బ్రిక్స్ (BRICS): పరిణామం, సహకారం, అలాగే భారతదేశ 2026 నాయకత్వం

వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?

• భారతదేశం తన నాలుగవ అధ్యక్ష బాధ్యతలలో (Chairship) భాగంగా 18వ బ్రిక్స్ సదస్సుకు ఆతిథ్యం ఇవ్వనుంది. ఈ సదస్సు 2026 సెప్టెంబర్ 12-13 తేదీలలో న్యూఢిల్లీలో జరుగుతుంది.
• ఈ సదస్సు ప్రధానాంశం (Theme) “పటిష్టత, ఆవిష్కరణ, సహకారం, సుస్థిరత కోసం నిర్మాణం” (Building for Resilience, Innovation, Cooperation and Sustainability).
• దేశంలోని 25 నగరాల్లో 350కి పైగా సమావేశాలు, ఉన్నత స్థాయి చర్చలు జరిగాయి. ఇవి వ్యవసాయం, ఆరోగ్యం, ఇంధనం, వాణిజ్యం, సాంకేతికత, పట్టణాభివృద్ధి రంగాలలో సహకారాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లాయి.
• మంత్రి స్థాయి సమావేశాల ద్వారా అనేక కొత్త కార్యక్రమాలు ముందుకు వచ్చాయి. వీటిలో ఇప్పటికే ఉన్న సహకార వేదికలతో పాటు, మరింత అమలు చేయాల్సిన ప్రతిపాదనలు కూడా ఉన్నాయి.

బ్రిక్స్ అంటే ఏమిటి?

• బ్రిక్స్ అనేది ప్రధానంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థలు, దేశాల వేదిక. ఇది అంతర్జాతీయ సమస్యలపై ఒకే అభిప్రాయాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. అలాగే ఆచరణాత్మక సహకారాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది.
• అంతర్జాతీయ నిర్ణయాలు తీసుకునే ప్రక్రియలో ‘గ్లోబల్ సౌత్’ (Global South) దేశాల భాగస్వామ్యాన్ని బలోపేతం చేయాలని ఇది లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. దీని కార్యకలాపాలు అభివృద్ధి, ఆర్థిక వ్యవహారాలు, భద్రత, సాంకేతికత, వాణిజ్యం, సాంస్కృతిక మార్పిడి వంటి రంగాలలో విస్తరించి ఉన్నాయి.

ప్రపంచ స్థాయి ప్రాముఖ్యత

అత్యధిక జనాభా, ప్రధాన మార్కెట్లు, ఇంధన వనరులు, వ్యవసాయ సామర్థ్యం, సాంకేతిక సామర్థ్యాలు ఉన్న దేశాలను బ్రిక్స్ ఒకచోట చేరుస్తుంది.

విస్తరించిన బ్రిక్స్ సమూహానికి సంబంధించిన గణాంకాలు ఈ విధంగా ఉన్నాయి:

• ప్రపంచ జనాభాలో 49.5 శాతం.
• ప్రపంచ జీడీపీలో (GDP) దాదాపు 40 శాతం.
• ప్రపంచ వాణిజ్యంలో 26 శాతం.

జీడీపీ గణాంకాలను వాటి కొలమాన ఆధారాన్ని స్పష్టంగా గుర్తించి ఉపయోగించాలి. దీనిని నేరుగా నామమాత్రపు జీడీపీ (Nominal GDP) వాటాగా అర్థం చేసుకోకూడదు.

పరిణామం, విస్తరణ

ఆర్థిక సంక్షిప్త పదం (Acronym) నుండి సహకార వేదికగా

• ‘బ్రిక్’ (BRIC) అనే పదాన్ని 2001లో గోల్డ్‌మన్ సాక్స్‌కు (Goldman Sachs) చెందిన ఆర్థికవేత్త జిమ్ ఓ నీల్ ప్రవేశపెట్టారు. “బిల్డింగ్ బెటర్ గ్లోబల్ ఎకనామిక్ బ్రిక్స్” అనే పత్రంలో ఆయన ఈ పదాన్ని ఉపయోగించారు. ఇది బ్రెజిల్, రష్యా, ఇండియా, చైనా దేశాలను సూచిస్తుంది. ఈ దేశాల పెరుగుతున్న ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను మారుస్తుందని ఆయన ఆశించారు.

