మిషన్ కాటన్ ప్రొడక్టివిటీ: పత్తి ఉత్పత్తిలో స్వయం సమృద్ధి, వస్త్ర తయారీలో ప్రపంచ పోటీతత్వం వైపు భారతదేశం అడుగులు

వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?

భారతదేశ పత్తి రంగం, వస్త్ర విలువ గొలుసును (Textile value chain) బలోపేతం చేయడానికి భారత ప్రభుత్వం ‘మిషన్ ఫర్ కాటన్ ప్రొడక్టివిటీ’ని ప్రారంభించింది. ఈ మిషన్ టెక్స్‌టైల్ విజన్ 2030 లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా ఉంది. భారతదేశాన్ని ప్రపంచ స్థాయి వస్త్ర తయారీ కేంద్రంగా (Global textile manufacturing hub) మార్చడమే దీని ప్రధాన ఉద్దేశం.

ముఖ్యాంశాలు

• 2025–26 కేంద్ర బడ్జెట్లో ఈ మిషన్‌ను ప్రకటించారు.
• పత్తి ఉత్పత్తి, ఉత్పాదకతను మెరుగుపరచడానికి ఇది ఐదేళ్ల పాటు అమలు చేసే చొరవ.
• శాస్త్రీయ, సాంకేతిక జోక్యం ద్వారా పత్తి రైతులకు మద్దతు ఇవ్వడం దీని లక్ష్యం.
• ఇది ప్రభుత్వ 5F విజన్ను అనుసరిస్తుంది:

క్షేత్రం (Farm) → ఫైబర్ (Fibre) → ఫ్యాక్టరీ (Factory) → ఫ్యాషన్ (Fashion) → విదేశాలు (Foreign)

• ఈ మిషన్ కిందివాటిని మెరుగుపరచాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది:

   

  • పత్తి దిగుబడి
  • పత్తి నాణ్యత
  • రైతుల ఆదాయం
  • ఎగుమతి పోటీతత్వం (Export competitiveness)
  • వస్త్ర పరిశ్రమకు నాణ్యమైన పత్తి సరఫరా
• అమలు చేసేది: కేంద్ర వ్యవసాయ, రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ, జౌళి మంత్రిత్వ శాఖ.
• దీనికి ఐసీఏఆర్ (ICAR), సీఎస్ఐఆర్ (CSIR), ఏఐసీఆర్పీ (AICRP) కేంద్రాలు, కృషి విజ్ఞాన కేంద్రాలు (KVKs), రాష్ట్ర వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాలు (SAUs) మద్దతు ఇస్తాయి.

మిషన్ ఫర్ కాటన్ ప్రొడక్టివిటీ గురించి

ప్రధాన లక్ష్యాలు:

• పత్తి ఉత్పాదకత (Productivity), ఉత్పత్తిని పెంచడం.
• అధిక దిగుబడినిచ్చే, వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే (Climate-resilient), తెగుళ్లను నిరోధించే (Pest-resistant) విత్తనాలను అభివృద్ధి చేయడం.
• హై డెన్సిటీ ప్లాంటింగ్ సిస్టమ్ (HDPS), తక్కువ దూరంలో నాటడం (Closer Spacing), సమగ్ర పత్తి నిర్వహణ (Integrated Cotton Management) లాంటి ఆధునిక పద్ధతులను ప్రోత్సహించడం.
• ఆధునిక జిన్నింగ్ (Ginning), ప్రాసెసింగ్ ద్వారా పత్తి నాణ్యతను పెంచడం.
• పత్తి పరీక్షలు, నాణ్యతా ధృవీకరణను (Quality certification) బలోపేతం చేయడం.
• బ్రాండింగ్, ట్రేసబిలిటీ (Traceability) కోసం ‘కస్తూరి కాటన్ భారత్’ను ప్రోత్సహించడం.
• పత్తి వ్యర్థాల రీసైక్లింగ్ (Waste recycling), సహజ ఫైబర్‌లను (Natural fibres) ప్రోత్సహించడం.

ప్రధాన లక్ష్యాలు (Targets):

• పత్తి ఉత్పత్తి: 498 లక్షల బేళ్లు.
• పత్తి ఉత్పాదకత (Lint productivity): 2031 నాటికి హెక్టారుకు 440 కిలోల నుంచి 755 కిలోలకు పెంపు.
• లబ్ధి పొందే రైతులు: దాదాపు 32 లక్షల మంది.
• ప్రారంభ కవరేజీ: 14 రాష్ట్రాల్లోని 140 జిల్లాలు.
• కవర్ చేయబడే కర్మాగారాలు: 2,000 జిన్నింగ్/ప్రాసెసింగ్ కర్మాగారాలు.
• వ్యర్థాల తగ్గింపు లక్ష్యం: 2% కన్నా తక్కువ.

