భారతదేశంలో మెగా డేటా సెంటర్లు: డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాలు – స్థానిక వనరుల ఆందోళనలు

వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది? (Why in News?)

ఆంధ్రప్రదేశ్, మహారాష్ట్రలలో చేపడుతున్న భారీ డేటా సెంటర్ ప్రాజెక్టులు ప్రజల నుంచి తీవ్ర వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొంటున్నాయి. విశాఖపట్నం, అనకాపల్లిలో గూగుల్ (Google) అనుబంధ సంస్థ 1 గిగావాట్ (GW) సామర్థ్యంతో ఏఐ డేటా సెంటర్ హబ్‌ను నిర్మిస్తోంది. అలాగే థానేలో అమెజాన్ (Amazon) ఒక భారీ హైపర్‌స్కేల్ డేటా సెంటర్ ప్రాజెక్టును అభివృద్ధి చేస్తోంది. పౌర సంఘాలు సాంకేతికతను లేదా పెట్టుబడులను వ్యతిరేకించడం లేదు. నీటి వినియోగం, విద్యుత్ డిమాండ్, పర్యావరణ ప్రభావం, పారదర్శకత లోపించడం, స్థానికులకు పరిమిత ప్రయోజనాలు దక్కడం లాంటి అంశాలపైనే వారు ప్రధానంగా ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

డేటా సెంటర్లు అంటే ఏమిటి? (What are Data Centres?)

డేటా సెంటర్ అనేది పెద్ద మొత్తంలో డిజిటల్ డేటాను నిల్వ చేయడానికి, ప్రాసెస్ చేయడానికి, నిర్వహించడానికి ఉపయోగించే ఒక ప్రత్యేక కేంద్రం. ఇందులో కింది భాగాలు ఉంటాయి:

• సర్వర్లు (Servers)
• స్టోరేజ్ సిస్టమ్స్ (Storage systems)
• నెట్‌వర్కింగ్ పరికరాలు (Networking equipment)
• శీతలీకరణ వ్యవస్థలు (Cooling systems)
• విద్యుత్ సరఫరా యూనిట్లు (Power supply units)
• బ్యాకప్ వ్యవస్థలు (Backup systems)
• సైబర్ భద్రత (Cybersecurity), భౌతిక భద్రతా మౌలిక సదుపాయాలు

క్లౌడ్ కంప్యూటింగ్, కృత్రిమ మేధస్సు (AI), డిజిటల్ చెల్లింపులు, ఈ-పాలన (e-governance), ఈ-కామర్స్ (e-commerce), ఆన్‌లైన్ బ్యాంకింగ్, సోషల్ మీడియా లాంటి ఆధునిక డిజిటల్ సేవలకు డేటా సెంటర్లు మద్దతు ఇస్తాయి.

భారతదేశ డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాల పరిణామ క్రమం (2018–2026)

భారతదేశంలో డేటా సెంటర్లు ఎందుకు పెరుగుతున్నాయి? (Why Data Centres are Growing in India)

డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థ వేగంగా విస్తరిస్తుండటం వల్ల భారతదేశంలో డేటా సెంటర్లకు డిమాండ్ పెరుగుతోంది.

1. డిజిటలీకరణ, డేటా ఉత్పత్తి (Digitalisation and Data Generation)

భారతదేశంలో ఈ-పాలన, యూపీఐ (UPI), ఈ-కామర్స్, స్మార్ట్‌ఫోన్లు, 5జీ (5G), ఆన్‌లైన్ సేవల వినియోగం భారీగా డేటాను ఉత్పత్తి చేస్తోంది. ఈ డేటాను నిల్వ చేయడానికి, ప్రాసెస్ చేయడానికి దేశీయ కేంద్రాలు అవసరం.

