయాన్ని (Central Financial Assistance) అందిస్తుంది.
వ్యర్థాల నుంచి ఇంధనాన్ని ఉత్పత్తి చేసే సాంకేతికతలు (Waste-to-Energy Technologies):
వేస్ట్-టు-ఎనర్జీ (Waste-to-energy) అంటే పునర్వినియోగించలేని (Non-recyclable) వ్యర్థాలను వేడి, విద్యుత్, గ్యాస్ లేదా ఇంధనం లాంటి వినియోగించదగిన శక్తి రూపాలుగా మార్చే సాంకేతికతలు. వీటిలో రెండు విస్తృత రకాలు ఉన్నాయి:
థర్మోకెమికల్ సాంకేతికతలు (Thermochemical Technologies)
వ్యర్థాలను ఇంధనంగా మార్చడానికి ఇవి వేడిని ఉపయోగిస్తాయి.
- భస్మీకరణం (Incineration): అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద వ్యర్థాలను కాల్చేస్తుంది. అధిక కేలరిఫిక్ విలువ (Calorific value) ఉన్న మిశ్రమ మున్సిపల్ వ్యర్థాలకు ఇది అనుకూలంగా ఉంటుంది.
- పైరోలసిస్ (Pyrolysis): ఆక్సిజన్ లేనప్పుడు వ్యర్థాలను విచ్ఛిన్నం చేస్తుంది. ఇది చార్ (Char), పైరోలసిస్ ఆయిల్ (Pyrolysis oil), సింగ్యాస్ను (Syngas) ఉత్పత్తి చేస్తుంది.
- గ్యాసిఫికేషన్ (Gasification): కార్బన్ అధికంగా ఉండే వ్యర్థాలను సింగ్యాస్ లేదా ప్రొడ్యూసర్ గ్యాస్గా (Producer gas) మారుస్తుంది. ఇందులో హైడ్రోజన్, కార్బన్ మోనాక్సైడ్, మీథేన్ లాంటి వాయువులు ఉంటాయి.
2. బయోకెమికల్ సాంకేతికతలు (Biochemical Technologies)
బయోడిగ్రేడబుల్ (Biodegradable – పర్యావరణంలో సులభంగా కరిగిపోయే) వ్యర్థాలను విచ్ఛిన్నం చేయడానికి ఇవి సూక్ష్మజీవులను (Microorganisms) ఉపయోగిస్తాయి.
- వాయురహిత జీర్ణక్రియ (Anaerobic digestion): కిచెన్ వ్యర్థాలు, తోట వ్యర్థాలు, పశువుల పేడ, వ్యవసాయ అవశేషాలు లాంటి ఆర్గానిక్ వ్యర్థాలకు ఇది అనుకూలంగా ఉంటుంది. ఇది బయోగ్యాస్ను (Biogas) ఉత్పత్తి చేస్తుంది.
- గ్యాస్ రికవరీతో కూడిన ల్యాండ్ఫిల్లింగ్ (Landfilling with gas recovery): ల్యాండ్ఫిల్ గ్యాస్ను సంగ్రహిస్తుంది, అయితే ల్యాండ్ఫిల్లింగ్ అనేది పర్యావరణపరంగా సమస్యాత్మకమైనది, ఎందుకంటే దీని నుంచి విషవాయువులు, దీర్ఘకాలిక కాలుష్య ప్రమాదం పొంచి ఉంటాయి.
ఆర్గానిక్ వ్యర్థాల నుంచి సీబీజీని (CBG) ఉత్పత్తి చేయడానికి గోబర్ ధన్ (GOBARdhan) ప్రధానంగా వాయురహిత జీర్ణక్రియ (Anaerobic digestion) అనే బయోకెమికల్ మార్గాన్ని (Biochemical route) ఉపయోగిస్తుంది.
ప్రాముఖ్యత (Significance)
1. ఇంధన భద్రత (Energy Security)
దేశీయ సీబీజీ ఉత్పత్తి వల్ల దిగుమతి చేసుకునే సహజ వాయువుపై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది.
2. వ్యర్థాల నిర్వహణ (Waste Management)
ఈ పథకం వ్యవసాయ అవశేషాలు, పశువుల పేడ, మున్సిపల్ ఆర్గానిక్ వ్యర్థాల భారాన్ని తగ్గించగలదు.
3. గ్రామీణ ఆదాయం (Rural Income)
ఫీడ్స్టాక్ సరఫరా, సీబీజీ సంబంధిత కార్యకలాపాల నిర్వహణ ద్వారా రైతులు, సహకార సంఘాలు, గ్రామీణ వ్యాపారవేత్తలు ఆదాయం పొందవచ్చు.
4. సేంద్రియ ఎరువుల ఉత్పత్తి (Organic Manure Production)
సీబీజీ ప్లాంట్ల ఉప-ఉత్పత్తులు (By-products) సేంద్రియ ఎరువుల వాడకానికి మద్దతు ఇస్తాయి, నేల ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరుస్తాయి.
5. పర్యావరణ ప్రయోజనాలు (Climate Benefits)
నిర్వహించని ఆర్గానిక్ వ్యర్థాల నుంచి వచ్చే మీథేన్ ఉద్గారాలను (Methane emissions) సీబీజీ తగ్గించగలదు. పరిశుభ్రమైన ఇంధన వినియోగానికి (Cleaner fuel use) మద్దతు ఇస్తుంది.
6. వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థ (Circular Economy)
ఈ పథకం వ్యర్థాలను ఇంధనం, ఎరువు, ఆదాయంగా మారుస్తుంది. వనరుల వినియోగాన్ని మరింత సమర్థవంతంగా చేస్తుంది.
సవాళ్లు (Challenges)
1. ఫీడ్స్టాక్ సప్లై చైన్ (Feedstock Supply Chain)
స్థానికంగా సరైన నిర్వహణ లేకుండా పశువుల పేడ, పంట అవశేషాలు, మున్సిపల్ ఆర్గానిక్ వ్యర్థాలను విశ్వసనీయంగా సేకరించడం కష్టం.
