టేబుల్ ఆఫ్ కంటెంట్
ప్రాముఖ్యత: జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ III (వ్యవసాయం, ఆహార భద్రత, పోషకాహారం) | జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ II (ఆరోగ్యం) | ఏపీపీఎస్సీ (వ్యవసాయం & సంక్షేమ పథకాలు)
ప్రిలిమ్స్ కోసం:
- చిరుధాన్యాలు (Millets), పోషక-తృణధాన్యాలు (Nutri-cereals), ICAR-IIMR, న్యూట్రిహబ్ (Nutrihub), జాతీయ పోషకాహార సంస్థ (NIN), అంతర్జాతీయ చిరుధాన్యాల సంవత్సరం 2023.
మెయిన్స్ కోసం:
- పోషకాహార భద్రత (Nutrition security), పంటల వైవిధ్యం (Crop diversification), వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే వ్యవసాయం (Climate-resilient agriculture), ప్రవర్తనా మార్పు ప్రచారాలు (Behavioural change campaigns).
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?
హైదరాబాద్లో “రోజుకు ఒక పూట చిరుధాన్యాలతో భోజనం (One Meal a Day with Millets)” అనే జాతీయ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించారు. దీనిని ICAR-ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మిల్లెట్స్ రీసెర్చ్ (IIMR), న్యూట్రిహబ్ (Nutrihub), మిల్లెట్ మార్వెల్స్ (Millet Marvels) సంయుక్తంగా ప్రారంభించాయి. మెరుగైన పోషకాహారం, సుస్థిర వ్యవసాయం కోసం.. రోజువారీ ఆహారంలో చిరుధాన్యాల (Millets) వాడకాన్ని ప్రోత్సహించడం దీని లక్ష్యం.సంస్థాగత చట్రం, కార్యక్రమ రూపకల్పన (Institutional Framework and Initiative Design)
- చిరుధాన్యాల పరిశోధన, ప్రచారానికి అంకితమైన ICAR పరిధిలోని ప్రధాన సంస్థ “ICAR-ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మిల్లెట్స్ రీసెర్చ్ (IIMR)” ఈ కార్యక్రమానికి నాయకత్వం వహిస్తోంది.
- IIMR లోపల ఇంక్యుబేషన్ ప్లాట్ఫారమ్గా పనిచేసే న్యూట్రిహబ్ (Nutrihub).. చిరుధాన్యాల ఆధారిత స్టార్టప్లకు, ఉత్పత్తుల తయారీ (Value addition), మార్కెట్ అనుసంధానానికి మద్దతు ఇస్తుంది.
- ఈ ప్రచారం ప్రవర్తనా మార్పు నమూనాను (Behavioural change model) అవలంబిస్తుంది. వ్యక్తులు ప్రతిరోజూ కనీసం ఒకసారి చిరుధాన్యాలతో కూడిన భోజనాన్ని తీసుకునేలా ప్రోత్సహిస్తుంది. అలాగే సామాజిక ప్రచారాల (Social outreach) ద్వారా ఈ ఆలోచనను పెంపొందిస్తుంది.
- మనం తీసుకునే తృణధాన్యాలలో (Cereals) కనీసం మూడింట ఒక వంతు చిరుధాన్యాలు ఉండాలని నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ న్యూట్రిషన్ (NIN) చేసిన సిఫార్సులకు అనుగుణంగా ఈ కార్యక్రమం పనిచేస్తుంది.
