టేబుల్ ఆఫ్ కంటెంట్
ప్రాముఖ్యత: జీఎస్ పేపర్ III – పర్యావరణం | వాతావరణ మార్పు | విపత్తు నిర్వహణ (Disaster Management) | సుస్థిరాభివృద్ధి (Sustainable Development)
ప్రిలిమ్స్ కోసం:
- వాతావరణ అనుసరణ (Climate Adaptation), జాతీయంగా నిర్ణయించిన లక్ష్యాలు (Nationally Determined Contributions – NDCs), పారిస్ ఒప్పందం, COP30, యూఎన్ఈపీ (UNEP) అడాప్టేషన్ గ్యాప్ రిపోర్ట్, వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే గ్రామాలు (Climate Resilient Villages – CRV), నిక్రా (NICRA), రాష్ట్ర కార్యాచరణ ప్రణాళికలు (SAPCC), జాతీయ కార్యాచరణ ప్రణాళిక (NAPCC), స్థానికంగా నడిపించే అనుసరణ (Locally Led Adaptation – LLA), వాతావరణ నిధులు (Climate Finance), ముప్పు అంచనా (Vulnerability Assessment).
మెయిన్స్ కోసం:
- వాతావరణాన్ని తట్టుకునే శక్తి (Climate resilience), అనుసరణ నిధులు (Adaptation finance), విపత్తు సంసిద్ధత, స్థానిక పరిపాలన, సుస్థిరాభివృద్ధి, వాతావరణ న్యాయం (Climate justice), జీవనోపాధి భద్రత, ప్రజల భాగస్వామ్యం, ముప్పును తగ్గించడం, తట్టుకునే మౌలిక సదుపాయాలు (Resilient infrastructure).
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది? (Why in News?)
వరదలు, కరువులు, తుఫానులు, వడగాల్పులు, అనిశ్చిత రుతుపవనాల (Erratic monsoons) వల్ల భారతదేశంలో వాతావరణ సంబంధిత విపత్తులు (Climate-related disasters), ఆర్థిక నష్టాలు పెరుగుతున్నాయి.
వాతావరణ అనుసరణను ప్రభుత్వ విధానాల (Policy) స్థాయి నుంచి క్షేత్రస్థాయి (Grassroots) అమలుకు తీసుకువెళ్లడానికి తమిళనాడు అమలు చేస్తున్న క్లైమేట్ రెసిలియంట్ విలేజెస్ (CRV) కార్యక్రమం ఒక ఆదర్శ నమూనా (Model) అని 2025-26 ఆర్థిక సర్వే ప్రశంసించింది.
భారతదేశంలో 1995 నుంచి 2024 మధ్య కాలంలో 430 తీవ్రమైన వాతావరణ విపత్తులు సంభవించాయి. వీటివల్ల మన దేశం సుమారు $170 బిలియన్ల మేర నష్టపోయింది. ఈ విపత్తులు సుమారు 1.3 బిలియన్ల మంది ప్రజలపై ప్రభావం చూపాయి. అందుకే, జాతీయ అభివృద్ధి వ్యూహంలో (National development strategy) వాతావరణ అనుసరణ ప్రణాళిక (Adaptation planning) ఇప్పుడు కేంద్ర బిందువుగా మారింది.
వాతావరణ అనుసరణ అంటే ఏమిటి? (What is Climate Adaptation?)
- ఇప్పటికే వస్తున్న లేదా రాబోయే వాతావరణ మార్పులకు అనుగుణంగా సహజ పర్యావరణంలో లేదా మానవ వ్యవస్థల్లో చేసుకునే సర్దుబాటునే (Adjustments) వాతావరణ అనుసరణ అంటారు. హానిని తగ్గించడం (Moderate harm), అవకాశాలను వాడుకోవడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం.
- వాతావరణ చర్యల కింద ఉన్న రెండు ప్రధాన వ్యూహాలలో ఇది ఒకటి. మరొకటి వాతావరణ ఉపశమనం (Climate mitigation). (అంటే గ్రీన్హౌస్ వాయు ఉద్గారాలను (Greenhouse gas emissions) తగ్గించడం).
- గతంలో మనం చేసిన ఉద్గారాల వల్ల వాతావరణ మార్పుల ప్రభావం అప్పటికే మొదలైంది. వాటిని ఆపలేము. కాబట్టి మనం వాతావరణ అనుసరణను తప్పకుండా పాటించాల్సిందే.