2. అధిక ప్రారంభ వ్యయం (High Initial Cost)
సీబీజీ ప్లాంట్లకు యంత్రాలు, ఫీడ్స్టాక్ సేకరణ, శుద్ధి, కంప్రెషన్ వ్యవస్థల్లో (Compression systems) పెట్టుబడి అవసరం.
3. మార్కెట్ లింకేజ్ (Market Linkage)
నిశ్చితమైన ఆఫ్టేక్ (Assured offtake) లేకపోతే, సీబీజీని విక్రయించడంలో ఉత్పత్తిదారులు అనిశ్చితిని (Uncertainty) ఎదుర్కోవచ్చు.
4. పైప్లైన్ కనెక్టివిటీ (Pipeline Connectivity)
పైప్లైన్ మౌలిక సదుపాయాలు లేకపోవడం రవాణా ఖర్చులను పెంచుతుంది, వాణిజ్య సాధ్యతను (Commercial viability) తగ్గిస్తుంది.
5. నాణ్యతా ప్రమాణాలు (Quality Standards)
గ్యాస్ నెట్వర్క్లో ఉపయోగించాలంటే, సీబీజీ అవసరమైన మీథేన్ స్వచ్ఛత (Methane purity), ఇంధన ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉండాలి.
6. స్థానిక పాలన సామర్థ్యం (Local Governance Capacity)
ఫీడ్స్టాక్ సరఫరా, వ్యర్థాల విభజనకు (Waste segregation) మద్దతు ఇవ్వడానికి పంచాయతీలు, మున్సిపాలిటీలు, సహకార సంఘాలకు సామర్థ్యం అవసరం.
ముందున్న మార్గం (Way Forward)
1. ఫీడ్స్టాక్ సేకరణను బలోపేతం చేయాలి
గ్రామ స్థాయి, క్లస్టర్ స్థాయి (Cluster-level) వ్యవస్థలు పశువుల పేడ, పంట అవశేషాలు, ఆర్గానిక్ వ్యర్థాలను విశ్వసనీయంగా సేకరించాలి.
2. సీబీజీ ప్లాంట్లతో రైతుల అనుసంధానం
బయోమాస్కు (Biomass) రైతులకు న్యాయమైన చెల్లింపులు అందాలి. సీబీజీ ప్లాంట్ల నుంచి ఉత్పత్తి అయిన సేంద్రియ ఎరువు రైతులకు అందుబాటులో ఉండాలి.
3. సకాలంలో ఆఫ్టేక్ను నిర్ధారించాలి
సిటీ గ్యాస్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (City gas distribution) సంస్థలు బ్లెండింగ్ బాధ్యతలను (Blending obligations) స్థిరంగా అమలు చేయాలి.
4. పైప్లైన్ నెట్వర్క్లను విస్తరించాలి
రవాణా వ్యయాన్ని తగ్గించడానికి, ప్లాంట్ వినియోగాన్ని పెంచడానికి పైప్లైన్ కనెక్టివిటీని (Pipeline connectivity) మెరుగుపరచాలి.
5. ఎంఎస్ఎంఈలు (MSMEs), సహకార సంఘాలకు మద్దతు
క్రెడిట్ గ్యారెంటీ (Credit guarantee), మూలధన సహాయం చిన్న డెవలపర్లు (Small developers), గ్రామీణ వ్యాపారవేత్తలు, సహకార సంఘాలు, మహిళా-ఆధారిత సంస్థలకు చేరుకోవాలి.
6. వ్యర్థాలను వేరు చేయడాన్ని ప్రోత్సహించాలి (Promote Waste Segregation)
బయోగ్యాస్ ఉత్పత్తికి స్వచ్ఛమైన ఆర్గానిక్ వ్యర్థాలను ఉపయోగించగలిగేలా పట్టణ స్థానిక సంస్థలు (Urban local bodies) మూలం వద్దే వేరు చేయడాన్ని (Source segregation) బలోపేతం చేయాలి.
7. సాంకేతిక సామర్థ్య నిర్మాణం
ప్లాంట్ ఆపరేటర్లు, స్థానిక ప్రభుత్వాలు, రుణదాతలు (Lenders), వ్యాపారవేత్తలకు శిక్షణ అవసరం.
ముగింపు (Conclusion)
భారతదేశ ఆర్గానిక్ వ్యర్థాలను ఇంధన భద్రత, గ్రామీణ ఆదాయం, పర్యావరణ ప్రయోజనాలుగా మార్చడానికి గోబర్ ధన్ (GOBARdhan) ఒక వ్యూహాత్మక ప్రయత్నం. కేవలం ఎక్కువ సీబీజీని (CBG) ఉత్పత్తి చేయడం పైనే కాకుండా, ఫీడ్స్టాక్ సరఫరా, ఆఫ్టేక్ హామీ (Offtake assurance), ధరలు, రుణం (Credit), పైప్లైన్ మౌలిక సదుపాయాలు లాంటి వాణిజ్యపరమైన అడ్డంకులను పరిష్కరించడం పైన కూడా దీని విజయం ఆధారపడి ఉంటుంది. దీన్ని సరిగ్గా అమలు చేస్తే, రైతులు, మున్సిపాలిటీలు, ఎంఎస్ఎంఈలు (MSMEs), సిటీ గ్యాస్ నెట్వర్క్లను వృత్తాకార బయోఎనర్జీ (Circular bioenergy) పర్యావరణ వ్యవస్థలోకి ఈ పథకం అనుసంధానించగలదు. ఇది వ్యర్థాలను ఉత్పాదక వనరుగా (Productive resource) మారుస్తుంది. పరిశుభ్రమైన, మరింత స్థిరమైన (Resilient), స్థానికంగా ఉత్పత్తి అయ్యే ఇంధనం దిశగా భారతదేశం పయనించడానికి సహాయపడుతుంది.
