సబ్-మిషన్ ఆన్ అగ్రికల్చరల్ మెకనైజేషన్ (SMAM): వ్యవసాయ యాంత్రీకరణ ద్వారా ఉత్పాదకతను పెంచడం

వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?

‘సబ్-మిషన్ ఆన్ అగ్రికల్చరల్ మెకనైజేషన్’ (SMAM) చిన్న రైతులు, మహిళలు, షెడ్యూల్డ్ కులాలు (SC), షెడ్యూల్డ్ తెగలు (ST), రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంఘాలు (FPOs), స్వయం సహాయక సంఘాలు (SHGs), గ్రామీణ పారిశ్రామికవేత్తలకు వ్యవసాయ యంత్రాలు, ఆధునిక వ్యవసాయ సాంకేతికతలను చేరువ చేసింది. ఈ పథకం ప్రారంభించినప్పటి నుండి, ₹9,404.47 కోట్లతో 21.61 లక్షల వ్యవసాయ యంత్రాలను పంపిణీ చేశారు. కచ్చితమైన వ్యవసాయాన్ని (Precision agriculture) ప్రోత్సహించడానికి ₹52.5 కోట్లతో 40,918 హెక్టార్లలో 40,928 డ్రోన్ ప్రదర్శనలు నిర్వహించారు.

వ్యవసాయ యాంత్రీకరణ అంటే ఏమిటి?

• వ్యవసాయంలో యంత్రాలు, పరికరాలు, ఆధునిక సాంకేతికతలను ఉపయోగించడాన్నే వ్యవసాయ యాంత్రీకరణ అంటారు.

ఇది కింది వ్యవసాయ దశలను కవర్ చేస్తుంది:

• భూమిని సిద్ధం చేయడం
• విత్తనాలు నాటడం
• నీటిపారుదల
• మొక్కల సంరక్షణ
• పంట కోత
• పంట కోత అనంతర నిర్వహణ (Post-harvest management)
• పంట వ్యర్థాల నిర్వహణ (Crop residue management)
• యాంత్రీకరణ శారీరక శ్రమ, జంతువుల వాడకాన్ని తగ్గిస్తుంది. ఇది వ్యవసాయ పనులను సకాలంలో పూర్తి చేయడానికి, ఉత్పత్తి వ్యయాన్ని తగ్గించడానికి, ఉత్పాదకతను మెరుగుపరచడానికి రైతులకు సహాయపడుతుంది.
• భారతదేశంలో కార్మికుల కొరత, చిన్న కమతాలు, పెరుగుతున్న పెట్టుబడి ఖర్చులు, వాతావరణ సంబంధిత ప్రమాదాలు ఉన్నాయి. కాబట్టి వ్యవసాయ యాంత్రీకరణ చాలా ముఖ్యం.

సబ్-మిషన్ ఆన్ అగ్రికల్చరల్ మెకనైజేషన్ అంటే ఏమిటి?

• ‘సబ్-మిషన్ ఆన్ అగ్రికల్చరల్ మెకనైజేషన్’ను (SMAM) కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకంగా (Centrally Sponsored Scheme) 2014-15లో ‘రాష్ట్రీయ కృషి వికాస్ యోజన’ (RKVY) కింద ప్రారంభించారు.
• “చేరుకోలేని వారికి చేరువ కావడం” (Reach the unreached) అనేది ఎస్ఎమ్ఏఎమ్ ప్రధాన సూత్రం.
• ఖరీదైన యంత్రాలను కొనుగోలు చేయలేని రైతులు, బృందాలకు వ్యవసాయ యాంత్రీకరణ ప్రయోజనాలను విస్తరించడం దీని లక్ష్యం.

ప్రధాన లబ్ధిదారులు:

• చిన్న, సన్నకారు రైతులు
• మహిళా రైతులు
• షెడ్యూల్డ్ కులాలు
• షెడ్యూల్డ్ తెగలు
• రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంఘాలు (FPOs)
• స్వయం సహాయక సంఘాలు (SHGs)
• గ్రామీణ పారిశ్రామికవేత్తలు
• ఈశాన్య ప్రాంతాలు, వెనుకబడిన ప్రాంతాల రైతులు
• భారతీయ వ్యవసాయంలో ఉన్న రెండు ప్రధాన సమస్యలను (చిన్న కమతాలు, యంత్రాల అధిక మూలధన వ్యయం) ఎస్ఎమ్ఏఎమ్ పరిష్కరిస్తుంది.

