టేబుల్ ఆఫ్ కంటెంట్
ప్రాముఖ్యత: జీఎస్ పేపర్ II (GS Paper II) – పాలిటీ, గవర్నెన్స్
ప్రిలిమ్స్ కోసం:
- ఆర్టికల్ 81, ఆర్టికల్ 82, డీలిమిటేషన్ కమిషన్ (Delimitation Commission), 131వ రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు, ఉభయ సభల సంయుక్త సమావేశం (Joint Sitting), మంత్రిమండలి పరిమితి (Council of Ministers limit), మహిళా రిజర్వేషన్లు.
మెయిన్స్ కోసం:
- ప్రాతినిధ్య అసమతుల్యత (Representation imbalance), సమాఖ్య వ్యవస్థ పునర్నిర్మాణం (Federal restructuring), చట్టసభల ఆధిపత్యం (Legislative dominance), జనాభా ఆధారిత పునర్విభజన (Demographic redistribution), పార్లమెంటరీ సామర్థ్యం (Parliamentary efficiency).
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది? (Why in News?)
లోక్సభ సభ్యుల సంఖ్యను 850 స్థానాలకు పెంచాలని ప్రతిపాదిస్తూ కేంద్ర ప్రభుత్వం రాజ్యాంగ (131వ సవరణ) బిల్లును ప్రవేశపెట్టింది. దీనితో పాటు 2011 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా ఒక డీలిమిటేషన్ (పునర్విభజన) బిల్లును, అలాగే చట్టసభల్లో మహిళలకు ఒకటవ-మూడవ వంతు (33%) రిజర్వేషన్లు అమలు చేసే నిబంధనలను కూడా ప్రవేశపెట్టింది.
లోక్సభ విస్తరణ ప్రతిపాదన (Proposal to Expand Lok Sabha)
- లోక్సభ మొత్తం సభ్యుల సంఖ్యను ప్రస్తుతమున్న 543 మంది ఎన్నికైన సభ్యుల నుండి గరిష్టంగా 850 మందికి పెంచాలని ఈ ప్రతిపాదన లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఇందులో 815 మంది రాష్ట్రాల నుంచి, 35 మంది కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల (Union Territories) నుంచి ఉంటారు.
- ప్రస్తుతం సీట్ల కేటాయింపు ఎక్కువగా 1971 జనాభా లెక్కల ఆధారంగానే ఉంది. జనాభా పరిమాణానికి, వారికి లభిస్తున్న ప్రాతినిధ్యానికి మధ్య అంతరం బాగా పెరుగుతోంది. ఆ అంతరాన్ని తగ్గించడమే ఈ విస్తరణ ఉద్దేశం.
ప్రతిపాదిత రాజ్యాంగ, చట్టపరమైన మార్పులు (Constitutional and Legal Changes Proposed)
- ఈ సవరణ ద్వారా లోక్సభ నిర్మాణానికి సంబంధించిన ఆర్టికల్ 81 ని, అలాగే ప్రతి జనాభా లెక్కల తర్వాత జరిగే పునర్విభజన (Delimitation) ను నిర్దేశించే ఆర్టికల్ 82 ని సవరించాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది.
- 2026 తర్వాత వరకు ఉన్న సీట్ల కేటాయింపు నిలుపుదలను (Freeze) తొలగించాలని ఇది ప్రతిపాదిస్తోంది. తద్వారా 2011 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా తక్షణమే సీట్లను పంపిణీ చేయడానికి అనుమతిస్తుంది.
- భవిష్యత్తులో జరగబోయే జనాభా లెక్కల కోసం వేచి చూడకుండా, మహిళా రిజర్వేషన్లను ముందుగానే అమలు చేయడానికి వీలుగా ఆర్టికల్ 334A ను కూడా ఇది సవరిస్తోంది.
లోక్సభ నిర్మాణం (Composition of Lok Sabha)
- రాష్ట్రాలలోని ప్రాదేశిక నియోజకవర్గాల నుండి ప్రత్యక్ష ఎన్నికల ద్వారా ఎన్నుకోబడిన ప్రజల ప్రతినిధులతో లోక్సభ ఏర్పడుతుందని ఆర్టికల్ 81 చెబుతోంది.