యూపీఎస్సీ పాత ప్రశ్న (UPSC PYQ)
ప్రశ్న. భారతదేశ జాతీయ జీవ ఇంధన విధానం (National Policy on Biofuels) ప్రకారం, జీవ ఇంధనాల (Biofuels) ఉత్పత్తికి కింది వాటిలో వేటిని ముడి పదార్థాలుగా ఉపయోగించవచ్చు? [2020]
- కాసావా (Cassava)
- పాడైపోయిన గోధుమ గింజలు
- వేరుశెనగ గింజలు (Groundnut seeds)
- ఉలవలు (Horse gram)
- కుళ్లిపోయిన బంగాళదుంపలు
- షుగర్ బీట్ (Sugar beet)
కింద ఇచ్చిన కోడ్ను ఉపయోగించి సరైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి:
(a) 1, 2, 5, 6 మాత్రమే
(b) 1, 3, 4, 6 మాత్రమే
(c) 2, 3, 4, 5 మాత్రమే
(d) 1, 2, 3, 4, 5, 6
సరైన జవాబు: (a) 1, 2, 5, 6 మాత్రమే
వివరణ:
భారతదేశ జాతీయ జీవ ఇంధన విధానం ప్రకారం, చక్కెర కలిగిన, పిండి పదార్థాలు కలిగిన (Starch-containing), పాడైపోయిన ఆహార-ధాన్య (Food-grain) పదార్థాల నుంచి జీవ ఇంధనాలను ఉత్పత్తి చేయవచ్చు.
- కాసావా అనేది పిండిపదార్థాలు అధికంగా ఉండే పంట, జీవ ఇంధన ఉత్పత్తికి దీనిని ఉపయోగించవచ్చు.
- పాడైపోయిన గోధుమ గింజలు మనుషుల వినియోగానికి పనికిరానివైతే వాటిని ఉపయోగించవచ్చు.
- కుళ్లిపోయిన బంగాళదుంపలు పిండిపదార్థం ఉన్న వ్యవసాయ వ్యర్థాలు, వీటిని ఉపయోగించవచ్చు.
- షుగర్ బీట్ అనేది చక్కెర కలిగిన పంట, జీవ ఇంధన ఉత్పత్తికి ఇది అనుకూలంగా ఉంటుంది. అయితే, ఈ విధానం కింద ఇథనాల్ (Ethanol)/జీవ ఇంధన ఉత్పత్తికి సంబంధించిన ముడి పదార్థాల జాబితాలో వేరుశెనగ గింజలు, ఉలవలు చేర్చబడలేదు.
కేర్ ఎంసీక్యూ (CARE MCQ)
ప్రశ్న. గోబర్ ధన్ (GOBARdhan), కంప్రెస్డ్ బయోగ్యాస్ (Compressed Biogas) కు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- గోబర్ ధన్ అంటే గాల్వనైజింగ్ ఆర్గానిక్ బయో-ఆగ్రో రిసోర్సెస్ ధన్ (Galvanising Organic Bio-Agro Resources Dhan).
- బయోగ్యాస్ను శుద్ధి చేసి, కంప్రెస్ చేసిన తర్వాత కంప్రెస్డ్ బయోగ్యాస్ (CBG) ఉత్పత్తి అవుతుంది.
- సీబీజీ (CBG), కంప్రెస్డ్ నేచురల్ గ్యాస్ (CNG) లాంటి లక్షణాలను కలిగి ఉంటుంది. దీనిని వాహన, పారిశ్రామిక ఇంధనంగా ఉపయోగించవచ్చు.
- గోబర్ ధన్ కేవలం దిగుమతి చేసుకున్న శిలాజ ఇంధనం (Fossil fuel) పై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఆర్గానిక్ వ్యర్థాలను ఇది ఉపయోగించదు.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాలలో ఏవి సరైనవి?
(a) 1, 2, 3 మాత్రమే
(b) 1, 4 మాత్రమే
(c) 2, 3, 4 మాత్రమే
(d) 1, 2, 3, 4
సరైన జవాబు: (a) 1, 2, 3 మాత్రమే
వివరణ:
- వాక్యాలు 1, 2, 3 సరైనవి: సీబీజీ (CBG) ఉత్పత్తి చేయడానికి గోబర్ ధన్ ఆర్గానిక్ వ్యర్థాలను ఉపయోగిస్తుంది. దీని లక్షణాలు సీఎన్జీ (CNG) లాగానే ఉంటాయి, దీనిని క్లీన్ ఫ్యూయెల్గా (Clean fuel) ఉపయోగించవచ్చు.
- వాక్యం 4 తప్పు: వ్యవసాయ అవశేషాలు, పశువుల పేడ, మున్సిపల్ ఆర్గానిక్ వ్యర్థాలను ఇంధనంగా మార్చడానికి గోబర్ ధన్ను రూపొందించారు.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
1. గోబర్ ధన్ (GOBARdhan) అంటే ఏమిటి?
ఆర్గానిక్ వ్యర్థాలను క్లీన్ ఎనర్జీ (Clean energy), ఎరువుగా (Manure) మార్చడానికి ఉద్దేశించిన నేషనల్ సర్క్యులర్ బయోఎనర్జీ స్కీమ్ (National Circular Bioenergy Scheme).
2. గోబర్ ధన్ దేనికి సంక్షిప్త రూపం?
గాల్వనైజింగ్ ఆర్గానిక్ బయో-ఆగ్రో రిసోర్సెస్ ధన్.
3. ఏ మంత్రిత్వ శాఖ ఈ పథకాన్ని అమలు చేస్తుంది?
పెట్రోలియం, సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ దీనిని అమలు చేస్తుంది.
4. కొత్త పథకం వ్యయం (Outlay) ఎంత?
ఆమోదించబడిన వ్యయం రూ.23,731 కోట్లు.
5. అమలు కాల వ్యవధి (Implementation period) ఎంత?
దీనిని 2026-27 నుంచి 2035-36 వరకు అమలు చేస్తారు.
6. కంప్రెస్డ్ బయోగ్యాస్ (CBG) అంటే ఏమిటి?
ఇది క్లీన్ ఫ్యూయెల్గా (Clean fuel) ఉపయోగించడానికి అనువైన అధిక మీథేన్ (Methane) కలిగిన శుద్ధి చేసిన, కంప్రెస్ చేయబడిన బయోగ్యాస్ (Biogas).
7. సీబీజీని (CBG) ఎలా ఉత్పత్తి చేస్తారు?
