మానవ-ఏనుగుల సంఘర్షణల నివారణకు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రాంతీయ కార్యాచరణ ప్రణాళిక

వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది? (Why in News?)

మానవ-ఏనుగుల సంఘర్షణను (Human–elephant conflict) నివారించడానికి రూపొందించిన ప్రాంతీయ కార్యాచరణ ప్రణాళిక (regional action plan) కింద ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు ఐదేళ్లలో ₹169.98 కోట్లు రానున్నాయి.

పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖకు (Ministry of Environment, Forest and Climate Change) చెందిన ‘ప్రాజెక్ట్ ఎలిఫెంట్’ విభాగం (Project Elephant Division), భారత వన్యప్రాణి సంస్థ (Wildlife Institute of India) సంయుక్తంగా నిర్వహించిన సంఘర్షణ-ప్రమాద అంచనా (conflict-risk assessment) ఆధారంగా ఈ ప్రణాళికను రూపొందించారు.

ప్రాంతీయ కార్యాచరణ ప్రణాళిక గురించి

ప్రపంచ ఏనుగుల దినోత్సవం (World Elephant Day) సందర్భంగా విశాఖపట్నంలో ‘ప్రాజెక్ట్ ఎలిఫెంట్’ నివేదికను విడుదల చేశారు.

ఈ ప్రణాళికలో నాలుగు దక్షిణ భారత రాష్ట్రాలు ఉన్నాయి:

• ఆంధ్రప్రదేశ్
• కర్ణాటక
• కేరళ
• తమిళనాడు

పర్యవేక్షణ, ముందస్తు హెచ్చరికలు, సంస్థాగత సమన్వయాన్ని మెరుగుపరచడం ద్వారా, అలాగే ఏనుగుల సంచార మార్గాలను రక్షించడం ద్వారా మనుషులు, ఏనుగుల మరణాలను తగ్గించడం ఈ ప్రణాళిక లక్ష్యం.

నిధుల కేటాయింపు (Financial Allocation)

ఈ నాలుగు రాష్ట్రాలకు ప్రతిపాదించిన మొత్తం వ్యయం ₹999.87 కోట్లు. ఇందులో ₹500 కోట్ల కేంద్ర ప్రభుత్వ సహాయం కూడా ఉంది.

కర్ణాటకకు అత్యధిక వాటా లభిస్తుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఏనుగులు తిరిగే ప్రాంతం (elephant range) సాపేక్షంగా కొత్తదైనా క్రమంగా విస్తరిస్తుండటంతో దానికి తగినట్లుగా నిధులు కేటాయించారు.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఏనుగుల విస్తరణ

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఏనుగుల సంచారం సాపేక్షంగా కొత్తదని చెబుతారు. 1980ల నాటికి హోసూర్-ధర్మపురి అడవుల నుంచి ఏనుగులు తిరిగి వచ్చినట్లు భావిస్తున్నారు.

రాష్ట్రంలో నమోదైన ఏనుగుల జనాభా ఇలా పెరిగింది:

• 2017లో 65
• 2023 నాటికి 142

ప్రధాన ప్రాంతాలు

ఎక్కువ ఏనుగులు ఈ జిల్లాల్లో కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి:

• చిత్తూరు
• తిరుపతి
• అన్నమయ్య

చిన్న చిన్న గుంపులు ఈ జిల్లాల్లో కనిపిస్తాయి:

• శ్రీకాకుళం
• పార్వతీపురం మన్యం

రాష్ట్రంలో కౌండిన్య వన్యప్రాణి అభయారణ్యం, దానికి ఆనుకుని ఉన్న అడవులు ఏనుగులకు కీలకమైన ఆవాసాలుగా (critical elephant habitats) ఉన్నాయి.

మానవ-ఏనుగుల సంఘర్షణకు కారణాలు

ఆవాసాల విచ్ఛిన్నం (Habitat Fragmentation)

వ్యవసాయం, మౌలిక సదుపాయాల కారణంగా అడవులు, సాంప్రదాయ సంచార మార్గాలు క్రమంగా విచ్ఛిన్నమవుతున్నాయి. దీనివల్ల మనుషులు ఎక్కువగా ఉండే ప్రాంతాల గుండా ప్రయాణించాల్సిన పరిస్థితి ఏనుగులకు ఏర్పడుతోంది.