గమనిక: భారతదేశంలో పత్తి ఉత్పత్తిని సాధారణంగా లక్షల బేళ్లలో (Lakh bales) వ్యక్తపరుస్తారు. 1 బేలు పత్తి 170 కిలోలకు సమానం. (1 పత్తి బేలు = 170 కిలోలు)

మిషన్ ఆవశ్యకత

1. పత్తి ఉత్పాదకత తక్కువగా ఉండటం

ప్రపంచంలో అత్యధిక పత్తి సాగు విస్తీర్ణం భారతదేశంలోనే ఉంది. దేశంలో సుమారు 130.61 లక్షల హెక్టార్లలో పత్తి సాగవుతోంది. ఇది ప్రపంచ పత్తి విస్తీర్ణంలో 40%. అయితే, పత్తి ఉత్పాదకతలో (Productivity) భారతదేశం 39వ స్థానంలో మాత్రమే ఉంది. ఇక్కడ హెక్టారుకు సగటు దిగుబడి సుమారు 447 కిలోలు మాత్రమే.

2. దిగుమతులపై ఆధారపడటం పెరగడం

భారతదేశ పత్తి దిగుమతులు (Cotton imports) 2023–24లో 518.4 మిలియన్ డాలర్ల నుంచి 2024–25 నాటికి 1.04 బిలియన్ డాలర్లకు పెరిగాయి. అదే సమయంలో, ఎగుమతులు 729.4 మిలియన్ డాలర్ల నుంచి 660.5 మిలియన్ డాలర్లకు తగ్గాయి. దేశీయ పత్తి ఉత్పత్తి, నాణ్యతను పెంచుకోవాల్సిన అవసరాన్ని ఇది సూచిస్తోంది.

3. తెగుళ్ల బెడద (Pest Infestation)

గులాబీ రంగు పురుగు (Pink bollworm) వ్యాప్తి పత్తి ఉత్పత్తిని తీవ్రంగా దెబ్బతీసింది. గతంలో బీటీ (Bt) పత్తి తెగుళ్లను నియంత్రించడంలో సహాయపడింది. కానీ కాలక్రమేణా గులాబీ రంగు పురుగు బీటీ ప్రోటీన్లకు నిరోధకతను (Resistance) పెంచుకుంది.

4. బయోటెక్నాలజీలో స్తబ్దత (Stagnation)

బీటీ పత్తి (Bt cotton), బోల్‌గార్డ్-II (Bollgard-II) ద్వారా భారతదేశం లాభపడింది. కానీ 2006 నుంచి ఎలాంటి కొత్త జన్యుమార్పిడి (Genetically modified – GM) పత్తి రకానికి ఆమోదం లభించలేదు. కొత్త తెగుళ్లు, వాతావరణ సవాళ్లను ఎదుర్కోవడంలో ఇది భారతదేశ సామర్థ్యాన్ని దెబ్బతీసింది.

పత్తి రంగం కోసం ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలు

• మిషన్ ఫర్ కాటన్ ప్రొడక్టివిటీ
• కాటన్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా
• పత్తికి కనీస మద్దతు ధర (MSP)
• కస్తూరి కాటన్ భారత్ ప్రోగ్రామ్
• కాట్-అల్లీ (Cott-Ally) మొబైల్ యాప్
• పీఎం మిత్ర పథకం (PM MITRA Scheme)
• జాతీయ ఆహార భద్రతా మిషన్ కింద పత్తి అభివృద్ధి కార్యక్రమం

ప్రాముఖ్యత

1. రైతుల ఆదాయం

అధిక ఉత్పాదకత, మెరుగైన నాణ్యత గల పత్తి ద్వారా రైతుల ఆదాయం పెరుగుతుంది, ఉత్పత్తి నష్టాలు తగ్గుతాయి.

2. వస్త్ర పరిశ్రమ వృద్ధి (Textile Industry Growth)

భారతదేశ వస్త్ర, దుస్తుల పరిశ్రమలకు నాణ్యమైన పత్తి స్థిరమైన సరఫరా చాలా ముఖ్యం.