- ఇందులో ముందుజాగ్రత్తగా (Anticipatory – ప్లాన్ చేసిన) తీసుకునే చర్యలు, అలాగే విపత్తు వచ్చిన తర్వాత (Reactive) తీసుకునే చర్యలు ఉంటాయి.
- ఇది వాటంతట అవే జరిగే సహజ (Autonomous) చర్యలు కావచ్చు, లేదా ప్రభుత్వ విధానాల ద్వారా తీసుకునే ప్రణాళికాబద్ధమైన (Planned) చర్యలు కావచ్చు.
ఇందులో ఉన్న ప్రధాన రంగాలు:
- వ్యవసాయం: పంటల వైవిధ్యం (Crop diversification), కరువును తట్టుకునే వంగడాలు.
- నీటి వనరులు: వర్షపు నీటి నిల్వ, సమర్థవంతమైన నీటిపారుదల.
- తీరప్రాంతాలు: సముద్రపు గోడలు (Sea walls), మడ అడవుల పెంపకం.
- పట్టణ ప్రణాళిక: వేడిని తట్టుకునే మౌలిక సదుపాయాలు, డ్రైనేజీ వ్యవస్థలు.
- ఆరోగ్యం: వ్యాధుల పర్యవేక్షణ (Disease surveillance), వడగాల్పుల నివారణ ప్రణాళికలు.
- వాతావరణ అనుసరణ అనేది దాడులను తట్టుకుని కోలుకునే సామర్థ్యంతో (Capacity to absorb shocks and recover – Resilience) బలంగా ముడిపడి ఉంటుంది.
అంతర్జాతీయ చట్రాలలో దీనికి లభించిన గుర్తింపు (Global recognition):
- పారిస్ ఒప్పందంలో (Paris Agreement) వాతావరణ అనుసరణపై ఒక ప్రపంచ స్థాయి లక్ష్యాన్ని చేర్చారు.
- ఐక్యరాజ్యసమితి వాతావరణ మార్పుల ముసాయిదా సదస్సు (UNFCCC) కూడా అనుసరణ ప్రణాళిక (Adaptation planning) ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెబుతుంది.
భారతదేశంలో వాతావరణ ముప్పు పరిస్థితి (India’s Climate Vulnerability Situation)
- ప్రపంచవ్యాప్తంగా వాతావరణ మార్పుల వల్ల అత్యంత ముప్పు ఎదుర్కొంటున్న దేశాల్లో (Climate-vulnerable countries) భారతదేశం ఒకటి. గ్లోబల్ క్లైమేట్ రిస్క్ ఇండెక్స్ (Global climate risk) లో మన దేశం 9వ స్థానంలో ఉంది.
- జర్మన్వాచ్ (Germanwatch) నివేదిక ప్రకారం:
1995-2024 కాలంలో:
- దాదాపు 430 తీవ్రమైన వాతావరణ విపత్తులు (Extreme weather events) నమోదు అయ్యాయి.
- దాదాపు $170 బిలియన్ల ఆర్థిక నష్టాలు సంభవించాయి.
- మొత్తంగా 1.3 బిలియన్ల మంది ప్రజలపై ఇవి ప్రభావం చూపాయి.
అధిక ముప్పుకు గల నిర్మాణాత్మక కారణాలు (Structural Reasons):
- వాతావరణంపై ఆధారపడిన రంగాల (Climate-sensitive sectors) మీద మన జనాభా ఎక్కువగా ఆధారపడి ఉండటం.
- వ్యవసాయం వర్షాధారంగా (Monsoon-dependent) ఉండటం వల్ల అధిక ముప్పు.
- అందుబాటులో ఉన్న మంచినీరు చాలా పరిమితం (ప్రపంచ వనరులలో దాదాపు 4% మాత్రమే).
- తీవ్రమైన పేదరికం, ప్రాంతీయ అసమానతలు (Regional inequality) ఉండటం వల్ల వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే సామర్థ్యం (Adaptive capacity) తక్కువగా ఉండటం.
- వాతావరణాన్ని తట్టుకునే మౌలిక సదుపాయాలు లేకుండా వేగంగా జరుగుతున్న పట్టణీకరణ.
ప్రధానంగా ముప్పు పొంచి ఉన్న రంగాలు (Major Vulnerable Sectors):
- వ్యవసాయం: వర్షపాతంలో మార్పులు (Rainfall variability), ఉష్ణ ఒత్తిడికి (Heat stress) ఇది త్వరగా దెబ్బతింటుంది.
