కరీంనగర్ సిల్వర్ ఫిలిగ్రీ కళపై తీవ్ర ఒత్తిడి

వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది? (Why in News?)

వెండి ధరలు భారీగా పెరగడం వల్ల తెలంగాణకు చెందిన జీఐ ట్యాగ్ (GI-tagged) ఉన్న సంప్రదాయ హస్తకళ కరీంనగర్ సిల్వర్ ఫిలిగ్రీ పరిశ్రమ తీవ్ర సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంటోంది.

ఐదేళ్లలో వెండి ధరలు దాదాపు 260 శాతం పెరిగాయి. దీనివల్ల విక్రయాలు తగ్గి, చేతివృత్తిదారుల (Artisans) ఆదాయం దెబ్బతింది.

వినియోగదారులు చేతులతో తయారు చేసిన ఫిలిగ్రీ వస్తువులను కొనడం లేదు. దానికి బదులుగా పెట్టుబడి కోసం వెండి కడ్డీలు (Bullion), నాణేలు, బిస్కెట్లుగా (Ingots) కొనుగోలు చేస్తున్నారు. ఫలితంగా వ్యాపారం దాదాపు 50 శాతం పడిపోయింది. దీనివల్ల చేతివృత్తిదారులు తమ జీవనోపాధిని (Livelihoods) కొనసాగించడం కష్టంగా మారింది.

కరీంనగర్ సిల్వర్ ఫిలిగ్రీ అంటే ఏమిటి? (What is Karimnagar Silver Filigree?)

• కరీంనగర్ సిల్వర్ ఫిలిగ్రీ అనేది తెలంగాణకు చెందిన ఒక సంప్రదాయ వెండి హస్తకళ.
• దీనిని తార్కశీ (Tarkashi) అని కూడా పిలుస్తారు.
• సన్నని వెండి తీగలను ఉపయోగించి సున్నితమైన డిజైన్లను తయారు చేయడం ఈ కళ ప్రత్యేకత.
• చేతివృత్తిదారులు ఈ కింది వస్తువులను తయారు చేస్తారు:
  • నెమళ్లు, జింకలు, ఏనుగులు, ఓడలు, వీణలు, కుంకుమ భరిణెలు, ఆభరణాల పెట్టెలు (Jewellery boxes)
  • అలంకరణ బహుమతులు (Decorative gift items)
• ఈ హస్తకళను దాని సున్నితమైన జాలీ వర్క్ (Jali work), తేలికదనం, సూక్ష్మ వివరాలు (Detailing), కళాత్మక ముగింపు (Artistic finish) కు ప్రసిద్ధి చెందింది.

చారిత్రక నేపథ్యం (Historical Background)

• ఫిలిగ్రీ పనితనానికి సుదీర్ఘ ప్రపంచ చరిత్ర ఉంది.
• క్రీస్తుపూర్వం (BC) 3000 కాలంలో ప్రాచీన మెసొపొటేమియాలో (Mesopotamia) ఫిలిగ్రీని ఉపయోగించారని పురావస్తు ఆధారాలు (Archaeological findings) చెబుతున్నాయి.
• క్రీస్తుపూర్వం 6, 3వ శతాబ్దాల మధ్య గ్రీకు, ఎట్రుస్కాన్ (Etruscan) ఫిలిగ్రీ కళ ఉన్నత స్థాయికి చేరుకుంది.
• భారతదేశం, మధ్య ఆసియాలో (Central Asia) చాలా కాలంగా ఫిలిగ్రీ కళను ఆచరిస్తున్నారు. డిజైన్లు, సాంకేతికతలలో వారు నిరంతర కొనసాగింపును ప్రదర్శించారు.
• కరీంనగర్ సిల్వర్ ఫిలిగ్రీ కళకు దాదాపు 400–450 సంవత్సరాల చరిత్ర ఉందని చరిత్రకారులు చెబుతారు.
• ఈ కళకు కింది వారితో అనుబంధం ఉంది:
  • మొఘలులు
  • కుతుబ్ షాహీలు
  • అసఫ్ జాహీలు
  • నిజాంలు
• కరీంనగర్ సమీపంలోని ఎలగందల్ కోటకు లోహ కళా సంప్రదాయాలు (Metal craft traditions), ఆయుధాల తయారీ నైపుణ్యాలతో చారిత్రక సంబంధం ఉంది.
• వివిధ ప్రాంతాల నుంచి వచ్చిన నైపుణ్యం గల హస్తకళాకారులు (Skilled craftsmen) ఈ ప్రాంతంలో స్థిరపడ్డారు. వారు స్థానిక చేతివృత్తిదారులకు లోహ కళను (Metal craft) నేర్పించారు.

