టేబుల్ ఆఫ్ కంటెంట్
సిలబస్ అనుసంధానం: జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ III – పర్యావరణం (Environment) | జీవవైవిధ్యం (Biodiversity) | సంరక్షణ (Conservation) | అంతర్జాతీయ సహకారం (International Cooperation)
ప్రిలిమ్స్ కోసం:
- ఇంటర్నేషనల్ బిగ్ క్యాట్ అలయన్స్ (IBCA), న్యూఢిల్లీ డిక్లరేషన్, ప్రాజెక్ట్ టైగర్, పెద్ద పిల్లులు (Big Cats), వన్ హెల్త్ విధానం (One Health Approach), వన్యప్రాణుల నేరాలు (Wildlife Crime), సైట్స్ (CITES), ఎన్.టి.సి.ఎ (NTCA), సరిహద్దుల దాటి సంరక్షణ (Transboundary Conservation), ఆవాసాల అనుసంధానం (Habitat Connectivity).
మెయిన్స్ కోసం:
- జీవవైవిధ్య దౌత్యం (Biodiversity diplomacy), వన్యప్రాణుల పాలన (Wildlife governance), సంరక్షణ నిధులు (Conservation finance), పర్యావరణ భద్రత (Ecological security), ఆవాసాల విభజన (Habitat fragmentation), సరిహద్దు సహకారం (Transboundary cooperation), సుస్థిర అభివృద్ధి (Sustainable development), వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే శక్తి (Climate resilience), జాతుల సంరక్షణ (Species conservation), ప్రపంచ పర్యావరణ నాయకత్వం (Global environmental leadership).
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?
- జూన్ 1, 2026న పెద్ద పిల్లుల సంరక్షణపై ఒక ప్రపంచ స్థాయి శిఖరాగ్ర సదస్సు జరగనుంది. ఈ సదస్సులో ఆమోదించడం కోసం ఇంటర్నేషనల్ బిగ్ క్యాట్ అలయన్స్ (IBCA) ఒక “న్యూఢిల్లీ డిక్లరేషన్”ను సిద్ధం చేస్తోంది.
- పెద్ద పిల్లుల సంరక్షణపై ప్రత్యేకంగా దృష్టి సారించిన మొట్టమొదటి అంతర్జాతీయ డిక్లరేషన్గా ఇది మారనుందని అధికారులు భావిస్తున్నారు.
- ఆవాసాల అనుసంధానం (Habitat connectivity), వన్యప్రాణుల నేరాల నివారణ, నిధుల సమీకరణ, వన్ హెల్త్ విధానం (One Health approach) ద్వారా పెద్ద పిల్లి జాతులను రక్షించడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం. దీని కోసం వివిధ దేశాల మధ్య సహకారాన్ని ఇది బలోపేతం చేస్తుంది.
- వన్యప్రాణుల సంరక్షణలో భారతదేశ నాయకత్వానికి అంతర్జాతీయంగా మంచి గుర్తింపు లభిస్తోంది. ముఖ్యంగా ప్రాజెక్ట్ టైగర్ విజయవంతం కావడం, IBCAను అధికారికంగా ఏర్పాటు చేయడం దీనికి కారణం. ఈ నేపథ్యంలోనే తాజా సదస్సు జరుగుతోంది.
న్యూఢిల్లీ డిక్లరేషన్ అంటే ఏమిటి?
- ప్రపంచంలోని ప్రధాన పెద్ద పిల్లి జాతులు దీర్ఘకాలం పాటు మనుగడ సాగించేలా చూడటానికి ఈ ‘న్యూఢిల్లీ డిక్లరేషన్’ను ప్రతిపాదించారు. ఇది ఒక అంతర్జాతీయ సంరక్షణ ముసాయిదా (Conservation framework).
- ఆవాసాల రక్షణ, జంతువుల వేటను అరికట్టడం (Anti-poaching efforts), శాస్త్రీయ సహకారం, ఆర్థిక మద్దతు కోసం సభ్య దేశాల మధ్య ఒక ఉమ్మడి నిబద్ధతను తీసుకురావాలని ఇది లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
- పెద్ద పిల్లులు తిరగడానికి, సంతానోత్పత్తి (Breeding) చేయడానికి పెద్దవైన, కనెక్ట్ అయిన ఆవాసాలు అవసరం. అందుకే ఈ డిక్లరేషన్ విడివిడిగా ఉండే రక్షిత ప్రాంతాలపై కాకుండా, విస్తృతమైన ఆవాసాల (Landscape-level) సంరక్షణపై దృష్టి పెడుతుంది.