2008 ఆర్థిక సంక్షోభం పాత్ర

ఈ సంక్షోభం ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలోని లోపాలను బయటపెట్టింది. దీనివల్ల బ్రిక్ దేశాలు కింది అంశాలను కోరాయి:

• అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి (IMF), ప్రపంచ బ్యాంకులలో (World Bank) మరింత ప్రాతినిధ్యం.
• మరింత సమతుల్యమైన అంతర్జాతీయ ఆర్థిక నిర్మాణం.
• రక్షణవాదాన్ని (Protectionism) వ్యతిరేకించడం.
• బహిరంగ, నిబంధనల ఆధారిత బహుపాక్షిక వాణిజ్య వ్యవస్థకు (Multilateral trading system) మద్దతు ఇవ్వడం.

ఈ ఉమ్మడి అభిప్రాయాలు దేశాల మధ్య క్రమం తప్పకుండా ఉన్నత స్థాయి సహకారం ఏర్పాటు కావడానికి పునాది వేశాయి.

పూర్తిస్థాయి సభ్య దేశాలు

• 2026 సెప్టెంబర్‌లో భారతదేశం విడుదల చేసిన అధికారిక జాబితా ప్రకారం, బ్రిక్స్‌లో 11 సభ్య దేశాలు ఉన్నాయి.
• అవి: బ్రెజిల్, రష్యా, ఇండియా, చైనా, దక్షిణాఫ్రికా, ఈజిప్ట్, ఇథియోపియా, ఇరాన్, సౌదీ అరేబియా, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్, ఇండోనేషియా.
• 2024లో జరిగిన విస్తరణ ప్రక్రియ ద్వారా ఆఫ్రికా, పశ్చిమాసియా (West Asia) దేశాలు ఇందులో చేరాయి. ఆ తర్వాత 2025 జనవరిలో ఇండోనేషియా చేరింది.

భాగస్వామ్య దేశాలు (Partner Countries)

• ‘భాగస్వామ్య దేశం’ అనే వర్గం పూర్తి సభ్యత్వాన్ని ఇవ్వదు. కానీ, ఒక క్రమబద్ధమైన భాగస్వామ్యాన్ని ఇది అందిస్తుంది.
• 2025లో గుర్తించిన 10 భాగస్వామ్య దేశాలు: బెలారస్, బొలీవియా, క్యూబా, కజకిస్థాన్, మలేషియా, నైజీరియా, థాయ్‌లాండ్, ఉగాండా, ఉజ్బెకిస్తాన్, వియత్నాం.
• ఈ విస్తృత నెట్‌వర్క్ ఆసియా, ఆఫ్రికా, లాటిన్ అమెరికా, యురేషియా అంతటా సహకార అవకాశాలను సృష్టిస్తుంది. వాణిజ్యం, ఆర్థిక వ్యవహారాలు, వాతావరణ చర్యలు, అభివృద్ధి వంటి రంగాలలో ఇది సహాయపడుతుంది.

లక్ష్యాలు, సహకార రంగాలు

తన సభ్య దేశాల అభివృద్ధి అవసరాలను తీరుస్తూనే, ప్రపంచ స్థాయిలో మరింత ప్రాతినిధ్యం, సమతుల్యత ఉన్న అంతర్జాతీయ వ్యవస్థను తీసుకురావాలని బ్రిక్స్ కోరుకుంటోంది.

• ప్రపంచ పాలన సంస్కరణ (Global Governance Reform): ఐఎంఎఫ్ (IMF), ప్రపంచ బ్యాంకు, డబ్ల్యూటీఓ (WTO) వంటి సంస్థలలో ఎక్కువ ప్రాతినిధ్యం, సమానత్వం సాధించడం.
• సమ్మిళిత అభివృద్ధి (Inclusive Development): సుస్థిర ఆర్థిక వృద్ధి, సామాజిక సమ్మిళితం (Social inclusion), అందరి ఉమ్మడి శ్రేయస్సు.
• ఆర్థిక సహకారం: వాణిజ్యం, పెట్టుబడులు, వ్యవసాయం, అంతర్జాతీయ ఆర్థిక వ్యవహారాలు, టెలికమ్యూనికేషన్స్.
• భద్రతా సహకారం: ఉగ్రవాద నిరోధం (Counter-terrorism), అలాగే అంతర్జాతీయ, ప్రాంతీయ సమస్యలపై చర్చలు జరపడం.
• వనరుల భద్రత (Resource Security): ఆహార భద్రత, ఇంధన భద్రత, వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే పటిష్టత (Climate resilience).
• సామాజిక సహకారం: ఆరోగ్యం, కార్మిక, ఉపాధి, విద్య, యువత, సాంస్కృతిక మార్పిడి రంగాలు.

