అరేబియా సముద్రంలో పెరుగుతున్న సముద్రపు వడగాల్పులపై (Marine Heatwaves) ఇన్‌కాయిస్ (INCOIS) హెచ్చరిక

వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది? (Why in News?)

ఇండియన్ నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ఓషన్ ఇన్ఫర్మేషన్ సర్వీసెస్ (INCOIS) అరేబియా సముద్రంలో సముద్రపు వడగాల్పుల (Marine heatwave) పరిస్థితులను నివేదించింది. సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు (Sea surface temperatures) సాధారణ స్థాయిని దాటి, 90వ పర్సంటైల్ (90th percentile) పరిమితిని దాటాయని అధికారులు వెల్లడించారు.

మహాస్ (MAHAS) నివేదిక ప్రకారం, వివిధ ప్రాంతాలు వాచ్ (Watch), అలర్ట్ (Alert), వార్నింగ్ (Warning) కేటగిరీల్లో ఉన్నాయి. ఇవి వేర్వేరు స్థాయిలలో ఉన్న ఉష్ణ ఒత్తిడిని (Thermal stress) సూచిస్తున్నాయి. ఈ అసాధారణ వేడి అండమాన్, నికోబార్ దీవులు, భారతదేశ తూర్పు తీరం, పశ్చిమ తీరం నుంచి ఓమన్ వైపు ఉన్న ప్రాంతాలపై ప్రభావం చూపుతోంది. దీనివల్ల సముద్ర ఆవరణ వ్యవస్థలు (Marine ecosystems), మత్స్య సంపద, పగడాల (Coral) ఆరోగ్యంపై ఆందోళనలు పెరుగుతున్నాయి.

ఇన్‌కాయిస్ (INCOIS)

• ఇండియన్ నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ఓషన్ ఇన్ఫర్మేషన్ సర్వీసెస్ (INCOIS) అనేది కేంద్ర ఎర్త్ సైన్సెస్ మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేసే ఒక స్వయంప్రతిపత్తి గల (Autonomous) శాస్త్రీయ సంస్థ.
• ఇది తెలంగాణలోని హైదరాబాద్‌లో ఉంది. సముద్ర, మహాసముద్ర శాస్త్రాలతో వ్యవహరించే సంస్థ అయినప్పటికీ, సముద్ర తీరం లేని (Landlocked) నగరంలో ఇది ఉండటం ప్రిలిమ్స్ పరీక్షకు చాలా ముఖ్యమైన విషయం.
• ఇది భారతదేశపు ప్రధాన ఓషనోగ్రాఫిక్ (Oceanographic) సంస్థగా పనిచేస్తుంది. మత్స్యకారులు, నౌకా రవాణా (Maritime navigation), తీరప్రాంత నిర్వహణ (Coastal zone management), ఆఫ్‌షోర్ పరిశ్రమలు, విపత్తు నిర్వహణ సంస్థలు, రక్షణ రంగానికి ఇది సముద్ర సమాచారాన్ని, సలహాలను అందిస్తుంది.
• ఇన్‌కాయిస్ ఉపగ్రహాలు, ఓషన్ బాయ్స్ (Ocean buoys), పరిశోధనా నౌకలు, నీటి అడుగున ఉండే సెన్సార్లు, బాటమ్ ప్రెషర్ రికార్డర్లు, రియల్ టైమ్ ఫోర్‌కాస్టింగ్ మోడల్స్ (Real-time forecasting models) ద్వారా డేటాను సేకరిస్తుంది.

ముఖ్యమైన విధులు:

1. ఓషన్ స్టేట్ ఫోర్‌కాస్టింగ్ (Ocean State Forecasting): ఇది అలలు, ఆటుపోట్లు (Tides), సముద్ర ప్రవాహాలు (Ocean currents), సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత, తుఫాను ఉప్పెనలను (Storm surges) అంచనా వేస్తుంది. ఇవి ఓడరేవులు, తీరప్రాంత భద్రత, సముద్రపు కార్యకలాపాలకు చాలా అవసరం.
2. సునామీ ముందస్తు హెచ్చరిక కేంద్రం (Tsunami Early Warning Centre): ఇన్‌కాయిస్ భారత మహాసముద్ర ప్రాంతం కోసం సునామీ ముందస్తు హెచ్చరికల వ్యవస్థను (Tsunami Early Warning System) నిర్వహిస్తోంది. దీనికోసం భూకంప, సముద్ర పరిశీలన నెట్‌వర్క్‌లను వాడుతుంది.
3. పొటెన్షియల్ ఫిషింగ్ జోన్ (PFZ) అడ్వైజరీ: క్లోరోఫిల్ సాంద్రత (Chlorophyll concentration), ఉష్ణోగ్రత మార్పుల (Thermal gradients) ఆధారంగా చేపలు ఎక్కడ ఎక్కువగా ఉంటాయో ఇది గుర్తిస్తుంది. దీనివల్ల మత్స్యకారులకు ఇంధన ఖర్చు తగ్గుతుంది, చేపల వేట సులభం అవుతుంది.
4. మెరైన్ హీట్‌వేవ్ అడ్వైజరీ సర్వీసెస్ (MAHAS): ఈ ప్రత్యేక వ్యవస్థ సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలోని మార్పులను పర్యవేక్షిస్తుంది. సముద్రపు వడగాల్పుల గురించి ముందుగానే హెచ్చరిస్తుంది. ప్రస్తుత అరేబియా సముద్ర హెచ్చరికను ఈ వ్యవస్థ ద్వారానే అధికారులు జారీ చేశారు.

సముద్రపు వడగాల్పు: అర్థం, శాస్త్రీయ ఆధారం (Marine Heatwave: Meaning and Scientific Basis)

• సముద్రపు వడగాల్పు (Marine Heatwave) అంటే ఒక నిర్దిష్ట సముద్ర ప్రాంతంలో అసాధారణంగా ఉష్ణోగ్రతలు చాలా కాలం పాటు ఎక్కువగా ఉండటం.
• ఇది ఒకటి, రెండు రోజులు పెరిగే తాత్కాలిక ఉష్ణోగ్రత కాదు. ఇది నిరంతరంగా ఉండే ఉష్ణ ఒత్తిడి (Thermal stress). ఇది సముద్ర ఆవరణ వ్యవస్థ (Marine ecosystem) పనితీరును దెబ్బతీస్తుంది.
• శాస్త్రీయంగా చెప్పాలంటే, చారిత్రక వాతావరణ విలువల ప్రకారం సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత 90వ పర్సంటైల్ కంటే ఎక్కువగా ఉండి, కనీసం ఐదు రోజుల పాటు వరుసగా అలాగే ఉంటే, దానిని సముద్రపు వడగాల్పు అంటారు.

దీనిని స్పష్టంగా అర్థం చేసుకుందాం. ఏప్రిల్ నెలలో ఒక ప్రాంతంలోని సముద్ర ఉష్ణోగ్రతను పాత రికార్డుల ఆధారంగా లెక్కించారు అనుకుందాం. గత సంవత్సరాల్లో 90% సమయాల్లో ఉన్న ఉష్ణోగ్రత కంటే ప్రస్తుత ఉష్ణోగ్రత అసాధారణంగా ఎక్కువగా ఉండి, అది కనీసం ఐదు రోజుల పాటు కొనసాగితే, అధికారులు దానిని సముద్రపు వడగాల్పుగా వర్గీకరిస్తారు.

ఇది సాధారణంగా వేసవిలో ఉండే వేడికి భిన్నంగా ఉంటుంది. ఇది కేవలం కాలానుగుణంగా వచ్చే వేడి కాదు, నిరంతర అసాధారణ వేడి. వాతావరణ మార్పుల (Climate change) కారణంగా సముద్రపు వడగాల్పులు ఇప్పుడు తరచుగా, ఎక్కువ కాలం, తీవ్రంగా వస్తున్నాయి. ఒకప్పుడు ఇవి అరుదుగా వచ్చేవి. కానీ ఇప్పుడు ఇవి పదేపదే వచ్చే సముద్ర వాతావరణ సమస్యలుగా మారుతున్నాయి.