- చాలా పెద్ద పిల్లుల ఆవాసాలు దేశాల సరిహద్దులను దాటి విస్తరించి ఉంటాయి. కాబట్టి సరిహద్దు దేశాల మధ్య సహకారాన్ని కూడా ఇది ప్రోత్సహిస్తుంది.
- దీనిని ఆమోదిస్తే, పెద్ద పిల్లుల సంరక్షణ దౌత్యంలో (Conservation diplomacy) భారతదేశం ఒక కొత్త అంతర్జాతీయ వ్యవస్థకు కేంద్రంగా మారుతుంది.
ఇంటర్నేషనల్ బిగ్ క్యాట్ అలయన్స్ (IBCA) అంటే ఏమిటి?
- ఇంటర్నేషనల్ బిగ్ క్యాట్ అలయన్స్ (IBCA) అనేది భారతదేశ నాయకత్వంలో పనిచేసే ఒక అంతర్జాతీయ ప్రభుత్వాల కూటమి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఏడు ప్రధాన పెద్ద పిల్లి జాతులను రక్షించడానికి మన దేశం దీనిని ఏర్పాటు చేసింది.
- ప్రాజెక్ట్ టైగర్ 50వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా 2023 ఏప్రిల్ 9న ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ దీనిని ప్రారంభించారు.
- జనవరి 23, 2025న ఇది ఒప్పంద ఆధారిత అంతర్జాతీయ సంస్థగా (Treaty-based international organization) మారింది. దీని శాశ్వత సెక్రటేరియట్ భారతదేశంలోనే ఉంది.
- నిధుల సమీకరణ, జ్ఞానాన్ని పంచుకోవడం, శాస్త్రీయ సహకారం, వేటను అరికట్టడం, సంరక్షణ విధానాల సమన్వయం కోసం ఈ కూటమి ఒక ప్రపంచ వేదికగా పనిచేస్తుంది.
- పెద్ద పిల్లులు సహజంగా జీవించే దేశాలు (Range countries), అలాగే సంరక్షణకు మద్దతు ఇవ్వాలనుకునే ఇతర దేశాలు (Non-range countries) ఇందులో సభ్యులుగా చేరవచ్చు.
- 2026 నాటికి ఇందులో 24 సభ్య దేశాలు ఉన్నాయి. కజకిస్థాన్, నమీబియా, థాయిలాండ్ లాంటి దేశాలు పరిశీలకులుగా (Observers) వ్యవహరిస్తున్నాయి.
IBCA కింద ఉన్న ఏడు పెద్ద పిల్లి జాతులు
ఈ కూటమి ఏడు ముఖ్యమైన పెద్ద పిల్లి జాతుల సంరక్షణపై దృష్టి పెడుతుంది. అవి:
- పులి (Tiger)
- సింహం (Lion)
- చిరుతపులి (Leopard)
- మంచు చిరుత (Snow Leopard)
- చీతా (Cheetah)
- జాగ్వార్ (Jaguar)
- ప్యూమా (Puma – కూగర్)
- ఈ జాతులు ఆసియా, ఆఫ్రికా, అమెరికా ఖండాల్లో విస్తరించి ఉన్నాయి. పర్యావరణపరంగా, సంరక్షణ పరంగా ఇవి చాలా ముఖ్యమైనవి.
- ఈ ఏడింటిలో ఐదు జాతులతో (పులి, సింహం, చిరుతపులి, మంచు చిరుత, చీతా) భారతదేశానికి నేరుగా సంబంధం ఉంది. ఇది ప్రపంచ సంరక్షణ ప్రయత్నాలకు మన దేశాన్ని కేంద్రంగా మారుస్తుంది.