ఆర్గానిక్ వ్యర్థాల వాయురహిత జీర్ణక్రియ (Anaerobic digestion), ఆ తర్వాత శుద్ధి (Purification), కంప్రెషన్ (Compression) ద్వారా ఇది ఉత్పత్తి అవుతుంది.
8. భారతదేశానికి సీబీజీ ఎందుకు ముఖ్యమైనది?
ఇది సహజ వాయువు దిగుమతులను తగ్గిస్తుంది, క్లీన్ ఎనర్జీ వైపు మారడానికి (Clean energy transition) మద్దతు ఇస్తుంది.
9. సీబీజీ బ్లెండింగ్ బాధ్యత (Blending obligation) ఎంత?
ఇది 2026-27 లో 3%, 2027-28 లో 4%, 2028-29 నుంచి 5% గా ఉంది.
మూలం: ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్ (Indian Express)
ఆధారం: పీఐబీ (PIB) ప్రాముఖ్యత: యూపీఎస్సీ జీఎస్ పేపర్ III: సముద్ర ఆర్థిక వ్యవస్థ (Maritime Economy), వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థ, పర్యావరణం, పారిశ్రామిక వృద్ధి, వనరుల భద్రత (Resource Security).
- ప్రిలిమ్స్ పదాలు: షిప్ రీసైక్లింగ్ చట్టం, 2019 (Ship Recycling Act, 2019) | హాంకాంగ్ కన్వెన్షన్ (Hong Kong Convention) | అలంగ్-సోసియా యార్డ్ | ఇన్వెంటరీ ఆఫ్ హజార్డస్ మెటీరియల్స్ (Inventory of Hazardous Materials) | మారిటైమ్ ఇండియా విజన్ 2030
- మెయిన్స్ పదాలు: వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థ (Circular economy) | గ్రీన్ షిప్ రీసైక్లింగ్ | వనరుల భద్రత | కార్మికుల భద్రత | సుస్థిర సముద్ర పర్యావరణ వ్యవస్థ (Sustainable maritime ecosystem)
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?
2025లో భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అగ్రగామి షిప్ రీసైక్లింగ్ దేశంగా అవతరించింది. ప్రపంచ మార్కెట్లో దీని వాటా 2024లో 30.1% ఉండగా, 2025 నాటికి 35.4%కి పెరిగింది. ఓడల రీసైక్లింగ్ పరిమాణం కూడా 1.86 మిలియన్ గ్రాస్ టన్నుల నుంచి 2.99 మిలియన్ గ్రాస్ టన్నులకు పెరిగింది. ఇది దాదాపు 60% వృద్ధిని సూచిస్తుంది. నియంత్రణ సంస్కరణలు (Regulatory reforms), హాంకాంగ్ కన్వెన్షన్ నిబంధనల అమలు, యార్డుల ఆధునికీకరణ, కార్మికులకు శిక్షణ, అలాగే పటిష్టమైన భద్రతా, పర్యావరణ ప్రమాణాలు ఈ ఘనత సాధించడానికి తోడ్పడ్డాయి.
షిప్ రీసైక్లింగ్లో భారతదేశం అగ్రగామిగా ఎలా ఎదిగింది?
- అంక్టాడ్ (UNCTAD) ప్రకారం, 2025లో షిప్ రీసైక్లింగ్లో భారతదేశం ప్రపంచవ్యాప్తంగా మొదటి స్థానంలో నిలిచింది. కాలంచెల్లిన ఓడలను (End-of-life ships) చట్టబద్ధంగా, వ్యాపారపరంగా లాభదాయకంగా నిర్వహించడంలో భారతదేశం పెరుగుతున్న సామర్థ్యాన్ని ఈ వృద్ధి చూపుతుంది.
- మారిటైమ్ ఇండియా విజన్ 2030 (Maritime India Vision 2030) లక్ష్యాన్ని భారతదేశం నిర్దేశించిన గడువు కంటే ఐదేళ్ల ముందే సాధించడం ఈ ఘనత ప్రాముఖ్యతను మరింత పెంచుతోంది.
- అలంగ్ షిప్ రీసైక్లింగ్ యార్డ్ (Alang Ship Recycling Yard) విస్తరణ ద్వారా దేశ షిప్ రీసైక్లింగ్ సామర్థ్యాన్ని దాదాపు 9 మిలియన్ లైట్ డిస్ప్లేస్మెంట్ టన్నులకు (Light displacement tons) రెట్టింపు చేయాలని ప్రభుత్వం ప్రణాళికలు రచిస్తోంది. మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదల, ప్రపంచ స్థాయి పోటీతత్వం లక్ష్యంగా రూపొందించిన సమగ్ర మాస్టర్ ప్లాన్ ఈ విస్తరణకు మద్దతు ఇస్తుంది.
అలంగ్-సోసియా క్లస్టర్: భారత షిప్ రీసైక్లింగ్ రంగానికి వెన్నెముక
గుజరాత్లోని అలంగ్-సోసియా షిప్ రీసైక్లింగ్ క్లస్టర్ భారతదేశ షిప్ రీసైక్లింగ్ పరిశ్రమకు కేంద్రంగా ఉంది. దేశంలోని మొత్తం షిప్ రీసైక్లింగ్ కార్యకలాపాల్లో ఇది దాదాపు 98% వాటాను కలిగి ఉంది. దీని వార్షిక రీసైక్లింగ్ సామర్థ్యం సుమారు 6 మిలియన్ గ్రాస్ టన్నులు. అలంగ్ యార్డ్ రీసైక్లింగ్ ద్వారా ఏటా దాదాపు 3.50 మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నుల ఉక్కును ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇది సహజ వనరుల తవ్వకాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది. అలాగే భారతదేశ వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థకు (Circular economy) మద్దతు ఇస్తుంది.