బ్రిక్స్ సహకారంలో మూడు ప్రధాన స్తంభాలు

• రాజకీయ, భద్రతా సహకారం (Political and Security Cooperation)
• ఆర్థిక, విత్త సహకారం (Economic and Financial Cooperation)
• సాంస్కృతిక, ప్రజల మధ్య సంబంధాలు (Cultural and People-to-People Exchanges)

అధ్యక్ష పదవి, ఆర్థిక యంత్రాంగాలు

రొటేటింగ్ చైర్‌షిప్ (వరుస క్రమంలో అధ్యక్ష బాధ్యతలు)

బ్రిక్స్ అధ్యక్ష బాధ్యతలు జనవరి 1 నుండి డిసెంబర్ 31 వరకు కొనసాగుతాయి. అధ్యక్ష దేశం:

• వార్షిక ప్రాధాన్యతలను నిర్ణయిస్తుంది.
• నాయకుల సదస్సుకు ఆతిథ్యం ఇస్తుంది.
• మంత్రుల, వర్కింగ్ గ్రూపుల సమావేశాలను సమన్వయం చేస్తుంది.
• ఏకాభిప్రాయ సాధనకు, తదుపరి చర్యలకు (Follow-up) సహాయపడుతుంది.

సాంప్రదాయకంగా, అసలు బ్రిక్స్ సభ్య దేశాల వరుస క్రమంలో అధ్యక్ష బాధ్యతలు మారేవి. అయితే కూటమి విస్తరణ తర్వాత కొత్త విధానంపై చర్చలు జరుగుతున్నాయి.

న్యూ డెవలప్‌మెంట్ బ్యాంక్ (New Development Bank)

• మౌలిక సదుపాయాలు, సుస్థిర అభివృద్ధి ప్రాజెక్టుల కోసం న్యూ డెవలప్‌మెంట్ బ్యాంక్ (NDB) వనరులను సమీకరిస్తుంది.
• 2012 న్యూఢిల్లీ సదస్సులో ఇటువంటి బ్యాంకు ఏర్పాటును పరిశీలించాలని భారతదేశం ప్రతిపాదించింది. దీని ఏర్పాటుకు సంబంధించిన ఒప్పందంపై 2014 ఫోర్టాలెజా సదస్సులో (Fortaleza Summit) సంతకాలు చేశారు.

కంటింజెంట్ రిజర్వ్ అరేంజ్‌మెంట్ (Contingent Reserve Arrangement)

• బాహ్య ఆర్థిక ఒత్తిళ్ల సమయంలో స్వల్పకాలిక ద్రవ్య మద్దతు (Liquidity support) అందించడానికి కంటింజెంట్ రిజర్వ్ అరేంజ్‌మెంట్ (CRA) ను ఏర్పాటు చేశారు.
• ప్రధాన వ్యత్యాసం: ఎన్‌డీబీ (NDB) అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులకు ఆర్థిక సహాయం చేస్తుంది. కానీ సీఆర్‌ఏ (CRA) ద్రవ్య లభ్యత (Liquidity) సమస్యల నుండి రక్షించే ఆర్థిక భద్రతా యంత్రాంగంగా పనిచేస్తుంది.

భారతదేశ మునుపటి అధ్యక్ష బాధ్యతలు

భారతదేశం 2026లో అధ్యక్ష బాధ్యతలు చేపట్టడానికి ముందు 2012, 2016, 2021 సంవత్సరాల్లో బ్రిక్స్‌కు అధ్యక్షత వహించింది.

2012: న్యూఢిల్లీ సదస్సు

• భారతదేశం 2012 మార్చి 29న నాలుగవ బ్రిక్స్ సదస్సుకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది.
• ప్రధానాంశం: “ప్రపంచ స్థిరత్వం, భద్రత, శ్రేయస్సు కోసం బ్రిక్స్ భాగస్వామ్యం”.
• ఈ సదస్సులో ఢిల్లీ డిక్లరేషన్ (Delhi Declaration), ఒక కార్యాచరణ ప్రణాళికను ఆమోదించారు.

