టేబుల్ ఆఫ్ కంటెంట్
ప్రాముఖ్యత: టీఎస్పీఎస్సీ (TSPSC) – తెలంగాణ ప్రత్యేకం (ఆరోగ్య పాలన, నియంత్రణ, డిజిటల్ పాలన, సామాజిక సమస్యలు)
ప్రిలిమ్స్ కోసం:
- సరోగసీ పోర్టల్ తెలంగాణ, ఏఆర్టీ (Assisted Reproductive Technology – సహాయక పునరుత్పత్తి సాంకేతికత), యూనివర్సల్ సృష్టి ఫెర్టిలిటీ సెంటర్, సరోగసీ చట్టం (Surrogacy Act), ఏఆర్టీ చట్టం (ART Act), ప్రపంచ ఆరోగ్య దినోత్సవం (World Health Day).
మెయిన్స్ కోసం:
- తెలంగాణలో ఆరోగ్య పాలన (Health Governance), ఫెర్టిలిటీ క్లినిక్ల నియంత్రణ (Regulation of Fertility Clinics), ఆరోగ్య రంగంలో డిజిటల్ గవర్నెన్స్, లైసెన్సింగ్లో పారదర్శకత, సరోగసీలో నైతిక సమస్యలు (Ethical Issues in Surrogacy).
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది? (Why in News?)
హైదరాబాద్లో 2025 లో జరిగిన శిశువుల అమ్మకం రాకెట్ (Baby-selling racket) బట్టబయలు కావడంతో, సంతానోత్పత్తి సేవలను (Fertility services) నియంత్రించడానికి తెలంగాణ ప్రభుత్వం కొత్తగా డిజిటల్ సరోగసీ (Surrogacy), ఏఆర్టీ (ART) పోర్టల్ను ప్రారంభించింది.
నేపథ్యం (Background)
- హైదరాబాద్లోని ఒక ఫెర్టిలిటీ సెంటర్లో చట్టవిరుద్ధమైన సరోగసీ, శిశు విక్రయాలకు సంబంధించిన భారీ కుంభకోణం బయటపడింది.
- రాష్ట్రంలో సరోగసీ, ‘అసిస్టెడ్ రిప్రొడక్టివ్ టెక్నాలజీ’ (ART) సేవలను పర్యవేక్షించడంలో, నియంత్రించడంలో ఉన్న తీవ్రమైన లోపాలను ఈ ఘటన బయటపెట్టింది.
- ఏ క్లినిక్లకు అనుమతి ఉంది? ఆమోదాలు ఎలా ఇస్తున్నారు? కేసులను ఎలా పర్యవేక్షిస్తున్నారు? అని తెలుసుకోవడానికి స్పష్టమైన వ్యవస్థ లేదని అధికారులు గుర్తించారు.
గుర్తించిన సమస్యలు (Issues Identified)
- పరిపాలన (Administrative), నియంత్రణల్లో (Regulatory) అనేక బలహీనతలు ఉన్నాయని విచారణలో తేలింది.
- రికార్డులన్నీ పూర్తిగా మాన్యువల్గా నిర్వహించడం వల్ల (Manual record-keeping), వాటిని ట్రాక్ చేయడం కష్టమైంది. నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలో జాప్యం జరిగింది.
- జిల్లా, రాష్ట్ర స్థాయిలలో వివిధ అధికారుల ప్రమేయం ఉండటంతో, సరోగసీ కేసులకు అనుమతులు ఇచ్చే ప్రక్రియ చాలా సంక్లిష్టంగా మారింది.
- దరఖాస్తులను పర్యవేక్షించడానికి, ఆమోదాలను ట్రాక్ చేయడానికి లేదా కొనసాగుతున్న కేసుల వివరాలు ఉంచడానికి ఒక కేంద్రీకృత వ్యవస్థ (Centralised system) లేదు.
- ఎన్ని దరఖాస్తులు వచ్చాయి? వాటి స్టేటస్ ఏమిటి? లాంటి కనీస సమాచారం కూడా అందుబాటులో లేదు.
