రామగుండం సమగ్ర బొగ్గు గని ప్రాజెక్టుకు పర్యావరణ అనుమతులు

Ramagundam coal mine project 315 MT reserves

టేబుల్ ఆఫ్ కంటెంట్

ప్రాముఖ్యత: జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ III (ఇంధనం, మైనింగ్, పర్యావరణం) | తెలంగాణ ఆర్థిక వ్యవస్థ | బొగ్గు రంగం

ప్రిలిమ్స్, మెయిన్స్ కోసం ముఖ్యమైన పదాలు (Important Keywords)

ప్రిలిమ్స్ కోసం:

  • SCCL, రామగుండం, ఓపెన్‌కాస్ట్ మైనింగ్ (Opencast Mining), అండర్‌గ్రౌండ్ మైనింగ్ (Underground Mining), కోల్ గ్రేడ్ జి-10 (Coal Grade G-10), పర్యావరణ అనుమతి (Environmental Clearance), MoEFCC, ఈఏసీ (EAC).

మెయిన్స్ కోసం:

  • ఇంధన భద్రత (Energy security), బొగ్గుపై ఆధారపడటం (Coal dependency), సుస్థిర మైనింగ్ (Sustainable mining), పర్యావరణ పాలన (Environmental governance).

వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?

తెలంగాణలోని సింగరేణి కాలరీస్ కంపెనీ లిమిటెడ్ (SCCL) కు చెందిన రామగుండం సమగ్ర బొగ్గు గని ప్రాజెక్టు (Ramagundam Integrated Coal Mine Project) కు పర్యావరణ అనుమతి ఇవ్వాలని.. కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ మరియు వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ (MoEFCC) పరిధిలోని నిపుణుల మదింపు కమిటీ (Expert Appraisal Committee – EAC) సిఫార్సు చేసింది.

ముఖ్యాంశాలు

  • ఈ ప్రాజెక్టులో సుమారు 315 మిలియన్ టన్నుల బొగ్గు నిల్వలు (Coal reserves) ఉన్నాయి. 25 ఏళ్ల పాటు ఏటా 21 మిలియన్ టన్నుల ఉత్పత్తిని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.
  • ఇది రెండు ఓపెన్‌కాస్ట్, మూడు భూగర్భ (Underground) గనులను కలిపి ఒకే సమీకృత మైనింగ్ వ్యవస్థగా (Integrated mining system) పనిచేస్తుంది. ఇక్కడ ఉత్పత్తి అయ్యే బొగ్గును ప్రధానంగా ఎన్టీపీసీ (NTPC) రామగుండం వంటి థర్మల్ విద్యుత్ కేంద్రాలకు సరఫరా చేస్తారు.

ప్రదేశం, వనరుల భౌగోళికం (Location and Resource Geography)

  • ఈ ప్రాజెక్టు ఉత్తర తెలంగాణలోని పెద్దపల్లి జిల్లా (Peddapalli district) రామగుండం బొగ్గు బెల్ట్‌లో (Ramagundam coal belt) ఉంది. ఈ ప్రాంతం గోదావరి లోయ బొగ్గు గనులలో (Godavari Valley coalfields) ఉంది. ఇవి భారతదేశంలోని విస్తృతమైన గోండ్వానా బొగ్గు నిక్షేపాలలో (Gondwana coal deposits) ఒక భాగం.
  • ఈ బొగ్గు గనులు గోదావరి నదీ పరీవాహక ప్రాంతం (Godavari River basin) వెంబడి విస్తరించి ఉన్నాయి. థర్మల్ విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో ఉపయోగించే నాన్-కోకింగ్ బొగ్గు నిల్వలకు (Non-coking coal reserves) ఇవి ప్రసిద్ధి చెందాయి.
  • ప్రాంతీయ అనుసంధానం: రామగుండం భారతదేశంలోని ప్రధాన థర్మల్ పవర్ హబ్‌లలో (Thermal power hubs) ఒకటి. ఇక్కడ బొగ్గు నిల్వలు పుష్కలంగా ఉండటం, సమీపంలోని గోదావరి నది నుంచి నీరు సులభంగా లభించడమే ఇందుకు కారణం.