- నీటి వనరులు: భూగర్భ జలాలు (Groundwater) తగ్గిపోవడం + అనిశ్చిత రుతుపవనాలు.
- తీరప్రాంతాలు (Coastal zones): తుఫానులు, ఉప్పెనలు (Storm surges), సముద్ర మట్టం పెరగడం.
- పట్టణ ప్రాంతాలు: వరదలు రావడం, అర్బన్ హీట్ ఐలాండ్ ఎఫెక్ట్ (Urban heat island effect).
- ప్రజారోగ్యం: వడగాల్పులు, దోమలు, కీటకాల ద్వారా వ్యాపించే వ్యాధులు (Vector-borne diseases).
- విద్యుత్ వ్యవస్థలు: వేసవిలో ఏసీల వాడకం (Cooling needs) పెరగడం వల్ల డిమాండ్ పెరగడం, జలవిద్యుత్ (Hydro-power) ఉత్పత్తిలో మార్పులు.
జాతీయంగా నిర్ణయించిన లక్ష్యాలు (NDCs), వాతావరణ అనుసరణ
- పారిస్ ఒప్పందం కింద దేశాలు సమర్పించే వాతావరణ కార్యాచరణ ప్రణాళికలనే (Climate action plans) జాతీయంగా నిర్ణయించిన లక్ష్యాలు (Nationally Determined Contributions – NDCs) అంటారు.
- ప్రపంచ వాతావరణ లక్ష్యాలను సాధించడానికి ఉద్దేశించిన కట్టుబాట్లు (Commitments) ఇవి. వీటిని దేశాలు తమ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా రూపొందించుకుంటాయి. కాలానుగుణంగా వీటిని అప్డేట్ చేస్తుంటాయి.
NDCs లోని ప్రధాన భాగాలు:
- ఉపశమన లక్ష్యాలు (Mitigation targets – ఉద్గారాల తగ్గింపు, పునరుత్పాదక శక్తిని పెంచడం).
- అనుసరణ వ్యూహాలు (Adaptation strategies – వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాన్ని తట్టుకోవడం).
- తట్టుకునే సామర్థ్యాన్ని (Resilience) నిర్మించే చర్యలు.
- వాతావరణ నిధుల అవసరాలు, ప్రాధాన్యతలు (Climate finance requirements).
భారతదేశ NDCs లోని ప్రధాన అనుసరణ రంగాలు:
- తీరప్రాంత రక్షణ: పెరుగుతున్న సముద్ర మట్టం, తుఫానుల నుంచి రక్షించడం.
- వాతావరణాన్ని తట్టుకునే మౌలిక సదుపాయాలు: విపత్తులను తట్టుకునే రోడ్లు, భవనాలు, సదుపాయాల (Utilities) నిర్మాణం.
- విపత్తు సంసిద్ధత: ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు (Early warning systems), ముప్పును తగ్గించే వ్యూహాలు (Risk reduction strategies).
- వ్యవసాయంలో రక్షణ: వాతావరణ-స్నేహపూర్వక వ్యవసాయం, కరువును తట్టుకునే పంటలు.
- ఆవరణ వ్యవస్థ పునరుద్ధరణ (Ecosystem restoration): అడవులు, మడ అడవులు (Mangroves), చిత్తడి నేలలు (Wetlands) పెంచడం.
- కమ్యూనిటీ ఆధారిత అనుసరణ: స్థానిక ప్రజల భాగస్వామ్యం, వారి దేశవాళీ పద్ధతులను (Indigenous practices) పాటించడం.
తమిళనాడు క్లైమేట్ రెసిలియంట్ విలేజెస్ (CRV) కార్యక్రమం
- వాతావరణ అనుసరణకు సంబంధించి భారతదేశంలోనే ఇది అత్యుత్తమ నమూనాలలో (Best adaptation models) ఒకటిగా పరిగణించబడుతోంది.
- ఇది వాతావరణ మార్పుల వల్ల అత్యధిక ముప్పు ఉన్న (Vulnerable) 11 జిల్లాల్లో అమలవుతోంది. గ్రామ స్థాయిలో ఇది ఒక సమగ్రమైన అనుసరణ వ్యూహాన్ని (Holistic strategy) పాటిస్తోంది.