జీఐ ట్యాగ్, సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత (GI Tag and Cultural Importance)

• కరీంనగర్ సిల్వర్ ఫిలిగ్రీకి 2007లో జియోగ్రాఫికల్ ఇండికేషన్ ట్యాగ్ (Geographical Indication tag) దక్కింది.
• జీఐ ట్యాగ్ దీని ప్రాంతీయ గుర్తింపును, సంప్రదాయ పనితనాన్ని (Traditional craftsmanship) గుర్తిస్తుంది.
• ఈ కళ కింది అంశాలకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది:
  • తెలంగాణ సాంస్కృతిక వారసత్వం (Cultural heritage)
  • సంప్రదాయ లోహపు పని జ్ఞానం
  • చేతివృత్తిదారుల నైపుణ్యం
  • ప్రాంతీయ గుర్తింపు
  • చేతితో తయారు చేసే లగ్జరీ హస్తకళా సంప్రదాయం
• వెండి ఫిలిగ్రీ వస్తువులను తరచుగా తరతరాలుగా వారసత్వ సంపదగా (Heirlooms) బహుమతిగా ఇస్తారు.

ప్రస్తుత సంక్షోభం (Present Crisis)

• వెండి ధరలు భారీగా పెరగడం వల్ల ఫిలిగ్రీ ఉత్పత్తులు చాలా ఖరీదైనవిగా మారాయి.
• ఉదాహరణ:
  • 467 గ్రాముల బరువున్న వెండి ఫిలిగ్రీ వీణ ధర ఇప్పుడు జీఎస్టీ (GST) తో కలిపి సుమారు రూ. 1.58 లక్షలు ఉంది.
  • ఏడాది క్రితం దీని ధర సుమారు రూ. 90,000.
  • చేతితో తయారు చేసిన నెమలి ధర గతంలో రూ. 38,900 ఉండేది. అది ఇప్పుడు దాదాపు రూ. 96,800 కు పెరిగింది.
• ఖర్చు మరీ ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల కొనుగోలుదారులు చేతితో తయారు చేసిన వస్తువులను కొనడానికి వెనుకడుగు వేస్తున్నారు.
• చాలా మంది వినియోగదారులు వెండి నాణేలు, బిస్కెట్లను (Ingots) మంచి పెట్టుబడులుగా చూస్తున్నారు. కాబట్టి వారు వాటికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారు.

చేతివృత్తిదారులపై ప్రభావం (Impact on Artisans)

• అమ్మకాలు భారీగా పడిపోయాయి.
• చేతివృత్తిదారులు క్రమం తప్పకుండా పని పొందడానికి తీవ్రంగా కష్టపడుతున్నారు.
• తయారీ ఛార్జీలు (Making charges) తగ్గాయి. ఇది లాభాల శాతాన్ని (Profit margins) దెబ్బతీసింది.
• ముడిసరుకు (Raw material) ఖర్చు ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల పెద్ద కళాకృతులను ఉత్పత్తి చేయడం కష్టంగా మారుతోంది.
• చిన్న, తేలికైన వస్తువులను తయారు చేయడానికి ఎక్కువ సమయం పడుతుంది. కానీ వాటిపై లాభాలు తక్కువగా వస్తాయి.
• ఈ కళను సజీవంగా ఉంచడానికి సంప్రదాయ హస్తకళాకారులు తమ లాభాలను తగ్గించుకునే పరిస్థితి ఏర్పడింది.

నక్కాషీ లోహకళతో అనుసంధానం (Link with Nakkashi Metalcraft)

• ఈ సంక్షోభం అదే ప్రాంతానికి చెందిన నక్కాషీ లోహకళాకారులను (Nakkashi metalcraft makers) కూడా దెబ్బతీసింది.
• నక్కాషీ అనేది తెలంగాణకు అనుబంధంగా ఉన్న మరో సంప్రదాయ హస్తకళ.
• ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ యూఏఈ రాచమాత షేఖా ఫాతిమా బింట్ ముబారక్ అల్ కెట్బీకి నక్కాషీ పెట్టెను బహుమతిగా ఇవ్వడంతో ఇది ఇటీవల అందరి దృష్టిని ఆకర్షించింది.
• తెలంగాణ సంప్రదాయ హస్తకళలకు ఉన్న దౌత్యపరమైన (Diplomatic), సాంస్కృతిక విలువను ఇది చూపుతుంది.