అటవీ వనరులపై ఆధారపడటం (Dependence on Forest Resources)

పశువులను మేపడం, వంటచెరకు సేకరణ వల్ల ఏనుగుల ఆవాసాల్లో మనుషుల కార్యకలాపాలు పెరుగుతాయి. ఇది ప్రత్యక్షంగా ఎదురుపడే అవకాశాలను (direct encounters) పెంచుతుంది.

విద్యుత్ కంచెలు (Live-Wire Fencing)

వ్యవసాయ పొలాల చుట్టూ ఏర్పాటు చేసే విద్యుత్ కంచెలు ఏనుగుల మరణాలకు ఒక ప్రధాన కారణంగా మారాయి.

నాటు బాంబులు (Crude Explosive Devices)

అడవి పందుల (wild pigs) కోసం అమర్చే పేలుడు పదార్థాల వల్ల ఏనుగులు కూడా ప్రాణాలు కోల్పోవడం లేదా గాయపడటం జరుగుతోంది.

లీనియర్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (Linear Infrastructure)

కింది ప్రాజెక్టులు ఆవాసాల విచ్ఛిన్నాన్ని, ఏనుగులు సంచరించేటప్పుడు ప్రమాదాలను పెంచాయి:

• ఎన్‌హెచ్-716 (NH-716)
• బెంగళూరు-చెన్నై ఎక్స్‌ప్రెస్ వే (Bengaluru–Chennai Expressway)
• తిరుపతిలో రైల్వే డబ్లింగ్ పనులు

అడ్డుకట్టల సరైన నిర్వహణ లేకపోవడం (Weak Maintenance of Barriers)

ఆక్రమణలు, సరైన నిర్వహణ లేకపోవడం వల్ల ఏనుగులను అడ్డుకునే కందకాలు (elephant-proof trenches), సోలార్ కంచెల (solar fencing) ప్రభావం తగ్గింది.

మనుషులు, ఏనుగుల మరణాలు (Casualties)

మనుషుల మరణాలు

• ఇదే కాలంలో ఏనుగుల మరణాలు ఏటా నాలుగు నుంచి పది మధ్య ఉన్నాయి.
• ఈ గణాంకాలు మానవ-ఏనుగుల సంఘర్షణ మనుషుల భద్రతకు, ఏనుగుల సంరక్షణకు ముప్పు కలిగిస్తుందని చూపిస్తున్నాయి.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రస్తుతం ఉన్న చర్యలు (Existing Measures in Andhra Pradesh)

ఎలిఫెంట్ టాస్క్ ఫోర్స్ (Elephant Task Force)

ఈ టాస్క్ ఫోర్స్ క్షేత్రస్థాయిలో ఏనుగుల కదలికలను పర్యవేక్షించడానికి, సంఘర్షణ సంఘటనలకు ప్రతిస్పందించడానికి మద్దతు ఇస్తుంది.

గజ ప్రజా మొబైల్ అప్లికేషన్ (Gaja Praja Mobile Application)

ఈ అప్లికేషన్ ద్వారా ప్రజలు వీటిని చేయవచ్చు:

• ఏనుగుల కదలికల గురించి సమాచారం ఇవ్వడం
• పరిహారం కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవడం

కమ్యూనిటీ అలెర్ట్ సిస్టమ్స్ (Community Alert Systems)

ఏనుగుల గుంపుల (elephant herds) కదలికల గురించి స్థానికులను ముందస్తుగా హెచ్చరించడానికి వాట్సాప్ గ్రూపులను (WhatsApp groups) ఉపయోగిస్తున్నారు.