కస్టమ్ హైరింగ్ కేంద్రాలు (Custom Hiring Centres), వ్యవసాయ యంత్రాల బ్యాంకుల (Farm Machinery Banks) ద్వారా వ్యవసాయ పరికరాలను అద్దెకు తీసుకోవడాన్ని ఇది ప్రోత్సహిస్తుంది.

రాష్ట్రీయ కృషి వికాస్ యోజన

వ్యవసాయం, అనుబంధ రంగాలలో ప్రభుత్వ పెట్టుబడులను పెంచేలా రాష్ట్రాలను ప్రోత్సహించడానికి 2007లో ‘రాష్ట్రీయ కృషి వికాస్ యోజన’ (RKVY) ప్రారంభించారు.

స్థానిక వ్యవసాయ అవసరాల ఆధారంగా ప్రాజెక్టులను రూపొందించడానికి, అమలు చేయడానికి ఇది రాష్ట్రాలకు వెసులుబాటు కల్పిస్తుంది.

ఆర్కేవీవై కింది కార్యకలాపాలకు మద్దతు ఇస్తుంది:

• పంట ఉత్పత్తి
• వ్యవసాయ మౌలిక సదుపాయాలు
• వ్యవసాయ యాంత్రీకరణ
• విలువ జోడింపు (Value addition)
• పంట కోతకు ముందు, తర్వాత మౌలిక సదుపాయాలు

2017-18లో, ఆర్కేవీవైను ‘ఆర్కేవీవై-రఫ్తార్’ (Remunerative Approaches for Agriculture and Allied Sector Rejuvenation) గా పునర్నిర్మించారు. ఈ పునర్నిర్మాణం వ్యవసాయ మౌలిక సదుపాయాలు, విలువ-గొలుసు (Value-chain) అభివృద్ధిపై ఎక్కువ దృష్టి సారించింది.

ఎస్ఎమ్ఏఎమ్ (SMAM) వ్యూహాత్మక స్తంభాలు

1. శిక్షణ, పరీక్ష, ప్రదర్శన

ఎస్ఎమ్ఏఎమ్ శిక్షణ, పరీక్ష, ప్రదర్శన, అవగాహన కల్పించడం ద్వారా వ్యవసాయ యాంత్రీకరణను ప్రోత్సహిస్తుంది. ఆధునిక యంత్రాలు, సాంకేతికతలపై రైతులకు అవగాహన కల్పిస్తుంది. దీనివల్ల వారు వాటిని సులభంగా స్వీకరిస్తారు. వ్యవసాయ యంత్రాల నాణ్యత, అనుకూలతను నిర్ధారించడానికి పనితీరు పరీక్ష, ధృవీకరణకు (Certification) కూడా ఇది మద్దతు ఇస్తుంది.

2. యంత్రాల కొనుగోలుకు ఆర్థిక సహాయం

ఈ పథకం ప్రత్యక్ష నగదు బదిలీ (Direct Benefit Transfer) ద్వారా రాయితీ (Subsidy) మద్దతును అందిస్తుంది.

• సాధారణ లబ్ధిదారులకు 40% రాయితీ అందుతుంది.
• ఎస్సీ/ఎస్టీ రైతులు, చిన్న, సన్నకారు రైతులు, ఈశాన్య రాష్ట్రాల లబ్ధిదారులకు 50% రాయితీ లభిస్తుంది.
• సీహెచ్‌సీలు (CHCs), ఎస్‌హెచ్‌జీలు, ఎఫ్‌పీఓల ద్వారా డ్రోన్ సేవలతో సహా యాంత్రిక సేవల కోసం చిన్న, సన్నకారు రైతులు హెక్టారుకు ₹2,000 పొందుతారు.