- ప్రతి రాష్ట్రానికి కేటాయించిన సీట్ల సంఖ్య జనాభాపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇది దామాషా ప్రాతినిధ్యాన్ని (Proportional representation) నిర్ధారిస్తుంది.
- గతంలో రాజ్యాంగం గరిష్టంగా 550 మంది సభ్యులను అనుమతించింది. ఇందులో రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల ప్రతినిధులు ఉంటారు.
- రాష్ట్రాల మధ్య అసమాన జనాభా పెరుగుదల ఉన్నప్పటికీ, సమాఖ్య సమతుల్యతను (Federal balance) కాపాడటానికి 42వ రాజ్యాంగ సవరణ (1976) ద్వారా సీట్ల పునర్విభజనపై నిలుపుదల (Freeze) ప్రవేశపెట్టారు. దానిని 84వ రాజ్యాంగ సవరణ (2001) ద్వారా మరింత పొడిగించారు.
నియోజకవర్గాల పునర్విభజన, జనాభా లెక్కలు (Delimitation and Census)
- పునర్విభజన (Delimitation) ప్రక్రియ.. జనాభా మార్పుల ఆధారంగా నియోజకవర్గాల సరిహద్దులను తిరిగి నిర్ణయిస్తుంది, సీట్లను తిరిగి కేటాయిస్తుంది.
- 2026 తర్వాత వచ్చే మొదటి జనాభా లెక్కల వరకు వేచిచూడాలనే పాత నిబంధనను పక్కనపెట్టి, ఈ తాజా ప్రతిపాదన పునర్విభజనను 2011 జనాభా లెక్కలతో (2011 Census) అనుసంధానించింది.
- 1971 తర్వాత వచ్చిన జనాభా మార్పులు ఇప్పుడు నేరుగా సీట్ల కేటాయింపును ప్రభావితం చేస్తాయి కాబట్టి, ఇది ప్రాతినిధ్యంలో ఒక భారీ మార్పును తీసుకువస్తుంది.
సమాఖ్య సమతుల్యతపై ప్రభావం (Impact on Federal Balance)
- జనాభా దామాషా ఆధారంగా లోక్సభ సీట్లు పెరిగితే ఉత్తరప్రదేశ్, బీహార్, రాజస్థాన్, మధ్యప్రదేశ్ వంటి జనాభా ఎక్కువగా పెరిగిన రాష్ట్రాలు లబ్ధి పొందుతాయి. వాటి రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం పెరుగుతుంది.
- మరోవైపు, జనాభా పెరుగుదలను సమర్థవంతంగా నియంత్రించిన కేరళ, తమిళనాడు వంటి రాష్ట్రాల సాపేక్ష సీట్ల వాటా (Relative share) తగ్గే అవకాశం ఉంది.
- రాజకీయ అధికారం కేవలం జనాభా ఎక్కువగా ఉన్న రాష్ట్రాల్లోనే కేంద్రీకృతమయ్యే అవకాశం ఉన్నందున, ఇది సహకార సమాఖ్య వ్యవస్థ (Cooperative federalism) సూత్రాన్ని బలహీనపరుస్తుందనే ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.
రాజ్యసభపై ప్రభావం (Impact on Rajya Sabha)
- రాజ్యసభ సభ్యుల సంఖ్య అలాగే ఉండటం వల్ల, పార్లమెంటు ఉభయ సభల మధ్య సమతుల్యత (Balance) దెబ్బతింటుంది.
- ఆర్టికల్ 108 కింద జరిగే ఉభయ సభల సంయుక్త సమావేశాల్లో (Joint sittings) ఇప్పటికే లోక్సభకు సంఖ్యాపరమైన ఆధిక్యం (Numerical superiority) ఉంది. ఇప్పుడు లోక్సభను మరింత విస్తరిస్తే దాని ఆధిపత్యం మరింత పెరుగుతుంది.
- దీనివల్ల బిల్లులను సమీక్షించే సభగా (Revising chamber) రాజ్యసభకున్న ప్రభావం తగ్గుతుంది. తద్వారా ద్విసభా వ్యవస్థలోని (Bicameral) నియంత్రణలు, సమతుల్యతలు (Checks and balances) బలహీనపడతాయి.