- WRI ఇండియా మద్దతుతో నడుస్తున్న ఈ కార్యక్రమం ప్రధానంగా వీటిపై దృష్టి పెడుతుంది:
- నీటి సంరక్షణ
- కరువు నివారణ
- వరదల నివారణ
- పునరుత్పాదక శక్తిని (Renewable energy) వాడటం
- జీవనోపాధి మార్గాలను వైవిధ్యపరచడం (Livelihood diversification)
- స్థానిక ఆవరణ వ్యవస్థల (Ecosystem) పునరుద్ధరణ
- విపత్తు సంసిద్ధత ప్రణాళిక (Disaster preparedness planning)
- ఇది విడివిడిగా (Isolated schemes) పథకాలను అమలు చేయదు. మొత్తం గ్రామాన్ని ఒక వాతావరణ యూనిట్గా (Climate unit) తీసుకుంటుంది.
- స్థానిక పరిస్థితులకు అనుగుణంగా (Place-based approach) ఉండే ఈ విధానం దీర్ఘకాలిక భద్రతను (Long-term resilience) మెరుగుపరుస్తుంది. ఇందులో కమ్యూనిటీ భాగస్వామ్యం కూడా పెరుగుతుంది.
- అందుకే దీనిని దేశవ్యాప్తంగా అమలు చేయదగిన నమూనాగా (Model for national replication) ఆర్థిక సర్వే (Economic Survey) ప్రశంసించింది.
వాతావరణ అనుసరణలో నిక్రా (NICRA) పాత్ర
- నిక్రా (NICRA) అంటే నేషనల్ ఇన్నోవేషన్స్ ఇన్ క్లైమేట్ రెసిలియంట్ అగ్రికల్చర్.
- ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్ (ICAR) ఈ కార్యక్రమాన్ని అమలు చేస్తోంది.
- శాస్త్రీయ ప్రణాళిక (Scientific planning), రైతుల భాగస్వామ్యంతో భారతీయ వ్యవసాయాన్ని వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునేలా (Climate-resilient) చేయడమే దీని లక్ష్యం.
- నిక్రా (NICRA) 651 జిల్లాలలో అమలవుతోంది. ఇది ప్రధానంగా కింది వాటిపై దృష్టి పెడుతుంది:
- వాతావరణ ముప్పు మ్యాపింగ్ (Climate risk mapping)
- కరువు నిర్వహణ
- వరదల నుండి రక్షణ
- వేడి ఒత్తిడిని (Heat stress) తగ్గించడం
- వాతావరణాన్ని తట్టుకునే పంట వంగడాలు
- పశువుల రక్షణ
- రైతుల సామర్థ్య పెంపు (Capacity-building)
భారతదేశంలో వ్యవసాయం వాతావరణ మార్పుల వల్ల అత్యంత తీవ్రంగా ప్రభావితమయ్యే రంగం. కాబట్టి ఆహార భద్రత, గ్రామీణ స్థిరత్వానికి నిక్రా చాలా కీలకం.
వాతావరణ అనుసరణ నిధుల లోటు (Adaptation Finance Gap)
- వాతావరణ అనుసరణకు (Climate adaptation) భారీగా, నిరంతరం ఆర్థిక పెట్టుబడులు అవసరం.
- UNEP అడాప్టేషన్ గ్యాప్ రిపోర్ట్ 2025 అంచనాల ప్రకారం, 2035 వరకు అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు (Developing countries) ఏటా $284-339 బిలియన్ల నిధుల కొరత (Financing gap) ఉండబోతోంది.
- భారతదేశ ఆర్థిక సర్వే ప్రకారం, 2022 ఆర్థిక సంవత్సరంలో (FY22) మన అనుసరణ వ్యయం జిడిపిలో దాదాపు 5.6% గా ఉంది.
- అయితే, 2026-27 కేంద్ర బడ్జెట్ (Union Budget) వాతావరణ అనుసరణ కంటే ఉపశమనంపైనే (Mitigation) ఎక్కువగా దృష్టి పెట్టింది. ఇది ఒక పెద్ద అసమతుల్యతను (Major imbalance) సృష్టిస్తోంది.
వాతావరణ అనుసరణ ప్రాజెక్టులు ఇబ్బందులు పడటానికి కారణాలు:
- వాటి వల్ల కలిగే లాభాలను కచ్చితంగా లెక్కించడం కష్టం (Difficult to quantify).
- పెట్టుబడిపై రాబడి (Returns) రావడానికి చాలా సమయం పడుతుంది (Long-term).
- ప్రైవేట్ పెట్టుబడులు చాలా తక్కువగా ఉంటాయి.