ప్రధాన విజయాలు

• మౌలిక సదుపాయాలు, సుస్థిర అభివృద్ధి కోసం ఒక డెవలప్‌మెంట్ బ్యాంకును ఏర్పాటు చేసే అవకాశాలను పరిశీలించాలని ప్రతిపాదించారు.
• బ్రిక్స్ దేశాల మధ్య ఆర్థిక కార్యకలాపాలకు మద్దతుగా స్థానిక కరెన్సీలలో రుణ సదుపాయం కల్పించే ముసాయిదా ఒప్పందంపై సంతకాలు చేశారు.
• ఆర్థిక సహకారం, భద్రతా యంత్రాంగాలపై చర్చలను ముందుకు తీసుకెళ్లారు.
• వ్యవసాయం, ఆరోగ్యం, సైన్స్ రంగాలలో సహకారాన్ని బలోపేతం చేశారు.
• పాలనా సంస్కరణలు, సుస్థిర అభివృద్ధి, ఆహార భద్రత, ఇంధన భద్రత వంటి అంశాలను చర్చించారు.

2016: గోవా సదస్సు

• భారతదేశం 2016 అక్టోబర్‌లో ఎనిమిదవ బ్రిక్స్ సదస్సుకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది.
• ప్రధానాంశం: “ప్రతిస్పందించే, సమ్మిళిత, ఉమ్మడి పరిష్కారాల నిర్మాణం” (Building Responsive, Inclusive and Collective Solutions).

ప్రధాన విజయాలు

• ఎన్‌డీబీ (NDB) ప్రారంభ కార్యకలాపాలను, ముఖ్యంగా పునరుత్పాదక ఇంధన (Renewable-energy) ప్రాజెక్టులకు ఇచ్చిన మొదటి రుణాలను పటిష్టం చేశారు.
• స్వచ్ఛమైన ఇంధనం, ఇంధన లభ్యత, ఇంధన భద్రతకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు.
• హెచ్‌ఐవీ (HIV), క్షయ (Tuberculosis) వ్యాధులపై ఆరోగ్య సహకారాన్ని బలోపేతం చేశారు.
• ఉగ్రవాద నిరోధక సహకారాన్ని, ఎఫ్‌ఏటీఎఫ్ (FATF) ప్రమాణాల అమలును ముందుకు తీసుకెళ్లారు.
• అగ్రికల్చర్ రీసెర్చ్ ప్లాట్‌ఫారమ్, రైల్వే రీసెర్చ్ నెట్‌వర్క్, స్పోర్ట్స్ కౌన్సిల్, యూత్ ఫోరమ్‌ల ద్వారా సహకారాన్ని ప్రోత్సహించారు.

బ్రిక్స్-బిమ్స్‌టెక్ (BRICS-BIMSTEC) అవుట్‌రీచ్

• ఈ సదస్సు బ్రిక్స్‌ను విశాలమైన బంగాళాఖాత ప్రాంతంతో అనుసంధానం చేసింది. ఉగ్రవాదం, వాణిజ్యం, ఇంధనం, పెట్టుబడులు, పర్యావరణం, సాంకేతికత, మౌలిక సదుపాయాల వంటి అంశాలపై చర్చలు జరిగాయి.

2021: వర్చువల్ సదస్సు

• బ్రిక్స్ 15వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా, భారతదేశం 2021 సెప్టెంబర్ 9న 13వ బ్రిక్స్ సదస్సుకు వర్చువల్ విధానంలో ఆతిథ్యం ఇచ్చింది.
• ప్రధానాంశం: “బ్రిక్స్@15: కొనసాగింపు, స్థిరీకరణ, ఏకాభిప్రాయం కోసం అంతర్గత బ్రిక్స్ సహకారం”.

