var breakpoints = [{"label":"Desktop","slug":"Desktop","value":"base","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Tablet","slug":"Tablet","value":"1024","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true},{"label":"Mobile","slug":"Mobile","value":"767","direction":"max","isActive":true,"isRequired":true}];
ప్రాముఖ్యత: TGPSC (తెలంగాణ) చరిత్ర, సంస్కృతి మరియు వారసత్వం
ముఖ్యమైన కీలక పదాలు (Important Keywords)
ప్రిలిమ్స్ కోసం: పెస్టోన్ షాహీ నాణేలు | పెస్టోంజీ మెహెర్జీ | విక్కాజీ మెహెర్జీ | నాసిర్-ఉద్-దౌలా | అసఫ్ జా IV | రాజా చందులాల్ | ఔరంగాబాద్ మింట్ | బహదూర్ షా II | తేజస్సుతో కూడిన సూర్యుడు (Resplendent Sun) | దార్-ఎ-మెహెర్ | నాణేల అధ్యయనం (Numismatics) | సిక్కా (Sicca).
మెయిన్స్ కోసం: వ్యాపార బ్యాంకింగ్ (Merchant Banking) | సంస్థానాల ఆర్థిక వ్యవస్థ | పార్శీ వ్యాపార నెట్వర్క్లు | ద్రవ్య అధికారం (Monetary Authority) | రాజ్యం-వ్యాపార సంబంధాలు | సాంస్కృతిక బహుళత్వం | నాణేల ఆధారాలు | దక్కన్ ఆర్థిక చరిత్ర.
వార్తల్లో ఎందుకు ఉన్నాయి?
హైదరాబాద్ ఆర్థిక చరిత్రకు పార్శీ బ్యాంకర్ సోదరులైన పెస్టోంజీ మెహెర్జీ, విక్కాజీ మెహెర్జీ చేసిన కృషిని అరుదైన ‘పెస్టోన్ షాహీ’ (Peston Shahi) నాణేల సేకరణ హైలైట్ చేసింది.
ఈ నాణేలు నిజాం పరిపాలన, ప్రైవేట్ బ్యాంకర్లు మరియు పంతొమ్మిదవ శతాబ్దపు నాణేల ముద్రణ వ్యవస్థ (Coinage) మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని వివరిస్తాయి.
చారిత్రక నేపథ్యం
ఈ నాణేలు 1829 నుండి 1857 వరకు హైదరాబాద్ను పరిపాలించిన నాల్గవ నిజాం (లేదా అసఫ్ జా IV) అయిన నాసిర్-ఉద్-దౌలా కాలానికి చెందినవి.
ఈ కాలంలో సంస్థానాలకు (ప్రభుత్వాలకు) ఆర్థిక సహాయం అందించడంలో మర్చంట్-బ్యాంకర్లు (వ్యాపారులు) ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు.
హైదరాబాద్ స్టేట్ ఆర్థిక, రాజకీయ చరిత్రను అర్థం చేసుకోవడానికి ఈ నాణేలు ముఖ్యమైన ఆధారాలుగా (Numismatic sources) ఉపయోగపడతాయి.
మెహెర్జీ సోదరులు
పెస్టోంజీ మెహెర్జీ, విక్కాజీ మెహెర్జీ ఇద్దరూ బొంబాయికి చెందిన పార్శీ బ్యాంకర్లు.
అప్పట్లో అత్యంత ప్రభావవంతమైన దీవాన్, ప్రధాన మంత్రి రాజా చందులాల్ ద్వారా వీరు నిజాం ప్రభుత్వంతో సంబంధాలు ఏర్పరచుకున్నారని నివేదికలు చెబుతున్నాయి.
వీరు రాష్ట్రానికి చేసిన ఆర్థిక సహాయానికి ప్రతిఫలంగా, నాణేలను ముద్రించే హక్కును పొందారని ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి.
ఇలాంటి అరుదైన హక్కును పొందిన ఏకైక పార్శీ వ్యాపారులుగా వీరు చరిత్రలో నిలిచిపోయారు.
పెస్టోన్ షాహీ నాణేల లక్షణాలు
ఈ నాణేలు (Coinage) ‘పెస్టోన్ షాహీ సిక్కా’ గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.