డిక్లరేషన్ ప్రధానంగా దృష్టి సారించే అంశాలు
ప్రధాన అంశం | వివరణ |
ఆవాసాల అనుసంధానం (Habitat Connectivity) | పెద్ద పిల్లులు తిరగడానికి విశాలమైన ప్రాంతాలు, ఆటంకం లేని కారిడార్లు అవసరం. ఇది రక్షిత ప్రాంతాలు, జాతీయ సరిహద్దులను దాటి ఆవాసాలను అనుసంధానించడంపై దృష్టి పెడుతుంది. మంచు చిరుతలు, పులులు, చిరుతపులుల లాంటి జాతులకు ఇది ముఖ్యం. |
వన్యప్రాణుల నేరాల నివారణ (Wildlife Crime Prevention) | అక్రమ వాణిజ్యం, జంతువుల వేట ప్రధాన ముప్పులు. ఇంటెలిజెన్స్ సమాచారాన్ని పంచుకోవడం, చట్టపరమైన సహకారం, వన్యప్రాణి నేరాల ముఠాలపై ఉమ్మడి చర్యలకు ఇది ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది. |
నిధుల సమీకరణ (Finance Mobilization) | ఆవాసాల పునరుద్ధరణ, వేట నిరోధక మౌలిక సదుపాయాలు, నష్టపరిహార వ్యవస్థలు, స్థానిక వర్గాల భాగస్వామ్యం కోసం నిరంతర నిధులు అవసరం. ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ నిధులను సమీకరించడంపై ఇది దృష్టి పెడుతుంది. |
శాస్త్రీయ సహకారం (Scientific Cooperation) | దేశాల మధ్య పరిశోధనలు, జనాభా పర్యవేక్షణ, జన్యుపరమైన అధ్యయనాలు (Genetic studies), సంరక్షణ సాంకేతికతలను పంచుకోవడాన్ని ఇది ప్రోత్సహిస్తుంది. |
స్థానిక వర్గాల భాగస్వామ్యం (Community Participation) | జీవనోపాధికి మద్దతు ఇవ్వడం, మనుషులు-వన్యప్రాణుల మధ్య ఘర్షణను తగ్గించే వ్యూహాల ద్వారా స్థానిక ప్రజలను ఇందులో భాగస్వాములను చేస్తుంది. |
పెద్ద పిల్లుల సంరక్షణలో వన్ హెల్త్ విధానం
- ఈ డిక్లరేషన్ ‘వన్ హెల్త్ విధానాన్ని’ (One Health approach) బలంగా సమర్థిస్తుంది.
- వన్యప్రాణులు, పెంపుడు జంతువులు, పర్యావరణం, మనుషుల ఆరోగ్యం ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి ఉన్నాయని వన్ హెల్త్ విధానం గుర్తిస్తుంది.
- అడవులు ముక్కలవడం వల్ల మనుషులు, జంతువుల మధ్య పరిచయం పెరుగుతుంది. ఇలాంటి ప్రాంతాల నుంచే తరచుగా కొత్త జూనోటిక్ వ్యాధులు (Zoonotic diseases) పుట్టుకొస్తాయి.
- కాబట్టి పెద్ద పిల్లుల ఆవాసాలను రక్షించడం ద్వారా ప్రజారోగ్య భద్రత కూడా మెరుగుపడుతుంది.
- ఆరోగ్యకరమైన అడవులు వ్యాధుల ప్రమాదాలను తగ్గిస్తాయి. పర్యావరణ సమతుల్యతను కాపాడతాయి. వాతావరణ మార్పులను ఎదుర్కొనే శక్తిని (Climate resilience) పెంచుతాయి.
ప్రపంచ పెద్ద పిల్లుల సంరక్షణలో భారతదేశ పాత్ర
అంశం | ప్రిలిమ్స్ వాస్తవాలు |
పులుల జనాభా | ప్రపంచంలోని అడవి పులుల్లో సుమారు 75% భారతదేశంలోనే ఉన్నాయి (తాజా అఖిల భారత పులుల అంచనా ప్రకారం). |
ఆసియా సింహం (Asiatic Lion) | ఇది కేవలం గుజరాత్లోని గిర్ అడవుల్లో మాత్రమే కనిపిస్తుంది. అడవిలో ఇవి ఉన్న ఏకైక ప్రాంతం ఇదే. |
మంచు చిరుత (Snow Leopard) | ప్రపంచ జనాభాలో సుమారు 10-15% భారతదేశంలోనే ఉన్నాయి. లడఖ్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్, సిక్కిం, అరుణాచల్ ప్రదేశ్లలోని హిమాలయ ప్రాంతాల్లో ఇవి కనిపిస్తాయి. |
చీతాల పునరుద్ధరణ | ప్రాజెక్ట్ చీతా (2022) కింద, ఆఫ్రికన్ చీతాలను మధ్యప్రదేశ్లోని కునో నేషనల్ పార్క్లోకి (Kuno National Park) తీసుకువచ్చారు. భారతదేశం 1952లోనే స్వదేశీ చీతాలను కోల్పోయింది. |
రక్షిత ప్రాంతాలు (Protected Areas) | ప్రాజెక్ట్ టైగర్ కింద భారతదేశంలో 50కి పైగా పులుల సంరక్షణ కేంద్రాలు (Tiger Reserves) ఉన్నాయి (ఎన్.టి.సి.ఎ నోడల్ ఏజెన్సీగా పనిచేస్తుంది). |
ప్రాజెక్ట్ టైగర్, సంస్థాగత మద్దతు
- పులుల సంరక్షణ కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం 1973లో కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకంగా (Centrally Sponsored Scheme) ‘ప్రాజెక్ట్ టైగర్’ను ప్రారంభించింది.
- పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ కింద ఉన్న నేషనల్ టైగర్ కన్జర్వేషన్ అథారిటీ (NTCA) ద్వారా కేంద్రం దీన్ని అమలు చేస్తోంది.
- పులుల ఆవాసాలను రక్షించడం, తగిన జనాభాను నిర్వహించడం, వేటను తగ్గించడం, జీవవైవిధ్యంతో కూడిన పర్యావరణ వ్యవస్థలను కాపాడటం దీని లక్ష్యాలు.
- ఈ కార్యక్రమం కింద భారతదేశం ఇప్పుడు ప్రపంచంలోనే అత్యంత బలమైన పులుల సంరక్షణ కేంద్రాల వ్యవస్థను కలిగి ఉంది.
- ప్రాజెక్ట్ టైగర్ విజయవంతం కావడం వల్లే, ఇంటర్నేషనల్ బిగ్ క్యాట్ అలయన్స్కు భారతదేశం నాయకత్వం వహించడానికి గట్టి పునాది పడింది.
న్యూఢిల్లీ డిక్లరేషన్ ప్రాముఖ్యత
- పెద్ద పిల్లుల సంరక్షణకు ప్రత్యేకించిన మొట్టమొదటి అధికారిక ప్రపంచ డిక్లరేషన్గా ఇది మారే అవకాశం ఉంది.
- ఇది కేవలం మాటలకే పరిమితం కాకుండా, ఆచరణాత్మక సహకారం ద్వారా అంతర్జాతీయ పర్యావరణ దౌత్యాన్ని బలోపేతం చేస్తుంది.
- ప్రపంచ పెద్ద పిల్లుల పాలనకు (Global big cat governance) భారతదేశాన్ని ఒక సంస్థాగత కేంద్రంగా ఇది నిలబెడుతుంది.
- జీవవైవిధ్య సంరక్షణను వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే శక్తితో, ప్రజారోగ్యంతో, సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలతో (Sustainable development goals) ఈ డిక్లరేషన్ అనుసంధానం చేస్తుంది.
- నిధులు, ఆవాసాల అనుసంధానం, నేరాల నివారణను కలిపి ప్రోత్సహించడం ద్వారా, ఇది అమలుకు సాధ్యమయ్యే వాస్తవిక సంరక్షణ నమూనాను (Conservation model) సృష్టిస్తుంది.
- అక్రమ వన్యప్రాణి వాణిజ్య ముఠాలకు వ్యతిరేకంగా అంతర్జాతీయ ఒత్తిడిని కూడా ఇది పెంచుతుంది.
ముందున్న మార్గం
- ఆఫ్రికా, లాటిన్ అమెరికాలోని మరిన్ని దేశాలను కలుపుకుని IBCA సభ్యత్వాన్ని విస్తరించాలి.
- ఆవాసాల దీర్ఘకాలిక నిర్వహణ, ఘర్షణల వల్ల జరిగే నష్టపరిహారం కోసం ప్రత్యేక ప్రపంచ సంరక్షణ నిధులను (Global conservation funds) ఏర్పాటు చేయాలి.
- అధికారిక ద్వైపాక్షిక, ప్రాంతీయ ఒప్పందాల (Regional agreements) ద్వారా సరిహద్దులు దాటే వన్యప్రాణి కారిడార్లను (Wildlife corridors) రక్షించాలి.
