పుష్కరాల కోసం 21 గోదావరి ఆలయాల వద్ద టెంట్ సిటీల ఏర్పాటు

వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?

• రాబోయే 2027 గోదావరి పుష్కరాల కోసం ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఒక కీలక నిర్ణయం తీసుకుంది. గోదావరి నది తీరంలో ఉన్న 21 ప్రధాన ఆలయాల వద్ద ‘టెంట్ సిటీ’లను (Tent cities) ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రభుత్వం ఆమోదం తెలిపింది.
• గోదావరి రివర్‌ఫ్రంట్ ప్రాజెక్ట్ కింద అభివృద్ధి చేస్తున్న రాజమహేంద్రవరంలోని ‘బ్రిడ్జి లంక’లో అతిపెద్ద టెంట్ సిటీని అధికారులు ప్లాన్ చేశారు.
• దీనితో పాటు, పుష్కరాల సమయంలో భక్తులు, పర్యాటకులకు బస కల్పించడానికి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఒక లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించింది. కోనసీమ ప్రాంతం నుంచి ప్రారంభించి, వచ్చే ఐదేళ్లలో రాష్ట్రవ్యాప్తంగా దాదాపు 50,000 హోమ్‌స్టే (Homestay) గదులను గుర్తించాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది.
• పాలిటీ, ఎకానమీ, పరిపాలనా సంస్కరణలకు సంబంధించిన ఈ అంశం APPSC గ్రూప్ 1, గ్రూప్ 2 పరీక్షలకు సిద్ధమవుతున్న అభ్యర్థులకు చాలా ముఖ్యమైనది.

గోదావరి పుష్కరం, దాని మతపరమైన ప్రాముఖ్యత

• దక్షిణ భారతదేశంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన నదీ పండుగలలో గోదావరి పుష్కరం ఒకటి. గురు గ్రహం (బృహస్పతి) గోదావరి నదికి సంబంధించిన రాశిలోకి ప్రవేశించినప్పుడు ఈ పండుగను జరుపుకుంటారు.
• గురు గ్రహం ఒక రాశి నుంచి మరో రాశికి మారే కదలికల ఆధారంగా ఈ పండుగ ప్రతి 12 ఏళ్లకు ఒకసారి వస్తుంది.
• సాధారణ పండుగల్లాగా ఇది క్యాలెండర్ ప్రకారం రాదు. గ్రహాల కదలికల (Planetary transit) ఆధారంగా నిర్ణయించే ఒక ఖగోళ-మతపరమైన (Astronomical-religious) ఘట్టం ఇది.
• పుష్కర సమయంలో నదిలో పవిత్ర స్నానం చేయడం వల్ల పాపాలు తొలగిపోయి ఆత్మశుద్ధి (Spiritual purification) జరుగుతుందని భక్తులు నమ్ముతారు. అలాగే తర్పణం, పిండ ప్రదానం లాంటి క్రతువుల ద్వారా పూర్వీకుల ఆశీస్సులు పొందుతారని విశ్వసిస్తారు.
• పుష్కరాల్లో మొదటి పన్నెండు రోజులను ‘ఆది పుష్కరం’ అంటారు. ఇది అత్యంత పవిత్రమైన సమయం. చివరి పన్నెండు రోజులను ‘అంత్య పుష్కరం’ అంటారు. దీనికి కూడా ఎంతో ప్రాముఖ్యత ఉంది.
• పాలనాపరమైన సంస్కరణలను అర్థం చేసుకోవడానికి ఈ పండుగ ఏర్పాట్లు అభ్యర్థులకు ఒక మంచి ఉదాహరణ.