2. కృత్రిమ మేధస్సు, క్లౌడ్ కంప్యూటింగ్ (Artificial Intelligence and Cloud Computing)

ఏఐ (AI) మోడళ్లు, క్లౌడ్ సేవలకు అధిక సామర్థ్యం ఉన్న కంప్యూటింగ్ మౌలిక సదుపాయాలు అవసరం. అందుకే కంపెనీలు ఏఐ ఆధారిత భారీ డేటా సెంటర్లను నిర్మిస్తున్నాయి.

3. డేటా స్థానికీకరణ, డిజిటల్ సార్వభౌమాధికారం (Data Localisation and Digital Sovereignty)

భారతీయ వినియోగదారుల డేటాను దేశంలోనే నిల్వ చేయాల్సిన అవసరం ఉండటం వల్ల, దేశీయంగా డేటా సెంటర్ల సామర్థ్యం పెరుగుతోంది.

4. ప్రభుత్వ ప్రోత్సాహకాలు (Government Incentives)

డేటా సెంటర్ల పెట్టుబడులను ఆకర్షించడానికి పలు రాష్ట్రాలు భూమి, విద్యుత్, పన్ను ప్రయోజనాలు, స్టాంప్ డ్యూటీ మినహాయింపులు, వేగవంతమైన అనుమతులను అందిస్తున్నాయి.

5. ప్రపంచ ప్రైవేట్ పెట్టుబడులు (Global Private Investment)

గూగుల్ (Google), అమెజాన్ (Amazon), మైక్రోసాఫ్ట్ (Microsoft) లాంటి బడా టెక్నాలజీ కంపెనీలు భారతదేశంలో తమ డేటా మౌలిక సదుపాయాలను విస్తరిస్తున్నాయి.

విశాఖపట్నం, థానేలలో ఇటీవలి నిరసనలు (Recent Protests in Visakhapatnam and Thane)

విశాఖపట్నం-అనకాపల్లి ప్రాజెక్ట్

• ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం అడవివరం-ముడసర్లోవ, తర్లువాడ, రాంబిల్లి అనే మూడు ప్రాంతాల్లో సుమారు 601 ఎకరాలను కేటాయించింది. దీనిని 1 గిగావాట్ (GW) ఏఐ డేటా సెంటర్ హబ్‌గా అభివృద్ధి చేస్తున్నారు.
• నీరు, విద్యుత్‌పై పడే ఒత్తిడి, కంబాలకొండ ఎకో-ఫారెస్ట్, రాంబిల్లి వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం, ముడసర్లోవ రిజర్వాయర్ చుట్టుపక్కల ఉన్న పర్యావరణ సున్నిత ప్రాంతాలపై పడే ప్రభావం గురించి స్థానిక సంఘాలు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నాయి.

థానే ప్రాజెక్ట్

• మహారాష్ట్రలోని బాల్కుమ్ పాడా, మాజివాడ ప్రాంతాల్లో అమెజాన్ ప్రతిపాదించిన హైపర్‌స్కేల్ డేటా సెంటర్‌ను స్థానికులు వ్యతిరేకిస్తున్నారు. ఈ ప్రాజెక్ట్ 53.73 ఎకరాల్లో విస్తరించి ఉంది. దీనికి భారీగా విద్యుత్ అవసరం.
• నీటి వినియోగం, శబ్ద స్థాయిలు, గాలి నాణ్యతపై ప్రభావం, పబ్లిక్ హియరింగ్ (ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ), స్థానికులకు కలిగే ప్రయోజనాలపై స్పష్టత ఇవ్వాలని ప్రజలు డిమాండ్ చేస్తున్నారు.