- శాటిలైట్ ట్రాకింగ్, కెమెరా ట్రాప్లు, ఏఐ (AI) నిఘా, డీఎన్ఏ ఫోరెన్సిక్స్ (DNA forensics) లాంటి సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని విస్తృతంగా ఉపయోగించాలి.
ముగింపు
- పెద్ద పిల్లుల సంరక్షణను విడివిడి దేశాల ప్రయత్నాల నుంచి ప్రపంచ స్థాయి పాలన (Global governance) వైపు మార్చడంలో న్యూఢిల్లీ డిక్లరేషన్ ఒక ప్రధాన ముందడుగు.
- పెద్ద పిల్లులను రక్షించడం అంటే అడవులు, నీటి వ్యవస్థలు, వాతావరణ మార్పులను ఎదుర్కొనే శక్తిని, ప్రజారోగ్యాన్ని రక్షించడమేనని ఇది గుర్తిస్తుంది.
- ఇంటర్నేషనల్ బిగ్ క్యాట్ అలయన్స్ ద్వారా భారతదేశ నాయకత్వం మన పర్యావరణ బాధ్యతను, వ్యూహాత్మక పర్యావరణ దౌత్యాన్ని (Strategic environmental diplomacy) ప్రతిబింబిస్తుంది.
బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (CARE MCQs)
ప్రశ్న 1: ఇంటర్నేషనల్ బిగ్ క్యాట్ అలయన్స్ (IBCA) కు సంబంధించి ఈ కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- ప్రాజెక్ట్ టైగర్ (Project Tiger) 50వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా దీనిని ప్రారంభించారు.
- పులి, సింహం, చిరుతపులి, మంచు చిరుత, చీతా, జాగ్వార్, ఖడ్గమృగాలను (Rhinoceros) ఇది కవర్ చేస్తుంది.
- ఇది ప్రపంచ పెద్ద పిల్లుల సంరక్షణ కోసం భారతదేశం నడుపుతున్న ఒక అంతర్జాతీయ ప్రభుత్వాల సంస్థ.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాల్లో ఏవి సరైనవి?
(a) 1, 3 మాత్రమే
(b) 2, 3 మాత్రమే
(c) 1, 2 మాత్రమే
(d) 1, 2, 3
జవాబు: (a)
వివరణ:
- వాక్యం 1 సరైనది: ప్రాజెక్ట్ టైగర్ 50వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా 2023లో ఐబీసీఏను (IBCA) ప్రారంభించారు.
- వాక్యం 2 తప్పు: ఇందులో ఖడ్గమృగాన్ని చేర్చలేదు. దానికి బదులుగా ప్యూమాను (Puma) చేర్చారు.
- వాక్యం 3 సరైనది: ఐబీసీఏ అనేది భారతదేశ నాయకత్వంలో పనిచేస్తున్న ఒక అంతర్జాతీయ ప్రభుత్వాల సంరక్షణ కూటమి.
ప్రశ్న 2: ఇంటర్నేషనల్ బిగ్ క్యాట్ అలయన్స్ (IBCA), పెద్ద పిల్లుల సంరక్షణ స్థితికి (Conservation status) సంబంధించి ఈ కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- భారతదేశంలో సహజంగా కనిపించని జాతులతో సహా, మొత్తం ఏడు ప్రధాన పెద్ద పిల్లులను రక్షించడానికి ఇంటర్నేషనల్ బిగ్ క్యాట్ అలయన్స్ను ప్రారంభించారు.
- ఐయూసీఎన్ రెడ్ లిస్ట్ (IUCN Red List) కింద మంచు చిరుతను ‘క్రిటికల్లీ ఎండేంజర్డ్’ (Critically Endangered – అత్యంత అంతరించిపోయే ప్రమాదంలో ఉన్నవి) గా వర్గీకరించారు.
- మనుషులు-వన్యప్రాణుల మధ్య ఘర్షణ (Human-wildlife conflict) లాంటి సమస్యలను పరిష్కరించడానికి, ఈ కూటమి సభ్య దేశాల మధ్య జ్ఞానాన్ని పంచుకోవడాన్ని, సామర్థ్యాల పెంపును (Capacity building) ప్రోత్సహిస్తుంది.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాల్లో ఎన్ని సరైనవి?