ప్రధాన విజయాలు

• బ్రిక్స్ కౌంటర్ టెర్రరిజం యాక్షన్ ప్లాన్‌ను (BRICS Counter-Terrorism Action Plan) ఆమోదించారు.
• మొదటి బ్రిక్స్ డిజిటల్ హెల్త్ సదస్సును (BRICS Digital Health Summit) నిర్వహించారు.
• పర్యావరణ పరిరక్షణ, విపత్తు నిర్వహణ, వాతావరణ పర్యవేక్షణకు మద్దతు ఇస్తూ ‘బ్రిక్స్ రిమోట్ సెన్సింగ్ శాటిలైట్ కాన్స్టెలేషన్’ (BRICS Remote Sensing Satellite Constellation) పై ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నారు.
• వ్యాక్సిన్ పరిశోధనా సహకారాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లారు.
• బ్రిక్స్ అలయన్స్ ఫర్ గ్రీన్ టూరిజం (BRICS Alliance for Green Tourism), అలాగే మొదటి బ్రిక్స్ జల వనరుల మంత్రుల సమావేశం ద్వారా సహకారాన్ని ప్రోత్సహించారు.

భారతదేశం 2021లో అధ్యక్షత వహించినప్పుడు బ్రిక్స్ వ్యాక్సిన్ రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ సెంటర్‌కు (BRICS Vaccine Research and Development Centre) ఆమోదం తెలిపారు. దీనిని 2022 మార్చి 22న అధికారికంగా ప్రారంభించారు.

భారతదేశ 2026 అధ్యక్ష బాధ్యతల కింద ప్రధాన కార్యక్రమాలు

భారతదేశం 2026 జనవరి 1న అధ్యక్ష బాధ్యతలను చేపట్టింది. వివిధ మంత్రి స్థాయి సమావేశాలు ఈ క్రింది కార్యక్రమాలను ముందుకు తీసుకెళ్లాయి.

1. వ్యవసాయం, ఆహార వ్యవస్థ పటిష్టత (Agriculture and Food-System Resilience)

• ఆగ్రో-ఎకాలజీ (Agro-Ecology) కేంద్రాలు: ఇవి ప్రకృతి వ్యవసాయం, సేంద్రియ (Organic), పునరుత్పత్తి వ్యవసాయంలో (Regenerative farming) ఉమ్మడి పరిశోధనలకు, నైపుణ్యాల పెంపునకు మద్దతు ఇస్తాయి. దీని ప్రారంభ సమన్వయ బాధ్యతలను మోదీపురంలోని ‘ఐకార్-ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫార్మింగ్ సిస్టమ్స్ రీసెర్చ్’ (ICAR-IIFSR) తీసుకుంది.
• డిజిటల్ వ్యవసాయంపై బ్రిక్స్ నెట్‌వర్క్: ఇది ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI), జియోస్పేషియల్ టెక్నాలజీ, ఐఓటీ (IoT), డేటా విశ్లేషణను ప్రోత్సహిస్తుంది. దీనిని సమన్వయం చేసే బాధ్యతను ఐఐటీ ఢిల్లీ (IIT Delhi) తీసుకుంది.
• బ్రిక్స్ అగ్రిన్ (BRICS AGRIN): విత్తనాలు, జన్యు వనరులు, వ్యవసాయ ఉత్పాదకాలకు (Agricultural inputs) సంబంధించిన సహకారం కోసం ఏర్పాటు చేసిన స్వచ్ఛంద, రైతుల ఆధారిత వ్యవస్థ ఇది.

2. నివారణ ఆరోగ్య సంరక్షణ (Preventive Healthcare)

• ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలి కోసం ప్రారంభించిన ‘బ్రిక్స్ మిషన్’ (BRICS Mission for Healthy Lifestyle) ఊబకాయం, ఇతర అంటువ్యాధులు కాని రోగాల (Non-communicable diseases) నివారణను ప్రోత్సహిస్తుంది. దీనికి సంబంధించి 2026-2029 వరకు ఒక ప్రణాళికను రూపొందించారు.
• ఇది సాంకేతిక సహకారాన్ని, నైపుణ్యాల మార్పిడిని, జీవితంలోని వివిధ దశలలో అవగాహన పెంచడాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది.

3. సాంప్రదాయ, సమగ్ర వైద్యం (Traditional and Integrative Medicine)

సాంప్రదాయ, పూరక, సమగ్ర వైద్యం (TCIM) పై ఏర్పాటు చేసిన నిపుణుల బృందం ఈ క్రింది వాటికి ఒక వేదికను అందిస్తుంది:

• విధానపరమైన చర్చలు, ఆధారాలతో కూడిన పరిశోధనలు (Evidence-based research).
• సామర్థ్య నిర్మాణం (Capacity building), విద్యాపరమైన మార్పిడి.
• డిజిటల్ నాలెడ్జ్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు (Digital knowledge platforms).
• నాణ్యత, నియంత్రణ ప్రమాణాలు.
• సాంప్రదాయ, స్థానిక పరిజ్ఞాన పరిరక్షణ.