ప్రధాన ఆందోళనలు (Major Concerns)

1. నీటి కొరత (Water Stress)

డేటా సెంటర్లకు శీతలీకరణ వ్యవస్థలు అవసరం. కొన్ని కూలింగ్ టెక్నాలజీలకు భారీగా నీరు పడుతుంది. నీటి కొరత ఉన్న నగరాల్లో, ఇది పారిశ్రామిక వినియోగానికి, ప్రజల తాగునీటి అవసరాలకు మధ్య ఘర్షణకు దారితీస్తుంది. థానే ప్రాజెక్టుకు వాస్తవంగా ఎంత నీరు అవసరమనే విషయంలో గందరగోళం ఉందని స్థానికులు ఎత్తిచూపుతున్నారు. కంపెనీ ఒక లెక్క చెబుతుంటే, స్థానిక అధికారులు మరో లెక్క చెబుతున్నారు.

2. పవర్ గ్రిడ్‌పై ఒత్తిడి (Pressure on Power Grid)

మెగా డేటా సెంటర్లకు నిరంతరం విద్యుత్ సరఫరా అవసరం. థానే ప్రాజెక్టుకు సుమారు 422 మెగావాట్ల (MW) విద్యుత్, భారీ బ్యాకప్ సామర్థ్యం అవసరమని సమాచారం. ఏఐ (AI) డేటా సెంటర్ల వల్ల విద్యుత్ డిమాండ్ అకస్మాత్తుగా పెరిగి, ట్రాన్స్‌మిషన్ నెట్‌వర్క్‌లపై ఒత్తిడి పెరుగుతుంది.

3. పర్యావరణ ప్రభావం (Environmental Impact)

భారీ నిర్మాణాలు, డీజిల్ జనరేటర్లు, కూలింగ్ వ్యవస్థలు, అధిక విద్యుత్ వినియోగం వల్ల కర్బన ఉద్గారాలు, శబ్ద కాలుష్యం, పర్యావరణ ఒత్తిడి పెరుగుతాయి. అడవులు, రిజర్వాయర్లు లేదా నివాస ప్రాంతాల సమీపంలో ఈ ప్రాజెక్టులు ఉన్నప్పుడు నష్టం మరింత ఎక్కువగా ఉంటుంది.

4. పరిమిత శాశ్వత ఉపాధి (Limited Permanent Employment)

డేటా సెంటర్ల నిర్మాణ సమయంలో ఉద్యోగాలు లభిస్తాయి. కానీ నిర్మాణం పూర్తయిన తర్వాత ఇవి పూర్తిగా ఆటోమేషన్ (Automation) ద్వారా పనిచేస్తాయి. దీనికి పెట్టుబడి ఎక్కువగా అవసరం కానీ, మానవ వనరులు తక్కువగా సరిపోతారు. కాబట్టి వినియోగించుకుంటున్న వనరులకు తగిన స్థాయిలో స్థానికులకు ప్రయోజనాలు అందుతున్నాయా లేదా అనే ప్రశ్న తలెత్తుతోంది.

5. బలహీనమైన ప్రజా సంప్రదింపులు (Weak Public Consultation)

ప్రాజెక్టు వివరాలు, పర్యావరణ డేటా, వనరుల వినియోగ అంచనాలను ప్రభుత్వం, సంస్థలు ప్రజల ముందు స్పష్టంగా ఉంచడం లేదని పౌర సంఘాలు వాదిస్తున్నాయి. ఇది ప్రజల్లో అపనమ్మకాన్ని సృష్టిస్తోంది.

6. ప్రణాళిక లేని పట్టణాభివృద్ధి (Unplanned Urban Development)

ఇప్పటికే రద్దీగా ఉన్న లేదా నీటి కొరత ఉన్న నివాస ప్రాంతాల్లో భారీ డేటా సెంటర్లను ఏర్పాటు చేయడం వల్ల నీటి ఎద్దడి, కరెంట్ కోతలు, ట్రాఫిక్ సమస్యలు మరింత తీవ్రమవుతాయి.

ముందున్న మార్గం (Way Forward)

1. పారదర్శకమైన వనరుల వెల్లడి (Transparent Resource Disclosure)

ప్రాజెక్టులకు అనుమతులు ఇవ్వడానికి ముందే, నీటి వినియోగం, విద్యుత్ డిమాండ్, ఉద్గారాలు, శీతలీకరణ పద్ధతులు, వ్యర్థాల ఉత్పత్తి, బ్యాకప్ వ్యవస్థల అంచనాలను కంపెనీలు బహిర్గతం చేయాలి.