సమీకృత మైనింగ్ నమూనా నిర్మాణం (Structure of the Integrated Mining Model)

ఈ ప్రాజెక్ట్ బహుళ మైనింగ్ బ్లాక్‌లను (Mining blocks) ఒకే ఏకీకృత ఆపరేషన్ సిస్టమ్‌గా కలుపుతుంది.

  • ఇందులో ఇవి ఉంటాయి:
    • ఉపరితలం నుంచి భారీ స్థాయిలో బొగ్గు తీయడానికి రెండు ఓపెన్‌కాస్ట్ గనులు (Opencast mines).
    • లోతుగా ఉన్న బొగ్గు పొరల కోసం (Coal seams) మూడు భూగర్భ గనులు (Underground mines).
  • ఈ ప్రాజెక్టులో ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే, వనరుల గరిష్ట వినియోగాన్ని (Maximum resource utilisation) నిర్ధారించడానికి, బొగ్గు అంతా తీసేసిన భూగర్భ గనులను ఓపెన్‌కాస్ట్ గనులుగా మారుస్తారు. ఇలా చేయడం వల్ల మిగిలి ఉన్న బొగ్గును (Residual coal) కూడా వెలికితీయవచ్చు.

బొగ్గు వెలికితీత పద్ధతులు: ఓపెన్‌కాస్ట్ vs అండర్‌గ్రౌండ్

లక్షణం (Feature)ఓపెన్‌కాస్ట్ మైనింగ్ (Opencast Mining)అండర్‌గ్రౌండ్ మైనింగ్ (Underground Mining)
లోతు (Depth)తక్కువ లోతులో ఉండే నిక్షేపాలు (Shallow deposits)లోతైన నిక్షేపాలు (Deep deposits)
పద్ధతి (Method)ఉపరితల తవ్వకం (Surface excavation)సొరంగాలు/షాఫ్ట్‌లు (Tunnels/shafts)
ఖర్చు (Cost)తక్కువ (Lower)ఎక్కువ (Higher)
పర్యావరణ ప్రభావం (Environmental impact)భూమికి ఎక్కువ నష్టం జరుగుతుందిఉపరితలంపై తక్కువ ప్రభావం ఉంటుంది
ఉత్పాదకత (Productivity)ఎక్కువ (Higher)తక్కువ (Lower)

బొగ్గు వెలికితీత సామర్థ్యాన్ని (Extraction efficiency), ఆర్థిక లాభదాయకతను (Economic viability) పెంచడానికి ఈ ప్రాజెక్ట్ రెండు పద్ధతులను (ఓపెన్‌కాస్ట్, అండర్‌గ్రౌండ్) ఉపయోగిస్తుంది.

ప్రాజెక్ట్ సాంకేతిక లక్షణాలు (Technical Features of the Project)

  • ఈ ప్రాజెక్టులో రికవర్ చేయగల నిల్వలు (Recoverable reserves) సుమారు 314.98 మిలియన్ టన్నులు ఉన్నాయి.
  • బొగ్గు వెలికితీత విభజన:
    • ఓపెన్‌కాస్ట్ మైనింగ్ ద్వారా 182.28 మిలియన్ టన్నులు.
    • అండర్‌గ్రౌండ్ మైనింగ్ ద్వారా 132.70 మిలియన్ టన్నులు.
  • ఇక్కడ లభించే సగటు బొగ్గు గ్రేడ్ జి-10 (G-10). ఇది థర్మల్ విద్యుత్ ఉత్పత్తికి అనువైన నాన్-కోకింగ్ బొగ్గుగా (Non-coking coal) వర్గీకరించబడింది.
  • ఓపెన్‌కాస్ట్ కార్యకలాపాల కోసం (Opencast operations) మైనింగ్ పద్ధతుల్లో షావల్-డంపర్ (Shovel-dumper) పద్ధతులను ఉపయోగిస్తారు.
  • ఈ ప్రాజెక్టు కోసం మొత్తం సుమారు 4,326 హెక్టార్ల భూమి అవసరం.