చిరుధాన్యాలు (Millets): రకాలు, పోషకాల ప్రొఫైల్, వర్గీకరణ
చిరుధాన్యాలు అనేవి చిన్న గింజలు కలిగిన ముతక ధాన్యాలు (Coarse cereals). ఇవి ప్రధానంగా ఆసియా, ఆఫ్రికాలోని అర్ధ-శుష్క ప్రాంతాల్లో (Semi-arid regions – తక్కువ వర్షపాతం ఉండే ప్రాంతాలు) పండుతాయి. భారతదేశంలో, వీటిలో ఉన్న అధిక పోషక విలువలు (Nutritional value), వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే శక్తి, తక్కువ పెట్టుబడి (Low input) అవసరాల కారణంగా వీటిని సాంప్రదాయకంగా “పోషక-తృణధాన్యాలు (Nutri-cereals)” అని పిలుస్తారు. ఇవి సారహీనమైన నేలల్లో (Poor soils), తక్కువ నీటితో, అధిక ఉష్ణోగ్రత పరిస్థితులలో కూడా పండే దృఢమైన పంటలు (Hardy crops). ఇది ఆహార భద్రత, వాతావరణ-స్మార్ట్ వ్యవసాయానికి (Climate-smart agriculture) వీటిని అత్యంత కీలకంగా మారుస్తుంది.చిరుధాన్యాల వర్గీకరణ (Classification of Millets)
చిరుధాన్యాల సాగు స్థాయి (Cultivation scale), ఉత్పాదకత (Productivity), చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ఆధారంగా వీటిని స్థూలంగా మేజర్ మిల్లెట్స్ (Major Millets), మైనర్ మిల్లెట్స్ (Minor Millets) గా వర్గీకరించారు.1. మేజర్ మిల్లెట్స్ (Major Millets):
వీటిని విస్తృతంగా సాగు చేస్తారు. అనేక ప్రాంతాలలో ప్రధాన ఆహారంలో ఇవి ఒక ముఖ్యమైన భాగంగా ఉంటాయి.- జొన్నలు (Sorghum/Jowar): దీని శాస్త్రీయ నామం సోర్ఘం బైకలర్ (Sorghum bicolor). ఇది మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, తెలంగాణలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ప్రధాన ఆహారం (Staple food). ఇది కరువును తట్టుకుంటుంది. దీనిని రొట్టెలు, పశువుల మేత (Fodder) కోసం ఉపయోగిస్తారు.
- సజ్జలు (Pearl Millet/Bajra): దీని శాస్త్రీయ నామం పెన్నిసెటమ్ గ్లాకమ్ (Pennisetum glaucum). రాజస్థాన్, గుజరాత్లలో దీనిని విస్తృతంగా పండిస్తారు. ఇది వేడి, కరువు పరిస్థితులను (Drought conditions) అధికంగా తట్టుకుంటుంది.
- రాగులు (Finger Millet/Ragi): దీని శాస్త్రీయ నామం ఎలుసిన్ కోరకానా (Eleusine coracana). దక్షిణ భారతదేశంలో, ముఖ్యంగా కర్ణాటకలో దీన్ని విస్తృతంగా పండిస్తారు. ఇది అసాధారణమైన అధిక క్యాల్షియం (Calcium content) కు ప్రసిద్ధి చెందింది.
2. మైనర్ మిల్లెట్స్ (Minor Millets):
వీటిని విస్తృతంగా సాగు చేయనప్పటికీ.. ఇవి అధిక పోషక విలువలు కలిగిన, పర్యావరణపరంగా ముఖ్యమైన ధాన్యాలు.- కొర్రలు (Foxtail Millet): సెటారియా ఇటాలికా (Setaria italica).
- సామలు (Little Millet): పానికమ్ సుమట్రెన్సె (Panicum sumatrense).
- అరికలు (Kodo Millet): పస్పాలమ్ స్క్రోబిక్యులాటమ్ (Paspalum scrobiculatum).
- ఊదలు (Barnyard Millet): ఎచినోక్లోవా ఫ్రూమెంటేసియా (Echinochloa frumentacea).
- అరిగెలు (Proso Millet): పానికమ్ మిలియాసియం (Panicum miliaceum).