ప్రస్తుత చట్టపరమైన ఫ్రేమ్వర్క్ (Existing Legal Framework)
భారతదేశంలో సరోగసీ మరియు సహాయక పునరుత్పత్తి సాంకేతిక (ART) సేవలను నియంత్రించడానికి ప్రధానంగా రెండు చట్టాలు ఉన్నాయి:
- సరోగసీ (నియంత్రణ) చట్టం, 2021 (The Surrogacy (Regulation) Act, 2021)
- సహాయక పునరుత్పత్తి సాంకేతికత (నియంత్రణ) చట్టం, 2021 (The ART (Regulation) Act, 2021)
- ఈ సేవలను నియంత్రించడానికి, సంబంధిత వ్యక్తుల హక్కులను కాపాడటానికి ఈ చట్టాలు సమగ్రమైన న్యాయపరమైన ఫ్రేమ్వర్క్ను (Legal framework) అందిస్తాయి. నమోదైన (Registered), అధీకృత (Authorised) క్లినిక్లు మాత్రమే పనిచేయాలని ఇవి స్పష్టం చేస్తున్నాయి.
- పరోపకార నమూనా (Altruistic model) ద్వారా నిర్దిష్ట పరిస్థితుల్లో మాత్రమే సరోగసీని అనుమతిస్తారు. వ్యాపారపరమైన దోపిడీని (Commercial exploitation) ఇవి నిషేధిస్తాయి.
- సరోగేట్ తల్లికి (Surrogate mother) మెడికల్ సర్టిఫికేషన్, అర్హత ధృవీకరణ (Eligibility verification), బీమా కవరేజ్ (Insurance coverage) లాంటివి చట్టం ప్రకారం తప్పనిసరి.
సరోగసీ చట్టం, 2021 (The Surrogacy Act 2021)
- భారతదేశంలో పరోపకార సరోగసీని (Altruistic surrogacy) మాత్రమే అనుమతిస్తూ, కమర్షియల్ సరోగసీని (Commercial surrogacy) నిషేధిస్తుంది.
- పరోపకార సరోగసీలో సరోగేట్ తల్లికి అయ్యే వైద్య ఖర్చులు, బీమా మాత్రమే ఇవ్వాలి. అదనంగా ఎలాంటి చెల్లింపులు చేయకూడదు.
- కమర్షియల్ సరోగసీపై నిషేధం ఉంది. ఉల్లంఘిస్తే పదేళ్ల వరకు జైలు శిక్ష, ₹10 లక్షల వరకు జరిమానా పడుతుంది.
- చట్టబద్ధంగా వివాహమై, సంతానలేమి (Infertility) ఉందని రుజువైన జంటలకు మాత్రమే ఇది అనుమతించబడుతుంది. భార్యాభర్తలిద్దరికీ వయోపరిమితి (Age limits) ఉంటుంది.
- వితంతువు లేదా విడాకులు తీసుకున్న ఒంటరి మహిళ (35–45 ఏళ్లు) కూడా కొన్ని షరతులతో దీనికి అర్హులే.
- పిల్లలు కావాలనుకునే జంటకు (Intending couple) అప్పటికే పిల్లలు ఉండకూడదు. (అంగవైకల్యం లేదా ప్రాణాంతక రుగ్మత ఉన్న సందర్భాల్లో మినహాయింపు).
- సరోగేట్ తల్లికి అంతకు ముందే పిల్లలు పుట్టి ఉండాలి. తన జీవితకాలంలో ఒక్కసారి మాత్రమే సరోగేట్ తల్లిగా ఉండటానికి ఆమెకు అర్హత ఉంది.
- పర్యవేక్షణ, నియంత్రణ కోసం జాతీయ, రాష్ట్ర సరోగసీ బోర్డులు (Surrogacy Boards) ఏర్పడ్డాయి.
- సరోగసీ క్లినిక్లన్నింటికీ రిజిస్ట్రేషన్ (Registration) తప్పనిసరి.
- సరోగసీ ద్వారా జన్మించిన బిడ్డ ఆ జంటకు సొంత బిడ్డ (Biological child) గానే పరిగణించబడతారు. పిల్లలను విడిచిపెట్టడం (Abandonment) చట్టవిరుద్ధం.
- సమస్యలు: కఠినమైన అర్హతలు ఉండటం, LGBTQ+ కు, పెళ్లికాని జంటలకు అవకాశం లేకపోవడం, సరైన అమలు లేకపోవడం ఇందులో ప్రధాన సమస్యలు.
ఏఆర్టీ (నియంత్రణ) చట్టం, 2021 (ART (Regulation) Act, 2021)
- ఐవీఎఫ్ (IVF), వీర్య దానం (Sperm donation), పిండ బదిలీ (Embryo transfer) లాంటి సేవలను ఈ చట్టం నియంత్రిస్తుంది.