ఈ క్లస్టర్ కింది సదుపాయాలతో పనిచేస్తుంది:
- అధికారిక షిప్ రీసైక్లింగ్ యార్డులు
- డౌన్స్ట్రీమ్ స్టీల్ రీ-రోలింగ్ మిల్లులు (Downstream steel re-rolling mills)
- వ్యర్థాల నిర్వహణ కేంద్రాలు (Waste-management facilities)
- అనుబంధ పారిశ్రామిక మౌలిక సదుపాయాలు
- భద్రతా, శిక్షణా సంస్థలు
అలంగ్-సోసియాలోని భద్రతా శిక్షణ, కార్మిక సంక్షేమ సంస్థ (Safety Training and Labour Welfare Institute) వృత్తిపరమైన భద్రత, ప్రమాదకర పదార్థాల నిర్వహణ, అత్యవసర స్పందన (Emergency response) వంటి అంశాలపై ఇప్పటివరకు 1.5 లక్షల మందికి పైగా కార్మికులకు శిక్షణ ఇచ్చింది. అలంగ్-సోసియాతో పాటు, కోల్కతాలోని అమర్ ఐరన్ ఉద్యోగ్, కేరళలోని స్టీల్ ఇండస్ట్రియల్స్ కేరళ లిమిటెడ్ వద్ద కూడా షిప్ రీసైక్లింగ్ సదుపాయాలు ఉన్నాయి.
భారతీయ షిప్ రీసైక్లింగ్ యార్డుల ఆధునికీకరణ
మెరుగైన భద్రతా, పర్యావరణ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా అధికారులు భారతీయ యార్డులను ఆధునికీకరించారు. దీనిలోని ప్రధాన మార్పులు:
- శాస్త్రీయంగా రూపొందించిన, స్పష్టమైన రీసైక్లింగ్ ప్లాట్లు (Engineered and demarcated recycling plots)
- నీరు ఇంకని వర్కింగ్ ఉపరితలాలు (Impermeable working surfaces)
- డ్రైనేజీ వ్యవస్థలు
- యంత్రాలతో కూడిన మెటీరియల్ హ్యాండ్లింగ్ పరికరాలు
- ప్రమాదకర వ్యర్థాలను (Hazardous-waste) విడిగా నిల్వ చేసే సదుపాయాలు
- అధికారిక వ్యర్థ శుద్ధి అనుసంధానాలు
- క్రమబద్ధమైన భద్రతా, ఆరోగ్య, అత్యవసర స్పందన వ్యవస్థలు
ఈ మార్పులు భారతదేశం పాతకాలపు ఓడల విచ్ఛిన్న (Dismantling) పద్ధతుల నుండి ఆధునిక, అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలతో కూడిన షిప్ రీసైక్లింగ్ పరిశ్రమగా ఎదగడానికి సహాయపడ్డాయి.
నియంత్రణ, నిబంధనల అమలు చట్రం
సురక్షితమైన, పర్యావరణ అనుకూలమైన షిప్ రీసైక్లింగ్ కోసం భారతదేశం ఒక సమగ్ర న్యాయ, సంస్థాగత చట్రాన్ని (Legal and institutional framework) రూపొందించింది.
- షిప్ రీసైక్లింగ్ చట్టం, 2019
భారతదేశంలో షిప్ రీసైక్లింగ్ను నియంత్రించే ప్రధాన చట్టం ఇది. ఇది డైరెక్టరేట్ జనరల్ ఆఫ్ షిప్పింగ్ను జాతీయ అథారిటీగా (National Authority) నియమిస్తుంది. అనుమతులు ఇవ్వడం, సర్టిఫికేషన్, తనిఖీలు, నిబంధనల అమలు బాధ్యతలను ఇది నిర్దేశిస్తుంది.
- షిప్ రీసైక్లింగ్ నిబంధనలు, 2021
సదుపాయాలకు అనుమతులు, షిప్ రీసైక్లింగ్ ప్రణాళికలు, ప్రమాదకర పదార్థాల నిర్వహణ, కార్మికుల భద్రత, శిక్షణ, రిపోర్టింగ్ వంటి అంశాలను నిర్దేశించడం ద్వారా ఈ నిబంధనలు చట్టాన్ని ఆచరణలోకి తెస్తాయి.
- షిప్ రీసైక్లింగ్ రెగ్యులేషన్స్, 2026
ఈ రెగ్యులేషన్స్ స్పష్టమైన ఆపరేషనల్, పర్యావరణ, భద్రతా ప్రమాణాల ద్వారా చట్ట అమలును బలోపేతం చేస్తాయి. ఇవి అన్ని రీసైక్లింగ్ కేంద్రాల్లో ఒకే రకమైన నిబంధనల అమలును ప్రోత్సహిస్తాయి. ఈ చట్టం, నిబంధనలు, రెగ్యులేషన్స్ అన్నీ కలిసి ఓడను సిద్ధం చేయడం, సర్టిఫికేషన్ ఇవ్వడం నుంచి యార్డుకు అనుమతులు ఇవ్వడం, నిబంధనల పర్యవేక్షణ వరకు షిప్ రీసైక్లింగ్ పూర్తి జీవితక్రామాన్ని (Lifecycle) నియంత్రిస్తాయి.
హాంకాంగ్ కన్వెన్షన్, భారతదేశ అనుసంధానం
- సురక్షితమైన, పర్యావరణ అనుకూలమైన షిప్ రీసైక్లింగ్ కోసం రూపొందించిన ప్రధాన అంతర్జాతీయ చట్రమే హాంకాంగ్ ఇంటర్నేషనల్ కన్వెన్షన్ (Hong Kong International Convention). ఇది 2025 జూన్ 26 నుండి చట్టబద్ధంగా అమలులోకి వచ్చింది.
- షిప్ రీసైక్లింగ్ చట్టం, నిబంధనలు, రెగ్యులేషన్స్ ద్వారా భారతదేశం తన దేశీయ చట్రాన్ని ఈ కన్వెన్షన్తో అనుసంధానించింది. ఇది అంతర్జాతీయ భద్రతా, పర్యావరణ ప్రమాణాలను భారతదేశ జాతీయ నియంత్రణ వ్యవస్థలో భాగంగా చేస్తుంది.
- యార్డుల ఆధునికీకరణ కోసం ప్రభుత్వం ₹53.5 కోట్లు అందించింది. దీని ద్వారా 115 షిప్ రీసైక్లింగ్ కేంద్రాలు హాంకాంగ్ కన్వెన్షన్ నిబంధనలకు అనుగుణంగా మారడానికి ప్రభుత్వం సాయపడింది.