(a) ఒకటి మాత్రమే
(b) రెండు మాత్రమే
(c) మూడూ సరైనవే
(d) ఏదీ కాదు
జవాబు: (b)
వివరణ:
- వాక్యం 1 సరైనది: ఇంటర్నేషనల్ బిగ్ క్యాట్ అలయన్స్ (IBCA) అనేది ఏడు ప్రధాన పెద్ద పిల్లులను (పులి, సింహం, చిరుతపులి, మంచు చిరుత, చీతా, జాగ్వార్, ప్యూమా) రక్షించడానికి భారతదేశం ప్రారంభించిన ప్రపంచ స్థాయి సంరక్షణ కార్యక్రమం. జాగ్వార్, ప్యూమా లాంటి జాతులు భారతదేశ అడవుల్లో కనిపించవు. అయినప్పటికీ వాటిని ఇందులో చేర్చారు. కేవలం జాతీయ స్థాయిలోనే కాకుండా ప్రపంచ స్థాయిలో పెద్ద పిల్లుల సంరక్షణను ప్రోత్సహించడానికి భారతదేశం చేస్తున్న ప్రయత్నాన్ని ఇది ప్రతిబింబిస్తుంది. కాబట్టి ఈ వాక్యం సరైనది.
- వాక్యం 2 తప్పు: మంచు చిరుత ప్రస్తుతం ఐయూసీఎన్ రెడ్ లిస్ట్ కింద ‘వల్నరబుల్’ (Vulnerable – ప్రమాదంలో పడే అవకాశం ఉన్నవి) జాబితాలో ఉంది. ఇది క్రిటికల్లీ ఎండేంజర్డ్ కాదు. గతంలో దీన్ని ‘ఎండేంజర్డ్’ (Endangered) గా వర్గీకరించారు. కానీ ప్రపంచవ్యాప్తంగా వీటి జనాభాను మళ్లీ అంచనా వేసిన తర్వాత, 2017లో దీన్ని వల్నరబుల్ జాబితాలోకి మార్చారు. కాబట్టి ఈ వాక్యం తప్పు.
- వాక్యం 3 సరైనది: పెద్ద పిల్లులు ఉండే దేశాల మధ్య సహకారాన్ని బలోపేతం చేయడం ఐబీసీఏ ప్రధాన లక్ష్యాలలో ఒకటి. దీనికోసం జ్ఞానాన్ని పంచుకోవడం, సాంకేతిక మద్దతు, శిక్షణ, సామర్థ్యాల పెంపు లాంటి చర్యలు తీసుకుంటుంది. ఆవాసాల నష్టం, వేట, వాతావరణ మార్పులు, మనుషులు-వన్యప్రాణుల ఘర్షణ లాంటి ఉమ్మడి సవాళ్లపై కూడా ఇది దృష్టి పెడుతుంది. కాబట్టి ఈ వాక్యం సరైనది.
ప్రశ్న 3: వరల్డ్ వైడ్ ఫండ్ ఫర్ నేచర్ (WWF) కు సంబంధించి ఈ కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- డబ్ల్యూడబ్ల్యూఎఫ్ (WWF) కేవలం జెయింట్ పాండా, పులి లాంటి అంతరించిపోయే ప్రమాదంలో ఉన్న జాతులను (Endangered species) రక్షించడంపైనే దృష్టి పెడుతుంది.
- జాతుల పర్యవేక్షణ, రక్షిత ప్రాంతాల నిర్వహణ లాంటి అంశాల్లో ఇది ఐయూసీఎన్ (IUCN) తో కలిసి పనిచేస్తుంది.
- డబ్ల్యూడబ్ల్యూఎఫ్ కేవలం అధిక జీవవైవిధ్యం (Biodiversity) ఉన్న అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో మాత్రమే పనిచేస్తుంది. అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో దీనికి ఎలాంటి ముఖ్యమైన పాత్ర లేదు.
- వన్యప్రాణుల అక్రమ రవాణాను పర్యవేక్షించే ‘ట్రాఫిక్’ (TRAFFIC) నెట్వర్క్ను ఏర్పాటు చేయడంలో డబ్ల్యూడబ్ల్యూఎఫ్ ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాల్లో ఎన్ని వాక్యాలు తప్పు?