గోదావరి వెంబడి ఉన్న 21 ఆలయ ప్రాంతాలు

• గోదావరి నది ఒడ్డున ఉన్న 21 ప్రధాన ఆలయాల సమీపంలో తాత్కాలిక బస ఏర్పాట్లను సృష్టించడంపై ప్రభుత్వం ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టింది. ఇక్కడ భక్తుల రద్దీ ఎక్కువగా ఉంటుందని అధికారులు అంచనా వేస్తున్నారు.
• తూర్పు గోదావరి, పశ్చిమ గోదావరి, కోనసీమ, పరిసర గోదావరి ప్రాంతాల్లో ఈ ఆలయాలు విస్తరించి ఉన్నాయి.
• భక్తులు సాధారణంగా నదీ స్నానాలను సమీపంలోని ఆలయాల దర్శనంతో కలుపుతారు. కాబట్టి ఈ ఆలయ ప్రాంతాలు చాలా ముఖ్యమైనవి.
• దీనివల్ల కేవలం స్నాన ఘట్టాల (Bathing ghats) వద్దే కాకుండా ఆలయ సముదాయాల వద్ద కూడా జనం రద్దీ బాగా పెరుగుతుంది.
• అందుకే టెంట్ సిటీలను కేవలం తాత్కాలిక షెల్టర్లుగా కాకుండా, భక్తులకు అన్నీ అందుబాటులో ఉండేలా ఒక సమగ్ర బస కేంద్రాలుగా (Integrated pilgrim accommodation zones) అధికారులు డిజైన్ చేస్తున్నారు.

బ్రిడ్జి లంక: పుష్కరాల కోసం అతిపెద్ద టెంట్ సిటీ

• గోదావరి వెంబడి ఉన్న అత్యంత ముఖ్యమైన ఆధ్యాత్మిక కేంద్రాలలో రాజమహేంద్రవరం ఒకటి. ఇక్కడ ఉన్న ‘బ్రిడ్జి లంక’ ద్వీపంలో అతిపెద్ద టెంట్ సిటీని ప్రభుత్వం ప్రతిపాదించింది.
• గోదావరి డెల్టా (Godavari delta) వ్యవస్థలో మట్టి, ఇసుక మేట వేయడం వల్ల (Sediment deposition) ఈ బ్రిడ్జి లంక అనే నదీ ద్వీపం (Riverine island) ఏర్పడింది.
• ప్రధాన ఘాట్‌లు, ఆలయాలకు వెళ్లే మార్గాలు, రవాణా మార్గాలకు ఇది చాలా దగ్గరగా ఉంది. కాబట్టి ఇది వ్యూహాత్మకంగా చాలా ముఖ్యమైన ప్రాంతం.
• పర్యాటకం, భక్తుల రాకపోకలు, రివర్‌ఫ్రంట్ మౌలిక సదుపాయాలకు మద్దతుగా ‘గోదావరి రివర్‌ఫ్రంట్ ప్రాజెక్ట్’ కింద ఈ ప్రాంతాన్ని అభివృద్ధి చేస్తున్నారు.
• బ్రిడ్జి లంక విస్తీర్ణం, దానికి ఉన్న అనుకూలతల కారణంగా, 2027 పుష్కరాలకు ఇది ప్రధాన బస కేంద్రంగా (Central accommodation hub) మారుతుందని అధికారులు భావిస్తున్నారు.

హోమ్‌స్టే విధానం, కోనసీమ ప్రాంతం

• రాష్ట్రవ్యాప్తంగా 50,000 గదులను అందుబాటులోకి తీసుకురావాలని ప్రభుత్వం ‘హోమ్‌స్టే’ (Homestay) కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది.
• గోదావరి డెల్టాలో సాంస్కృతికంగా, భౌగోళికంగా అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రాంతం కోనసీమ. ఇక్కడి నుంచే అధికారులు ఈ ప్రక్రియను మొదలుపెట్టారు.
• పర్యాటక ఆధారిత హోమ్‌స్టేలుగా పనిచేయడానికి అనువైన సాంప్రదాయ ఇళ్లను, వారసత్వ గృహాలను (Heritage homes) అధికారులు గుర్తిస్తున్నారు. ఇందులో పాలుపంచుకునేలా ఇళ్ల యజమానులను ప్రోత్సహిస్తున్నారు.
• హోటల్ సదుపాయాలు తక్కువగా ఉన్న గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాలకు ఈ మోడల్ చాలా ఉపయోగపడుతుంది.