సవాళ్లు (Challenges)

• వెండి ధరలు భారీగా పెరగడం.
• వినియోగదారుల డిమాండ్ తగ్గడం.
• కొనుగోలుదారులు కళాకృతుల (Artistic products) నుంచి వెండి కడ్డీల (Bullion) పెట్టుబడుల వైపు మళ్లడం.
• చేతివృత్తిదారుల (Artisans) లాభాల శాతం (Profit margins) తగ్గడం.
• నిరంతర మార్కెట్ మద్దతు లేకపోవడం.
• పెద్ద కళాకృతులను ఉత్పత్తి చేయడంలో ఇబ్బందులు రావడం.
• జీఎస్టీ (GST) తో కలిపి రిటైల్ ధరలు (Retail prices) ఎక్కువగా ఉండటం.
• యువ వినియోగదారులలో (Younger consumers) అవగాహన తక్కువగా ఉండటం.
• యువత ఈ హస్తకళకు (Craft) దూరమయ్యే ప్రమాదం ఉండటం.

భవిష్యత్తు కార్యాచరణ (Way Forward)

• విస్తృత మార్కెట్ల కోసం చిన్న, తక్కువ ధరకు లభించే ఫిలిగ్రీ ఉత్పత్తులను ప్రోత్సహించాలి.
• చేతివృత్తిదారుల కోసం ప్రత్యేక క్రాఫ్ట్ క్లస్టర్లను (Craft clusters), మార్కెటింగ్ మద్దతును ఏర్పాటు చేయాలి.
• ముడిసరుకు (Raw material) ధరలు పెరిగిన సమయంలో వర్కింగ్ క్యాపిటల్ మద్దతు (Working capital support) అందించాలి.
• పర్యాటక సర్క్యూట్లు (Tourism circuits), మ్యూజియాల ద్వారా కరీంనగర్ సిల్వర్ ఫిలిగ్రీని ప్రచారం చేయాలి.
• ఆన్‌లైన్ మార్కెటింగ్, జీఐ బ్రాండింగ్‌ను (GI branding) విస్తరించాలి.
• కార్పొరేట్ బహుమతులు (Corporate gifting), జీఐ ట్యాగ్ ఉన్న హస్తకళలను ప్రభుత్వం కొనుగోలు చేయడాన్ని (Government procurement) ప్రోత్సహించాలి.
• సంప్రదాయ పద్ధతులకు నష్టం కలగకుండా డిజైన్ శిక్షణను (Design training) అందించాలి.
• సామాజిక భద్రతా (Social security), రుణ సదుపాయం (Credit access), నైపుణ్య బదిలీ (Skill transmission) ద్వారా చేతివృత్తిదారులకు మద్దతు ఇవ్వాలి.
• ప్రీమియం కొనుగోలుదారులను (Premium buyers) ఆకర్షించడానికి దేశ, విదేశాలలో ప్రదర్శనలు (Exhibitions) నిర్వహించాలి.

ముగింపు (Conclusion)

కరీంనగర్ సిల్వర్ ఫిలిగ్రీ అనేది కేవలం ఒక హస్తకళ మాత్రమే కాదు. అది తెలంగాణ సజీవ సాంస్కృతిక సంప్రదాయం (Living cultural tradition). వెండి ధరలు భారీగా పెరగడం చేతివృత్తిదారులకు తీవ్రమైన జీవనోపాధి సంక్షోభాన్ని (Livelihood crisis) సృష్టించింది. అలాగే చేతితో తయారు చేసిన వస్తువుల డిమాండ్‌ను తగ్గించింది.

జీఐ ట్యాగ్ ఉన్న ఈ వారసత్వాన్ని (GI-tagged heritage) రక్షించడానికి మార్కెట్ మద్దతు, డిజైన్ ఆవిష్కరణలు (Design innovation), సరసమైన ధరల్లో ఉత్పత్తులు, బలమైన ప్రచారం అత్యవసరం. ఈ హస్తకళను కాపాడటం ద్వారా మనం తెలంగాణ సాంస్కృతిక గుర్తింపును (Cultural identity), చేతివృత్తిదారుల కుటుంబాల జీవనోపాధిని రక్షించవచ్చు.