4. మానసిక ఆరోగ్య సహకారం (Mental Health Cooperation)

• భారతదేశంలోని నిమ్హాన్స్ (NIMHANS) సమన్వయంతో, ఒక శిక్షణా నెట్‌వర్క్, ఎక్సలెన్స్ కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేశారు. ఇవి మానసిక ఆరోగ్య సేవలను బలోపేతం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తాయి.
• వృత్తిపరమైన నైపుణ్యాలను పెంచడం, ప్రామాణిక శిక్షణ, బాధ్యతలను పంచుకోవడం, అలాగే ప్రాథమిక ఆరోగ్య సంరక్షణలో మానసిక ఆరోగ్యాన్ని భాగం చేయడం వీరి ప్రధాన లక్ష్యాలు.

5. సాంప్రదాయ జ్ఞానం, వాతావరణ అనుకూలత (Traditional Knowledge and Climate Adaptation)

ఈ క్రింది వాటికి మద్దతు ఇచ్చే సూత్రాలను సభ్య దేశాలు ఆమోదించాయి:

• ప్రజల ఆధారిత, సమాజ ఆధారిత వాతావరణ అనుకూల చర్యలు (Climate adaptation).
• సాంప్రదాయ, స్థానిక జ్ఞాన వ్యవస్థలపై విద్యాపరమైన సహకారం.

వాతావరణ మార్పులను తట్టుకోవడంలో స్థానిక జ్ఞానం పోషించే పాత్రను ఈ కార్యక్రమాలు గుర్తిస్తాయి.

6. సుస్థిర జీవనశైలి (Sustainable Lifestyles)

బ్రిక్స్ సంస్థల నెట్‌వర్క్, సుస్థిర జీవనశైలి వారోత్సవాలు ఈ క్రింది వాటికి మద్దతు ఇస్తాయి:

• విధానాలను, ఆచరణాత్మక అనుభవాలను పంచుకోవడం.
• పరిశోధనలు, ఆవిష్కరణలు.
• నైపుణ్యాలను పెంచే వర్క్‌షాప్‌లు.
• విద్యా సంస్థలు, ఇతర భాగస్వాముల మధ్య చర్చలు.
• కేస్ స్టడీలను (Case studies) సేకరించడం.

7. ఉపాధి, నైపుణ్యాలు: బ్రిక్స్ కనెక్ట్ (BRICS CONNECT)

బ్రిక్స్ కనెక్ట్ అనగా కెపాసిటీ బిల్డింగ్, ఎంప్లాయబిలిటీ, న్యూ స్కిల్స్ అండ్ టెక్నాలజీస్ కోసం సహకార నెట్‌వర్క్. బ్రిక్స్ వర్చువల్ లైజన్ ఆఫీస్ (BRICS Virtual Liaison Office) ఆధారంగా, ఇది నాలుగు రంగాలను కవర్ చేస్తుంది:

• సామాజిక భద్రతా సామర్థ్య నిర్మాణం.
• ఉపాధి రంగంలో మహిళల భాగస్వామ్యం.
• నైపుణ్యాలు, ఉపాధి అవకాశాలు.
• డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (Digital Public Infrastructure).

ఇందులో భాగస్వామ్యం స్వచ్ఛందమైనది. కచ్చితంగా పాటించాలనే నిబంధన లేదు.

8. స్మార్ట్ గ్రిడ్స్, ఎనర్జీ స్టోరేజ్ (Smart Grids and Energy Storage)

ఎనర్జీ స్టోరేజ్, స్మార్ట్ గ్రిడ్స్‌పై బ్రిక్స్ మార్గదర్శక సూత్రాలు, డిజిటల్ సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ ఈ క్రింది వాటికి మద్దతు ఇస్తాయి:

• జ్ఞానాన్ని పంచుకోవడం, సాంకేతిక శిక్షణ.
• విధానాలు, నియంత్రణ పద్ధతుల మార్పిడి.
• ప్రయోగాత్మక ప్రాజెక్టులు (Pilot initiatives).