3. కస్టమ్ హైరింగ్ కేంద్రాలు (Custom Hiring Centres)

ఎస్ఎమ్ఏఎమ్ కస్టమ్ హైరింగ్ కేంద్రాలను ప్రోత్సహిస్తుంది, ఇక్కడ రైతులు వ్యవసాయ యంత్రాలను కొనుగోలు చేయకుండా అద్దెకు తీసుకోవచ్చు. ఖరీదైన యంత్రాలను కొనుగోలు చేయలేని చిన్న రైతులకు ఇది ఉపయోగపడుతుంది. ₹250 లక్షల వరకు ఉన్న ప్రాజెక్టులకు సీహెచ్‌సీలు ప్రాజెక్ట్ వ్యయంలో 40% ఆర్థిక సహాయాన్ని పొందుతాయి.

4. వ్యవసాయ యంత్రాల బ్యాంకులు (Farm Machinery Banks)

వ్యవసాయ యంత్రాల బ్యాంకులు రైతులకు యంత్రాలను అద్దె ప్రాతిపదికన అందిస్తాయి. ₹30 లక్షల వరకు ఉన్న ప్రాజెక్టులకు ఇవి 80% ఆర్థిక సహాయం పొందుతాయి. వ్యవసాయ యంత్రాలను కొనుగోలు చేయడానికి ఎస్‌హెచ్‌జీలు, ఎఫ్‌పీఓలు, స్థానిక సంస్థలు ఈ మద్దతును ఉపయోగించుకోవచ్చు.

5. హైటెక్, అధిక ఉత్పాదక పరికరాల హబ్‌లు

అధునాతన, అధిక సామర్థ్యం, పంట-నిర్దిష్ట (Crop-specific) యంత్రాలు ఉండే హబ్‌లకు ఎస్ఎమ్ఏఎమ్ మద్దతు ఇస్తుంది. ఈ హబ్‌లు ఖరీదైన, అధిక విలువైన వ్యవసాయ పరికరాలను అందుబాటులోకి తెస్తాయి.

6. ఈశాన్య ప్రాంతంపై ప్రత్యేక దృష్టి

ఈ పథకం ఈశాన్య ప్రాంతానికి (North-Eastern Region) మెరుగైన మద్దతును అందిస్తుంది.

దీనిలో ఉండేవి:

• చిన్న యంత్రాలకు 100% వరకు రాయితీ
• వ్యవసాయ యంత్రాల బ్యాంకులకు 95% మద్దతు
• తక్కువ వ్యవసాయ శక్తి అందుబాటులో ఉన్న ప్రాంతాలకు ప్రత్యేక విధానాలు

ఆర్థిక మద్దతు, సాధించిన విజయాలు

2014-15 నుండి 2025-26 వరకు, వ్యవసాయ యాంత్రీకరణను విస్తరించడంలో ఎస్ఎమ్ఏఎమ్ గణనీయమైన పురోగతి సాధించింది.

ఈ పథకం వివిధ ప్రాంతాలకు వేర్వేరు నిధుల విధానాన్ని అనుసరిస్తుంది:

• చాలా రాష్ట్రాలకు కేంద్ర, రాష్ట్రాల మధ్య 60:40 నిష్పత్తి
• ఈశాన్య, హిమాలయ రాష్ట్రాలకు 90:10
• కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు 100% కేంద్ర నిధులు

వివిధ ప్రాంతాలలో యాంత్రీకరణను విస్తరించడానికి ఈ నిర్మాణం సహాయపడుతుంది.

ఎస్ఎమ్ఏఎమ్ కింద డ్రోన్ ఆధారిత వ్యవసాయం

ఎస్ఎమ్ఏఎమ్ వ్యవసాయంలో డ్రోన్ల వినియోగాన్ని కూడా ప్రోత్సహిస్తుంది.

కింది పనులలో డ్రోన్లు సహాయపడతాయి:

• ఎరువులు పిచికారీ చేయడం
• పోషకాలను అందించడం
• వ్యవసాయ రసాయనాలను (Agrochemicals) పిచికారీ చేయడం
• కచ్చితమైన వ్యవసాయం
• కార్మికుల భారాన్ని తగ్గించడం
• పెట్టుబడి దక్షతను (Input efficiency) మెరుగుపరచడం

క్షేత్ర స్థాయి ప్రదర్శనల ద్వారా డ్రోన్ల వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ఎస్ఎమ్ఏఎమ్ కింద ‘ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్’ (ICAR) కు ₹52.50 కోట్లు అందించారు.