పార్లమెంటరీ పనితీరుపై ప్రభావం (Impact on Parliamentary Functioning)
- ఎంపీల సంఖ్య పెరిగితే, సమయాభావం (Time constraints) వల్ల ఒక్కో ఎంపీ చర్చల్లో పాల్గొనే అవకాశం తగ్గిపోవచ్చు.
- బలమైన కమిటీ వ్యవస్థలు, పద్ధతిగా సాగే చర్చల యంత్రాంగం లేకపోతే పార్లమెంటరీ చర్చలు అంత సమర్థవంతంగా జరగకపోవచ్చు.
- అభివృద్ధి చెందిన ప్రజాస్వామ్య దేశాలతో పోలిస్తే, భారతదేశంలో బిల్లులను పార్లమెంటరీ కమిటీలకు పంపే రేటు ఇప్పటికే తక్కువగా ఉంది. సభ పరిమాణం పెరిగితే, చట్టాల పరిశీలన (Legislative scrutiny) మరింత కష్టతరం అవుతుంది.
కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ (మంత్రిమండలి)పై ప్రభావం (Impact on Executive – Council of Ministers)
- రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 75 మంత్రిమండలి పరిమాణాన్ని లోక్సభ మొత్తం సభ్యుల సంఖ్యలో 15 శాతానికి పరిమితం చేస్తుంది.
- లోక్సభను 850 మందికి విస్తరిస్తే, మంత్రుల గరిష్ట సంఖ్య సుమారు 122కి పెరగవచ్చు.
- దీనివల్ల కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ అతిగా పెరిగిపోతుంది (Executive bloat). ఇది పాలనా సామర్థ్యాన్ని దెబ్బతీస్తుంది. రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం పదవులు పంచే అవకాశాన్ని (Political accommodation) పెంచుతుంది.
ముందున్న మార్గం (Way Forward)
- జనాభా, సమాఖ్య న్యాయం (Federal equity) రెండింటినీ పరిగణనలోకి తీసుకునే సమతుల్యమైన పునర్విభజన విధానం ఎంతో అవసరం.
- ఇంత పెద్ద చట్టసభను సమర్థవంతంగా నిర్వహించడానికి పార్లమెంటరీ కమిటీలను, సంస్థాగత సామర్థ్యాన్ని బలోపేతం చేయాలి.
- రాష్ట్రాల నమ్మకాన్ని కాపాడుకోవడానికి, సహకార సమాఖ్య వ్యవస్థ స్ఫూర్తిని నిలబెట్టడానికి కేంద్రం రాష్ట్రాలతో మరింత ఎక్కువగా సంప్రదింపులు జరపాలి.
ముగింపు
జనాభా వాస్తవాలకు అనుగుణంగా ప్రాతినిధ్యాన్ని కల్పించే లక్ష్యంతో, లోక్సభను విస్తరించాలనే ప్రతిపాదన భారత పార్లమెంటరీ నిర్మాణంలో ఒక భారీ మార్పును సూచిస్తోంది. అయితే, దీని పరిణామాలు కేవలం సంఖ్యలకే పరిమితం కావు. ఇవి మన సమాఖ్య సమతుల్యత, చట్టసభల పనితీరు, సంస్థాగత స్థిరత్వంపై కూడా తీవ్ర ప్రభావం చూపుతాయి. కాబట్టి రాజ్యాంగ సమతుల్యతను (Constitutional equilibrium) దెబ్బతీయకుండా, ప్రజాస్వామ్య ప్రాతినిధ్యాన్ని మెరుగుపరచడానికి అత్యంత జాగ్రత్తతో కూడిన విధానం అవసరం.
కేర్ ఎంసిక్యూ (CARE MCQ)
ప్రశ్న 1: లోక్సభ సీట్ల పెంపు ప్రతిపాదనకు సంబంధించి, కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- లోక్సభ సభ్యుల సంఖ్యను పెంచితే, ఆటోమేటిక్గా రాజ్యసభ సభ్యుల సంఖ్య కూడా పెరుగుతుంది.
- మంత్రిమండలి (Council of Ministers) పరిమాణం లోక్సభ సభ్యుల సంఖ్యపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
- ఒక స్వతంత్ర కమిషన్ నియోజకవర్గాల పునర్విభజనను (Delimitation) చేపడుతుంది, దాని నిర్ణయాలకు చట్టబద్ధమైన బలం ఉంటుంది.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాలలో ఏవి సరైనవి?