- అలాగే, ఈయూ (EU) ఆమోదించిన షిప్ రీసైక్లింగ్ కేంద్రాల జాబితాలో చేరడానికి 35 అలంగ్ షిప్ రీసైక్లింగ్ యార్డులు దరఖాస్తు చేశాయి. ముసాయిదా 16వ యూరోపియన్ షిప్ రీసైక్లింగ్ కేంద్రాల జాబితాలో శ్రీరామ్ వెసెల్ స్క్రాప్, వై.ఎస్. ఇన్వెస్ట్మెంట్స్ సంస్థలు చోటు దక్కించుకున్నాయి.
ప్రమాదకర పదార్థాల జాబితా (Inventory of Hazardous Materials)
ఓడల్లో ఉండే ప్రమాదకర పదార్థాలను ఈ జాబితా (IHM) గుర్తిస్తుంది. ఓడ జీవితకాలమంతా, అలాగే రీసైక్లింగ్ చేయడానికి ముందు ఈ పదార్థాలను సురక్షితంగా నిర్వహించడానికి ఇది సహాయపడుతుంది. IHM కింది వాటిని మెరుగుపరుస్తుంది:
- జాడను గుర్తించడం (Traceability)
- పారదర్శకత (Transparency)
- ప్రమాదకర పదార్థాల ముప్పు నిర్వహణ (Hazardous-material risk management)
- కార్మికుల భద్రత
- పర్యావరణ నిబంధనల అమలు సురక్షితం కాని విచ్ఛిన్న పద్ధతులను (Unsafe dismantling) నిరోధించడానికి, కాలుష్య ప్రమాదాలను తగ్గించడానికి ఇది ఒక ముఖ్యమైన సాధనం.
షిప్-బ్రేకింగ్ క్రెడిట్ నోట్ స్కీమ్
షిప్ బిల్డింగ్ ఫైనాన్షియల్ అసిస్టెన్స్ స్కీమ్ 2.0 (Ship Building Financial Assistance Scheme 2.0) కింద ప్రభుత్వం ఈ షిప్-బ్రేకింగ్ క్రెడిట్ నోట్ స్కీమ్ను ప్రవేశపెట్టింది. ఇది నిబంధనలు పాటించే భారతీయ యార్డుల్లో ఓడలను రీసైకిల్ చేయడానికి ఓడల యజమానులను ప్రోత్సహిస్తుంది. అలాగే భారతదేశంలో నౌకా నిర్మాణాన్ని (Shipbuilding) కూడా ఇది ప్రోత్సహిస్తుంది. ఈ పథకం కింద:
- ఒక ఓడను స్క్రాప్ (Scrap) చేస్తే, ఆ రీసైకిల్ చేసిన ఓడ స్క్రాప్ విలువలో 40%కి సమానమైన క్రెడిట్ నోట్ వస్తుంది.
- భారతదేశంలో నిర్మించిన కొత్త ఓడను కొనుగోలు చేయడానికి ఈ క్రెడిట్ నోట్ను ఉపయోగించవచ్చు.
- ఇది కొత్తగా నిర్మించిన భారతీయ ఓడ విలువలో 5% వరకు కవర్ చేస్తుంది. ఇది సుస్థిర షిప్ రీసైక్లింగ్ను దేశీయ నౌకా నిర్మాణంతో అనుసంధానిస్తుంది. తద్వారా పర్యావరణ బాధ్యతకు, పారిశ్రామిక వృద్ధికి ఇది మద్దతు ఇస్తుంది.
మాజీ-ఐఎన్ఎస్ విరాట్ (Ex-INS Viraat): బాధ్యతాయుతమైన రీసైక్లింగ్కు ఒక ఉదాహరణ
- భారతదేశ షిప్ రీసైక్లింగ్ సామర్థ్యానికి మాజీ-ఐఎన్ఎస్ విరాట్ ఒక ముఖ్యమైన ఉదాహరణ.
- ఇది రాయల్ నేవీకి 27 ఏళ్లు, భారత నౌకాదళానికి 30 ఏళ్లు సేవలందించింది. 2017 మార్చిలో అధికారులు దీనిని విధుల నుంచి తప్పించారు (Decommissioned). విచ్ఛిన్నం, రీసైక్లింగ్ కోసం ఈ విమానవాహక నౌక (Aircraft carrier) 2020 సెప్టెంబర్లో గుజరాత్లోని అలంగ్కు చేరుకుంది.
- తన సేవా కాలంలో, మాజీ-ఐఎన్ఎస్ విరాట్ 22,622 కంటే ఎక్కువ ఫ్లయింగ్ గంటలను నమోదు చేసింది. 2,252 రోజులు సముద్రంలో గడిపింది. 5.88 లక్షల నాటికల్ మైళ్లకు పైగా ప్రయాణించింది.
- పెద్ద, సంక్లిష్టమైన ఓడలను సమర్థవంతంగా నిర్వహించడం, విలువైన పదార్థాలను సురక్షితంగా రికవర్ చేయడం, ఉపాధికి మద్దతు ఇవ్వడం, మెరుగైన పర్యావరణ, వృత్తిపరమైన భద్రతా ప్రమాణాలను పాటించడంలో భారతదేశ సామర్థ్యాన్ని దీని రీసైక్లింగ్ ప్రక్రియ నిరూపించింది.
భారతదేశానికి షిప్ రీసైక్లింగ్ ప్రాముఖ్యత
1. వనరుల భద్రత (Resource Security)
షిప్ రీసైక్లింగ్ ద్వారా దేశీయ ఉక్కు పరిశ్రమకు (Steel industry) అవసరమైన ఇనుప వ్యర్థాలు (Ferrous scrap) లభిస్తాయి. దీనివల్ల దిగుమతి చేసుకునే ముడి పదార్థాలపై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది.
2. వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థ (Circular Economy)
ఓడల నుంచి సేకరించిన ఉక్కు, తిరిగి ఉపయోగించగల పదార్థాల వల్ల వ్యర్థాలు తగ్గుతాయి. వనరుల సమర్థవంతమైన వినియోగానికి ఇవి మద్దతు ఇస్తాయి.