చిరుధాన్యాల పోషకాల ప్రొఫైల్ (Nutritional Profile of Millets)
| వర్గం (Category) | భాగాలు (Components) | పోషక లక్షణాలు (Nutritional Features) | ఆరోగ్య ప్రాముఖ్యత (Health Significance) |
| మాక్రోన్యూట్రియెంట్స్ (Macronutrients) | సంక్లిష్ట కార్బోహైడ్రేట్లు (Complex Carbohydrates) | శక్తిని నెమ్మదిగా, స్థిరంగా విడుదల చేస్తాయి. | శక్తి స్థాయిలను నిర్వహించడానికి సహాయపడతాయి. అకస్మాత్తుగా గ్లూకోజ్ స్థాయిలు పెరగడాన్ని (Glucose spikes) నిరోధిస్తాయి. |
| ప్రోటీన్ (7–12%) | ఇతర తృణధాన్యాలతో పోలిస్తే మితమైన ప్రోటీన్ (Moderate protein) ఉంటుంది. | ఎదుగుదల (Growth), శరీర నిర్మాణం (Repair), శరీర పనితీరుకు మద్దతు ఇస్తుంది. | |
| డైటరీ ఫైబర్ (Dietary Fibre) | అధిక ఫైబర్ కంటెంట్ ఉంటుంది. | జీర్ణక్రియను (Digestion) మెరుగుపరుస్తుంది. పేగుల ఆరోగ్యాన్ని (Gut health) ప్రోత్సహిస్తుంది. బరువు నిర్వహణకు (Weight management) సహాయపడుతుంది. | |
| సూక్ష్మపోషకాలు (Micronutrients) | ఐరన్ (Iron) | గణనీయమైన మొత్తంలో ఉంటుంది. | రక్తహీనతను (Anemia) నిరోధించడంలో సహాయపడుతుంది. హిమోగ్లోబిన్ (Hemoglobin) స్థాయిలను మెరుగుపరుస్తుంది. |
| క్యాల్షియం (ముఖ్యంగా రాగులలో) | రాగులలో చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. | బలమైన ఎముకలు (Bones), దంతాలకు (Teeth) అవసరం. | |
| మెగ్నీషియం & ఫాస్ఫరస్ | ముఖ్యమైన ఖనిజాలు (Minerals) ఉంటాయి. | జీవక్రియ కార్యకలాపాలకు (Metabolic activities), ఎముకల ఆరోగ్యానికి మద్దతు ఇస్తుంది. | |
| జింక్ & పొటాషియం | ఇవి అవసరమైన ట్రేస్ ఎలిమెంట్స్ (Trace elements – శరీరానికి తక్కువ పరిమాణంలో అవసరమయ్యే ఖనిజాలు). | రోగనిరోధక శక్తిని (Immunity) పెంచుతాయి, గుండె ఆరోగ్యాన్ని (Heart health) కాపాడతాయి. | |
| విటమిన్లు (Vitamins) | బి-కాంప్లెక్స్ విటమిన్లు (B1, B2, B3, B6) | అవసరమైన విటమిన్లకు ఇవి గొప్ప మూలం. | శక్తి జీవక్రియ (Energy metabolism), నాడీ వ్యవస్థ (Nervous system) సరైన పనితీరుకు సహాయపడతాయి. |
| జీవక్రియ సమ్మేళనాలు (Bioactive Compounds) | యాంటీఆక్సిడెంట్లు (పాలిఫెనాల్స్ – Polyphenols) | ఇవి సహజ మొక్కల సమ్మేళనాలు (Natural plant compounds). | ఆక్సీకరణ ఒత్తిడిని (Oxidative stress) తగ్గిస్తాయి. మధుమేహం (Diabetes), హృదయ సంబంధిత రుగ్మతల (Cardiovascular disorders) వంటి దీర్ఘకాలిక వ్యాధులను నిరోధించడంలో సహాయపడతాయి. |
ఆరోగ్య ప్రయోజనాలు, గ్లైసెమిక్ లక్షణాలు (Health Benefits and Glycaemic Properties)
చిరుధాన్యాలు తక్కువ గ్లైసెమిక్ ఇండెక్స్ (GI) ను కలిగి ఉంటాయి. అంటే ఇవి రక్తప్రవాహంలోకి (Bloodstream) గ్లూకోజ్ను నెమ్మదిగా విడుదల చేస్తాయి. అందువల్ల ఇవి కింది వాటికి ప్రత్యేకంగా ప్రయోజనకరంగా ఉంటాయి:- టైప్ 2 డయాబెటిస్ (Type 2 Diabetes) నిర్వహణకు.
- ఊబకాయం (Obesity), హృదయ సంబంధ రుగ్మతల వంటి జీవనశైలి వ్యాధుల నివారణకు.
- రక్తంలో చక్కెర స్థాయిలను (Blood sugar levels) స్థిరంగా ఉంచడానికి.
అదనంగా, వాటిలో ఉండే అధిక ఫైబర్ దీనికి దోహదపడుతుంది:
- మెరుగైన జీర్ణక్రియ (Better digestion).
- తగ్గిన కొలెస్ట్రాల్ స్థాయిలు (Cholesterol levels).
- కడుపు నిండిన భావన (Improved satiety) కలిగించి, బరువును నిర్వహించడంలో సహాయపడుతుంది.