పర్యావరణ అనుమతుల యంత్రాంగం (Environmental Clearance Mechanism)

  • పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ (MoEFCC) ఆధ్వర్యంలోని పర్యావరణ ప్రభావ అంచనా ఫ్రేమ్‌వర్క్ (Environment Impact Assessment framework) కింద.. భారీ ప్రాజెక్టులకు పర్యావరణ అనుమతులు (Environmental clearance) మంజూరు చేస్తారు.
  • నిపుణుల మదింపు కమిటీ (EAC) కింది అంశాలను అంచనా వేస్తుంది:
    • పర్యావరణ ప్రభావం (Environmental impact).
    • అటవీ మళ్లింపు (Forest diversion).
    • కాలుష్యం (Pollution), పునరావాస చర్యలు (Rehabilitation measures).
  • తుది ఆమోదం అనేది సుస్థిరత నిబంధనలకు (Sustainability norms) అనుగుణంగా ఉండటాన్ని, నష్ట నివారణ వ్యూహాలను (Mitigation strategies) నిర్ధారిస్తుంది.

భారతదేశ ఇంధన మిశ్రమంలో బొగ్గు పాత్ర (Role of Coal in India’s Energy Mix)

  • భారతదేశంలో విద్యుత్ ఉత్పత్తికి బొగ్గు ఇంకా ప్రధాన వనరుగానే ఉంది. మొత్తం విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో దీని వాటా దాదాపు 70%.
  • ఎన్టీపీసీ (NTPC) రామగుండం వంటి థర్మల్ విద్యుత్ కేంద్రాలు.. బేస్-లోడ్ ఎనర్జీ (Base-load energy – స్థిరమైన నిరంతర విద్యుత్) కోసం సమీపంలోని బొగ్గు సరఫరాపై ఎక్కువగా ఆధారపడతాయి.
  • పునరుత్పాదక ఇంధనాలు (Renewable expansion) పెరుగుతున్నప్పటికీ, గ్రిడ్ స్థిరత్వానికి (Grid stability), పారిశ్రామిక ఇంధన డిమాండ్‌ను (Industrial energy demand) తీర్చడానికి బొగ్గు ఇంకా అత్యవసరం.

తెలంగాణ బొగ్గు ఆర్థిక వ్యవస్థ (Telangana Coal Economy)

  • సింగరేణి కాలరీస్ కంపెనీ లిమిటెడ్ (SCCL) అనేది తెలంగాణ ప్రభుత్వం, భారత ప్రభుత్వాల (Government of India) ఉమ్మడి సంస్థ (Joint venture).
  • ఇది గోదావరి లోయ బొగ్గు గనులలో (Godavari Valley coalfields) కార్యకలాపాలు నిర్వహిస్తుంది. భారతదేశంలో అండర్‌గ్రౌండ్, ఓపెన్‌కాస్ట్ మైనింగ్ రెండింటిలోనూ నిమగ్నమైన కొన్ని బొగ్గు కంపెనీలలో ఇది ఒకటి.
  • సింగరేణి ప్రధాన ఉత్పత్తి కేంద్రాలలో (Production centres) రామగుండం ప్రాంతం ఒకటి.

ప్రాజెక్ట్ ప్రాముఖ్యత (Significance of the Project)

  • పాత గనుల నుంచి తగ్గుతున్న ఉత్పత్తిని (Declining output) ఈ ప్రాజెక్ట్ భర్తీ చేస్తుందని, రామగుండం బొగ్గు బెల్ట్ జీవితకాలాన్ని (Life) పొడిగిస్తుందని ఆశిస్తున్నారు.
  • ఇది థర్మల్ విద్యుత్ కేంద్రాలకు దీర్ఘకాలిక ఇంధన సరఫరాను (Long-term fuel supply) నిర్ధారిస్తుంది. ఈ ప్రాంతంలో పారిశ్రామిక వృద్ధికి (Industrial growth) తోడ్పడుతుంది.

ముందున్న మార్గం (Way Forward)

అడవుల పెంపకం (Afforestation), భూమి పునరుద్ధరణ (Land reclamation), స్వచ్ఛమైన మైనింగ్ సాంకేతికతలను (Cleaner mining technologies) అవలంబించడం ద్వారా పర్యావరణ భద్రత (Environmental safeguards) – బొగ్గు వెలికితీత (Coal extraction) మధ్య సమతుల్యత (Balance) సాధించాల్సిన అవసరం ఉంది. స్థిరమైన ఇంధన మార్పు (Sustainable energy transition) కోసం దీనిని క్రమంగా పునరుత్పాదక ఇంధన వ్యవస్థలతో (Renewable energy systems) అనుసంధానించడం చాలా అవసరం.

