తెలంగాణ రూరల్ లోకల్ బాడీస్ కోసం ₹9,968 కోట్ల నిధులు

వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది? (Why in News?)

2026-27 నుంచి 2030-31 వరకు ఐదేళ్ల కాలానికి గ్రామీణ స్థానిక సంస్థలను బలోపేతం చేయడం కోసం 16వ ఆర్థిక సంఘం తెలంగాణకు ₹9,968 కోట్లను కేటాయించింది.

అన్ని రాష్ట్రాల గ్రామీణ స్థానిక సంస్థల కోసం సిఫార్సు చేసిన మొత్తం ₹4,35,236 కోట్ల నిధులలో ఈ గ్రాంట్ ఒక భాగం. ఈ నిధులు గ్రామ పంచాయతీలు, మండల పరిషత్‌లు, జిల్లా పరిషత్‌లలో గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాలు (Rural infrastructure), ప్రజా సేవలను మెరుగుపరచడానికి తోడ్పడతాయి.

కేటాయింపుల వివరాలు (About the Allocation)

• గ్రామీణ స్థానిక సంస్థల కోసం తెలంగాణ ₹9,968 కోట్లను అందుకోనుంది.
• ఈ గ్రాంట్లు 2026-27 నుంచి 2030-31 వరకు ఐదేళ్ల కాలానికి ఉద్దేశించినవి.
• ఈ నిధులు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ట్రెజరీ ఖాతాకు (Treasury account) బదిలీ అవుతాయి.
• రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఈ నిధులను 10 పనిదినాల (Working days) లోపు గ్రామీణ స్థానిక సంస్థలకు విడుదల చేయాలి.
• రాజ్యాంగంలోని 9వ భాగం (Part IX) కింద ఏర్పాటైన, సక్రమంగా ఎన్నికైన స్థానిక సంస్థలు మాత్రమే ఎలాంటి అంతరాయం లేకుండా ఈ నిధులను పొందేందుకు అర్హత కలిగి ఉంటాయి.

నిధుల కేటాయింపు ప్రాతిపదిక (Basis of Fund Allocation)

తెలంగాణకు నిధుల కేటాయింపును రెండు ప్రధాన ప్రమాణాల ఆధారంగా లెక్కించారు:

• గ్రామీణ జనాభాకు 90% ప్రాధాన్యత (Weightage)
• భౌగోళిక వైశాల్యానికి 10% ప్రాధాన్యత

తెలంగాణ వాటా కింది అంశాల ఆధారంగా నిర్ణయించారు:

• భారతదేశ మొత్తం గ్రామీణ జనాభాలో 1.92% జనాభా తెలంగాణలో ఉంది.
• భారతదేశ మొత్తం భౌగోళిక వైశాల్యంలో 0.37% వైశాల్యం తెలంగాణలో ఉంది.

ఈ సూత్రం ఆధారంగా, మొత్తం గ్రామీణ స్థానిక సంస్థల గ్రాంట్ల నుంచి తెలంగాణకు ₹9,968 కోట్లు లభించాయి.

నిధుల పంపిణీ (Distribution of Funds)

• ఈ గ్రాంట్లు ప్రతి సంవత్సరం రెండు సమాన వాయిదాలలో (Instalments) విడుదలవుతాయి.
• మొదటి వాయిదా జూన్ నెలలో విడుదలవుతుంది.
• రెండవ వాయిదా అక్టోబర్ నెలలో విడుదలవుతుంది.

నిధుల విడుదల నిబంధనలు (Conditions for Release)

• పంచాయతీ రాజ్, గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖల కోసం కేటాయించిన బడ్జెట్ వివరాలను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం సమర్పించాలి.
• మొదటి వాయిదాను అందుకోవడానికి 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరానికి సంబంధించిన స్థానిక సంస్థల ఆడిట్ నివేదికలను (Audit reports) సమర్పించాల్సి ఉంటుంది.
• కింది వాటిని సమర్పించిన తర్వాతే రెండవ వాయిదా విడుదలవుతుంది:
  • వినియోగ ధృవీకరణ పత్రాలు (Utilisation certificates)
  • ప్రగతి నివేదికలు (Progress reports)
  • మొదటి వాయిదా ఖర్చుల వివరాలు
• స్థానిక సంస్థలకు ఆర్థిక వనరులను అందించడంలో రాష్ట్రాల పనితీరును కూడా కేంద్ర ప్రభుత్వం పరిగణనలోకి తీసుకుంటుంది.