- నైతిక పద్ధతులు (Ethical practices) పాటించడం, మహిళల దోపిడీని నిరోధించడం, సంతానోత్పత్తి చికిత్సలలో చట్టపరమైన స్పష్టత తీసుకురావడం దీని లక్ష్యం.
- పర్యవేక్షణ కోసం జాతీయ, రాష్ట్ర స్థాయిలో ఏఆర్టీ బోర్డులను ఏర్పాటు చేస్తుంది.
- ఏఆర్టీ క్లినిక్లు (ART clinics), బ్యాంకుల (ART banks) కు తప్పనిసరి రిజిస్ట్రేషన్ అవసరం.
- వివాహిత జంటలకు, ఒంటరి మహిళలకు కొన్ని షరతులతో ఏఆర్టీ సేవలు అందుబాటులో ఉంటాయి.
- ఇందులో పాల్గొనే దాతలు (Donors), తల్లిదండ్రుల నుంచి వ్రాతపూర్వక అంగీకారం (Written informed consent) తీసుకోవడం తప్పనిసరి.
- లింగ నిర్ధారణను (Sex selection), వైద్యేతర అవసరాల కోసం పిండం లేదా గ్యామేట్ల దుర్వినియోగాన్ని చట్టం నిషేధిస్తుంది.
- ఉల్లంఘనలు, తప్పులు (Malpractice) చేస్తే జరిమానాలు, జైలు శిక్ష పడుతుంది.
- సవాళ్లు: అధిక ఖర్చు (High cost), నియంత్రణ సమస్యలు, నైతిక ఆందోళనలు (Ethical concerns), సరోగసీ చట్టాలతో ఓవర్ల్యాప్ కావడం దీని ముందున్న ప్రధాన సవాళ్లు.
కొత్త పోర్టల్ ముఖ్య లక్షణాలు (Key Features of the New Portal)
- పాత సమస్యలను పరిష్కరించడానికి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఒక డిజిటల్ పోర్టల్ను రూపొందించింది.
- ఇందులో దరఖాస్తుదారులు పత్రాలను ఆన్లైన్లో సమర్పించవచ్చు, దీనివల్ల కార్యాలయాల చుట్టూ తిరగాల్సిన అవసరం ఉండదు.
- రియల్-టైమ్ ట్రాకింగ్ (Real-time tracking) ద్వారా దరఖాస్తుదారులు, అధికారులు తమ అప్లికేషన్ స్టేటస్ను ఎప్పటికప్పుడు తెలుసుకోవచ్చు.
- ఇంటర్వ్యూలను, ఆమోదాలను (Approvals) ఈ సిస్టమ్ డిజిటల్గా షెడ్యూల్ చేసి రికార్డ్ చేస్తుంది. దీనివల్ల జవాబుదారీతనం (Accountability) పెరుగుతుంది.
- అన్ని అనుమతులు, లైసెన్సింగ్, పర్యవేక్షణ పనులకు ఇదొక సింగిల్ ఇంటిగ్రేటెడ్ ప్లాట్ఫారమ్ (Single integrated platform).
పాత, కొత్త వ్యవస్థల మధ్య పోలిక (Comparison)
పాత సిస్టమ్ నుంచి కొత్త డిజిటల్ పోర్టల్కి మారడం ఒక ముఖ్యమైన పరిపాలనా సంస్కరణ.
| అంశం (Aspect) | పాత సిస్టమ్ (Earlier System) | కొత్త పోర్టల్ (New Portal System) |
| రికార్డులు (Records) | మాన్యువల్గా నిర్వహించేవారు. | డిజిటల్గా భద్రపరుస్తారు. |
| ట్రాకింగ్ (Tracking) | అందుబాటులో లేదు. | రియల్-టైమ్ ట్రాకింగ్ (Real-time tracking) అందుబాటులో ఉంది. |
| డేటా నిర్వహణ (Data management) | వివిధ కార్యాలయాల్లో ముక్కలు ముక్కలుగా (Fragmented) ఉండేది. | కేంద్రీకృత డేటాబేస్ (Centralised database). |
| లైసెన్సింగ్ ప్రక్రియ (Licensing process) | ఒక పద్ధతి లేకుండా మాన్యువల్గా జరిగేది. | ఆన్లైన్, ప్రామాణికమైనది, ఎప్పటికప్పుడు పర్యవేక్షించబడుతుంది. |
| పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం (Transparency) | చాలా తక్కువ (Limited). | గణనీయంగా మెరుగుపడింది (Significantly improved). |
ప్రాముఖ్యత (Significance)
- ఎంతో సున్నితమైన (Sensitive sector) ఈ రంగంలో పారదర్శకత, జవాబుదారీతనాన్ని తీసుకురావడం ద్వారా తెలంగాణలో ఆరోగ్య పాలన (Health governance) బలోపేతమవుతుంది.