2. తప్పనిసరి ప్రజా సంప్రదింపులు (Mandatory Public Consultation)

సరైన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ (Public hearings) ద్వారా స్థానిక కమ్యూనిటీలు, మున్సిపల్ సంస్థలు, పర్యావరణ సంఘాలతో సంప్రదింపులు జరపాలి.

3. నీటిని ఆదా చేసే శీతలీకరణ (Water-Sensitive Cooling)

ప్రాజెక్టుల్లో తాగునీటి వనరులకు బదులుగా శుద్ధి చేసిన మురుగునీరు (Treated wastewater), క్లోజ్డ్-లూప్ కూలింగ్ (Closed-loop cooling), వర్షపు నీటి సంరక్షణ విధానాలు, తక్కువ నీటిని వినియోగించే సాంకేతికతలను వాడాలి.

4. పునరుత్పాదక ఇంధన వినియోగం (Renewable Energy Use)

శిలాజ ఇంధనాలు, డీజిల్ జనరేటర్లపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడానికి, డేటా సెంటర్లు పునరుత్పాదక విద్యుత్, తక్కువ ఇంధనాన్ని తీసుకునే సర్వర్లు, బ్యాటరీ ఆధారిత బ్యాకప్‌ల వైపు మళ్లాలి.

5. సరైన స్థల ఎంపిక (Proper Site Selection)

పర్యావరణపరంగా సున్నితమైన ప్రాంతాలు, రిజర్వాయర్లు, నీటి ఎద్దడి ఉండే ప్రాంతాలు, అధిక జనసాంద్రత గల నివాస ప్రాంతాల సమీపంలో భారీ డేటా సెంటర్లను నిర్మించకూడదు.

6. స్థానికులకు ప్రయోజనాల పంపిణీ (Local Benefit-Sharing)

స్థానికులకు ఉద్యోగాలు, నైపుణ్యాభివృద్ధి (Skill development), మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదల, స్థానిక వ్యాపారాలకు అవకాశాలు కల్పిస్తామనే హామీలు కూడా ప్రాజెక్ట్ అనుమతుల్లో ఉండాలి.

7. స్వతంత్ర పర్యవేక్షణ (Independent Monitoring)

నీరు, విద్యుత్ వినియోగం, శబ్ద స్థాయిలు, గాలి నాణ్యత, పర్యావరణ నిబంధనల అమలును ఎప్పటికప్పుడు రియల్-టైమ్‌లో పర్యవేక్షించి (Real-time monitoring), నివేదికలను ప్రజల ముందు ఉంచాలి.

ముగింపు (Conclusion)

భారతదేశ డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థకు, కృత్రిమ మేధస్సు (AI) లక్ష్యాలకు, డేటా సార్వభౌమాధికారానికి (Data sovereignty) డేటా సెంటర్లు అత్యంత కీలకం. అయితే ఇవి కేవలం కంటికి కనిపించని సాంకేతిక ప్రాజెక్టులు కావు. ఇవి భారీగా భూమి, నీరు, విద్యుత్‌ను వినియోగించుకునే మౌలిక సదుపాయాలు. భారతదేశం డేటా సెంటర్లను కేవలం పెట్టుబడి ప్రాజెక్టులుగా కాకుండా, సుస్థిరమైన మౌలిక సదుపాయాలుగా (Sustainable infrastructure) పరిగణించాలని విశాఖపట్నం, థానేలలో జరుగుతున్న నిరసనలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. భారతదేశ డిజిటల్ భవిష్యత్తు పారదర్శకత, పర్యావరణ బాధ్యత, స్థానిక ప్రజల అంగీకారంపై ఆధారపడి నిర్మితం కావాలి.