(a) ఒకటి మాత్రమే
(b) రెండు మాత్రమే
(c) మూడు మాత్రమే
(d) నాలుగు వాక్యాలు
జవాబు: (b)
వివరణ:
- వాక్యం 1 తప్పు: జెయింట్ పాండా, పులి, ఖడ్గమృగం, ఏనుగు లాంటి ముఖ్యమైన జాతులను రక్షించడంలో డబ్ల్యూడబ్ల్యూఎఫ్ బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది. కానీ ఇది ఇంకా ఎన్నో పనులు చేస్తుంది. ఆవాసాల సంరక్షణ (Habitat conservation), వాతావరణ మార్పులు, మంచినీటి వ్యవస్థలు, అడవులు, మహాసముద్రాలు, సుస్థిర అభివృద్ధి (Sustainable development) లాంటి అనేక అంశాలపై కూడా ఇది దృష్టి పెడుతుంది. కాబట్టి ఇది కేవలం అంతరించిపోతున్న జంతువులపైనే దృష్టి పెడుతుందని చెప్పడం తప్పు.
- వాక్యం 2 సరైనది: జీవవైవిధ్య అంచనా (Biodiversity assessment), జాతుల సంరక్షణ, ఆవాసాల రక్షణ, రక్షిత ప్రాంతాల నిర్వహణ లాంటి అంశాలలో డబ్ల్యూడబ్ల్యూఎఫ్, ఐయూసీఎన్ సంస్థతో కలిసి సన్నిహితంగా పనిచేస్తుంది. సంరక్షణ ప్రణాళికలను శాస్త్రీయంగా రూపొందించడానికి, అమలు చేయడానికి వీరి భాగస్వామ్యం సహాయపడుతుంది. కాబట్టి ఈ వాక్యం సరైనది.
- వాక్యం 3 తప్పు: డబ్ల్యూడబ్ల్యూఎఫ్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా పనిచేస్తుంది. ఇది అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలతో పాటు అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో కూడా చురుకుగా ఉంటుంది. వాతావరణ మార్పులు, వన్యప్రాణుల వ్యాపారం, ఆవాసాల విధ్వంసం లాంటివి ప్రపంచ సమస్యలు. కాబట్టి డబ్ల్యూడబ్ల్యూఎఫ్ కేవలం అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకే పరిమితం కాలేదు. అందువల్ల ఈ వాక్యం తప్పు.
- వాక్యం 4 సరైనది: ఐయూసీఎన్తో కలిసి అంతర్జాతీయ వన్యప్రాణి వాణిజ్య పర్యవేక్షణ నెట్వర్క్ అయిన ‘ట్రాఫిక్’ (TRAFFIC) ను ఏర్పాటు చేయడంలో డబ్ల్యూడబ్ల్యూఎఫ్ ప్రధాన పాత్ర పోషించింది. అడవి మొక్కలు, జంతువుల వాణిజ్యం వల్ల జీవవైవిధ్యానికి ముప్పు కలగకుండా ఈ ‘ట్రాఫిక్’ నెట్వర్క్ పనిచేస్తుంది. కాబట్టి ఈ వాక్యం సరైనది.
ప్రశ్న 4: ఇంటర్నేషనల్ యూనియన్ ఫర్ కన్జర్వేషన్ ఆఫ్ నేచర్ (IUCN) కు సంబంధించి ఈ కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- ఐయూసీఎన్ (IUCN) అనేది ఐక్యరాజ్యసమితి (UN) కి చెందిన ఒక ప్రత్యేక సంస్థ. ప్రపంచ పర్యావరణ విధానాన్ని రూపొందించే బాధ్యత దీనిదే.
- ఐయూసీఎన్ రెడ్ లిస్ట్ (IUCN Red List) వర్గాలు, సైట్స్ (CITES) ఒప్పందంలోని అనుబంధాలను (Appendices) నిర్ణయించడానికి సహాయపడతాయి.
- క్షేత్రస్థాయిలో సంరక్షణ ప్రాజెక్టులను అమలు చేయడంలో ఐయూసీఎన్ ప్రభుత్వాలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలతో (NGOs) కలిసి పనిచేస్తుంది.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాల్లో ఎన్ని సరైనవి?