- సరోగసీ కేసులకు సంబంధించి ఇది ఒక డిజిటల్ ట్రయల్ను (Digital trail) సృష్టిస్తుంది. ఇది శిశువుల అమ్మకం లాంటి అక్రమాలను నిరోధించడంలో సహాయపడుతుంది.
- దరఖాస్తుదారులకు ప్రక్రియను సులభతరం చేస్తుంది. పరిపాలనాపరమైన జాప్యాన్ని (Administrative delays) తగ్గిస్తుంది.
- ఆరోగ్య నియంత్రణలో డిజిటల్ పరిష్కారాలను (Digital solutions) అవలంబిస్తున్న తెలంగాణ, ఇతర రాష్ట్రాలకు ఒక మోడల్గా నిలుస్తుంది.
సవాళ్లు (Challenges)
- డిజిటల్ వ్యవస్థను సమర్థవంతంగా అమలు చేయడానికి అధికారులకు (Officials), భాగస్వాములకు సరైన శిక్షణ (Training) అవసరం.
- వైద్య, వ్యక్తిగత సమాచారం చాలా సున్నితమైనది కాబట్టి డేటా గోప్యతను, భద్రతను (Data privacy and protection) కాపాడటం చాలా ముఖ్యం.
- ప్రైవేట్ ఫెర్టిలిటీ క్లినిక్లు (Private fertility clinics) నియమాలను పాటిస్తున్నాయా లేదా అని పర్యవేక్షించడం (Monitoring compliance) ఎప్పటికీ ఒక సవాలుగానే ఉంటుంది.
- మాన్యువల్ వ్యవస్థ నుంచి డిజిటల్ వ్యవస్థకు మారే క్రమంలో ప్రారంభంలో కొన్ని ఇబ్బందులు రావచ్చు.
ముందున్న మార్గం (Way Forward)
- ఈ పోర్టల్ ద్వారా నిబంధనలు (Regulations) కచ్చితంగా అమలయ్యేలా ప్రభుత్వం చూడాలి.
- అధికారులు, దరఖాస్తుదారుల కోసం సామర్థ్య పెంపు (Capacity building), అవగాహన కార్యక్రమాలను (Awareness programmes) నిర్వహించాలి.
- సున్నితమైన డేటాను రక్షించడానికి డేటా సెక్యూరిటీ (Data security) చర్యలను పటిష్టం చేయాలి.
- మెరుగైన సమన్వయం (Better coordination) కోసం ఈ వ్యవస్థను విస్తరించి, జాతీయ స్థాయి ప్లాట్ఫారమ్లతో (National-level platforms) అనుసంధానం చేయాలి.
కేర్ (CARE) బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs)
ప్రశ్న 1: సహాయక పునరుత్పత్తి సాంకేతికత (నియంత్రణ) చట్టం, 2021 (ART Act, 2021) కి సంబంధించి, కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- ఈ చట్టం భారతదేశంలోని ఏఆర్టీ క్లినిక్లను (ART clinics), ఏఆర్టీ బ్యాంకులను (ART banks) రెండింటినీ నియంత్రిస్తుంది.
- కొన్ని ప్రత్యేకమైన వైద్య పరిస్థితుల్లో లింగ నిర్ధారణను (Sex selection) ఈ చట్టం అనుమతిస్తుంది.
- ఏఆర్టీ క్లినిక్లన్నింటికీ రిజిస్ట్రేషన్ (Registration) తప్పనిసరి అని ఈ చట్టం చెబుతోంది.