సముద్రపు వడగాల్పుల వర్గీకరణ (Classification of Marine Heatwaves)

సముద్రపు వడగాల్పులకు కారణాలు (Causes of Marine Heatwaves)

అరేబియా సముద్రం వేడెక్కడం, హిందూ మహాసముద్ర నేపథ్యం (Arabian Sea Warming and Indian Ocean Context)

• ఇతర ఉష్ణమండల సముద్ర ప్రాంతాల (Tropical ocean regions) కంటే అరేబియా సముద్రం వేగంగా వేడెక్కుతోంది. ఉత్తర హిందూ మహాసముద్రంలో సముద్రపు వడగాల్పులకు ఇది ఒక ప్రధాన కేంద్రంగా (Hotspot) మారింది.
• ఇది భారతదేశానికి పశ్చిమాన ఉంది. భారతదేశం, పాకిస్థాన్, ఇరాన్, ఓమన్, యెమెన్, సోమాలియా, మాల్దీవులు దీనికి సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. గల్ఫ్ ఆఫ్ ఏడెన్ (Gulf of Aden) ద్వారా ఇది ఎర్ర సముద్రానికి (Red Sea) కలుస్తుంది. గల్ఫ్ ఆఫ్ ఓమన్, హార్ముజ్ జలసంధి (Strait of Hormuz) ద్వారా ఇది పర్షియన్ గల్ఫ్‌కు కలుస్తుంది.
• బంగాళాఖాతంతో పోలిస్తే అరేబియా సముద్రంలో తుఫానులు తక్కువగా వస్తాయని ఒకప్పుడు భావించేవారు. ఇక్కడ నీరు సాపేక్షంగా చల్లగా ఉండటం, అలాగే బలమైన వర్టికల్ విండ్ షీర్ (Vertical wind shear) ఉండటమే దీనికి కారణం.
• కానీ ఇటీవల కాలంలో, పెరుగుతున్న సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత (SST) వల్ల అరేబియా సముద్రంలో తుఫానులు తరచుగా, అత్యంత తీవ్రంగా వస్తున్నాయి. అసాధారణ తీవ్రతను చూపించిన తౌక్టే (Tauktae), నిసర్గ (Nisarga), బిపర్‌జాయ్ (Biparjoy), తేజ్ (Tej) తుఫానులు ఇందుకు ఉదాహరణ.

సముద్రపు వేడి కింది అంశాలపై నేరుగా ప్రభావం చూపుతుంది:

• నైరుతి రుతుపవనాల (Southwest Monsoon) ప్రవర్తన.
• తుఫానుల ఏర్పాటు, అవి వేగంగా తీవ్ర రూపం దాల్చడం.
• పగడపు దిబ్బలు (Coral reefs), సముద్ర జీవవైవిధ్యం (Marine biodiversity).
• మత్స్య ఉత్పాదకత, ముఖ్యంగా టూనా (Tuna), లోతైన సముద్రపు చేప జాతులు.
• తీరప్రాంత ప్రజల జీవనోపాధి, సముద్ర ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థ (Maritime economy).

భారతీయ రుతుపవన వ్యవస్థలో (Monsoon system) కూడా అరేబియా సముద్రం ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది. ఎందుకంటే వెచ్చని సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు రుతుపవన గాలులకు అవసరమైన తేమను (Moisture) అందిస్తాయి.

ఈ ప్రాంతంలో సముద్రపు వడగాల్పులు ఇప్పుడు భారతదేశ పశ్చిమ తీరం వెంబడి, ఓమన్, దక్షిణ హిందూ మహాసముద్రం, మారిషస్, దక్షిణాఫ్రికా, పశ్చిమ ఆస్ట్రేలియా వైపు వ్యాపిస్తున్నాయి. ఇది కేవలం ఒక ప్రాంతానికి పరిమితమైన సంఘటన కాదు. విస్తృతమైన హిందూ మహాసముద్ర తాపన నమూనాను (Warming pattern) ఇది సూచిస్తోంది. అరేబియా సముద్రం వేడెక్కడం వాతావరణ మార్పులు, రుతుపవనాల్లో మార్పులు (Monsoon variability), బలమైన తుఫానులు, సముద్ర ఆవరణ వ్యవస్థ ఒత్తిడితో నేరుగా ముడిపడి ఉంది. కాబట్టి ప్రిలిమ్స్ పరీక్ష కోణంలో ఈ అంశం చాలా ముఖ్యం.