తెలంగాణ ప్రభుత్వం కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టుపై ‘యు-టర్న్’: బ్యారేజీల మరమ్మతులకు ఆదేశం

ప్రశ్న 1: కాళేశ్వరం ఎత్తిపోతల పథకానికి సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. ఇది గోదావరి నదిపై నిర్మించిన బహుళ-దశల ఎత్తిపోతల సాగునీటి ప్రాజెక్టు.
2. మేడిగడ్డ బ్యారేజీ ఈ ప్రాజెక్టులో ప్రధాన నిల్వ/డైవర్షన్ విభాగం.
3. ఈ ప్రాజెక్టు నీటి పంపిణీ కోసం పూర్తిగా గురుత్వాకర్షణ శక్తి (Gravity flow) పైనే ఆధారపడుతుంది.

పైన ఇచ్చిన వాటిలో ఏవి సరైనవి?

A. 1 మరియు 2 మాత్రమే

B. 2 మరియు 3 మాత్రమే

C. 1 మరియు 3 మాత్రమే

D. 1, 2 మరియు 3

జవాబు: A

వివరణ:

• వాక్యం 1 సరైనది: కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టు గోదావరి నదిపై నిర్మించిన బహుళ-దశల ఎత్తిపోతల వ్యవస్థ. ఇది నీటిని వివిధ ఎత్తులకు ఎత్తిపోసి సాగునీరు మరియు తాగునీటి అవసరాలకు వినియోగిస్తుంది.
• వాక్యం 2 సరైనది: మేడిగడ్డ (లక్ష్మి) బ్యారేజీ ఈ ప్రాజెక్టులో అత్యంత కీలకమైనది. ఇది ప్రధాన ఎంట్రీ పాయింట్‌గా మరియు నీటిని మళ్లించే ప్రధాన నిర్మాణంగా పనిచేస్తుంది.
• వాక్యం 3 తప్పు: ఈ ప్రాజెక్టు పూర్తిగా గురుత్వాకర్షణపై ఆధారపడదు. తెలంగాణ భౌగోళిక పరిస్థితుల దృష్ట్యా, నీటిని ఎత్తైన ప్రాంతాలకు తరలించడానికి భారీ పంపుల ద్వారా ‘మెకానికల్ లిఫ్టింగ్’ చేయడం ఈ ప్రాజెక్టు ప్రత్యేకత.

ప్రశ్న 2: భారతదేశంలో కాలువ సాగు (Canal Irrigation) కు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. జీవనదుల కాలువలు (Perennial canals) కేవలం వర్షపాతంపైనే ఆధారపడి, వర్షాకాలంలో మాత్రమే పనిచేస్తాయి.
2. వరద కాలువలు (Inundation canals) ఎటువంటి నియంత్రణ నిర్మాణాలు లేకుండా నేరుగా నదుల నుండి నీటిని తీసుకుంటాయి.
3. కాలువ సాగు అనేది మైదాన ప్రాంతాలు మరియు ఒండ్రు నేలలు (Alluvial soils) ఉన్న ప్రాంతాలకు బాగా సరిపోతుంది.

పైన ఇచ్చిన వాటిలో ఏవి సరైనవి?

(a) 2 మరియు 3 మాత్రమే

(b) 1 మరియు 2 మాత్రమే

(c) 1 మరియు 3 మాత్రమే

(d) 1, 2 మరియు 3

జవాబు: (a)

వివరణ:

• వాక్యం 1 తప్పు: జీవనదుల కాలువలు డ్యామ్‌లు లేదా బ్యారేజీల వంటి శాశ్వత వనరుల నుండి నీటిని పొందుతాయి. ఇవి ఏడాది పొడవునా పనిచేస్తాయి.
• వాక్యం 2 సరైనది: వరద కాలువలకు నియంత్రణ గేట్లు ఉండవు. నదిలో వరద వచ్చినప్పుడు మాత్రమే ఇవి నిండుతాయి.
• వాక్యం 3 సరైనది: ఉత్తర భారత మైదానాల వంటి సమాంతర భూభాగాలు మరియు సారవంతమైన ఒండ్రు నేలలు ఉన్న చోట కాలువ సాగు అత్యంత ప్రభావవంతంగా ఉంటుంది.