పై వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ఒకటి మాత్రమే
B. రెండు మాత్రమే
C. మూడూ సరైనవే
D. ఏదీ కాదు
జవాబు: B (రెండు మాత్రమే) వివరణ:
- 1వ వాక్యం సరైనది: ఈ చట్టం ఏఆర్టీ క్లినిక్లకు (IVF లాంటివి చేసేవి), ఏఆర్టీ బ్యాంకులకు (వీర్యం, అండాలను నిల్వ చేసేవి) మధ్య స్పష్టమైన తేడాను చూపిస్తుంది. నాణ్యతను, జవాబుదారీతనాన్ని నిర్ధారించడానికి రెండింటినీ ఒకే నియంత్రణా వ్యవస్థ కిందకు (Regulatory framework) తీసుకువచ్చింది.
- 2వ వాక్యం తప్పు: ఈ చట్టం ఏ రూపంలోనైనా లింగ నిర్ధారణను (Sex selection) ఖచ్చితంగా నిషేధిస్తుంది. ఇది PCPNDT చట్టం కింద ఉన్న న్యాయపరమైన ఫ్రేమ్వర్క్కు అనుగుణంగా ఉంటుంది.
- 3వ వాక్యం సరైనది: ఏఆర్టీ క్లినిక్ల రిజిస్ట్రేషన్ తప్పనిసరి. రిజిస్ట్రేషన్ లేకుండా నడుస్తున్న ఏ క్లినిక్ అయినా చట్టవిరుద్ధమే. దానికి జరిమానాలు పడతాయి. కేవలం అధీకృత సంస్థలు (Authorized institutions) మాత్రమే ఇలాంటి సేవలను అందించేలా ఇది చూస్తుంది.
ప్రశ్న 2: కింది వాటిలో సహాయక పునరుత్పత్తి సాంకేతికత (ART) పరిధిలోకి వచ్చేవి ఏవి?
- ఇన్-విట్రో ఫెర్టిలైజేషన్ (IVF)
- ఇంట్రాయూటరైన్ ఇన్సెమినేషన్ (IUI)
- సరోగసీ అగ్రిమెంట్లు (Surrogacy arrangements)
సరైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి:
A. 1, 2 మాత్రమే
B. 2, 3 మాత్రమే
C. 1, 3 మాత్రమే
D. 1, 2, 3
జవాబు: A (1, 2 మాత్రమే) వివరణ:
- 1వ వాక్యం సరైనది: ఐవీఎఫ్ (IVF) అనేది ఒక ప్రధాన ఏఆర్టీ టెక్నిక్. ఇక్కడ శరీరానికి వెలుపల ఫలదీకరణ (Fertilization) జరుగుతుంది. ఇది స్పష్టంగా చట్టం పరిధిలోకి వస్తుంది.
- 2వ వాక్యం సరైనది: ఐయూఐ (IUI) అనేది ఏఆర్టీ లోని మరో పద్ధతి. గర్భాశయంలోకి (Uterus) నేరుగా వీర్యాన్ని ప్రవేశపెడతారు. ఇది కూడా ఏఆర్టీ సేవల కిందకే వస్తుంది.
- 3వ వాక్యం తప్పు: సరోగసీ అనేది సరోగసీ (నియంత్రణ) చట్టం, 2021 (Surrogacy Act, 2021) కింద వేరుగా నియంత్రించబడుతుంది. సరోగసీలో ఏఆర్టీ పద్ధతులను ఉపయోగించినప్పటికీ, సరోగసీకి సంబంధించిన చట్టపరమైన ఫ్రేమ్వర్క్ చాలా భిన్నమైనది. ఈ వ్యత్యాసాన్ని గుర్తించడం చాలా ముఖ్యం.
ప్రశ్న 3: ఏఆర్టీ (నియంత్రణ) చట్టం, 2021 కి సంబంధించి, కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- ఒంటరి మహిళలు (Single women) కూడా ఏఆర్టీ సేవలను పొందవచ్చు.
- విదేశీయులకు (Foreign nationals) ఈ చట్టం కింద స్పష్టంగా అనుమతి ఉంది.
- ఏఆర్టీ పద్ధతుల (ART procedures) కోసం వ్రాతపూర్వక అంగీకారం (Written informed consent) తప్పనిసరి.
పై వాక్యాలలో ఏవి సరైనవి?