గోదావరి నది ప్రాముఖ్యత

• గంగా నది తర్వాత భారతదేశంలో రెండవ పొడవైన నది గోదావరి. దీనిని తరచుగా ‘దక్షిణ గంగ’ (Dakshin Ganga) అని పిలుస్తారు.
• ఇది మహారాష్ట్రలోని నాసిక్ జిల్లాలో పశ్చిమ కనుమల్లో (Western Ghats) ఉన్న త్రయంబకేశ్వర్ వద్ద జన్మిస్తుంది.
• బంగాళాఖాతంలో కలవడానికి ముందు ఇది మహారాష్ట్ర, తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ గుండా తూర్పు వైపుగా ప్రవహిస్తుంది. దీని మొత్తం పొడవు దాదాపు 1465 కిలోమీటర్లు.
• ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోకి ప్రవేశించాక, సాగునీరు, తీర్థయాత్రలు, మత్స్య సంపద (Inland fisheries), సాంస్కృతిక గుర్తింపునకు ఈ నది కేంద్రంగా మారుతుంది.
• పుష్కరం అనేది నదులకు సంబంధించిన పండుగ కాబట్టి, ప్రిలిమ్స్ పరీక్షల కోసం గోదావరి భౌగోళిక పరిస్థితులను అర్థం చేసుకోవడం అభ్యర్థులకు చాలా అవసరం.

ఉపనదులు, డెల్టా ఏర్పాటు

• గోదావరికి ఎడమ వైపున కలిసే ముఖ్యమైన ఉపనదులలో ఇంద్రావతి, శబరి ఉన్నాయి. కుడి వైపున కలిసే ఉపనదులలో ప్రవర, పూర్ణ, మంజీర ముఖ్యమైనవి.
• ఆంధ్ర-ఒడిశా సరిహద్దులోని గిరిజన, అటవీ ప్రాంతాల సమీపంలో గోదావరి నదితో శబరి నది కలుస్తుంది. కాబట్టి ఇది భౌగోళికంగా చాలా ముఖ్యమైన ఉపనది.
• బంగాళాఖాతంలో కలిసే ముందు, గోదావరి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఒక విశాలమైన, సారవంతమైన డెల్టాను (Fertile delta) ఏర్పరుస్తుంది.
• ఈ డెల్టా వ్యవసాయానికి, ముఖ్యంగా వరి సాగు, ఆక్వాకల్చర్ (Aquaculture), కొబ్బరి తోటలకు ఎంతగానో మద్దతు ఇస్తుంది.
• ఈ డెల్టాలో మట్టి మేటల వల్ల ఏర్పడే ‘లంక’ అనే ద్వీపాలు తయారవుతాయి. తూర్పు, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాల్లో ఇవి చాలా సాధారణం. రాజమహేంద్రవరంలోని బ్రిడ్జి లంక దీనికి ఒక చక్కటి ఉదాహరణ.

రాజమహేంద్రవరం, పుష్కరాల నిర్వహణ

• గోదావరి పుష్కరాల సమయంలో రాజమహేంద్రవరం ప్రధాన పరిపాలనా, తీర్థయాత్రల కేంద్రంగా పనిచేస్తుంది.
• నదీ ఘాట్‌లు, పర్యాటక మౌలిక సదుపాయాలు, ప్రజా పరిపాలనకు, జనం రద్దీని నియంత్రించడానికి ఇది ప్రధాన వేదికగా నిలుస్తుంది.
• గోదావరి నది ఒడ్డున ఈ నగరం ఉండటం వల్ల, పవిత్ర స్నానాలకు ఇది ఒక ముఖ్య కేంద్రంగా మారింది.
• ఇక్కడ పుష్కరాల నిర్వహణ కోసం పర్యాటక, పోలీసు, నీటిపారుదల, పారిశుద్ధ్య, ఆరోగ్య, రవాణా శాఖల మధ్య సరైన సమన్వయం (Coordination) అవసరం.
• ఇది రాజమహేంద్రవరాన్ని కేవలం తీర్థయాత్రల ప్రదేశంగానే కాకుండా, పాలనకు సంబంధించి ఒక గొప్ప కేస్ స్టడీగా మారుస్తుంది.