3. పర్యావరణ ప్రయోజనాలు (Environmental Benefits)
నిబంధనల ప్రకారం చేసే రీసైక్లింగ్ వల్ల, పాత ఓడలను సురక్షితం కాని ప్రదేశాల్లో వదిలించుకునే పరిస్థితి ఉండదు. ఇది సముద్ర, తీరప్రాంత కాలుష్యాన్ని తగ్గిస్తుంది.
4. తక్కువ ఇంధన వినియోగం (Lower Energy Use)
కొత్తగా ఉక్కును తయారు చేయడంతో పోలిస్తే, రీసైకిల్ చేసిన ఉక్కుకు తక్కువ ఇంధనం అవసరం. ఇది భారతదేశ డీకార్బనైజేషన్ (Decarbonisation) లక్ష్యాలకు మద్దతు ఇస్తుంది.
5. ఉపాధి కల్పన (Employment Generation)
ఓడల విచ్ఛిన్నం, ప్రాసెసింగ్, మెటీరియల్ రికవరీ (Material recovery), రవాణా, రీ-రోలింగ్ మిల్లులు, వ్యర్థాల నిర్వహణ రంగాల్లో పనిచేసే కార్మికులకు ఈ రంగం ఉపాధిని కల్పిస్తుంది.
6. పారిశ్రామిక పర్యావరణ వ్యవస్థ (Industrial Ecosystem)
ఓడల నుంచి రికవరీ చేసిన ఉక్కు, విడిభాగాలు దేశీయ తయారీ రంగాన్ని (Domestic manufacturing) బలోపేతం చేస్తాయి. తద్వారా మేక్ ఇన్ ఇండియా (Make in India), ఆత్మనిర్భర్ భారత్ (Atmanirbhar Bharat) లకు ఇవి మద్దతు ఇస్తాయి.
సవాళ్లు
- భారతదేశం ఈ రంగంలో పురోగతి సాధించినప్పటికీ, కొన్ని సమస్యలపై నిరంతరం దృష్టి పెట్టాల్సిన అవసరం ఉంది.
- అంతర్జాతీయంగా నిఘా పెరుగుతున్నందున, భారతీయ యార్డులు ప్రపంచ ప్రమాణాలను (Global standards) నిలకడగా కొనసాగించాలి. ఓడలలో ఆస్బెస్టాస్, భారీ లోహాలు (Heavy metals), చమురు లాంటి ప్రమాదకర పదార్థాలు ఉండవచ్చు. కాబట్టి వాటి నిర్వహణలో కఠినమైన నిబంధనలను అమలు చేయాలి. ముఖ్యంగా శారీరక శ్రమతో కూడిన విచ్ఛిన్న కార్యకలాపాలలో (Dismantling operations) కార్మికుల భద్రతను కేంద్ర బిందువుగా ఉంచాలి.
- ఈ రంగానికి మెరుగైన సాంకేతికత, బలమైన వ్యర్థాల నిర్వహణ అనుసంధానాలు (Waste-management linkages), రీసైకిల్ చేసిన పదార్థాలకు స్థిరమైన డిమాండ్, పారదర్శకమైన సర్టిఫికేషన్ వ్యవస్థలు అవసరం. సామర్థ్యాన్ని పెంచుకునే క్రమంలో పర్యావరణ భద్రతకు (Environmental safeguards) ఎలాంటి ముప్పు వాటిల్లకుండా భారతదేశం చూసుకోవాలి.
ముందుకు వెళ్లే మార్గం
1. పర్యావరణ నిబంధనల అమలును బలోపేతం చేయాలి (Strengthen Green Compliance)
అన్ని రీసైక్లింగ్ యార్డులు హాంకాంగ్ కన్వెన్షన్ను, జాతీయ భద్రతా ప్రమాణాలను పూర్తిగా పాటించాలి.
2. కార్మికుల సంక్షేమాన్ని మెరుగుపరచాలి (Improve Worker Welfare)
శిక్షణ, రక్షణ పరికరాలు, ఆరోగ్య భీమా, అత్యవసర స్పందన వ్యవస్థలు (Emergency response systems), కార్మిక సంక్షేమ చర్యలను విస్తరించాలి.
3. సాంకేతికతను నవీకరించాలి (Upgrade Technology)
యంత్రాల ద్వారా విచ్ఛిన్నం చేయడం, డిజిటల్ ట్రాకింగ్, ప్రమాదకర పదార్థాల మ్యాపింగ్ (Hazardous-material mapping), మెరుగైన వ్యర్థ శుద్ధి వ్యవస్థలను ప్రోత్సహించాలి.
4. బాధ్యతాయుతమైన సామర్థ్య విస్తరణ (Expand Responsible Capacity)
పర్యావరణ పరిరక్షణ, తీరప్రాంత నిర్వహణ (Coastal-zone management) నిబంధనలకు అనుగుణంగానే అలంగ్ యార్డ్ విస్తరణ ఉండాలి.
5. ప్రపంచ గుర్తింపును ప్రోత్సహించాలి (Promote Global Recognition)
మరిన్ని యార్డులు ఈయూ (EU), అంతర్జాతీయ అనుమతులు పొందేలా భారతదేశం మద్దతు ఇవ్వాలి.
6. నౌకా నిర్మాణంతో రీసైక్లింగ్ను కలపాలి (Link Recycling with Shipbuilding)
రీసైక్లింగ్, స్టీల్ రికవరీ (Steel recovery), దేశీయ నౌకా నిర్మాణాలను అనుసంధానించడానికి షిప్-బ్రేకింగ్ క్రెడిట్ నోట్ స్కీమ్ను ఉపయోగించాలి.
7. వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థ మార్కెట్లను బలోపేతం చేయాలి (Strengthen Circular Economy Markets)
రీసైకిల్ చేసిన ఉక్కును దేశీయ తయారీ రంగంలో, మౌలిక సదుపాయాలలో, పారిశ్రామిక సరఫరా గొలుసులలో విలీనం చేయాలి.