పునరుత్పాదక ఇంధన ఉత్పత్తిని, మారుతున్న డిమాండ్‌ను సమర్థవంతంగా నిర్వహించడానికి స్మార్ట్ గ్రిడ్‌లు (Smart grids), స్టోరేజ్ వ్యవస్థలు విద్యుత్ రంగానికి సహాయపడతాయి.

9. సుస్థిర పట్టణాభివృద్ధి (Sustainable Urban Development)

• బ్రిక్స్ అర్బన్ మొబిలిటీ హబ్ (BRICS Urban Mobility Hub): సుస్థిర రవాణాలో జ్ఞానాన్ని పంచుకోవడానికి, నైపుణ్యాలను పెంచుకోవడానికి ఇది ఒక వర్చువల్ వేదిక.
• వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే మౌలిక సదుపాయాల సూత్రాలు: ప్రణాళిక, డిజైన్, పెట్టుబడి, నిర్మాణం, నిర్వహణ దశలలో వాతావరణ, విపత్తు ప్రమాదాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవడం.
• అర్బన్ రీసెర్చ్ అండ్ నాలెడ్జ్ నెట్‌వర్క్: అనువర్తిత పరిశోధన (Applied research), దేశాల మధ్య నేర్చుకోవడం, సంస్థాగత సహకారాన్ని ఇది ప్రోత్సహిస్తుంది.

10. ఎంఎస్‌ఎంఈ (MSME) సహకారం

బ్రిక్స్ ఎంఎస్‌ఎంఈ సహకార పోర్టల్ వ్యాపార సంస్థలు, టెక్నాలజీ కేంద్రాలు, ట్రేడ్ అసోసియేషన్లు, ఆర్థిక సంస్థలు, శిక్షణా సంస్థలు, విధాన రూపకర్తలను కలుపుతుంది. దీనికి ఈ క్రింది వాటి మద్దతు ఉంది:

• ఎంఎస్‌ఎంఈ ఆర్థిక వ్యవహారాలపై ఒక సంస్థాగత చర్చా వేదిక.
• ఎంఎస్‌ఎంఈల అంతర్జాతీయీకరణపై (Internationalisation) ఒక కార్యాచరణ ప్రణాళిక.

ఇవన్నీ కలిసి పరిశ్రమలకు రుణాలు, విదేశీ మార్కెట్లను సులభంగా అందుబాటులోకి తీసుకురావాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి.

11. స్టార్టప్‌లు, ఆవిష్కరణలు (Start-ups and Innovation)

• బ్రిక్స్ ఇంక్యుబేటర్ నెట్‌వర్క్: ఇది వివిధ దేశాల ఏజెన్సీలు, ఇంక్యుబేటర్లు, స్టార్టప్‌లను కలుపుతుంది. ఇతర దేశాల్లో సంస్థల నమోదుకు, లింకేజీలకు ఇది సహాయపడుతుంది.
• బ్రిక్స్ స్టార్టప్ ఇన్నోవేషన్ ఫండ్: ప్రారంభ, అభివృద్ధి దశలలో ఉన్న సంస్థలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి దీనిని ఉద్దేశించారు.
• బ్రిక్స్ సైన్స్ అండ్ రీసెర్చ్ రిపోజిటరీ: శాస్త్రీయ పరిజ్ఞానాన్ని నిల్వ చేయడానికి, పంచుకోవడానికి ఇది ఒక వేదిక.

12. లాజిస్టిక్స్, సప్లై చైన్స్ (Logistics and Supply Chains)

బ్రిక్స్ లాజిస్టిక్స్ సప్లై-చైన్ సహకార ముసాయిదా అనేది స్వచ్ఛందమైనది, ఏకాభిప్రాయం ఆధారంగా రూపొందించినది. సప్లై చైన్ సమస్యలను, బలహీనమైన కనెక్టివిటీని ఇది ఈ క్రింది వాటి ద్వారా పరిష్కరిస్తుంది:

• కార్గో (Cargo), షిప్పింగ్ సేవలపై సాంకేతిక మార్పిడి.
• స్థానిక తయారీ (Local manufacturing) గురించి సమాచారాన్ని పంచుకోవడం.
• సామర్థ్య నిర్మాణం.
• పర్యావరణానికి అనుకూలమైన, వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే లాజిస్టిక్స్.