- వాతావరణ అనుసరణ కోసం ఒక నిర్దిష్టమైన ఆర్థిక వర్గీకరణ (Financial classification) లేదు.
WRI అధ్యయనం ప్రకారం, వాతావరణ అనుసరణలో పెట్టుబడి పెట్టే ప్రతి రూపాయి వల్ల మనం భవిష్యత్తులో నష్టాలను నివారించగలం. తద్వారా పది రెట్ల లాభాన్ని (Ten times return) సాధించవచ్చు.
రాష్ట్ర కార్యాచరణ ప్రణాళికలు (SAPCCs)
- వాతావరణ మార్పులపై జాతీయ కార్యాచరణ ప్రణాళికకు (NAPCC) అనుగుణంగా రాష్ట్ర స్థాయిలో రూపొందించిన ప్రణాళికలే (State-level climate blueprints) SAPCCలు.
- స్థానిక పర్యావరణ (Local ecological), సామాజిక-ఆర్థిక (Socio-economic) పరిస్థితులకు అనుగుణంగా వీటిని డిజైన్ చేస్తారు.
వీటి లక్ష్యాలు:
- వాతావరణ అనుసరణ ప్రణాళిక (Adaptation planning)
- వాతావరణ ఉపశమన వ్యూహం (Mitigation strategy)
- అభివృద్ధి కార్యక్రమాలలో వాతావరణ సమస్యలను (Climate concerns) భాగం చేయడం
- సంస్థల మధ్య సమన్వయం (Institutional coordination)
- స్థానిక సామర్థ్య పెంపు (Local capacity-building)
- ప్రస్తుతం 34 రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు SAPCC లను సిద్ధం చేశాయి.
- వాతావరణ ప్రమాదాలు వేగంగా పెరుగుతున్నందున, చాలా రాష్ట్రాలు తమ ప్రణాళికలను సవరించాల్సి (Require revision) ఉంది.
- ఉదాహరణకు, తీవ్రమైన వడగాల్పులు, భారీ వర్షాల కారణంగా ఢిల్లీ తన SAPCC ని సవరిస్తోంది.
- వాతావరణ అనుసరణ విజయవంతం కావాలంటే, ఈ ప్రణాళికలు కేవలం పత్రాలుగా (Documents) మిగిలిపోకూడదు. అవి వాస్తవ పాలనా సాధనాలుగా (Governance tools) మారాలి.
క్షేత్రస్థాయి వాతావరణ అనుసరణలో సవాళ్లు (Challenges)
- చాలా వాతావరణ అనుసరణ ప్రణాళికలు కేవలం పత్రాలుగానే (Policy documents) మిగిలిపోతున్నాయి. వాటిని క్షేత్రస్థాయిలో అమలు చేయడం లేదు.
- నీరు, వ్యవసాయం, విపత్తు నిర్వహణ, పట్టణ ప్రణాళిక (Urban planning) విభాగాల మధ్య తరచుగా సమన్వయ లోపం (Weak coordination) కనిపిస్తోంది.
- వాతావరణ ముప్పు అంచనాలను (Climate vulnerability assessments) ఎప్పటికప్పుడు అప్డేట్ చేయడం లేదు. దీనివల్ల ప్రణాళికా నాణ్యత దెబ్బతింటోంది.
- స్థానిక ప్రభుత్వాలకు (Local governments) తరచుగా శిక్షణ పొందిన సిబ్బంది, సాంకేతిక సామర్థ్యం ఉండటం లేదు.
- వాతావరణ అనుసరణ నిధులను (Adaptation finance) సరిగ్గా ట్రాక్ చేయడం లేదు. వాటిని సాధారణ అభివృద్ధి వ్యయంతో (General development expenditure) కలిపేస్తున్నారు.
- వాతావరణ అనుసరణను స్థానికంగా డిజైన్ చేసినప్పుడే అది అత్యంత ప్రభావవంతంగా ఉంటుంది. కానీ చాలా రాష్ట్రాలలో ప్రజల భాగస్వామ్యం (Community participation) నామమాత్రంగానే ఉంది.
- వాతావరణ ఉపశమన ప్రాజెక్టులతో (Mitigation projects) పోలిస్తే వాతావరణ అనుసరణ లాభాలు ప్రత్యక్షంగా కనిపించవు. అందుకే ప్రైవేట్ రంగ భాగస్వామ్యం (Private sector participation) కూడా పరిమితంగానే ఉంది.