భౌతిక అడ్డుకట్టలు (Physical Barriers)

రాష్ట్రంలో చేపట్టిన పనులు:

• 735 కిలోమీటర్ల మేర ఏనుగులను అడ్డుకునే కందకాల (elephant-proof trenches) నిర్మాణం
• సోలార్ కంచెల ఏర్పాటు

ఈ చర్యలు సమర్థవంతంగా పనిచేయాలంటే క్రమం తప్పకుండా నిర్వహణ చేపట్టాలి, అలాగే ఆక్రమణల నుంచి రక్షించాలి.

కార్యాచరణ ప్రణాళిక ప్రధాన సిఫార్సులు (Major Recommendations of the Action Plan)

వన్యప్రాణుల కారిడార్లు (Wildlife Passages)

ఏనుగుల సంచార మార్గాలను రక్షించడానికి హైవేలు, రైల్వే ప్రాజెక్టుల్లో వన్యప్రాణుల కోసం సురక్షితమైన మార్గాలను (wildlife passages) చేర్చాలి.

ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు (Early-Warning Systems)

ఏనుగులు మానవ నివాసాల్లోకి లేదా వ్యవసాయ ప్రాంతాల్లోకి ప్రవేశించడానికి ముందే గ్రామాలకు, క్షేత్రస్థాయి సిబ్బందికి సకాలంలో సమాచారం అందించే పర్యవేక్షణా వ్యవస్థలు ఉండాలి.

వేగంగా స్పందించే బృందాలు (Rapid-Response Teams)

సంఘర్షణ పరిస్థితులకు త్వరగా ప్రతిస్పందించేలా, అలాగే జనాభా ఉన్న ప్రాంతాల నుంచి ఏనుగులను సురక్షితంగా దూరంగా పంపేలా ప్రత్యేక బృందాలు ఉండాలి.

ఫంక్షనల్ కారిడార్లు (Functional Corridors)

ప్రస్తుతం ఉన్న ఏనుగుల కారిడార్లను (elephant corridors) గుర్తించి, రక్షించి, వాటిని అనుసంధానించాలి.

విభాగాల మధ్య సమన్వయం (Interdepartmental Coordination)

అటవీ శాఖ కింది విభాగాలతో కలిసి పనిచేయాలి:

• విద్యుత్ శాఖ
• రైల్వేస్
• పోలీస్
• రెవెన్యూ శాఖ
• భారత జాతీయ రహదారుల సంస్థ (National Highways Authority of India)

ప్రజల భాగస్వామ్యం (Community Partnerships)

సంఘర్షణ నిర్వహణ చర్యల్లో (conflict-management measures) రైతులు, స్థానిక సంఘాలు, ప్రభుత్వేతర సంస్థలు (NGOs), పరిశోధకులు పాల్గొనాలి.

అంతర్రాష్ట్ర సహకారం (Interstate Cooperation)

ఆంధ్రప్రదేశ్, కర్ణాటక, కేరళ, తమిళనాడు రాష్ట్రాలు కింది సమాచారాన్ని పంచుకోవాలి:

• ఏనుగుల కదలికల గురించిన సమాచారం
• సంఘర్షణ నిర్వహణ పద్ధతులు (Conflict-management practices)
• పర్యవేక్షణలో అనుభవాలు

ఏనుగుల గుంపులు రాష్ట్రాల సరిహద్దులు దాటి సంచరిస్తాయి; కాబట్టి, రాష్ట్ర స్థాయిలో తీసుకునే విడివిడి చర్యలు సరిపోవు.

ముగింపు (Conclusion)

విచ్ఛిన్నమైన, మనుషుల వినియోగం పెరుగుతున్న ప్రాంతాల్లో ఏనుగుల సంచారం పెరగడమే ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో మానవ-ఏనుగుల సంఘర్షణకు కారణం. విడివిడిగా చర్యలు తీసుకోవడానికి బదులుగా సమన్వయంతో కూడిన పర్యవేక్షణ, కారిడార్ల రక్షణ, మౌలిక సదుపాయాల ప్రణాళిక, ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని అమలు చేయడానికి ఈ ప్రాంతీయ కార్యాచరణ ప్రణాళిక ఒక అవకాశం కల్పిస్తుంది.