నేతన్న సేవలో పథకం (Netanna Sevalo Scheme): ఆంధ్రప్రదేశ్ చేనేత సంక్షేమ ప్రోత్సాహం, కార్మికుల జీవనోపాధి భద్రత

వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది? (Why in News?)

బాపట్ల జిల్లా చీరాలలో జరిగిన 12వ జాతీయ చేనేత దినోత్సవ (National Handloom Day) వేడుకల్లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ‘నేతన్న సేవలో’ పథకాన్ని ప్రారంభించింది. ఈ పథకం కింద 71,536 అర్హులైన చేనేత కుటుంబాలకు రూ.179 కోట్లను విడుదల చేశారు. ఒక్కో కుటుంబానికి రూ.25,000 ఆర్థిక సహాయం అందుతుంది.

నేతన్న సేవలో పథకం గురించి (About Netanna Sevalo Scheme)

నేతన్న సేవలో అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని చేనేత కుటుంబాలకు ప్రత్యక్ష ఆర్థిక సహాయం ద్వారా మద్దతు ఇవ్వడానికి ఉద్దేశించిన ఒక సంక్షేమ పథకం.

సాంప్రదాయ నేత కుటుంబాలకు తక్షణ ఆర్థిక మద్దతు అందించడానికి, చేనేత రంగం జీవనోపాధి స్థావరాన్ని (Livelihood base) బలోపేతం చేయడానికి ప్రభుత్వం ఈ పథకాన్ని రూపొందించింది.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో చేనేత రంగం (Handloom Sector in Andhra Pradesh)

• ఆంధ్రప్రదేశ్ సాంస్కృతిక, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థలో చేనేత ఒక ప్రధాన భాగం. చీరాల, వెంకటగిరి, ధర్మవరం, ఉప్పాడ, మంగళగిరి, పొందూరు, పెడన, శ్రీకాళహస్తి, నరసాపురం లాంటి ప్రసిద్ధ నేత కేంద్రాలు రాష్ట్రంలో ఉన్నాయి.
• రాష్ట్రంలో దాదాపు 1.27 లక్షల మంది చేనేత రంగంపై ఆధారపడి ఉన్నారు. ఈ నేత సంప్రదాయాలు సజీవ సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని (Living cultural heritage), గ్రామీణ వ్యవసాయేతర ఉపాధిని (Rural non-farm employment) సూచిస్తాయి.

నేత కార్మికులకు ప్రధాన మద్దతు చర్యలు (Major Support Measures for Weavers)

1. విద్యుత్ రాయితీ (Power Subsidy)

దీనివల్ల నేత కుటుంబాలు, చిన్న వస్త్ర యూనిట్లకు ఉత్పత్తి వ్యయం (Production cost) తగ్గుతుంది.

2. పింఛన్ మద్దతు (Pension Support)

‘ఎన్టీఆర్ పింఛన్ భరోసా’ కింద 85,000 మంది నేత కార్మికులు నెలకు రూ.4,000 పొందుతున్నారు. ఈ పింఛను మద్దతు కోసం నెలకు దాదాపు రూ.35 కోట్లు, ఏటా రూ.420 కోట్లు ఖర్చవుతాయి.

3. సహకార రుణ మద్దతు (Cooperative Credit Support)

109 ప్రాథమిక చేనేత సహకార సంఘాలకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం రూ.79 కోట్ల నగదు-రుణ మద్దతును (Cash-credit support) విస్తరించింది. ఇది వర్కింగ్ క్యాపిటల్ (Working capital) లభ్యతను మెరుగుపరుస్తుంది. అనధికారిక రుణాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది.

4. క్లస్టర్ అభివృద్ధి (Cluster Development)

రూ.10 కోట్ల వ్యయంతో చిన్న క్లస్టర్ అభివృద్ధి కార్యక్రమం (Small Cluster Development Programme) కింద 10 చేనేత క్లస్టర్లకు అధికారులు ఆమోదం తెలిపారు.

క్లస్టర్ ఆధారిత అభివృద్ధి (Cluster-based development) ఉమ్మడి సౌకర్యాలు, ఉత్పత్తి నాణ్యత, నైపుణ్యాల పెంపుదల, ఉమ్మడి మార్కెటింగ్‌ను (Collective marketing) మెరుగుపరుస్తుంది.

మౌలిక సదుపాయాలు, మార్కెట్ కార్యక్రమాలు (Infrastructure and Market Initiatives)

చేనేత పర్యావరణ వ్యవస్థను (Handloom ecosystem) బలోపేతం చేయడానికి ప్రభుత్వం అనేక కార్యక్రమాలను చేపడుతోంది.

• హ్యాండ్లూమ్ మార్కెటింగ్ అసిస్టెన్స్ ప్రోగ్రామ్: చేనేత ఉత్పత్తులకు మార్కెట్ అవకాశాలను (Market access) మెరుగుపరచడం కోసం.
• ఉప్పాడలో ప్రత్యేక సౌకర్యాలు: ఒక ప్రధాన నేత కేంద్రానికి మద్దతు ఇవ్వడం కోసం.
• మంగళగిరిలో చేనేత పార్క్: ఉత్పత్తి, శిక్షణ, డిజైన్ (Design) మద్దతును ప్రోత్సహించడం కోసం.
• అమరావతిలోని శాఖమూరులో చేనేత, హస్తకళల మ్యూజియం (Handloom and Handicrafts Museum): హస్తకళల వారసత్వాన్ని సంరక్షించడానికి, ప్రోత్సహించడానికి.
• విశాఖపట్నంలో సస్టైనబుల్ టెక్స్‌టైల్ రీసైక్లింగ్ యూనిట్ (Sustainable Textile Recycling Unit): రూ.4,200 కోట్ల పెట్టుబడితో ప్రతిపాదించారు, వస్త్రాలను వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థతో (Circular economy) అనుసంధానించడం దీని లక్ష్యం.