పెస్టోన్ షాహీ వెండి రూపాయి నాణేలకు సంబంధించిన ఉదాహరణలు నాసిర్-ఉద్-దౌలా కాలానికి చెందినవి.
ఈ నాణేల ముద్రణ ఔరంగాబాద్ మింట్తో (నాణేలు ముద్రించే కేంద్రంతో) సంబంధం కలిగి ఉంది.
ఈ నాణేలు చివరి మొఘల్ చక్రవర్తి అయిన బహదూర్ షా II పేరు మీద జారీ అయ్యాయి.
వాటిపై ప్రత్యేకమైన “తేజస్సుతో కూడిన సూర్యుని” (Resplendent Sun) చిహ్నం ఉంటుంది.
మొఘల్ చక్రవర్తి పేరును ఉపయోగించడం అనేది ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని సూచిస్తుంది. హైదరాబాద్ స్వయంప్రతిపత్తి (Autonomous) ఉన్న సంస్థానంగా పనిచేస్తున్నప్పటికీ, మొఘల్ అధికారం యొక్క ప్రతీకాత్మక ప్రాముఖ్యత ఇంకా కొనసాగిందని ఇది తెలియజేస్తుంది.
మత, సాంస్కృతిక వారసత్వం
ఈ సోదరుల సేవలు కేవలం బ్యాంకింగ్, వాణిజ్యానికే పరిమితం కాలేదు. వారు సికింద్రాబాద్లో “సేథ్ విక్కాజీ మెహెర్జీ–సేథ్ పెస్టోంజీ మెహెర్జీ దార్-ఎ-మెహెర్” (Dar-e-Meher) ను స్థాపించారు.
దార్-ఎ-మెహెర్ అనేది పార్శీ లేదా జొరాస్ట్రియన్ల అగ్ని దేవాలయం (Fire temple).
ఈ దేవాలయం ఆ ప్రాంతంలోనే అత్యంత పురాతనమైన పార్శీ అగ్ని దేవాలయాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది హైదరాబాద్లో ఈ కమ్యూనిటీ దీర్ఘకాల ఉనికిని ప్రతిబింబిస్తుంది.
ముగింపు (Conclusion)
పెస్టోన్ షాహీ నాణేలు కేవలం ద్రవ్య సంబంధిత (డబ్బు) వస్తువులు మాత్రమే కాదు. నిజాం దర్బారు, హైదరాబాద్ బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ, పార్శీ వ్యాపారుల మూలధనం.. ఈ మూడింటి మధ్య ఉన్న కూడలిని (సంబంధాన్ని) ఇవి నమోదు చేస్తాయి. ఒకప్పటి సంస్థానాల (ప్రిన్సిలీ ఇండియా) ఆర్థిక, సాంస్కృతిక అభివృద్ధికి మైనారిటీ వాణిజ్య సంఘాలు ఎంతలా తోడ్పడ్డాయో ఈ నాణేల అధ్యయనం హైలైట్ చేస్తుంది. తెలంగాణ బహుళ-చరిత్రను తిరిగి పునర్నిర్మించడానికి (అర్థం చేసుకోవడానికి) ఇలాంటి నాణేల వారసత్వాన్ని రక్షించడం చాలా అవసరం.
కేర్ బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్న (CARE MCQ)
ప్రశ్న.పెస్టోన్ షాహీ నాణేలకు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
అవి పార్శీ బ్యాంకర్లైన పెస్టోంజీ, విక్కాజీ మెహెర్జీలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి.
ఈ నాణేల ఉదాహరణలు ఔరంగాబాద్ మింట్ నుండి జారీ చేయబడ్డాయి.
అవి కేవలం నాసిర్-ఉద్-దౌలా పేరు మీద మాత్రమే జారీ అయ్యాయి.
నాణేలపై “తేజస్సుతో కూడిన సూర్యుని” (Resplendent Sun) చిహ్నం ఉండేది.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాలలో ఏవి సరైనవి?