- ఇది అమలులో తీవ్రమైన లోపానికి (Implementation gap) దారితీస్తోంది.
స్థానికంగా నడిపించే అనుసరణ (Locally Led Adaptation – LLA)
- COP30 సదస్సు “స్థానికంగా నడిపించే అనుసరణ” (Locally Led Adaptation) ప్రాముఖ్యతను బలంగా నొక్కిచెప్పింది.
- పైస్థాయి నుంచి ప్రణాళికలను రుద్దకుండా (Imposed from the top), కమ్యూనిటీలతో కలిసి వాతావరణ అనుసరణ ప్రణాళికలను అభివృద్ధి చేయాలని దీని అర్థం.
ఇందులో ఇవి ఉంటాయి:
- గ్రామ స్థాయి ప్రణాళిక
- స్థానిక పరిజ్ఞానాన్ని (Local knowledge) వాడుకోవడం
- మహిళల భాగస్వామ్యం
- గిరిజన పర్యావరణ పద్ధతులు (Tribal ecological practices)
- జీవనోపాధి పునర్నిర్మాణం (Livelihood redesign)
- నైపుణ్యాభివృద్ధి (Skill development)
- పునరావాస చట్రాలు (Rehabilitation frameworks)
ముందున్న మార్గం (Way Forward)
- వాతావరణ ఉపశమన బడ్జెట్ (Mitigation budgeting) నుంచి వేరుగా, ఒక స్పష్టమైన జాతీయ వాతావరణ అనుసరణ ఆర్థిక చట్రాన్ని (National adaptation finance framework) భారతదేశం సృష్టించాలి. జిల్లా, బ్లాక్ స్థాయిలో క్రమం తప్పకుండా వాతావరణ ముప్పు అంచనాలను (Vulnerability assessments) నిర్వహించే వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయాలి.
- రాష్ట్ర, జిల్లా స్థాయిల్లో ప్రత్యేక సిబ్బంది, సాంకేతిక నిపుణులతో క్లైమేట్ సెల్స్ను (Climate cells) బలోపేతం చేయాలి. ఎంజిఎన్ఆర్ఇజిఎ (MGNREGA), జల్ జీవన్ మిషన్, పిఎంకెఎస్వై (PMKSY), స్మార్ట్ సిటీస్ లాంటి పథకాలను వాతావరణ అనుసరణ లక్ష్యాలతో (Adaptation goals) అనుసంధానం చేయాలి.
- నష్టాలను నివారించడం (Avoided losses), ఆరోగ్య ప్రయోజనాలు (Health gains), జీవనోపాధి భద్రత (Livelihood security) లాంటి వాతావరణ అనుసరణ లాభాలను కచ్చితంగా లెక్కించాలి. అప్పుడే ప్రైవేట్, అంతర్జాతీయ వాతావరణ నిధులను (International finance) ఆకర్షించవచ్చు.
ముగింపు (Conclusion)
భారతదేశం ఎదుర్కొంటున్న వాతావరణ సవాలు అనేది కేవలం భవిష్యత్తు ముప్పు కాదు. అది ప్రస్తుతం ఎదుర్కొంటున్న పరిపాలనా సంక్షోభం (Governance crisis).
నష్టాలు, విపత్తుల ముప్పు వేగంగా పెరుగుతోంది. వాతావరణ అనుసరణ నిధుల కొరత తీవ్రమవుతోంది. ఈ పరిస్థితుల్లో, వాతావరణ అనుసరణ సామర్థ్యాన్ని (Climate resilience) పెంపొందించడం జాతీయ అభివృద్ధి ప్రణాళికలో (Development planning) ప్రధాన అంశం కావాలి.
విధానాలను క్షేత్రస్థాయికి (Grassroots) తీసుకువెళ్లినప్పుడు వాతావరణ అనుసరణ ఎంత విజయవంతం అవుతుందో తమిళనాడు అమలు చేస్తున్న క్లైమేట్ రెసిలియంట్ విలేజెస్ (CRV) కార్యక్రమం నిరూపించింది.
భవిష్యత్తులో వాతావరణ పాలన (Climate governance) అనేది కేవలం ఎన్ని విధానాలు రాశాము అనేదానిపై ఆధారపడి ఉండదు. ప్రజల దైనందిన జీవితంలో వాతావరణాన్ని తట్టుకునే శక్తిని (Resilience) ఎంత లోతుగా నిర్మించాము అనేదానిపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది.