ముగింపు
2025లో ప్రపంచ అగ్రగామి షిప్ రీసైక్లింగ్ దేశంగా భారతదేశం ఎదగడం, ప్రభుత్వ నియంత్రణ సంస్కరణలు, యార్డుల ఆధునికీకరణ, అంతర్జాతీయ నిబంధనల అమలు విజయానికి నిదర్శనం. ఈ రంగం వనరుల భద్రత, ఉపాధి, వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థ, పర్యావరణ సుస్థిరతకు మద్దతు ఇస్తుంది. ఈ పురోగతికి అలంగ్-సోసియా క్లస్టర్ వెన్నెముకగా నిలుస్తోంది. హాంకాంగ్ కన్వెన్షన్ నిబంధనల అమలు భద్రతను, విశ్వసనీయతను మెరుగుపరిచింది. భవిష్యత్తులో సామర్థ్య విస్తరణతో పాటు గ్రీన్ టెక్నాలజీ (Green technologies), కార్మిక సంక్షేమం, కఠినమైన నిబంధనల అమలును భారతదేశం కలపాలి. సుస్థిరమైన షిప్ రీసైక్లింగ్ భారతదేశ సముద్ర ఆర్థిక వ్యవస్థకు (Maritime economy) ఒక ప్రధాన మూలస్తంభంగా మారుతుంది.
కేర్ ఎంసీక్యూ (CARE MCQ)
ప్రశ్న: భారతదేశ షిప్ రీసైక్లింగ్ రంగానికి సంబంధించి కింది వ్యాఖ్యలను పరిశీలించండి:
- 2025లో భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అగ్రగామి షిప్ రీసైక్లింగ్ దేశంగా అవతరించింది.
- భారతదేశం మొత్తం షిప్ రీసైక్లింగ్ కార్యకలాపాల్లో అలంగ్-సోసియా క్లస్టర్ దాదాపు 98% వాటాను కలిగి ఉంది.
- షిప్ రీసైక్లింగ్ చట్టం, 2019 డైరెక్టరేట్ జనరల్ ఆఫ్ షిప్పింగ్ను జాతీయ అథారిటీగా నియమించింది.
- హాంకాంగ్ కన్వెన్షన్ కేవలం దేశీయ జల రవాణా (Inland water transport) కి మాత్రమే సంబంధించింది, షిప్ రీసైక్లింగ్కు కాదు
పైన ఇచ్చిన వ్యాఖ్యలలో ఏవి సరైనవి?
A. 1, 2, 3 మాత్రమే
B. 1, 4 మాత్రమే
C. 2, 3, 4 మాత్రమే
D. 1, 2, 3, 4
సమాధానం: A (1, 2, 3 మాత్రమే)
వివరణ:
వ్యాఖ్యలు 1, 2, 3 సరైనవి. భారతదేశం 2025లో అగ్రగామి షిప్ రీసైక్లింగ్ దేశంగా ఎదిగింది. అలంగ్-సోసియా యార్డ్ దేశంలో అతిపెద్ద వాటాను ఆక్రమించింది. అలాగే డైరెక్టరేట్ జనరల్ ఆఫ్ షిప్పింగ్ను జాతీయ అథారిటీగా చట్టం నియమించింది.
కానీ వ్యాఖ్య 4 తప్పు. ఎందుకంటే హాంకాంగ్ కన్వెన్షన్ అనేది సురక్షితమైన, పర్యావరణ అనుకూలమైన షిప్ రీసైక్లింగ్ కోసం ఉద్దేశించిన ప్రధాన ప్రపంచ చట్రం.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
1. భారతదేశ షిప్ రీసైక్లింగ్ రంగం ఎందుకు వార్తల్లో ఉంది?
2025లో భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అగ్రగామి షిప్ రీసైక్లింగ్ దేశంగా అవతరించింది.
2. 2025లో భారతదేశ ప్రపంచ మార్కెట్ వాటా ఎంత?
భారతదేశ వాటా 35.4%కి పెరిగింది.
3. 2025లో భారతదేశ షిప్ రీసైక్లింగ్ పరిమాణం ఎంత?
ఇది 2.99 మిలియన్ గ్రాస్ టన్నులకు పెరిగింది.
4. భారతదేశ ప్రధాన షిప్ రీసైక్లింగ్ హబ్ ఎక్కడ ఉంది?
గుజరాత్లోని అలంగ్-సోసియా షిప్ రీసైక్లింగ్ క్లస్టర్.
5. జాతీయ రీసైక్లింగ్ కార్యకలాపాల్లో అలంగ్-సోసియా వాటా ఎంత?
దేశంలోని మొత్తం కార్యకలాపాల్లో ఇది దాదాపు 98% వాటాను నిర్వహిస్తుంది.
6. షిప్ రీసైక్లింగ్ చట్టం, 2019 అంటే ఏమిటి?
ఇది షిప్ రీసైక్లింగ్ను నియంత్రించే ప్రధాన భారతీయ చట్టం. ఇది డైరెక్టరేట్ జనరల్ ఆఫ్ షిప్పింగ్ను జాతీయ అథారిటీగా నియమిస్తుంది.
7. హాంకాంగ్ కన్వెన్షన్ అంటే ఏమిటి?
ఇది సురక్షితమైన, పర్యావరణ అనుకూలమైన షిప్ రీసైక్లింగ్ కోసం రూపొందించిన అంతర్జాతీయ చట్రం.
8. IHM (ప్రమాదకర పదార్థాల జాబితా) అంటే ఏమిటి?
ఓడలపై ఉండే ప్రమాదకర పదార్థాలను ఈ జాబితా (Inventory of Hazardous Materials) గుర్తిస్తుంది
9. షిప్-బ్రేకింగ్ క్రెడిట్ నోట్ స్కీమ్ అంటే ఏమిటి?
పాత ఓడ స్క్రాప్ విలువలో 40%కి సమానమైన క్రెడిట్ నోట్ను ఇది ఇస్తుంది. భారతదేశంలో నిర్మించిన కొత్త ఓడను కొనుగోలు చేయడానికి దీనిని ఉపయోగించవచ్చు.
మూలం: ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్ (Indian Express)