వ్యవసాయ వాతావరణ (Agro-Climatic), సుస్థిరత కోణాలు (Sustainability Dimensions)
- తక్కువ నీటి అవసరం, అధిక కరువును తట్టుకునే శక్తి కారణంగా చిరుధాన్యాలు భారతదేశంలోని అర్ధ-శుష్క (Semi-arid) ప్రాంతాలకు బాగా సరిపోతాయి.
- ఇవి తక్కువ పెట్టుబడితో (Minimal inputs) సారహీనమైన నేలల్లో (Poor soils) కూడా పెరుగుతాయి. కాబట్టి ఇవి వాతావరణాన్ని తట్టుకునే పంటలు.
- వరి (Rice), గోధుమ (Wheat) లతో పోలిస్తే, చిరుధాన్యాలకు ఇవి తక్కువ:
- తక్కువ నీటి అవసరం (Lower water footprint).
- తక్కువ కార్బన్ ఉద్గారాలు (Lower carbon footprint).
- వాతావరణ మార్పులకు సులభంగా అలవాటుపడే (Adaptability) లక్షణం ఉంటుంది.
- వాతావరణ మార్పులను ఎదుర్కోవడంలో, సుస్థిర వ్యవసాయ లక్ష్యాలను (Sustainable agriculture goals) సాధించడంలో ఇది వాటిని కీలకంగా చేస్తుంది.
ఆర్థిక, రైతు-కేంద్రీకృత చిక్కులు (Economic and Farmer-Centric Implications)
- చిరుధాన్యాల ప్రోత్సాహం పంటల వైవిధ్యానికి (Crop diversification) మద్దతు ఇస్తుంది. తద్వారా వరి, గోధుమలపై మితిమీరిన ఆధారపడటాన్ని (Overdependence) తగ్గిస్తుంది.
- ఇది ముఖ్యంగా వర్షాధార ప్రాంతాల్లోని (Rainfed regions) సన్నకారు (Small), ఉపాంత (Marginal) రైతులకు ఆదాయ భద్రతను (Income security) పెంచుతుంది.
- స్టార్టప్లు, ఆహార పరిశ్రమల (Food industries) ద్వారా చిరుధాన్యాల ఆధారిత వాల్యూ చెయిన్ల (Value chains – ఉత్పత్తి నుంచి వినియోగం వరకు జరిగే దశలు) అభివృద్ధి కింది వాటిని సృష్టిస్తుంది:
- గ్రామీణ ఉపాధి అవకాశాలు.
- ప్రాసెసింగ్ (Processing), ఎగుమతి (Export) సామర్థ్యం.
- సాంప్రదాయ పంటల కోసం మార్కెట్ విస్తరణ (Market expansion).
- ఆ విధంగా, చిరుధాన్యాలు పోషకాహారాన్ని (Nutrition), సుస్థిరతను, జీవనోపాధిని (Livelihoods) కలుపుతాయి.
ముందున్న మార్గం (Way Forward)
- రైతులను ప్రోత్సహించడానికి చిరుధాన్యాల సేకరణ యంత్రాంగాలను (Procurement mechanisms), కనీస మద్దతు ధర (MSP) ను బలోపేతం చేయాల్సిన అవసరం ఉంది.
- స్థిరమైన డిమాండ్ను సృష్టించడానికి పట్టణ వినియోగదారులకు (Urban consumers) కూడా అవగాహన కార్యక్రమాలను విస్తరించాలి.
- చిరుధాన్యాలను ప్రపంచస్థాయిలో పోటీపడేలా (Globally competitive) చేయడానికి ప్రాసెసింగ్, బ్రాండింగ్, ఎగుమతి మౌలిక సదుపాయాలలో పెట్టుబడులు (Investment) పెట్టాలి.
- పాఠశాల మధ్యాహ్న భోజనం లాంటి సంస్థాగత ఆహార కార్యక్రమాలలో (Institutional food programmes) చిరుధాన్యాలను క్రమపద్ధతిలో చేర్చాలి.
