భారతదేశంలో వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న డేటా సెంటర్ హబ్‌గా హైదరాబాద్

వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది? (Why in News?)

భారతదేశంలో అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న డేటా సెంటర్ మార్కెట్లలో ఒకటిగా హైదరాబాద్ అవతరించింది. నైట్ ఫ్రాంక్ ఇండియా (Knight Frank India) నివేదిక ప్రకారం, నగరంలోని లైవ్ డేటా సెంటర్ సామర్థ్యం 2022లో 60.9 మెగావాట్ల (MW) నుంచి 2025 చివరి నాటికి 151.4 మెగావాట్లకు రెట్టింపు పైగా పెరిగింది.

డేటా సెంటర్ అంటే ఏమిటి? (What is a Data Centre?)

డేటా సెంటర్ అనేది పెద్ద మొత్తంలో డిజిటల్ డేటాను నిల్వ చేయడానికి, ప్రాసెస్ చేయడానికి, నిర్వహించడానికి ఉపయోగించే ఒక ప్రత్యేకమైన సదుపాయం.

ఇందులో ఇవి ఉంటాయి:

• సర్వర్లు (Servers)
• నిల్వ వ్యవస్థలు (Storage systems)
• నెట్‌వర్కింగ్ పరికరాలు (Networking equipment)
• కూలింగ్ వ్యవస్థలు (Cooling systems)
• విద్యుత్ బ్యాకప్ వ్యవస్థలు (Power backup systems)
• భద్రతా మౌలిక సదుపాయాలు (Security infrastructure)

హైదరాబాద్ డేటా సెంటర్ వృద్ధి (Hyderabad’s Data Centre Growth)

హైదరాబాద్ ద్వితీయ శ్రేణి ఐటీ ప్రాంతం నుంచి ప్రధాన హైపర్‌స్కేల్ డేటా సెంటర్ (Hyperscale data centre) హబ్‌గా మారుతోంది.

ఈ కింది కారణాల వల్ల నగరం భారీ స్థాయిలో డేటా సెంటర్ పెట్టుబడులను ఆకర్షిస్తోంది:

• బలమైన ఐటీ పర్యావరణ వ్యవస్థ (Strong IT ecosystem)
• నైపుణ్యం కలిగిన నిపుణుల లభ్యత (Availability of skilled talent)
• పెరుగుతున్న క్లౌడ్ డిమాండ్ (Growing cloud demand)
• ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఆధారిత వర్క్‌లోడ్‌లు (AI-led workloads)
• ప్రభుత్వ ప్రోత్సాహకాలు (Government incentives)
• విపత్తు రహిత భౌగోళిక ప్రాంతం (Disaster-safe geography)
• విశాలమైన క్యాంపస్ తరహా స్థలాల లభ్యత (Availability of large campus-scale sites)
• ప్రపంచ స్థాయి క్లౌడ్ కంపెనీల ఉనికి (Presence of global cloud companies)

హైదరాబాద్ డేటా సెంటర్లను ఎందుకు ఆకర్షిస్తోంది? (Why Hyderabad is Attracting Data Centres)

1. భారీ క్యాంపస్ స్థాయి విస్తరణ (Large Campus-scale Deployments)

నిర్వాహకులు పెద్ద, క్యాంపస్ తరహా డేటా సెంటర్ ప్రాజెక్టుల కోసం హైదరాబాద్‌ను ఇష్టపడుతున్నారు. ఇటువంటి స్థలాలు భవిష్యత్తు డిజిటల్, ఏఐ డిమాండ్‌కు అనుగుణంగా మౌలిక సదుపాయాలను విస్తరించడానికి కంపెనీలకు అవకాశం ఇస్తాయి.

2. విపత్తు రహిత భౌగోళిక ప్రాంతం (Disaster-safe Geography)

తుఫాన్లు, సముద్ర మట్టం పెరగడం వంటి తీరప్రాంత విపత్తుల ప్రమాదం హైదరాబాద్‌కు తక్కువ. భౌగోళికంగా ఇది సురక్షితమైన ప్రదేశం. ఖరీదైన తీరప్రాంత హబ్‌ల కంటే ఇది నగరానికి ఒక అదనపు ప్రయోజనాన్ని ఇస్తుంది.

3. బలమైన ఐటీ, నైపుణ్యాల పర్యావరణ వ్యవస్థ (Strong IT and Talent Ecosystem)

ఐటీ, ఐటీఈఎస్ (ITeS), ఫార్మా, స్టార్టప్‌లు, గ్లోబల్ క్యాపబిలిటీ సెంటర్లు (Global Capability Centres), ఇంజనీరింగ్ నైపుణ్యాలలో హైదరాబాద్‌కు బలమైన పునాది ఉంది. ఇది డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాల వృద్ధికి మద్దతు ఇస్తుంది.