2023-24 నుండి 2025-26 వరకు, ఐకార్, రాష్ట్ర వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాలు, కృషి విజ్ఞాన కేంద్రాలు (KVKs) 40,918 హెక్టార్లలో 40,928 కిసాన్ డ్రోన్ ప్రదర్శనలు నిర్వహించాయి.

డ్రోన్ల కోసం ఆర్థిక సహాయం

• ఐకార్ సంస్థలు, కేవీకేలు, రాష్ట్ర వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాలు డ్రోన్‌కు ₹10 లక్షల వరకు 100% సహాయం పొందుతాయి.
• ఎఫ్‌పీఓలు 75% వరకు గ్రాంట్ పొందుతాయి.
• డ్రోన్ సేవలను అందించే ఏజెన్సీలు హెక్టారుకు ₹6,000 కంటింజెన్సీ (Contingency) మద్దతు పొందుతాయి.

ఎస్ఎమ్ఏఎమ్ మొత్తం నిధులలో 30% మహిళా రైతులకు కేటాయిస్తుంది. వ్యవసాయ యంత్రాలు, యాంత్రిక సేవలకు వారి ప్రాప్యతను ఇది మెరుగుపరుస్తుంది.

ఎస్ఎమ్ఏఎమ్ ప్రాముఖ్యత

సమ్మిళిత యాంత్రీకరణ (Inclusive Mechanization)

ఎస్ఎమ్ఏఎమ్ చిన్న రైతులు, మహిళలు, ఎస్సీ/ఎస్టీ వర్గాలు, వెనుకబడిన ప్రాంతాలపై దృష్టి సారిస్తుంది. ఇది యాంత్రీకరణను మరింత సమ్మిళితం చేస్తుంది.

శ్రమ తగ్గింపు (Reduction in Drudgery)

వ్యవసాయ యంత్రాలు శారీరక శ్రమను తగ్గిస్తాయి. ముఖ్యంగా ఎక్కువ శ్రమ అవసరమయ్యే పనులలో మహిళలు, చిన్న రైతులకు ఇది ఉపయోగపడుతుంది.

అధిక ఉత్పాదకత

సకాలంలో విత్తనాలు నాటడం, నీటిపారుదల, పిచికారీ, పంట కోత వల్ల పంట ఉత్పాదకత మెరుగుపడుతుంది, నష్టాలు తగ్గుతాయి.

అందుబాటులో సేవలు

కస్టమ్ హైరింగ్ కేంద్రాలు, వ్యవసాయ యంత్రాల బ్యాంకులు యంత్రాలను అద్దెకు అందిస్తాయి. దీంతో యంత్రాలను సొంతంగా కొనుగోలు చేయాల్సిన అవసరం తగ్గుతుంది.

కచ్చితమైన వ్యవసాయానికి మద్దతు

డ్రోన్ ప్రదర్శనలు ఎరువులు, పోషకాలు, రసాయనాలను సమర్థవంతంగా ఉపయోగించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తాయి.

పంట కోత అనంతర నిర్వహణ

యాంత్రీకరణ ప్రాసెసింగ్, నిల్వ, విలువ జోడింపు, పంట వ్యర్థాల నిర్వహణకు మద్దతు ఇస్తుంది.

ప్రాంతీయ సమానత్వం

ఈశాన్య, వెనుకబడిన రాష్ట్రాలపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టడం వల్ల వ్యవసాయ సాంకేతికతను పొందడంలో ప్రాంతీయ అసమానతలు (Regional disparities) తగ్గుతాయి.