(a) 2, 3 మాత్రమే
(b) 1, 2 మాత్రమే
(c) 1, 3 మాత్రమే
(d) 1, 2, 3
జవాబు: (a)
వివరణ:
- వాక్యం 1 తప్పు: రాజ్యసభ సభ్యుల సంఖ్యకు, లోక్సభతో ఆటోమేటిక్ అనుసంధానం లేదు. ఇది ఆర్టికల్ 80 కింద విడిగా నిర్వహించబడుతుంది. దీని నిర్మాణంలో ఏదైనా మార్పు చేయాలంటే ప్రత్యేక రాజ్యాంగ లేదా చట్టపరమైన చర్య అవసరం, కేవలం లోక్సభ సీట్లు పెంచినంత మాత్రాన రాజ్యసభ సీట్లు పెరగవు.
- వాక్యం 2 సరైనది: ఆర్టికల్ 75(1A) ప్రకారం, మంత్రిమండలి పరిమాణం లోక్సభ మొత్తం సభ్యుల సంఖ్యలో 15 శాతానికి మించకూడదు. కాబట్టి, లోక్సభ సభ్యుల సంఖ్య పెరిగితే మంత్రిమండలి గరిష్ట పరిమితి కూడా పెరిగే అవకాశం ఉంది.
- వాక్యం 3 సరైనది: పార్లమెంటరీ చట్టం కింద ఏర్పాటైన ఒక స్వతంత్ర డీలిమిటేషన్ కమిషన్ పునర్విభజన ప్రక్రియను చేపడుతుంది. దీని ఆదేశాలకు చట్టబద్ధత ఉంటుంది. పార్లమెంటు వాటిని సవరించలేదు, కోర్టుల్లో న్యాయ సమీక్షకు (Judicial review) కూడా వీల్లేదు (ఆర్టికల్ 329 ప్రకారం).
ప్రశ్న 2: లోక్సభకు సంబంధించిన రాజ్యాంగ నిబంధనల గురించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 81 రాష్ట్రాల మధ్య లోక్సభ సీట్ల కేటాయింపు గురించి తెలుపుతుంది.
- ప్రతి జనాభా లెక్కల (Census) తర్వాత సీట్లు, ప్రాదేశిక నియోజకవర్గాల సర్దుబాటు (Readjustment) గురించి ఆర్టికల్ 82 వివరిస్తుంది.
- లోక్సభలో రాష్ట్రాలకు సీట్ల కేటాయింపు అనేది జనాభాతో సంబంధం లేకుండా జరుగుతుంది.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?
(a) 1, 2 మాత్రమే
(b) 2 మాత్రమే
(c) 1, 3 మాత్రమే
(d) 1, 2, 3
జవాబు: (a)
వివరణ:
- వాక్యం 1 సరైనది: భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 81 లోక్సభ నిర్మాణం, రాష్ట్రాల మధ్య సీట్ల కేటాయింపు గురించి తెలుపుతుంది.
ఆర్టికల్ 81 లోని ముఖ్యమైన నిబంధనలు:
- లోక్సభ సభ్యులు రాష్ట్రాలలోని ప్రాదేశిక నియోజకవర్గాల నుండి ప్రత్యక్షంగా ఎన్నుకోబడతారు.
- ప్రతి రాష్ట్రానికి కేటాయించిన సీట్ల సంఖ్య స్థూలంగా దాని జనాభా దామాషాలో (Proportion) నిర్ణయించబడుతుంది.
- జనాభాకు, సీట్ల సంఖ్యకు మధ్య ఉన్న నిష్పత్తి వీలైనంత వరకు అన్ని రాష్ట్రాలకు ఒకేలా ఉండాలని రాజ్యాంగం చెబుతోంది.
- వాక్యం 2 సరైనది: ప్రతి జనాభా లెక్కల తర్వాత లోక్సభ సీట్ల సర్దుబాటు, నియోజకవర్గాల పునర్విభజనకు రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 82 వీలు కల్పిస్తుంది.
ముఖ్యాంశాలు:
- ప్రతి జనాభా లెక్కల తర్వాత పార్లమెంటు ఒక డీలిమిటేషన్ చట్టాన్ని చేస్తుంది. ఆ తర్వాత ఒక డీలిమిటేషన్ కమిషన్ ఏర్పాటవుతుంది.