4. ప్రభుత్వ ప్రోత్సాహకాలు (Government Incentives)

అత్యాధునిక మౌలిక సదుపాయాలకు ప్రోత్సాహకాలను అందించడం ద్వారా తెలంగాణ తనను తాను గ్లోబల్ ఏఐ డేటా సెంటర్ హబ్‌గా (Global AI data centre hub) మార్చుకుంటోంది. ఇందులో ఇవి ఉన్నాయి:

• హై-డెన్సిటీ జీపీయూలు (High-density GPUs)
• భారీ స్థాయి ఏఐ శిక్షణ కంప్యూట్ (Large-scale AI training compute)
• లిక్విడ్ కూలింగ్ వ్యవస్థలు (Liquid cooling systems)
• క్యాంపస్ స్థాయి సదుపాయాలు (Campus-scale facilities)

5. ఖర్చు ప్రయోజనం (Cost Advantage)

విస్తరించడానికి వీలైన, తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాల కోసం చూస్తున్న నిర్వాహకులకు తీరప్రాంత హబ్‌లతో పోలిస్తే హైదరాబాద్ మంచి వ్యూహాత్మక ప్రత్యామ్నాయాన్ని అందిస్తుంది.

గ్లోబల్ హైపర్‌స్కేలర్ల పాత్ర (Role of Global Hyperscalers)

హైదరాబాద్ వృద్ధికి ప్రధాన కారణం ప్రపంచ స్థాయి హైపర్‌స్కేలర్ల (Global hyperscalers) ఉనికి పెరగడం.

• మైక్రోసాఫ్ట్ (Microsoft): మైక్రోసాఫ్ట్ 2026లో తన ఇండియా సౌత్ సెంట్రల్ డేటా సెంటర్ రీజియన్‌ను హైదరాబాద్‌లో ప్రారంభిస్తోంది.
• అమెజాన్ వెబ్ సర్వీసెస్ (Amazon Web Services – AWS): ఏడబ్ల్యూఎస్ హైదరాబాద్‌లో మూడు అవైలబిలిటీ జోన్లను నిర్వహిస్తోంది. నగరంలోని లైవ్ ఐటీ సామర్థ్యంలో ఇది సుమారు 46 శాతం మార్కెట్ వాటాను కలిగి ఉంది.
• ఒరాకిల్ (Oracle): కోలొకేషన్ (Colocation) మోడల్ ద్వారా ఒరాకిల్ హైదరాబాద్‌లో క్లౌడ్ సేవలను నిర్వహిస్తోంది. అలాగే భారతదేశంలో తన సామర్థ్యాన్ని విస్తరించడానికి హైదరాబాద్‌లో డేటా సెంటర్‌ను ప్రారంభించే ప్రణాళికలను ప్రకటించింది.

ఈ కంపెనీల ఉనికి విశ్వసనీయమైన హైపర్‌స్కేల్ క్లౌడ్ హబ్‌గా హైదరాబాద్ స్థానాన్ని బలోపేతం చేస్తుంది.

తెలంగాణ ఏఐ డేటా సెంటర్ ఆశయం (Telangana’s AI Data Centre Ambition)

ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) పెరుగుదల కారణంగా డేటా సెంటర్ల డిమాండ్ పెరుగుతోంది. ఏఐకి, ముఖ్యంగా అత్యాధునిక మోడళ్లకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి భారీ కంప్యూటింగ్ శక్తి (Computing power) అవసరం.

హైదరాబాద్‌ను గ్లోబల్ ఏఐ డేటా సెంటర్ హబ్‌గా నిర్మించాలని తెలంగాణ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. దీనికి ఈ కింది మౌలిక సదుపాయాలు అవసరం:

• అత్యాధునిక జీపీయూలు (Advanced GPUs)
• హై-డెన్సిటీ కంప్యూటింగ్ (High-density computing)
• నిరంతర విద్యుత్ సరఫరా (Reliable power supply)
• సమర్థవంతమైన కూలింగ్ (Efficient cooling)
• లిక్విడ్ కూలింగ్ వ్యవస్థలు (Liquid cooling systems)
• అతివేగవంతమైన కనెక్టివిటీ (High-speed connectivity)
• నైపుణ్యం కలిగిన సిబ్బంది (Skilled workforce)

ఏఐ మౌలిక సదుపాయాల వైపు రాష్ట్రం చేస్తున్న ఈ కృషి భారతదేశ డిజిటల్, ఏఐ ఆర్థిక వ్యవస్థలో హైదరాబాద్‌ను కీలకంగా మారుస్తుంది.