A. 1, 3 మాత్రమే
B. 2, 3 మాత్రమే
C. 1 మాత్రమే
D. 1, 2, 3
జవాబు: A (1, 3 మాత్రమే) వివరణ:
- 1వ వాక్యం సరైనది: సరోగసీ చట్టంతో పోలిస్తే ఈ చట్టం కొద్దిగా భిన్నంగా (Inclusive approach) ఉంటుంది. ఇది ఒంటరి మహిళలకు ఏఆర్టీ సేవలను అనుమతిస్తుంది.
- 2వ వాక్యం తప్పు: విదేశీయులకు ఇది విస్తృతమైన అనుమతి ఇవ్వలేదు. ‘రిప్రొడక్టివ్ టూరిజం’ (Reproductive tourism) పేరుతో జరిగే దోపిడీని నిరోధించడమే ఈ చట్టం లక్ష్యం.
- 3వ వాక్యం సరైనది: వ్రాతపూర్వక అంగీకారం (Written informed consent) అనేది ఒక ప్రధాన నైతిక అవసరం. దీనివల్ల తల్లిదండ్రులకు, దాతలకు (Donors) విధానాల గురించి, చట్టపరమైన చిక్కుల గురించి పూర్తిగా తెలుస్తుంది. ఇది వివాదాలను నివారిస్తుంది.
ప్రశ్న 4: ఈ చట్టం ప్రకారం ఏఆర్టీ బ్యాంకుల (ART Banks) పాత్రను కింది వాటిలో ఏది ఉత్తమంగా వివరిస్తుంది?
A. ఇవి ఐవీఎఫ్ (IVF) లాంటి సంతానోత్పత్తి పద్ధతులను చేస్తాయి.
B. ఇవి గ్యామేట్లు (వీర్యం, అండాలు), పిండాలను (Embryos) నిల్వ చేసి, సరఫరా చేస్తాయి.
C. ఇవి సరోగసీ అగ్రిమెంట్లను (Surrogacy agreements) నియంత్రిస్తాయి.
D. ఇవి దంపతుల సంతానలేమిని ధృవీకరిస్తాయి (Certify infertility).
జవాబు: B వివరణ:
- ఆప్షన్ A తప్పు: ఏఆర్టీ క్లినిక్లు (ART clinics) ఐవీఎఫ్, ఐయూఐ పద్ధతులను చేస్తాయి, బ్యాంకులు కాదు.
- ఆప్షన్ B సరైనది: గ్యామేట్లు (వీర్యం, అండాలు), పిండాలను సేకరించడం, స్క్రీనింగ్ చేయడం, నిల్వ చేయడం, సరఫరా చేయడం లాంటి పనులు ఏఆర్టీ బ్యాంకులు చేస్తాయి.
- ఆప్షన్ C తప్పు: సరోగసీ అగ్రిమెంట్లు సరోగసీ చట్టం పరిధిలోకి వస్తాయి.
- ఆప్షన్ D తప్పు: సంతానలేమిని ధృవీకరించడం అనేది రిజిస్టర్డ్ డాక్టర్లు (Registered medical practitioners) చేసే పని, ఏఆర్టీ బ్యాంకులు కాదు.
ప్రశ్న 5: భారతదేశంలో మాతృమూర్తుల ఆరోగ్యానికి (Maternal health) సంబంధించి, కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- మాతృ మరణాల నిష్పత్తి (Maternal Mortality Ratio – MMR) అంటే.. ప్రతి 1,00,000 సజీవ జననాలకు (Live births) సంభవించే మాతృ మరణాల సంఖ్య.
- భారతదేశంలో MMR కి సంబంధించి అధికారిక అంచనాలను ‘శాంపిల్ రిజిస్ట్రేషన్ సిస్టమ్’ (Sample Registration System – SRS) ఇస్తుంది.
- గర్భం దాల్చిన (Termination of pregnancy) 42 రోజుల తర్వాత సంభవించే మరణాలను మాతృ మరణాల నిష్పత్తి (MMR) మినహాయిస్తుంది.
పై వాక్యాలలో ఏవి సరైనవి?
A. 1, 2 మాత్రమే
B. 2, 3 మాత్రమే
C. 1, 3 మాత్రమే
D. 1, 2, 3
జవాబు: A (1, 2 మాత్రమే) వివరణ:
- 1వ వాక్యం సరైనది: ప్రతి 1,00,000 సజీవ జననాలకు సంభవించే తల్లుల మరణాలను MMR గా చెబుతారు. దేశంలో మాతృమూర్తులకు అందుతున్న వైద్య సదుపాయాల నాణ్యతను ఇది తెలియజేస్తుంది.