సవాళ్లు

• చిన్న, ముక్కలైన కమతాల (Fragmented landholdings) వల్ల యంత్రాల వినియోగం లాభదాయకంగా ఉండదు.
• అధునాతన యంత్రాల అధిక ధర వాటి వినియోగాన్ని పరిమితం చేస్తుంది.
• అందుబాటులో ఉన్న మద్దతు గురించి చాలా మంది రైతులకు అవగాహన లేదు.
• కస్టమ్ హైరింగ్ కేంద్రాలు నిర్వహణ (Maintenance), కార్యాచరణ సవాళ్లను ఎదుర్కోవచ్చు.
• డ్రోన్లు, అధునాతన యంత్రాల కోసం నైపుణ్యం కలిగిన ఆపరేటర్లు అవసరం.
• గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మరమ్మతు సేవలు, విడిభాగాలు (Spare parts) అందుబాటులో ఉండటం లేదు.
• చిన్న రైతులలో డిజిటల్, సాంకేతిక సామర్థ్యం పరిమితంగా ఉంటుంది.
• స్థానిక పంటలు, నేల పరిస్థితులు, పొలం పరిమాణాలకు యాంత్రీకరణను అనుకూలంగా మార్చుకోవాలి.

ముందున్న మార్గం

• చిన్న, సరసమైన, ప్రాంత-నిర్దిష్ట వ్యవసాయ యంత్రాలను ప్రోత్సహించాలి.
• కస్టమ్ హైరింగ్ కేంద్రాలు, వ్యవసాయ యంత్రాల బ్యాంకులను బలోపేతం చేయాలి.
• గ్రామీణ యువతకు మెషిన్ ఆపరేటర్లు, డ్రోన్ పైలట్లు, రిపేర్ టెక్నీషియన్లుగా శిక్షణ ఇవ్వాలి.
• ప్రదర్శనలు, ఐఈసీ ప్రచారాల (IEC campaigns) ద్వారా అవగాహన పెంచాలి.
• యాంత్రీకరణను ఎఫ్‌పీఓలు, ఎస్‌హెచ్‌జీలు, గ్రామీణ వ్యవస్థాపకతతో (Rural entrepreneurship) అనుసంధానించాలి.
• స్పష్టమైన భద్రత, ఎస్‌ఓపీ (SOP) ఆధారిత వినియోగంతో డ్రోన్ ఆధారిత కచ్చితమైన వ్యవసాయాన్ని విస్తరించాలి.
• మహిళలకు అనుకూలమైన పరికరాలను ప్రోత్సహించడం ద్వారా శ్రమ భారాన్ని తగ్గించాలి.
• పంట వ్యర్థాల నిర్వహణ, నీటి దక్షత కోసం వాతావరణ అనుకూల యంత్రాలను ప్రోత్సహించాలి.
• పరీక్షలు, ధృవీకరణ, అమ్మకాల తర్వాత సేవల (After-sales service) నెట్‌వర్క్‌లను బలోపేతం చేయాలి.

ముగింపు

వ్యవసాయ ఉత్పాదకతను మెరుగుపరచడానికి, శారీరక శ్రమను తగ్గించడానికి, చిన్న, సన్నకారు రైతులకు ఆధునిక సాంకేతికతలను చేరువ చేయడానికి ‘సబ్-మిషన్ ఆన్ అగ్రికల్చరల్ మెకనైజేషన్’ (SMAM) ఒక ముఖ్యమైన విధానంగా మారింది. కస్టమ్ హైరింగ్ కేంద్రాలు, వ్యవసాయ యంత్రాల బ్యాంకులు, డ్రోన్లు, మహిళా రైతులు, ఈశాన్య రాష్ట్రాలపై ఇది దృష్టి సారించడం సమ్మిళిత విధానాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. అయితే, సరసమైన ధరలు, సమర్థవంతమైన శిక్షణ, స్థానిక యంత్రాలు, మరమ్మతు నెట్‌వర్క్‌లు, సుస్థిర సాంకేతికత వినియోగంపైనే దీర్ఘకాలిక విజయం ఆధారపడి ఉంటుంది. భారతీయ వ్యవసాయాన్ని మరింత ఉత్పాదకంగా, సమర్థవంతంగా, భవిష్యత్తుకు అనుగుణంగా మార్చడంలో ఎస్ఎమ్ఏఎమ్ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.