సవాళ్లు (Challenges)

• డేటా సెంటర్లకు భారీ మొత్తంలో విద్యుత్ అవసరం.
• ఏఐ డేటా సెంటర్లకు అత్యాధునిక కూలింగ్ వ్యవస్థలు, అధిక నీటి సామర్థ్యం (Water efficiency) అవసరం.
• పర్యావరణ సుస్థిరత (Sustainability) కోసం నమ్మకమైన పునరుత్పాదక ఇంధన సరఫరా (Renewable energy supply) తప్పనిసరి.
• భూమి లభ్యత, పర్యావరణ అనుమతులు (Environmental clearances) ముఖ్యమైన సమస్యలుగా మారవచ్చు.
• డేటా సెంటర్లకు బలమైన సైబర్‌ భద్రత (Cybersecurity), డేటా రక్షణ వ్యవస్థలు (Data protection systems) అవసరం.
• ఆపరేషన్స్, క్లౌడ్ వ్యవస్థలు, ఏఐ మౌలిక సదుపాయాల కోసం నైపుణ్యం కలిగిన సిబ్బంది అవసరం.
• ముంబై, చెన్నై, బెంగళూరు, ఇతర డేటా సెంటర్ హబ్‌ల నుండి బలమైన పోటీ ఉంది.

ముందున్న మార్గం (Way Forward)

• విశ్వసనీయమైన, సరసమైన ధరలో విద్యుత్ సరఫరాను నిర్ధారించాలి.
• పునరుత్పాదక శక్తితో (Renewable energy) అనుసంధానించిన డేటా సెంటర్లను ప్రోత్సహించాలి.
• నీటిని ఆదా చేసే (Water-efficient), లిక్విడ్ కూలింగ్ సాంకేతికతలను ప్రోత్సహించాలి.
• ఫైబర్ కనెక్టివిటీ (Fibre connectivity), క్లౌడ్ మౌలిక సదుపాయాలను బలోపేతం చేయాలి.
• స్పష్టమైన డేటా సెంటర్ విధానాలను, వేగవంతమైన అనుమతుల వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేయాలి.
• క్లౌడ్ కంప్యూటింగ్, ఏఐ మౌలిక సదుపాయాలు, సైబర్‌ భద్రతలో నైపుణ్యాభివృద్ధిని (Skill development) ప్రోత్సహించాలి.
• విపత్తులను తట్టుకునే (Disaster-resilient), విద్యుత్‌ను ఆదా చేసే (Energy-efficient) డేటా సెంటర్ క్యాంపస్‌లను నిర్మించాలి.
• స్టార్టప్‌లు, పరిశోధకులు, సంస్థల కోసం దేశీయ ఏఐ కంప్యూట్ మౌలిక సదుపాయాలకు మద్దతు ఇవ్వాలి.

ముగింపు

డేటా సెంటర్ హబ్‌గా హైదరాబాద్ వేగంగా ఎదగడం, భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాల పెరుగుతున్న ప్రాముఖ్యతను ప్రతిబింబిస్తోంది. నగరం లైవ్ సామర్థ్యం 2022 నుంచి రెట్టింపు కంటే ఎక్కువగా పెరిగింది. భవిష్యత్తు ప్రాజెక్టులు భారతదేశంలోని ప్రముఖ డేటా సెంటర్ మార్కెట్లలో హైదరాబాద్‌ను ముందు వరుసలో నిలుపుతాయి.

బలమైన ప్రభుత్వ ప్రోత్సాహకాలు, ప్రపంచ స్థాయి హైపర్‌స్కేలర్ల ఉనికి, నైపుణ్యం కలిగిన నిపుణులు, విపత్తు రహిత భౌగోళిక ప్రాంతం వంటి అనుకూలతలతో, క్లౌడ్, ఏఐ మౌలిక సదుపాయాలకు హైదరాబాద్ ఒక ప్రధాన కేంద్రంగా మారడానికి సిద్ధంగా ఉంది. అయితే దీర్ఘకాలిక విజయం అనేది సుస్థిరమైన విద్యుత్, సమర్థవంతమైన కూలింగ్, సైబర్‌ భద్రత, నైపుణ్యాభివృద్ధి, ప్రణాళికాబద్ధమైన పట్టణ మౌలిక సదుపాయాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.