ముగింపు (Conclusion)
“రోజుకో పూట తృణధాన్యాలతో భోజనం (One Meal a Day with Millets)” కార్యక్రమం.. పోషకాహారం, సుస్థిరత, వ్యవసాయాన్ని ఒకే చట్రంలో (Single framework) అనుసంధానించే మార్పును సూచిస్తుంది. రోజువారీ ఆహారంలో చిరుధాన్యాలను ప్రోత్సహించడం ద్వారా, భారతదేశం ఆరోగ్య సవాళ్లను (Health challenges) పరిష్కరించవచ్చు. అలాగే రైతులకు అండగా నిలవవచ్చు. భవిష్యత్తు కోసం వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే ఒక దృఢమైన ఆహార వ్యవస్థను (Resilient food system) నిర్మించవచ్చు.బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (CARE MCQs)
ప్రశ్న 1: కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- వరి, గోధుమలతో పోలిస్తే చిరుధాన్యాలకు (Millets) తక్కువ నీరు అవసరం.
- చిరుధాన్యాలు అధిక గ్లైసెమిక్ ఇండెక్స్ (Glycaemic index) ను కలిగి ఉంటాయి.
- 2023 ని అంతర్జాతీయ చిరుధాన్యాల సంవత్సరంగా (International Year of Millets) భారతదేశం ప్రకటించింది.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాల్లో ఏవి సరైనవి?
(a) 1 మాత్రమే
(b) 1, 2 మాత్రమే
(c) 1, 3 మాత్రమే
(d) 1, 2, 3
జవాబు: (c)
వివరణ:
- వాక్యం 1 సరైనది: చిరుధాన్యాలు కరువును తట్టుకునే (Drought-resistant) పంటలు. వరి, గోధుమలు లాంటి ఎక్కువ నీరు అవసరమైన (Water-intensive) పంటలతో పోలిస్తే వీటికి చాలా తక్కువ నీరు అవసరం. కాబట్టి ఇవి మెట్ట వ్యవసాయానికి (Dryland agriculture – వర్షాధారిత వ్యవసాయం) అనుకూలంగా ఉంటాయి.
- వాక్యం 2 తప్పు: చిరుధాన్యాలు సాధారణంగా తక్కువ నుంచి మోస్తరు గ్లైసెమిక్ ఇండెక్స్ను కలిగి ఉంటాయి. ఇది రక్తంలో చక్కెర స్థాయిలను (Blood sugar) నియంత్రించడంలో సహాయపడుతుంది. కాబట్టి ఇవి మధుమేహ వ్యాధిగ్రస్తులకు (Diabetic patients) ప్రయోజనకరం.
- వాక్యం 3 సరైనది: 2023 ని అంతర్జాతీయ చిరుధాన్యాల సంవత్సరంగా ప్రకటించాలని ప్రపంచ దేశాలకు ప్రతిపాదించడంలో, దాన్ని ప్రోత్సహించడంలో భారతదేశం కీలక పాత్ర పోషించింది. చిరుధాన్యాల గురించి ప్రపంచవ్యాప్తంగా అవగాహన (Awareness), ఉత్పత్తిని (Production) పెంచడానికి ఐక్యరాజ్యసమితి (United Nations) ఈ ప్రకటన చేసింది.
ప్రశ్న 2: పోషక-తృణధాన్యాల (Nutri-cereals) పోషక ప్రయోజనాలను కింది వాక్యాలలో ఏది ఉత్తమంగా వివరిస్తుంది?
(a) ఇవి డైటరీ ఫైబర్ (Dietary fiber), ఐరన్ (Iron), క్యాల్షియం (Calcium) లాంటి అవసరమైన ఖనిజాలకు గొప్ప మూలాలు. ఇవి సాధారణంగా తక్కువ గ్లైసెమిక్ ఇండెక్స్ను కలిగి ఉండి, జీవక్రియ ఆరోగ్యానికి (Metabolic health) ప్రయోజనకరంగా ఉంటాయి.
(b) విటమిన్ సి (Vitamin C), విటమిన్ డి (Vitamin D) అధికంగా ఉండటమే వాటి ప్రాథమిక పోషక సహకారం.
(c) వీటిలో కార్బోహైడ్రేట్లు (Carbohydrates) ఉండవు. ఒమేగా-3 ఫ్యాటీ యాసిడ్స్ (Omega-3 fatty acids) ఎక్కువగా ఉంటాయి.
(d) ఇవి ప్రధానంగా జంతువుల నుంచి లభించే ప్రోటీన్తో సమానమైన ప్రోటీన్ను అందిస్తాయి. మెరుగైన పోషణ కోసం ఇవి జన్యుపరంగా మార్పు (Genetically modified) చేయబడ్డాయి.