ముగింపు (Conclusion)

రామగుండం సమగ్ర బొగ్గు గని ప్రాజెక్ట్.. ఇంధన భద్రత (Energy security) కోసం భారతదేశం ఇంకా బొగ్గుపైనే ఆధారపడి ఉందన్న వాస్తవాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. అదే సమయంలో, సమర్థవంతమైన, పర్యావరణ బాధ్యతతో కూడిన (Environmentally responsible) మైనింగ్ పద్ధతుల అవసరాన్ని ఇది నొక్కి చెబుతుంది.

బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (CARE MCQs)

ప్రశ్న 1: ఈ కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

  1. రామగుండం బొగ్గు గనులు (Ramagundam coalfields) గోండ్వానా బొగ్గు నిక్షేపాలలో (Gondwana coal deposits) ఒక భాగం.
  2. జి-10 (G-10) బొగ్గును ప్రధానంగా కోకింగ్ (Coking) అవసరాల కోసం ఉపయోగిస్తారు.
  3. అండర్‌గ్రౌండ్ మైనింగ్‌ (Underground mining) తో పోలిస్తే, ఓపెన్‌కాస్ట్ మైనింగ్‌ (Opencast mining) వల్ల పర్యావరణంపై ఎక్కువ ప్రభావం ఉంటుంది.

పైన ఇచ్చిన వాక్యాల్లో ఏవి సరైనవి?

(a) 1, 3 మాత్రమే

(b) 2, 3 మాత్రమే

(c) 1, 2 మాత్రమే

(d) 1, 2, 3

జవాబు: (a)

వివరణ:

  • వాక్యం 1 సరైనది: తెలంగాణలోని రామగుండం బొగ్గు గనులు గోండ్వానా బొగ్గు నిక్షేపాలకు చెందినవి. ఇవి భారతదేశంలో ప్రధాన బొగ్గు వనరుగా ఉన్నాయి. పెర్మియన్ యుగంలో (Permian period) ఇవి ఏర్పడ్డాయి.
  • వాక్యం 2 తప్పు: జి-10 బొగ్గు అనేది నాన్-కోకింగ్ బొగ్గు (Non-coking coal). దీనిని ప్రధానంగా థర్మల్ విద్యుత్ ఉత్పత్తికి (Thermal power generation) ఉపయోగిస్తారు. కోకింగ్ కోసం (ఉక్కు తయారీలో అవసరం) దీనిని వాడరు.
  • వాక్యం 3 సరైనది: ఓపెన్‌కాస్ట్ మైనింగ్‌లో ఉపరితల భూమిని (Surface land) పెద్ద ఎత్తున తొలగిస్తారు. దీనివల్ల అటవీ నిర్మూలన (Deforestation), భూమి క్షీణత (Land degradation), కాలుష్యం (Pollution) పెరుగుతాయి. అందువల్ల, అండర్‌గ్రౌండ్ మైనింగ్‌తో పోలిస్తే ఇది పర్యావరణంపై ఎక్కువ ప్రభావాన్ని చూపుతుంది.

ప్రశ్న 2: బొగ్గు, పర్యావరణంపై దాని ప్రభావానికి సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

వాక్యం 1: ప్రపంచవ్యాప్తంగా మానవ కారక పాదరస ఉద్గారాలకు (Anthropogenic mercury emissions) భారతదేశంలోని బొగ్గు ఆధారిత విద్యుత్ కేంద్రాలు (Coal-fired power plants) ప్రధాన కారణమవుతున్నాయి. ప్రపంచ బొగ్గు వినియోగంలో భారతదేశ వాటాతో పోలిస్తే ఈ ఉద్గారాలు చాలా ఎక్కువగా ఉన్నాయి.