- ఈ కమిషన్ రెండు పనులు చేస్తుంది: 1) రాష్ట్రాలకు కేటాయించిన సీట్ల సంఖ్యను సర్దుబాటు చేయడం 2) పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గాల సరిహద్దులను తిరిగి గీయడం.
- వాక్యం 3 తప్పు: ఈ వాక్యం లోక్సభలో ప్రాతినిధ్యానికి సంబంధించిన ప్రాథమిక సూత్రానికి విరుద్ధంగా ఉంది. సీట్ల కేటాయింపు జనాభాతో సంబంధం లేకుండా జరగదు. వాస్తవానికి, రాష్ట్రాలకు సీట్లు కేటాయించడానికి జనాభానే ప్రధాన ఆధారం. ఆర్టికల్ 81 కచ్చితంగా జనాభా ఆధారిత దామాషా ప్రాతినిధ్యాన్నే కోరుతుంది.
ప్రశ్న 3: లోక్సభలో నియోజకవర్గాల పునర్విభజన (Delimitation), ప్రాతినిధ్యం గురించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- రాష్ట్రాల మధ్య లోక్సభ సీట్ల కేటాయింపు జనాభా ఆధారంగా ఉండాలని రాజ్యాంగం నిర్దేశిస్తుంది. తద్వారా జనాభా, సీట్ల నిష్పత్తి వీలైనంత వరకు అన్ని రాష్ట్రాలకు ఒకేలా ఉండాలి.
- లోక్సభ సీట్ల సర్దుబాటుపై నిలుపుదలను (Freeze) 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం ద్వారా ప్రవేశపెట్టారు. ఆ తర్వాత 84వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం ద్వారా దీనిని 2026 తర్వాత వచ్చే మొదటి జనాభా లెక్కల వరకు పొడిగించారు.
- ప్రతి జనాభా లెక్కల తర్వాత డీలిమిటేషన్ కమిషన్ ద్వారా పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గాల సర్దుబాటుకు భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 82 వీలు కల్పిస్తుంది.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?
A. 1, 2 మాత్రమే
B. 1, 3 మాత్రమే
C. 2, 3 మాత్రమే
D. 1, 2, 3
జవాబు: D
వివరణ:
- వాక్యం 1 సరైనది: భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 81 కింద, అన్ని రాష్ట్రాల్లో వీలైనంత వరకు జనాభా-సీట్ల (Population-seat parity) సమానత్వాన్ని నిర్వహించడమే లోక్సభ సీట్ల కేటాయింపు లక్ష్యం.
- వాక్యం 2 సరైనది: సీట్ల పంపిణీపై నిలుపుదలను 42వ సవరణ (1976) ద్వారా ప్రవేశపెట్టారు. 84వ సవరణ (2001) ద్వారా 2026 తర్వాత వచ్చే మొదటి జనాభా లెక్కల వరకు దీనిని పొడిగించారు.
- వాక్యం 3 సరైనది: భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 82, ప్రతి జనాభా లెక్కల తర్వాత డీలిమిటేషన్ కమిషన్ ద్వారా సీట్లు, నియోజకవర్గాల సరిహద్దులను సర్దుబాటు చేయాలని నిర్దేశిస్తుంది.
ప్రశ్న 4: లోక్సభ సభ్యుల సంఖ్యను పెంచడం వల్ల కలిగే రాజ్యాంగ, సంస్థాగత పరిణామాలకు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- లోక్సభ పరిమాణాన్ని పెంచితే, కేంద్ర మంత్రిమండలి గరిష్ట అనుమతించదగిన సంఖ్య (Maximum permissible strength) కూడా ఆటోమేటిక్గా పెరుగుతుంది.
- పార్లమెంటు ఉభయ సభల సంయుక్త సమావేశం (Joint sitting) జరిగినప్పుడు, విస్తరించిన లోక్సభ సంఖ్యా బలం వల్ల రాజ్యసభపై దానికి ఉన్న ఆధిక్యం (Numerical advantage) మరింత పెరుగుతుంది.