ప్రశ్న 3: భారతదేశ సాగునీటి వ్యవస్థలకు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. భూగర్భ జలమట్టం ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాలు కాలువ సాగు కంటే బావుల సాగుకే (Well irrigation) ఎక్కువ అనుకూలం.
2. కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితులలో కాలువ సాగు భూమి క్షారత్వానికి (Soil salinization) దారితీస్తుంది.

పై వాటిలో ఏవి సరైనవి?

(a) 1 మాత్రమే

(b) 2 మాత్రమే

(c) 1 మరియు 2 రెండూ

(d) ఏదీ కాదు

జవాబు: (b)

వివరణ:

• వాక్యం 1 తప్పు: భూగర్భ జలమట్టం ఎక్కువగా ఉన్న చోట బావుల సాగు సులభం. అటువంటి చోట్ల కాలువ సాగు చేస్తే నీరు నిల్వ ఉండి ‘వాటర్ లాగింగ్’ సమస్య వచ్చే ప్రమాదం ఉంది.
• వాక్యం 2 సరైనది: సరైన డ్రైనేజీ వ్యవస్థ లేని చోట కాలువ నీరు భూమిలోకి ఇంకి, లవణాలు పైకి తేలడం వల్ల నేల క్షారత్వానికి లోనవుతుంది.

ప్రశ్న 4: సాగునీటి పద్ధతులకు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. బిందు సేద్యం (Drip irrigation) కేవలం ఉద్యానవన పంటలకు మాత్రమే సరిపోతుంది, పొలాల్లో పండించే ఇతర పంటలకు దీనిని వాడలేము.
2. కాలువ సాగు కష్టంగా ఉండే ఎత్తుపల్లాలు ఉన్న ప్రాంతాల్లో తుంపర సేద్యం (Sprinkler irrigation) వాడవచ్చు.

పై వాటిలో ఏవి సరైనవి?

(a) 1 మాత్రమే

(b) 2 మాత్రమే

(c) 1 మరియు 2 రెండూ

(d) ఏదీ కాదు

జవాబు: (b)

వివరణ:

• వాక్యం 1 తప్పు: బిందు సేద్యం ఇప్పుడు పత్తి, చెరకు వంటి క్షేత్రస్థాయి పంటలకు కూడా విస్తృతంగా వాడుతున్నారు.
• వాక్యం 2 సరైనది: భూమి చదునుగా లేని చోట నీటిని పైపుల ద్వారా చల్లడం (Sprinkling) సులభం మరియు లాభదాయకం.

ప్రశ్న 5: సాగునీటి వనరులకు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. వర్షపాతంలో అనిశ్చితి ఉన్న ప్రాంతాల్లో కాలువ సాగు కంటే చెరువుల సాగు (Tank irrigation) తక్కువ నమ్మదగినది.
2. గట్టి రాతి నిర్మాణం (Hard rock structure) ఉన్న ప్రాంతాల్లో బోరు బావులు సాధారణంగా సాధ్యమవుతాయి.

పై వాటిలో ఏవి సరైనవి?

(a) 1 మాత్రమే

(b) 2 మాత్రమే

(c) 1 మరియు 2 రెండూ

(d) ఏదీ కాదు

జవాబు: (a)

వివరణ:

• వాక్యం 1 సరైనది: చెరువులు పూర్తిగా వర్షాలపై ఆధారపడతాయి, కాబట్టి కాలువల కంటే వీటిపై భరోసా తక్కువ.
• వాక్యం 2 తప్పు: బోరు బావులు తవ్వడానికి నీరు ఇంకే పొరలు (Permeable aquifers) ఉండాలి. గట్టి రాతి ప్రాంతాల్లో ఇవి అంత ప్రభావవంతంగా ఉండవు.