ఫ్యాబ్ఇండియా (Fabindia) లాంటి సంస్థలతో కుదుర్చుకున్న ఒప్పందాలు చేనేత ఉత్పత్తుల ప్రచారం, మార్కెటింగ్‌ను మెరుగుపరుస్తాయని అధికారులు భావిస్తున్నారు.

బీసీ సంక్షేమం, సామాజిక న్యాయం అనుసంధానం (BC Welfare and Social Justice Linkages)

చేనేత రంగానికి అనేక సాంప్రదాయ వృత్తి సంఘాలతో (Occupational communities) దగ్గరి సంబంధం ఉంది. వెనుకబడిన తరగతులు (Backward Classes – BC), వృత్తి సంఘాల కోసం రాష్ట్ర ప్రభుత్వం విస్తృత సంక్షేమ చర్యలను కూడా వివరించింది.

ప్రధాన చర్యలు (Major Measures)

• ముసాయిదా బీసీ రక్షణ చట్టాన్ని (Draft BC Protection Act) అధికారులు సిద్ధం చేశారు.
• చేపల వేట నిషేధ కాలంలో 1.34 లక్షల మత్స్యకార కుటుంబాలకు రెండేళ్లలో రూ.505 కోట్ల సహాయం అందజేస్తారు.
• వడ్డెర కమ్యూనిటీలకు (Vaddera communities) మైనింగ్ లీజులను (Mining leases) ప్రతిపాదించారు.
• గీత కార్మికులకు (Toddy tappers) ఎక్సైజ్ షాపుల్లో (Excise shop) అవకాశాలు కల్పిస్తారు.
• అర్హులైన బీసీ లబ్ధిదారులకు అదనంగా రూ.20,000 రూఫ్‌టాప్ సోలార్ రాయితీని (Rooftop solar subsidy) అందజేస్తారు.
• ప్రతి పౌరుడికి రూ.2.5 లక్షల సార్వత్రిక ఆరోగ్య బీమా (Universal health insurance) కవరేజీని ప్రతిపాదించారు.

ఈ చర్యలు వృత్తిపరమైన సంక్షేమం (Occupational welfare), సామాజిక న్యాయం (Social justice), జీవనోపాధి భద్రతల (Livelihood security) మధ్య ఉన్న విస్తృత సంబంధాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.

చీరాల వస్త్ర ఆర్థిక వ్యవస్థ, పర్యాటక ప్రోత్సాహం (Chirala Textile Economy and Tourism Push)

• చీరాల చారిత్రాత్మకంగా ప్రధాన వస్త్ర కేంద్రం. అక్కడ వస్త్ర వ్యాపారం ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల దానిని “మినీ ముంబై (Mini Mumbai)” అని పిలుస్తారు.
• సూర్యలంక–బాపట్ల–చీరాల తీరప్రాంతాన్ని పర్యాటక కేంద్రంగా (Tourism destination) అభివృద్ధి చేయాలని అధికారులు ప్రతిపాదించారు. స్వదేశ్ దర్శన్ పథకం (Swadesh Darshan scheme) కింద సూర్యలంక నుంచి చీరాల వరకు రూ.97-కోట్ల పర్యాటక కారిడార్ (Tourism corridor) వస్త్రాలు, తీరప్రాంత పర్యాటకం, స్థానిక ఉపాధిని అనుసంధానించగలదు.
• బే ఆఫ్ బాపట్ల (Bay of Bapatla) వెబ్‌సైట్, హ్యాండ్‌బుక్, బాపట్ల లీప్స్ (LEAPS) యువ నైపుణ్య కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించడం కూడా విస్తృత స్థానిక అభివృద్ధి వ్యూహాన్ని సూచిస్తుంది.

ముగింపు (Conclusion)

ఆంధ్రప్రదేశ్ చేనేత కుటుంబాలకు నేతన్న సేవలో పథకం ఒక ముఖ్యమైన జోక్యం. ఇది తక్షణ ఆర్థిక సహాయాన్ని అందిస్తుంది. ఇది విద్యుత్ సబ్సిడీ, పెన్షన్ మద్దతు, సహకార రుణం, క్లస్టర్ అభివృద్ధి, మార్కెట్ మద్దతు, పర్యాటక అనుసంధానం అనే పెద్ద చట్రంలో భాగంగా ఉంది. అయితే, చేనేత రంగం భవిష్యత్తు కేవలం సంక్షేమం పైనే ఆధారపడకూడదు. మెరుగైన మార్కెట్ ప్రాప్యత (Market access), డిజైన్ ఆవిష్కరణలు (Design innovation), డిజిటల్ ప్రచారం (Digital promotion), సహకార సంస్థల బలోపేతం, యువత భాగస్వామ్యం ఉంటేనే ఈ రంగాన్ని సుస్థిరంగా పునరుద్ధరించగలం (Sustainable revival). సాంప్రదాయక నేతను గౌరవప్రదమైన, పోటీతత్వంతో కూడిన, భవిష్యత్తుకు సిద్ధంగా ఉండే (Future-ready) జీవనోపాధిగా మార్చినప్పుడే ఆంధ్రప్రదేశ్ చేనేత ఆర్థిక వ్యవస్థ సాంస్కృతికంగా ఉత్సాహంగా, ఆర్థికంగా ఆచరణయోగ్యంగా (Economically viable) మిగిలిపోతుంది.