3. ఎగుమతి పోటీతత్వం (Export Competitiveness)

అదనపు పొడవు ఉండే పత్తి (Extra Long Staple – ELS cotton) సాగును ప్రోత్సహించడం, ‘కస్తూరి కాటన్ ఇండియా’ ద్వారా బ్రాండింగ్ చేయడం ప్రపంచ మార్కెట్లలో భారతదేశ స్థానాన్ని మెరుగుపరుస్తాయి.

4. ఉపాధి కల్పన (Employment Generation)

వ్యవసాయం నుంచి దారం తీయడం (Spinning), నేయడం, వస్త్రాల తయారీ, ఎగుమతుల వరకు ఒక పెద్ద విలువ గొలుసుకు (Value chain) పత్తి మద్దతు ఇస్తుంది. ఇది గ్రామీణ, పారిశ్రామిక ఉపాధిని సృష్టిస్తుంది.

5. దిగుమతుల తగ్గింపు

దేశీయ ఉత్పత్తి పెరిగితే దిగుమతి చేసుకున్న పత్తిపై భారతదేశం ఆధారపడటం తగ్గుతుంది.

6. వాతావరణ అనుకూలత (Climate Resilience)

వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే (Climate-smart) పత్తి రకాలు, మెరుగైన వ్యవసాయ పద్ధతులు రైతులు వాతావరణం, తెగుళ్ల సంబంధిత ప్రమాదాలను ఎదుర్కోవడానికి సహాయపడతాయి.

సమస్యలు, సవాళ్లు

• ప్రపంచ అగ్రగామి దేశాలతో పోలిస్తే తక్కువ దిగుబడి (Low yield).
• గులాబీ రంగు పురుగుల (Pink bollworm) బెడద.
• బీటీ పత్తి సాంకేతికతకు తెగుళ్లు నిరోధకత (Resistance) పెంచుకోవడం.
• కొత్త బయోటెక్నాలజీ లక్షణాల ఆమోదంలో జాప్యం.
• పత్తి దిగుమతులపై ఆధారపడటం.
• ఎక్స్‌ట్రా లాంగ్ స్టేపుల్ పత్తి (ELS cotton) సాగు తక్కువగా ఉండటం.
• నీటి ఎద్దడి, వాతావరణ ముప్పులు.
• మెరుగైన నాణ్యతా పరీక్షలు (Quality testing), ట్రేసబిలిటీ (Traceability) అవసరం.

ముందున్న మార్గం

• తదుపరి తరం (Next-generation) పత్తి సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల పరిశోధన, ఆమోదాన్ని వేగవంతం చేయాలి.
• సరైన బయోసేఫ్టీ తనిఖీల తర్వాత బీటీ 3.0 (Bt 3.0), ఆర్‌ఎన్‌ఏఐ (RNAi) టెక్నాలజీ, కలుపు సంహారకాలను తట్టుకునే (Herbicide-tolerant) రకాలను ప్రోత్సహించాలి.
• ప్రీమియం కనీస మద్దతు ధర (MSP), కాంట్రాక్ట్ వ్యవసాయం (Contract farming) ద్వారా ఎక్స్‌ట్రా లాంగ్ స్టేపుల్ పత్తి (ELS cotton) సాగును ప్రోత్సహించాలి.
• ఫెరోమోన్ ట్రాప్స్ (Pheromone traps), పంట మార్పిడి (Crop rotation), విస్తృతమైన తెగుళ్ల నియంత్రణను ఉపయోగించి సమగ్ర తెగుళ్ల నిర్వహణను (Integrated Pest Management) విస్తరించాలి.
• నాణ్యత, సుస్థిరతకు (Sustainability) చిహ్నంగా ‘కస్తూరి కాటన్ ఇండియా’ బ్రాండ్‌ను ప్రోత్సహించాలి.
• పత్తి నాణ్యతను పరీక్షించే హబ్‌లను (Testing hubs) ఏర్పాటు చేయాలి.
• తెగుళ్ల హెచ్చరికల కోసం ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI), రిమోట్ సెన్సింగ్ (Remote sensing), ట్రేసబిలిటీ కోసం బ్లాక్‌చైన్ (Blockchain) టెక్నాలజీని ఉపయోగించాలి.
• సూక్ష్మ నీటిపారుదల (Micro-irrigation), సేంద్రియ వ్యవసాయం (Organic farming), కచ్చితమైన పోషకాల నిర్వహణను (Precision nutrient management) ప్రోత్సహించాలి.
• పీఎం మిత్ర (PM MITRA) పథకం కింద క్లస్టర్-ఆధారిత టెక్స్‌టైల్ పార్కులను (Textile parks) ప్రోత్సహించాలి.