- 2వ వాక్యం సరైనది: ఆఫీస్ ఆఫ్ ది రిజిస్ట్రార్ జనరల్ & సెన్సస్ కమిషనర్ నిర్వహించే శాంపిల్ రిజిస్ట్రేషన్ సిస్టమ్ (SRS), మన దేశంలో MMR కి సంబంధించిన అధికారిక డేటాను ఇస్తుంది.
- 3వ వాక్యం తప్పు: మాతృ మరణాల నిష్పత్తి (MMR) లో ఈ కింద తెలిపిన సమయంలో జరిగే మరణాలు కలుస్తాయి:
- గర్భధారణ సమయంలో (During pregnancy)
- ప్రసవ సమయంలో (During childbirth)
- ప్రసవం లేదా గర్భస్రావం జరిగిన 42 రోజులలోపు (Within 42 days) అందువల్ల ఈ 42 రోజుల వ్యవధిని మినహాయిస్తుంది అని చెప్పడం తప్పు.
మెయిన్స్ ప్రశ్న (MAINS QUESTION)
ప్రశ్న: ఆరోగ్య రంగంలో నిబంధనలను, పారదర్శకతను మెరుగుపరచడంలో డిజిటల్ గవర్నెన్స్ (Digital governance) పాత్రను చర్చించండి. తెలంగాణలోని సరోగసీ సేవలను ఉదాహరణగా తీసుకుని వివరించండి. (పద పరిమితి: 250 పదాలు)
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
ప్ర1. ప్రిలిమ్స్ (Prelims) కు అమరావతి ఎందుకు ముఖ్యమైనది?
జ: అమరావతి ఒక ఆధునిక రాజధాని ప్రాంతం మాత్రమే కాదు, శాతవాహనులతో సంబంధం ఉన్న ఒక ప్రాచీన బౌద్ధ కేంద్రం (Ancient Buddhist centre) కూడా. దీనికి చరిత్ర, కరెంట్ అఫైర్స్ రెండింటితో సంబంధం ఉన్నందున తరచుగా ప్రశ్నలు వస్తుంటాయి.
ప్ర2. అమరావతి స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్ (Amaravati School of Art) అంటే ఏమిటి?
జ: ఇది బౌద్ధ కళా సంప్రదాయం (Buddhist art tradition). ఇది తెల్ల సున్నపురాయి/పాలరాయి శిల్పాలు (White limestone/marble sculptures), జాతక కథల (Jataka tales) చిత్రణకు ప్రసిద్ధి చెందింది. గాంధార (గ్రీకో ప్రభావం), మథుర (ఎర్ర ఇసుకరాయి) కళల కంటే ఇది భిన్నమైనది.
ప్ర3. అమరావతి స్థూపం ప్రత్యేకత ఏమిటి?
జ: భారతదేశంలో ఉన్న అతిపెద్ద బౌద్ధ స్థూపాలలో (Largest Buddhist stupas) ఇది ఒకటి. అమరావతి కళ ప్రారంభ దశలో బుద్ధుని ప్రతీకాత్మక ప్రాతినిధ్యానికి (Symbolic representation) ఇది ప్రసిద్ధి చెందింది.
ప్ర4. ప్రారంభ అమరావతి కళలో (Early Amaravati art) బుద్ధుని మానవ రూపంలో ఎందుకు చూపించలేదు?
జ: ప్రారంభ అమరావతి కళ హీనయాన సంప్రదాయాన్ని (Hinayana tradition) అనుసరించింది. ఇందులో బుద్ధుడి విగ్రహాలకు బదులుగా, ఆయన పాదముద్రలు, బోధి వృక్షం లాంటి ప్రతీకల (Symbolic representation) ద్వారానే బుద్ధుడిని చూపించేవారు.
ప్ర5. “స్టోరీ టెల్లింగ్ కారిడార్” (Storytelling Corridor) అంటే ఏమిటి?
జ: అమరావతి-విశాఖపట్నం-తిరుపతిలను కలుపుతూ ప్రతిపాదించిన ఒక పర్యాటక కారిడార్ ఇది. సాంస్కృతిక, తీరప్రాంత, ఆధ్యాత్మిక పర్యాటకాన్ని ఒకే చోట అనుభూతి చెందేలా (Single experience) చేయడం దీని ఉద్దేశం.
Source: The Hindu