జవాబు: (a)
వివరణ:
పోషక-తృణధాన్యాలలో (జొన్నలు, సజ్జలు, రాగులు లాంటి చిరుధాన్యాలు) డైటరీ ఫైబర్ (పీచు పదార్థం) పుష్కలంగా ఉంటుంది. ఐరన్, క్యాల్షియం, జింక్ (Zinc) వంటి అవసరమైన ఖనిజాలు (Minerals) ఉంటాయి. ఇవి తక్కువ గ్లైసెమిక్ ఇండెక్స్ (Low glycaemic index) ను కలిగి ఉంటాయి. అందువల్ల ఇవి జీవక్రియ ఆరోగ్యానికి, మధుమేహ నియంత్రణకు (Diabetes management) ప్రయోజనకరంగా ఉంటాయి.
ప్రశ్న 3: పోషక-తృణధాన్యాలను (Nutri-cereals) ప్రాసెస్ చేసే పద్ధతులకు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
వాక్యం 1: ఎక్స్ట్రూషన్ కుకింగ్ (Extrusion cooking) అనేది పోషక-తృణధాన్యాలకు వర్తించే అధిక ఉష్ణోగ్రత, తక్కువ-సమయ ప్రక్రియ. ఈ ప్రక్రియ వల్ల వేడికి క్షీణించే లక్షణం ఉన్న కొన్ని విటమిన్లు, నిర్దిష్ట పాలిఫెనాలిక్ సమ్మేళనాల (Phenolic compounds) జీవక్రియ (Bioactivity) గణనీయంగా తగ్గుతుంది.
వాక్యం 2: డిహల్లింగ్ (Dehulling – పొట్టు తీయడం) అనే ప్రక్రియ పోషక-తృణధాన్యాల రుచి, వండే నాణ్యతను (Sensory attributes) పెంచడానికి, అలాగే బయటి పొరల్లో కేంద్రీకృతమై ఉండే పోషక నిరోధక కారకాలను (Anti-nutritional factors) తగ్గించడానికి కీలకం. కానీ దీని వల్ల డైటరీ ఫైబర్, కొన్ని అవసరమైన ఖనిజాలు కూడా గణనీయంగా కోల్పోతారు.
పై వాక్యాలకు సంబంధించి కింది వాటిలో ఏది సరైనది?
(a) వాక్యం 1, వాక్యం 2 రెండూ సరైనవి. వాక్యం 2 అనేది వాక్యం 1 కు సరైన వివరణ.
(b) వాక్యం 1, వాక్యం 2 రెండూ సరైనవి. వాక్యం 2 అనేది వాక్యం 1 కు సరైన వివరణ కాదు.
(c) వాక్యం 1 సరైనది, కానీ వాక్యం 2 తప్పు.
(d) వాక్యం 1 తప్పు, కానీ వాక్యం 2 సరైనది.
జవాబు: (b)
వివరణ:
- వాక్యం 1 సరైనది: ఎక్స్ట్రూషన్ కుకింగ్ (Extrusion cooking) అనేది ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద, తక్కువ సమయంలో వేడి చేసే ప్రక్రియ. ఇది స్టార్చ్ జిలాటినైజేషన్ (Starch gelatinization), ప్రోటీన్ జీర్ణక్రియను మెరుగుపరచడం, కొన్ని పోషక నిరోధక కారకాలను నిష్క్రియం (Inactivation) చేయడం లాంటి ప్రయోజనాలను అందిస్తుంది. కానీ, ఇక్కడ ఉపయోగించే అధిక వేడి వల్ల వేడికి సున్నితంగా ఉండే సమ్మేళనాలు పాడవుతాయి. దీనిలో కొన్ని విటమిన్లు (విటమిన్ సి, కొన్ని బి విటమిన్లు), నిర్దిష్ట పాలిఫెనాలిక్ సమ్మేళనాలు కూడా ఉన్నాయి. దీని వల్ల వాటి జీవక్రియ, పోషక విలువ (Nutritional value) తగ్గుతుంది.