(a) 1, 3 మాత్రమే
(b) 1, 2, 4 మాత్రమే
(c) 2, 3, 4 మాత్రమే
(d) 1, 2, 3, 4
సమాధానం: (b) 1, 2, 4 మాత్రమే
వివరణ:
వాక్యం 1 సరైనది: ఈ నాణేలకు పార్శీ బ్యాంకర్ సోదరులైన పెస్టోంజీ మెహెర్జీ, విక్కాజీ మెహెర్జీలతో సంబంధం ఉంది.
వాక్యం 2 సరైనది: రికార్డ్ చేయబడిన ఉదాహరణల ప్రకారం, పెస్టోన్ షాహీ వెండి రూపాయి నాణేలకు ఔరంగాబాద్ మింట్తో సంబంధం ఉంది.
వాక్యం 3 తప్పు: ఈ నాణేలు నాసిర్-ఉద్-దౌలా కాలానికి చెందినవే అయినప్పటికీ, వాటిపై బహదూర్ షా II పేరు రికార్డ్ చేయబడింది.
వాక్యం 4 సరైనది: ఈ నాణేలపై ప్రత్యేకమైన “తేజస్సుతో కూడిన సూర్యుని” (Resplendent Sun) చిహ్నం ఉండేది.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
పెస్టోన్ షాహీ నాణేలు అంటే ఏమిటి?
ఇవి పంతొమ్మిదవ శతాబ్దపు నాణేలు. ఇవి పార్శీ బ్యాంకర్ పెస్టోంజీ మెహెర్జీ, హైదరాబాద్ సంస్థానంతో అనుబంధం కలిగి ఉన్నాయి.
మెహెర్జీ సోదరులు ఎవరు?
పెస్టోంజీ, విక్కాజీ మెహెర్జీ ఇద్దరూ వాస్తవానికి బొంబాయికి చెందిన పార్శీ మర్చంట్-బ్యాంకర్లు (వ్యాపారులు).
వారు హైదరాబాద్తో సంబంధాలు నెరిపిన కాలంలో ఏ నిజాం పాలించారు?
వారు 1829 నుండి 1857 వరకు పాలించిన నాసిర్-ఉద్-దౌలా లేదా అసఫ్ జా IV తో సంబంధం కలిగి ఉన్నారు.
రికార్డుల్లో ఉన్న పెస్టోన్ షాహీ రూపాయలు ఎక్కడ ముద్రించబడ్డాయి?
వాటికి ఔరంగాబాద్ మింట్తో (Aurangabad Mint) సంబంధం ఉంది.
5. ఈ నాణేలు చారిత్రకంగా ఎందుకు ముఖ్యమైనవి? నిజాం పరిపాలన, ప్రైవేట్ బ్యాంకింగ్, ద్రవ్య అధికారం, పార్శీ వాణిజ్య నెట్వర్క్ల మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని ఇవి వెల్లడిస్తాయి.
var elementorFrontendConfig = {"environmentMode":{"edit":false,"wpPreview":false,"isScriptDebug":false},"i18n":{"shareOnFacebook":"Share on Facebook","shareOnX":"Share on X","pinIt":"Pin it","download":"Download","downloadImage":"Download image","fullscreen":"Fullscreen","zoom":"Zoom","share":"Share","playVideo":"Play Video","previous":"Previous","next":"Next","close":"Close","a11yCarouselPrevSlideMessage":"Previous slide","a11yCarouselNextSlideMessage":"Next slide","a11yCarouselFirstSlideMessage":"This is the first slide","a11yCarouselLastSlideMessage":"This is the last slide","a11yCarouselPaginationBulletMessage":"Go to slide"},"is_rtl":false,"breakpoints":{"xs":0,"sm":480,"md":768,"lg":1025,"xl":1440,"xxl":1600},"responsive":{"breakpoints":{"mobile":{"label":"Mobile Portrait","value":767,"default_value":767,"direction":"max","is_enabled":true},"mobile_extra":{"label":"Mobile Landscape","value":880,"default_value":880,"direction":"max","is_enabled":false},"tablet":{"label":"Tablet Portrait","value":1024,"default_value":1024,"direction":"max","is_enabled":true},"tablet_extra":{"label":"Tablet Landscape","value":1200,"default_value":1200,"direction":"max","is_enabled":false},"laptop":{"label":"Laptop","value":1366,"default_value":1366,"direction":"max","is_enabled":false},"widescreen":{"label":"Widescreen","value":2400,"default_value":2400,"direction":"min","is_enabled":false}},"hasCustomBreakpoints":false},"version":"4.3.2","is_static":false,"experimentalFeatures":{"e_font_icon_svg":true,"additional_custom_breakpoints":true,"container":true,"e_optimized_markup":true,"theme_builder_v2":true,"nested-elements":true,"e_atomic_elements":true,"e_opt_in_v4":true,"import-export-customization":true,"e_pro_atomic_form":true,"e_pro_collection_loop":true,"mega-menu":true},"urls":{"assets":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/plugins\/elementor\/assets\/","ajaxurl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-admin\/admin-ajax.php","uploadUrl":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads"},"nonces":{"floatingButtonsClickTracking":"46ccc222c8","atomicFormsSendForm":"2025e81684"},"swiperClass":"swiper","settings":{"page":[],"editorPreferences":[]},"kit":{"active_breakpoints":["viewport_mobile","viewport_tablet"],"global_image_lightbox":"yes","lightbox_enable_counter":"yes","lightbox_enable_fullscreen":"yes","lightbox_enable_zoom":"yes","lightbox_enable_share":"yes","lightbox_title_src":"title","lightbox_description_src":"description"},"post":{"id":11222,"title":"%E0%B0%B9%E0%B1%88%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%B2%E0%B1%8B%20%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B6%E0%B1%80%20%E0%B0%AC%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B2%20%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%B8%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%BF%20%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%9C%E0%B1%87%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%20%E2%80%98%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B1%8D%20%E0%B0%B7%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B1%80%E2%80%99%20%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%A3%E0%B1%87%E0%B0%B2%E0%B1%81%20%7C%20TGPSC%20%7C%20KPIAS%20Academy","excerpt":"","featuredImage":"https:\/\/telugu.kpiasacademy.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/peston-shahi-coins-hyderabad-parsi-bankers.webp"}};
//# sourceURL=elementor-frontend-js-before
var ekit_config = {"ajaxurl":"https://telugu.kpiasacademy.com/wp-admin/admin-ajax.php","nonce":"762c961a79","i18n":{"video_frame":"Video player","close":"Close","slider_prev":"Previous slide","slider_next":"Next slide","slider_first":"This is the first slide","slider_last":"This is the last slide","slider_bullet":"Go to slide {{index}}"}};
//# sourceURL=ekit-core-js-extra
window.dFlipLocation = 'https://telugu.kpiasacademy.com/wp-content/plugins/3d-flipbook-dflip-lite/assets/';
window.dFlipWPGlobal = {"text":{"toggleSound":"Turn on\/off Sound","toggleThumbnails":"Toggle Thumbnails","toggleOutline":"Toggle Outline\/Bookmark","previousPage":"Previous Page","nextPage":"Next Page","toggleFullscreen":"Toggle Fullscreen","zoomIn":"Zoom In","zoomOut":"Zoom Out","toggleHelp":"Toggle Help","singlePageMode":"Single Page Mode","doublePageMode":"Double Page Mode","downloadPDFFile":"Download PDF File","gotoFirstPage":"Goto First Page","gotoLastPage":"Goto Last Page","share":"Share","mailSubject":"I wanted you to see this FlipBook","mailBody":"Check out this site {{url}}","loading":"DearFlip: Loading "},"viewerType":"flipbook","moreControls":"download,pageMode,startPage,endPage,sound","hideControls":"","scrollWheel":"false","backgroundColor":"#777","backgroundImage":"","height":"auto","paddingLeft":"20","paddingRight":"20","controlsPosition":"bottom","duration":800,"soundEnable":"true","enableDownload":"true","showSearchControl":"false","showPrintControl":"false","enableAnnotation":false,"enableAnalytics":"false","webgl":"true","hard":"none","maxTextureSize":"1600","rangeChunkSize":"524288","zoomRatio":1.5,"stiffness":3,"pageMode":"0","singlePageMode":"0","pageSize":"0","autoPlay":"false","autoPlayDuration":5000,"autoPlayStart":"false","linkTarget":"2","sharePrefix":"flipbook-"};