(a) ఒకటి మాత్రమే
(b) రెండు మాత్రమే
(c) మూడూ సరైనవే
(d) ఏదీ కాదు
జవాబు: (b)
వివరణ:
- వాక్యం 1 తప్పు: ఐయూసీఎన్ అనేది ఐక్యరాజ్యసమితికి (UN) చెందిన ప్రత్యేక సంస్థ కాదు. ఇది ఒక స్వతంత్ర అంతర్జాతీయ సంస్థ. ఇందులో ప్రభుత్వాలు, ప్రభుత్వ సంస్థలు, ఎన్జీఓలు, శాస్త్రవేత్తలు, పౌర సంఘాలు సభ్యులుగా ఉంటాయి. ఇది ఐక్యరాజ్యసమితితో కలిసి సన్నిహితంగా పనిచేసినప్పటికీ, అధికారికంగా ఇది ఐక్యరాజ్యసమితి సంస్థ కాదు. కాబట్టి ఈ వాక్యం తప్పు.
- వాక్యం 2 సరైనది: ఐయూసీఎన్ రెడ్ లిస్ట్ వన్యప్రాణుల సంరక్షణ స్థితిని (ఉదాహరణకు: వల్నరబుల్, ఎండేంజర్డ్, క్రిటికల్లీ ఎండేంజర్డ్) శాస్త్రీయంగా అంచనా వేస్తుంది. వ్యాపారాన్ని నియంత్రించడానికి ఏ జాతులను ఏయే అనుబంధాల్లో ఉంచాలో నిర్ణయించడానికి ‘సైట్స్’ (CITES) ఒప్పందం ఈ అంచనాలనే ఆధారంగా తీసుకుంటుంది. కాబట్టి ఈ వాక్యం సరైనది.
- వాక్యం 3 సరైనది: ఆచరణాత్మక సంరక్షణ చర్యలను అమలు చేయడానికి ఐయూసీఎన్ ప్రభుత్వాలు, ఎన్జీఓలు, స్థానిక వర్గాలు, అంతర్జాతీయ సంస్థలతో చురుకుగా సహకరిస్తుంది. దీని పాత్ర కేవలం అంచనా వేయడానికే పరిమితం కాలేదు. క్షేత్రస్థాయి ప్రాజెక్టులు, రక్షిత ప్రాంతాల నిర్వహణ, జీవవైవిధ్య పునరుద్ధరణ ప్రయత్నాలకు కూడా ఇది మద్దతు ఇస్తుంది. అందువల్ల ఈ వాక్యం సరైనది.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
ప్రశ్న 1: ఇంటర్నేషనల్ బిగ్ క్యాట్ అలయన్స్ (IBCA) అంటే ఏమిటి?
జవాబు: ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ఏడు ప్రధాన పెద్ద పిల్లి జాతులను సంరక్షించడానికి భారతదేశం ఏర్పాటు చేసిన అంతర్జాతీయ ప్రభుత్వాల కూటమి ఇది.
ప్రశ్న 2: న్యూఢిల్లీ డిక్లరేషన్ (New Delhi Declaration) అంటే ఏమిటి?
జవాబు: పెద్ద పిల్లుల సంరక్షణ కోసం ప్రపంచ దేశాల సహకారంపై దృష్టి సారించిన ఒక ప్రతిపాదిత అంతర్జాతీయ ప్రకటన (Declaration) ఇది.
ప్రశ్న 3: ఐబీసీఏ (IBCA) కింద ఏయే ఏడు జాతులను చేర్చారు?
జవాబు: పులి, సింహం, చిరుతపులి, మంచు చిరుత, చీతా, జాగ్వార్, ప్యూమా.
ప్రశ్న 4: వన్యప్రాణుల సంరక్షణలో ‘వన్ హెల్త్’ (One Health) ఎందుకు ముఖ్యమైనది?
జవాబు: ఎందుకంటే వన్యప్రాణుల ఆరోగ్యం, పర్యావరణ ఆరోగ్యం, పెంపుడు జంతువుల ఆరోగ్యం, అలాగే మనుషుల ఆరోగ్యం అన్నీ ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి ఉంటాయి.
ప్రశ్న 5: పులుల సంరక్షణలో భారతదేశాన్ని ప్రపంచ అగ్రగామిగా నిలబెట్టిన కార్యక్రమం ఏది?
జవాబు: 1973లో ప్రారంభించిన ‘ప్రాజెక్ట్ టైగర్’ (Project Tiger) పులుల సంరక్షణలో భారతదేశాన్ని ప్రపంచ అగ్రగామిగా మార్చింది.
మూలం: ది హిందూ (The Hindu)