- వాక్యం 2 సరైనది: పోషక-తృణధాన్యాల (చిరుధాన్యాలు, జొన్నలు మొదలైనవి) మీద ఉండే జీర్ణంకాని బయటి పొట్టు, తవుడు పొరలను (Outer husk and bran layers) తొలగించడాన్నే డిహల్లింగ్ (Dehulling) అంటారు. ఈ ప్రక్రియ వల్ల ధాన్యం రుచి, వండే నాణ్యత, ఆకృతి మెరుగుపడతాయి. అలాగే తవుడులో ఎక్కువగా ఉండే టానిన్లు (Tannins), ఫైటిక్ యాసిడ్ (Phytic acid) లాంటి పోషక నిరోధక కారకాలు తగ్గుతాయి. అయితే, ఈ తవుడు పొరలో డైటరీ ఫైబర్ (పీచు పదార్థం), అలాగే ఐరన్, జింక్, మెగ్నీషియం లాంటి ముఖ్యమైన సూక్ష్మపోషకాలు కూడా అధికంగా ఉంటాయి. కాబట్టి, డిహల్లింగ్ కొన్ని ప్రయోజనాలను ఇచ్చినప్పటికీ, దీనివల్ల ముఖ్యమైన ఫైబర్, కొన్ని ఖనిజాలను కోల్పోవాల్సి వస్తుంది.
రెండు వాక్యాలూ వాస్తవమే. అయితే, వాక్యం 2 పొట్టు తీయడం వల్ల కలిగే పరిణామాలను, నష్టాలను వివరిస్తే, వాక్యం 1 ఎక్స్ట్రూషన్ కుకింగ్ వల్ల కలిగే ప్రభావాలను వివరిస్తుంది. పొట్టు తీయడం వల్ల కలిగే ప్రభావాలకు, ఎక్స్ట్రూషన్ కుకింగ్ వల్ల కలిగే ప్రభావాలకు సంబంధం లేదు. కాబట్టి వాక్యం 2 అనేది వాక్యం 1 కు సరైన వివరణ కాదు.
మెయిన్స్ ప్రాక్టీస్ ప్రశ్న (Mains Practice Question)
ప్రశ్న: భారతదేశంలో పోషకాహార భద్రతను (Nutrition security), సుస్థిర వ్యవసాయాన్ని (Sustainable agriculture) సాధించడంలో చిరుధాన్యాల పాత్రను చర్చించండి. అలాగే “రోజుకో పూట తృణధాన్యాలతో భోజనం (One Meal a Day with Millets)” వంటి ప్రవర్తనా మార్పు కార్యక్రమాల (Behavioural initiatives) ప్రాముఖ్యతను పరిశీలించండి. [250 పదాలు]
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
ప్రశ్న 1: చిరుధాన్యాలను (Millets) పోషక-తృణధాన్యాలు (Nutri-cereals) అని ఎందుకు పిలుస్తారు?
జవాబు: ఎందుకంటే వాటిలో ఫైబర్, ఖనిజాలు (Minerals), విటమిన్లు (Vitamins), యాంటీఆక్సిడెంట్లు (Antioxidants) లాంటి అవసరమైన పోషకాలు పుష్కలంగా ఉంటాయి.
ప్రశ్న 2: భారతదేశంలో చిరుధాన్యాల పరిశోధనలో ఏ సంస్థ ముందుంది?
జవాబు: ICAR-ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మిల్లెట్స్ రీసెర్చ్ (ICAR-Indian Institute of Millets Research).
ప్రశ్న 3: వాతావరణ మార్పుల (Climate change) నేపథ్యంలో చిరుధాన్యాలు ఎందుకు ముఖ్యమైనవి?
జవాబు: ఎందుకంటే వీటికి తక్కువ నీరు అవసరం, ఇవి కరువును తట్టుకుంటాయి. ఇవి సారహీనమైన నేలల్లో (Poor soils) కూడా పండుతాయి. కాబట్టి వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే పంటల జాబితాలో (Climate-resilient crops) ఇవి ముందుంటాయి.
ప్రశ్న 4: ఈ కార్యక్రమం వెనుక ఉన్న ముఖ్య ఉద్దేశం ఏమిటి?
జవాబు: మెరుగైన ఆరోగ్యం, సుస్థిర ఆహార వ్యవస్థల (Sustainable food systems) కోసం చిరుధాన్యాలను ప్రతిరోజూ ఆహారంగా తీసుకోవడాన్ని ప్రోత్సహించడం.
మూలం: ది హిందూ (The Hindu)