కేర్ (CARE) బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs)
ప్రశ్న 1: అడాప్టేషన్ గ్యాప్ రిపోర్ట్కు (Adaptation Gap Report) సంబంధించి, కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యావరణ కార్యక్రమం (UNEP) ప్రతి సంవత్సరం ఈ నివేదికను విడుదల చేస్తుంది.
- వాతావరణ మార్పుల (Climate change) ప్రభావాన్ని ఎదుర్కోవడానికి అవసరమైన చర్యలకు, వాస్తవంగా తీసుకుంటున్న చర్యలకు మధ్య ఉన్న అంతరాన్ని (Gap) ఇది అంచనా వేస్తుంది.
- పారిస్ ఒప్పందంలోని (Paris Agreement) ఆర్టికల్ 6 కింద ఉన్న ఉపశమన నిధులు (Mitigation finance), కార్బన్ మార్కెట్ యంత్రాంగాల (Carbon market mechanisms) గురించి ఇది చర్చిస్తుంది.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాలలో ఏవి సరైనవి?
(a) 1, 2 మాత్రమే
(b) 2, 3 మాత్రమే
(c) 1, 3 మాత్రమే
(d) 1, 2, 3
జవాబు: (a) 1, 2 మాత్రమే
వివరణ:
- వాక్యం 1 సరైనది: ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యావరణ కార్యక్రమం (UNEP) ప్రతి సంవత్సరం అడాప్టేషన్ గ్యాప్ రిపోర్ట్ను ప్రచురిస్తుంది.
- వాక్యం 2 సరైనది: ప్రపంచవ్యాప్తంగా వాతావరణ అనుసరణ (Adaptation) అవసరాలకు, వాస్తవంగా అమలు చేస్తున్న అనుసరణ చర్యలకు మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని ఇది పరిశీలిస్తుంది.
- వాక్యం 3 తప్పు: ఉపశమన నిధులు, కార్బన్ మార్కెట్ యంత్రాంగాలు ఉద్గారాల తగ్గింపు (Emission reduction) చర్యలకు సంబంధించినవి. వీటికి అడాప్టేషన్ గ్యాప్ రిపోర్ట్తో సంబంధం లేదు.
ప్రశ్న 2: పారిస్ ఒప్పందానికి (Paris Agreement) సంబంధించి, కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- ఐక్యరాజ్యసమితి వాతావరణ మార్పుల ముసాయిదా సదస్సు (UNFCCC) ఆధ్వర్యంలో 2015లో జరిగిన కాప్21 (COP21) లో ఈ ఒప్పందాన్ని ఆమోదించారు.
- ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రత పెరుగుదలను పారిశ్రామిక పూర్వ స్థాయి (Pre-industrial levels) కంటే 2°C కన్నా తక్కువకు పరిమితం చేయాలి. సాధ్యమైతే 1.5°C కి పరిమితం చేయడానికి కృషి చేయాలి. ఇది ఈ ఒప్పందం ప్రధాన లక్ష్యం.
- అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలన్నింటికీ (Developing countries) చట్టబద్ధమైన (Legally binding) ఉద్గారాల తగ్గింపు లక్ష్యాలను ఇది తప్పనిసరి చేస్తుంది.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాలలో ఏవి సరైనవి?
(a) 1, 2 మాత్రమే
(b) 2, 3 మాత్రమే
(c) 1, 3 మాత్రమే
(d) 1, 2, 3
జవాబు: (a) 1, 2 మాత్రమే
వివరణ:
- వాక్యం 1 సరైనది: పారిస్లో 2015లో జరిగిన COP21 సదస్సులో పారిస్ ఒప్పందాన్ని దేశాలు ఆమోదించాయి. ఇది UNFCCC ఆధ్వర్యంలో జరిగింది.
- వాక్యం 2 సరైనది: ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రత పెరుగుదలను 2°C కంటే తక్కువకు, వీలైతే 1.5°C కి పరిమితం చేయడమే దీని ప్రధాన లక్ష్యం.
- వాక్యం 3 తప్పు: ఈ ఒప్పందం అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలపై చట్టబద్ధమైన ఉద్గారాల తగ్గింపు లక్ష్యాలను రుద్దదు. దేశాలు స్వచ్ఛందంగా తమ జాతీయంగా నిర్ణయించిన లక్ష్యాలను (Nationally Determined Contributions – NDCs) సమర్పిస్తాయి.