- లోక్సభ సభ్యుల సంఖ్యను పెంచినట్లయితే, దానికి దామాషాలో (Proportionately) రాజ్యసభ మొత్తం సభ్యుల సంఖ్య కూడా పెరగాలి.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?
A. 1, 2 మాత్రమే
B. 2 మాత్రమే
C. 1, 3 మాత్రమే
D. 1, 2, 3
జవాబు: A
వివరణ:
- వాక్యం 1 సరైనది: భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 75 ప్రకారం, మంత్రిమండలి పరిమాణం లోక్సభ మొత్తం సభ్యుల సంఖ్యలో 15 శాతానికి మించకూడదు. కాబట్టి, లోక్సభ సీట్లు పెరిగితే కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ (మంత్రిమండలి) సాధ్యమయ్యే గరిష్ట పరిమాణం కూడా పెరుగుతుంది.
- వాక్యం 2 సరైనది: ఉభయ సభల సంయుక్త సమావేశాల గురించి రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 108 తెలుపుతుంది. ఇక్కడ ఓటింగ్ అనేది సంఖ్యా బలంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. దీనివల్ల లోక్సభకు ఆధిపత్యం (Dominance) దక్కుతుంది. దాని పరిమాణం పెరిగితే ఈ ఆధిపత్యం మరింత పెరుగుతుంది.
- వాక్యం 3 తప్పు: రాజ్యసభ సభ్యుల సంఖ్య రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 80 కింద విడిగా నిర్వహించబడుతుంది. లోక్సభ విస్తరణతో పాటు ఇది ఆటోమేటిక్గా మారదు.
కేర్ మెయిన్స్ (CARE MAINS)
ప్రశ్న: “భారతదేశంలో ప్రజాస్వామ్య ప్రాతినిధ్యాన్ని (Democratic representation) మెరుగుపరచడానికి లోక్సభ సభ్యుల సంఖ్యను పెంచాలని సూచించారు.” పరిపాలన (Governance), సమాఖ్య సమతుల్యత (Federal balance), పార్లమెంటరీ పనితీరుపై లోక్సభ పరిమాణాన్ని పెంచడం వల్ల చూపే ప్రభావాలను చర్చించండి. [250 పదాలు]
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
ప్రశ్న 1: లోక్సభ పరిమాణాన్ని ఎందుకు పెంచాలని ప్రతిపాదిస్తున్నారు?
జవాబు: ప్రస్తుత సీట్ల కేటాయింపు పాత జనాభా లెక్కల డేటాపై ఆధారపడి ఉంది. జనాభా పెరుగుదలకు, ప్రాతినిధ్యానికి మధ్య ఉన్న అసమతుల్యతను (Imbalance) సరిదిద్దడానికే ఈ ప్రతిపాదన చేస్తున్నారు.
ప్రశ్న 2: ఇది సమాఖ్య వ్యవస్థను (Federalism) ఎలా ప్రభావితం చేస్తుంది?
జవాబు: ఇది అధిక జనాభా ఉన్న రాష్ట్రాల వైపు రాజకీయ అధికారాన్ని మళ్లించవచ్చు. దీనివల్ల జనాభా పెరుగుదల తక్కువగా ఉన్న (జనాభాను విజయవంతంగా నియంత్రించిన) రాష్ట్రాల్లో ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతాయి.
ప్రశ్న 3: రాజ్యసభ ఎందుకు ప్రభావితం అవుతుంది?
జవాబు: ఎందుకంటే, రాజ్యసభ సభ్యుల సంఖ్య అలాగే ఉంటుంది. దీనివల్ల ఉభయ సభల సంయుక్త సమావేశాలు, చట్టాలు చేసే ప్రక్రియలలో దాని సాపేక్ష ప్రభావం (Relative influence) తగ్గిపోతుంది.
ప్రశ్న 4: దీనికి మహిళా రిజర్వేషన్లతో ఉన్న సంబంధం ఏమిటి?
జవాబు: సీట్లను విస్తరించడం వల్ల ప్రస్తుతం ఉన్న సాధారణ సీట్లను (General seats) పెద్దగా తగ్గించకుండానే చట్టసభల్లో మూడింట ఒక వంతు (33%) మహిళా రిజర్వేషన్లను అమలు చేయడం సాధ్యపడుతుంది.
మూలం: ది హిందూ