పనితీరు ఆధారిత గ్రాంట్లు (Performance-linked Grants)

• మొత్తం గ్రాంట్లలో 20% నిధులు పనితీరుతో ముడిపడి ఉంటాయి.
• గ్రామ పంచాయతీల పనితీరును కింది అంశాల ఆధారంగా అంచనా వేస్తారు:
  • పన్ను వసూళ్లు (Tax collections)
  • సొంత ఆదాయ వనరుల మెరుగుదల
  • నిధుల సరైన వినియోగం
  • నివేదికల సమర్పణ
  • మార్గదర్శకాల అమలు (Compliance with guidelines)

స్థానిక సంస్థలలో ఆర్థిక క్రమశిక్షణ, జవాబుదారీతనాన్ని పెంపొందించడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం.

గ్రాంట్ల అనుమతించబడిన వినియోగం (Permitted Use of Grants)

ఈ నిధులను కేవలం గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాలు, ప్రజా సేవల కోసం మాత్రమే ఉపయోగించాలి, అవి:

• వ్యర్థాల నిర్వహణ (Waste management)
• తాగునీటి సరఫరా
• పారిశుధ్యం (Sanitation)
• గ్రామీణ రోడ్లు
• వీధి దీపాలు
• గ్రామ స్థాయిలోని ఇతర ప్రజా సేవలు

ఈ గ్రాంట్ల నిధులను కింది వాటి కోసం ఉపయోగించకూడదు:

• జీతాల చెల్లింపు (Salaries)
• పెన్షన్ల చెల్లింపు (Pensions)

టైడ్, అన్‌టైడ్ గ్రాంట్లు (Tied and Untied Grants)

• ఇచ్చిన నిర్దిష్ట ప్రయోజనాల కోసం మాత్రమే టైడ్ గ్రాంట్లను (Tied grants) ఉపయోగించాలి.
• అన్‌టైడ్ గ్రాంట్లు (Untied grants) స్థానిక సంస్థలకు కొంత వెసులుబాటును కల్పిస్తాయి.
• అయితే, అన్‌టైడ్ నిధులలో 20% కంటే ఎక్కువ మొత్తాన్ని రోడ్ల నిర్మాణం, నిర్వహణ కోసం ఖర్చు చేయకూడదు.
• నిధుల వినియోగాన్ని కింది వాటి ద్వారా ఆమోదించాలి:
  • గ్రామసభ తీర్మానాలు (Gram Sabha resolutions)
  • మండల పరిషత్ సమావేశాలు
  • జిల్లా పరిషత్ సమావేశాలు
• అన్ని వివరాలను ఇ-గ్రామ స్వరాజ్ (e-GramSwaraj) పోర్టల్‌లో అప్‌లోడ్ చేయాలి.

జవాబుదారీతనం, పర్యవేక్షణ (Accountability and Monitoring)

• స్థానిక సంస్థలు తమ త్రైమాసిక, వార్షిక ప్రగతి నివేదికలను (Progress reports) రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి సమర్పించాలి.
• రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఏకీకృత నివేదికలను (Consolidated reports) కేంద్రానికి సమర్పించాలి.
• ఖర్చుల వివరాలను ప్రజలకు ఎప్పటికప్పుడు అందుబాటులో ఉంచాలి.
• ఆడిట్ లోపాలను వెంటనే సరిదిద్దాలి.
• గ్రాంట్ల దుర్వినియోగం లేదా అవకతవకలు (Irregularities) గుర్తిస్తే చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకోవాలి.