ప్రశ్న 3: భారతదేశంలో వాతావరణ అనుసరణకు (Climate adaptation) సంబంధించి, కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- జాతీయంగా నిర్ణయించిన లక్ష్యాలలో (NDCs) వాతావరణ ఉపశమనం (Mitigation), అలాగే అనుసరణ (Adaptation) కట్టుబాట్లు రెండూ ఉంటాయి.
- పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ నిక్రా (NICRA) కార్యక్రమాన్ని అమలు చేస్తోంది.
- 2025-26 ఆర్థిక సర్వే (Economic Survey) తమిళనాడుకు చెందిన క్లైమేట్ రెసిలియంట్ విలేజెస్ (Climate Resilient Villages) కార్యక్రమాన్ని ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించింది.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాలలో ఏవి సరైనవి?
(a) 1, 3 మాత్రమే
(b) 2, 3 మాత్రమే
(c) 1, 2 మాత్రమే
(d) 1, 2, 3
జవాబు: (a) 1, 3 మాత్రమే
వివరణ:
- వాక్యం 1 సరైనది: పారిస్ ఒప్పందం కింద ఉన్న NDCs లో వాతావరణ మార్పులను ఎదుర్కోవడానికి ఉపశమన చర్యలు, అలాగే అనుసరణ చర్యలు రెండూ ఉంటాయి.
- వాక్యం 2 తప్పు: ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్ (ICAR) నిక్రా (National Innovations in Climate Resilient Agriculture) కార్యక్రమాన్ని అమలు చేస్తోంది. పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ దీనిని అమలు చేయడం లేదు.
- వాక్యం 3 సరైనది: క్షేత్రస్థాయిలో వాతావరణ అనుసరణకు ఒక ఆదర్శ నమూనాగా (Model) తమిళనాడు క్లైమేట్ రెసిలియంట్ విలేజెస్ కార్యక్రమాన్ని 2025-26 ఆర్థిక సర్వే ప్రత్యేకంగా ప్రశంసించింది.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
ప్రశ్న 1: వాతావరణ అనుసరణ (Climate adaptation) అంటే ఏమిటి?
జవాబు: వాతావరణ మార్పుల వల్ల కలిగే నష్టాన్ని తగ్గించడానికి మన వ్యవస్థలను, సమాజాన్ని దానికి అనుగుణంగా మార్చుకోవడాన్నే వాతావరణ అనుసరణ అంటారు.
ప్రశ్న 2: వాతావరణ ఉపశమనం (Mitigation), వాతావరణ అనుసరణ (Adaptation) మధ్య తేడా ఏమిటి?
జవాబు: ఉపశమనం అనేది వాతావరణ మార్పులకు కారణమయ్యే ఉద్గారాలను (Emissions) తగ్గిస్తుంది. కానీ అనుసరణ అనేది వాతావరణ ప్రభావాల వల్ల వచ్చే ముప్పును (Vulnerability) తగ్గిస్తుంది.
ప్రశ్న 3: నిక్రా (NICRA) అంటే ఏమిటి?
జవాబు: నిక్రా అంటే నేషనల్ ఇన్నోవేషన్స్ ఇన్ క్లైమేట్ రెసిలియంట్ అగ్రికల్చర్. వాతావరణ-స్నేహపూర్వక వ్యవసాయం (Climate-smart farming) కోసం ఐకార్ (ICAR) దీనిని అమలు చేస్తోంది.
ప్రశ్న 4: రాష్ట్ర కార్యాచరణ ప్రణాళికలు (SAPCCs) అంటే ఏమిటి?
జవాబు: ఎస్ఏపీసీసీ (SAPCC) అంటే వాతావరణ మార్పులపై రాష్ట్ర కార్యాచరణ ప్రణాళిక (State Action Plan on Climate Change). రాష్ట్ర స్థాయిలో చేపట్టే వాతావరణ అనుసరణ, ఉపశమన ప్రయత్నాలకు ఇవి దారిచూపుతాయి.
ప్రశ్న 5: తమిళనాడు క్లైమేట్ రెసిలియంట్ విలేజెస్ (CRV) కార్యక్రమం ఎందుకు ముఖ్యమైనది?
జవాబు: స్థానికంగా నడిపించే వాతావరణ అనుసరణకు (Locally led climate adaptation) ఇది ఒక విజయవంతమైన క్షేత్రస్థాయి నమూనాను (Grassroots model) అందిస్తోంది. దీనిని దేశవ్యాప్తంగా అమలు చేయవచ్చు.
మూలం: ది హిందూ