వాక్యం 2: ప్రపంచ సగటు బొగ్గు నాణ్యతతో పోలిస్తే.. భారతీయ బొగ్గులో పాదరసం (Mercury), ఇతర ట్రేస్ ఎలిమెంట్స్ (Trace elements) ఎక్కువగా ఉంటాయి. అలాగే బూడిద (Ash content) కూడా ఎక్కువ శాతం ఉంటుంది.

పై వాక్యాలకు సంబంధించి కింది వాటిలో ఏది సరైనది?

(a) వాక్యం 1, వాక్యం 2 రెండూ సరైనవి, వాక్యం 1 కు వాక్యం 2 సరైన వివరణ.

(b) వాక్యం 1, వాక్యం 2 రెండూ సరైనవి, కానీ వాక్యం 1 కు వాక్యం 2 సరైన వివరణ కాదు.

(c) వాక్యం 1 సరైనది కానీ వాక్యం 2 తప్పు.

(d) వాక్యం 1 తప్పు కానీ వాక్యం 2 సరైనది.

జవాబు: (a)

వివరణ:

  • వాక్యం 1 సరైనది: ప్రపంచవ్యాప్తంగా మానవ కారక పాదరస ఉద్గారాలకు భారతదేశ బొగ్గు ఆధారిత విద్యుత్ కేంద్రాలు నిజంగానే ప్రధాన వనరుగా ఉన్నాయి. భారతీయ బొగ్గుకు ఉన్న ప్రత్యేక లక్షణాలే దీనికి కారణం.
  • వాక్యం 2 సరైనది: ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాల బొగ్గుతో పోలిస్తే.. భారతీయ బొగ్గులో బూడిద (Ash) శాతం చాలా ఎక్కువ. అలాగే పాదరసంతో సహా వివిధ ట్రేస్ ఎలిమెంట్స్ మోతాదు కూడా ఇందులో ఎక్కువగా ఉంటుంది.
  • వాక్యం 1 కి వాక్యం 2 సరైన వివరణ: భారతీయ బొగ్గులో సహజంగానే పాదరసం ఎక్కువగా ఉంటుంది. దీనిని మండించినప్పుడు భారీగా పాదరస ఉద్గారాలు విడుదలవుతాయి. ప్రపంచ వినియోగంలో మన వాటా తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ ఉద్గారాలు ఎక్కువగా ఉండటానికి ప్రధాన కారణం ఇదే.

ప్రశ్న 3: భారతదేశంలో మైనింగ్ కార్యకలాపాలకు (Mining operations) సంబంధించిన కింది నియంత్రణ చట్రాలను (Regulatory frameworks) పరిశీలించండి:

  1. పర్యావరణ ప్రభావ అంచనా నోటిఫికేషన్ (Environmental Impact Assessment Notification), 2006.
  2. అటవీ (సంరక్షణ) చట్టం (Forest (Conservation) Act), 1980.
  3. గనులు, ఖనిజాల (అభివృద్ధి, నియంత్రణ) చట్టం (MMDR Act), 1957.
  4. ఖనిజ సంరక్షణ, అభివృద్ధి నిబంధనలు (MCDR), 2017.

మైనింగ్ కార్యకలాపాల వల్ల కలిగే పర్యావరణ ప్రభావాల నిర్వహణ, పర్యావరణ అనుమతుల ప్రక్రియను (Environmental clearance process) పైన పేర్కొన్న వాటిలో ఏవి ప్రధానంగా నియంత్రిస్తాయి?

(a) 1, 2, 3 మాత్రమే

(b) 1, 2, 4 మాత్రమే

(c) 1, 3, 4 మాత్రమే

(d) 1, 2, 3, 4

జవాబు: (b)

వివరణ:

  • పర్యావరణ (పరిరక్షణ) చట్టం 1986 కింద జారీ చేసిన పర్యావరణ ప్రభావ అంచనా (EIA) నోటిఫికేషన్, 2006.. అన్ని కొత్త ప్రాజెక్టులకు (మైనింగ్‌తో సహా), అలాగే ప్రస్తుత ప్రాజెక్టుల విస్తరణకు ముందుస్తు పర్యావరణ అనుమతి తప్పనిసరి అని చెబుతుంది. ఇది ఈఐఏ ప్రక్రియ, ప్రజల అభిప్రాయ సేకరణ (Public consultation), నిపుణుల కమిటీల మదింపు గురించి వివరిస్తుంది.
  • అటవీ (సంరక్షణ) చట్టం, 1980.. అటవీ భూములను మైనింగ్ లాంటి అటవీయేతర అవసరాలకు మళ్లించడానికి ముందు కేంద్ర ప్రభుత్వ అనుమతి తప్పనిసరి చేస్తుంది. ఈ అనుమతిలో భాగంగా ప్రత్యామ్నాయ అడవుల పెంపకం (Compensatory afforestation), ఇతర పర్యావరణ భద్రతా చర్యలకు సంబంధించిన షరతులు ఉంటాయి.
  • గనులు, ఖనిజాల (అభివృద్ధి, నియంత్రణ) చట్టం, 1957 (MMDR Act).. ఖనిజాల నిర్వహణ, మైనింగ్ లీజుల మంజూరు, ఖనిజాల అభివృద్ధికి సంబంధించిన ప్రధాన చట్టం. పర్యావరణ పరిరక్షణ కోసం నియమాలు రూపొందించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ఇది అధికారం ఇస్తుంది. కానీ పర్యావరణ అనుమతుల ప్రక్రియ దీని ప్రాథమిక లక్ష్యం కాదు.
  • ఎంఎండీఆర్ చట్టం కింద రూపొందించిన ఖనిజ సంరక్షణ, అభివృద్ధి నిబంధనలు, 2017 (MCDR 2017).. మైనింగ్ ప్రణాళికలు (Mining plans) రూపొందించడం, ఆమోదించడం తప్పనిసరి చేస్తాయి. వీటిలో పర్యావరణ నిర్వహణ ప్రణాళికలు, గనుల మూసివేత ప్రణాళికలు, భూమి పునరుద్ధరణ (Land reclamation) వంటి అంశాలు ఉంటాయి. ఇవి పర్యావరణ ప్రభావాల నిర్వహణను నేరుగా నియంత్రిస్తాయి. అందువల్ల, 1, 2, 4 వాక్యాలు సరైనవి.

యూపీఎస్సీ మెయిన్స్ ప్రాక్టీస్ ప్రశ్న (UPSC CARE MAINS)

ప్రశ్న: “ప్రపంచవ్యాప్తంగా కార్బన్ ఉద్గారాలను తగ్గించే (Decarbonisation) ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నప్పటికీ, భారతదేశ ఇంధన భద్రతకు (Energy security) బొగ్గు ఇంకా అత్యవసరంగానే ఉంది.” భారతదేశంలో బొగ్గు మైనింగ్‌కు సంబంధించిన సవాళ్లు, అవకాశాలను పరిశీలించండి. [250 పదాలు]

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)

ప్రశ్న 1: రామగుండం బొగ్గు ప్రాజెక్ట్ ఎక్కడ ఉంది?

జవాబు: తెలంగాణలోని పెద్దపల్లి జిల్లా (Peddapalli district) గోదావరి లోయ బొగ్గు గనులలో (Godavari Valley coalfields) ఉంది.

ప్రశ్న 2: జి-10 (G-10) బొగ్గు అంటే ఏమిటి?

జవాబు: ఇది థర్మల్ విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో (Thermal power generation) ప్రధానంగా ఉపయోగించే నాన్-కోకింగ్ బొగ్గు (Non-coking coal).

ప్రశ్న 3: ఓపెన్‌కాస్ట్ మైనింగ్ (Opencast mining) అంటే ఏమిటి?

జవాబు: భూమి ఉపరితలంపై ఉన్న మట్టి, రాళ్లను (Overburden) తొలగించి, ఉపరితల నిక్షేపాల (Surface deposits) నుంచి బొగ్గును వెలికితీసే పద్ధతి.

ప్రశ్న 4: ఈ ప్రాజెక్టును ఏ కంపెనీ నిర్వహిస్తోంది?

జవాబు: సింగరేణి కాలరీస్ కంపెనీ లిమిటెడ్ (SCCL).

మూలం: ది హిందూ (The Hindu)

Enroll Now for Unlimited UPSC Utsav

Start Date

22/03/2026

Timings

08 AM – 4 PM

    Scroll to Top