సవాళ్లు (Challenges)

• 10 పనిదినాల్లోపు నిధులను సకాలంలో బదిలీ చేయడానికి బలమైన పరిపాలనా సమన్వయం (Administrative coordination) అవసరం.
• ప్రణాళికలు రూపొందించడం, అమలు చేయడంలో అనేక స్థానిక సంస్థలకు తగిన సామర్థ్యం లేకపోవచ్చు.
• జిల్లాల మధ్య ఆడిట్ నిబంధనల అమలు, నివేదికల సమర్పణలో అసమానతలు ఉండవచ్చు.
• గ్రామ పంచాయతీల సొంత ఆదాయ సమీకరణ (Revenue mobilisation) పరిమితంగానే ఉండవచ్చు.
• నిధుల దుర్వినియోగం లేదా మళ్లింపు పనుల ఫలితాలపై ప్రభావం చూపుతుంది.
• జీతాలు, పెన్షన్ల చెల్లింపుపై కఠినమైన ఆంక్షలు ఉండటం వల్ల పరిపాలనా ఖర్చులు ఎక్కువగా ఉన్నచోట ఒత్తిడి పెరగవచ్చు.
• తగిన సామర్థ్యం లేకపోతే, పనితీరు ఆధారిత గ్రాంట్ల వల్ల బలహీనమైన పంచాయతీలు నష్టపోయే అవకాశం ఉంది.

భవిష్యత్తు కార్యాచరణ (Way Forward)

• గ్రామీణ స్థానిక సంస్థల సాంకేతిక, ఆర్థిక సామర్థ్యాన్ని (Financial capacity) పెంచాలి.
• బడ్జెటింగ్ (Budgeting), అకౌంటింగ్, ఇ-గ్రామ స్వరాజ్ వినియోగంపై గ్రామ పంచాయతీ అధికారులకు శిక్షణ ఇవ్వాలి.
• రాష్ట్ర స్థాయి నుంచి గ్రాంట్లను సకాలంలో బదిలీ చేసేలా చూడాలి.
• ప్రాజెక్టుల ఆమోదంలో గ్రామసభ భాగస్వామ్యాన్ని బలోపేతం చేయాలి.
• స్థానిక పన్నుల వసూళ్లు, యూజర్ ఛార్జీల (User charges) ద్వారా సొంత ఆదాయ వనరులను మెరుగుపరచుకోవాలి.
• క్రమం తప్పకుండా సామాజిక తనిఖీలను (Social audits) నిర్వహించాలి. ఖర్చుల వివరాలను ప్రజలకు బహిర్గతం చేయాలి.
• తాగునీరు, పారిశుధ్యం (Sanitation), వ్యర్థాల నిర్వహణ, ప్రాథమిక గ్రామీణ సేవలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి.
• బలహీనమైన పంచాయతీలకు అవసరమైన మార్గదర్శకత్వం, మద్దతును అందించాలి.
• నిధుల దుర్వినియోగం లేదా అవకతవకలు జరిగితే చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకునేలా చూడాలి.

ముగింపు

తెలంగాణ గ్రామీణ స్థానిక సంస్థలకు ₹9,968 కోట్లు కేటాయించడం పంచాయతీ రాజ్ సంస్థలు, గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాలను బలోపేతం చేసే దిశగా ఒక ముఖ్యమైన అడుగు. ఈ గ్రాంట్లు తాగునీరు, పారిశుధ్యం, వ్యర్థాల నిర్వహణ, రోడ్లు, వీధి దీపాలు, ఇతర ప్రాథమిక సేవలను మెరుగుపరుస్తాయి.

వీటి విజయం సకాలంలో నిధుల విడుదల, గ్రామసభ ఆధారిత ప్రణాళిక, పారదర్శక నివేదన (Transparent reporting), సరైన ఆడిట్‌లు, స్థానిక సంస్థల సామర్థ్యంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఈ నిధులను సమర్థవంతంగా ఉపయోగిస్తే, అవి క్షేత్రస్థాయిలో ప్రజాస్వామ్యాన్ని (Grassroots democracy) పటిష్టం చేస్తాయి. తెలంగాణలో సమ్మిళిత గ్రామీణాభివృద్ధికి (Inclusive rural development) మద్దతు ఇస్తాయి.