13. గ్లోబల్ వాల్యూ చైన్స్ (Global Value Chains)

• జీవీసీ (GVC) యాక్షన్ ప్లాన్, 2026-2030 లో ఒక టెక్నికల్ కౌన్సిల్, ఉమ్మడి అధ్యయనం (Joint Study) ఉన్నాయి.
• ఉత్పత్తి నెట్‌వర్క్‌ల సామర్థ్యాన్ని పెంచడం, మార్కెట్లను తెరవడం, ఆర్థిక వైవిధ్యాన్ని ప్రోత్సహించడం దీని లక్ష్యాలు.
• ఒక వస్తువు లేదా సేవను ఉత్పత్తి చేసే వివిధ దశలు అనేక దేశాల్లో జరగడాన్ని గ్లోబల్ వాల్యూ చైన్ (Global value chain) అంటారు.

14. కస్టమ్స్ సహకారం (Customs Cooperation)

కస్టమ్స్ విషయాల్లో అడ్మినిస్ట్రేటివ్ సహాయం కోసం ఒక ఒప్పందంపై సంతకం చేయడానికి సభ్య దేశాలు సూత్రప్రాయంగా అంగీకరించాయి. దీని లక్ష్యాలు:

• చట్టబద్ధమైన వాణిజ్యాన్ని వేగవంతం చేయడం.
• వాణిజ్య లావాదేవీల ఖర్చులను తగ్గించడం.
• సరిహద్దు భద్రతను బలోపేతం చేయడం.
• వ్యాపార వాతావరణాన్ని మెరుగుపరచడం.
• చట్టవిరుద్ధ వాణిజ్యాన్ని (Illicit trade) అరికట్టడం.

సూత్రప్రాయంగా అంగీకరించడం అంటే ఒప్పందంపై సంతకం చేయడం లేదా అమలులోకి తీసుకురావడం కాదు.

15. ప్రమాణీకరణ (Standardisation)

• ప్రమాణాలను అభివృద్ధి చేయడం, అమలు చేయడంలో సహకరించుకోవడానికి బ్రిక్స్ దేశాల స్టాండర్డ్స్ బోర్డుల అధిపతులు ఒక ఒప్పందంపై (MoU) సంతకం చేశారు.
• ఇది సమాచార మార్పిడిని, సాంకేతిక శిక్షణను, నాణ్యమైన మౌలిక సదుపాయాలను ప్రోత్సహిస్తుంది. వినియోగదారులను రక్షించడానికి, వాణిజ్యపరమైన అడ్డంకులను తగ్గించడానికి ఇది సహాయపడుతుంది.

16. యువత సహకారం (Youth Cooperation)

• 2026 నాటి ‘బ్రిక్స్ యూత్ కోఆపరేషన్ ఫ్రేమ్‌వర్క్’ యువతకు సంబంధించిన కార్యక్రమాలను క్రమబద్ధంగా కొనసాగించడానికి ఆధారంగా నిలుస్తుంది.
• ఇది చర్చలు జరపడానికి, అనుభవాలను పంచుకోవడానికి, ఆచరణాత్మక కార్యక్రమాలకు మద్దతు ఇస్తుంది.

17. స్పోర్ట్స్ టెక్నాలజీ (Sports Technology)

• కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన ‘స్పోర్ట్స్ టెక్నాలజీ వర్కింగ్ గ్రూప్’ మెరుగైన పద్ధతులను, సంస్థాగత అనుభవాలను, సాంకేతిక సమాచారాన్ని పంచుకోవడాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది.

భారతదేశానికి, గ్లోబల్ సౌత్‌కు ఉన్న ప్రాముఖ్యత

• సంస్కరించిన బహుపాక్షికత (Reformed Multilateralism): ప్రపంచ స్థాయి సంస్థల్లో సరైన ప్రాతినిధ్యం కల్పించాలని కోరడానికి బ్రిక్స్ ఒక ఉమ్మడి వేదికగా పనిచేస్తుంది.
• అభివృద్ధి సహకారం: వ్యవసాయం, ఆరోగ్యం, నైపుణ్యాలు, మౌలిక సదుపాయాలకు సంబంధించిన కార్యక్రమాలు దౌత్య సంబంధాలను ప్రజల రోజువారీ అవసరాలతో కలుపుతాయి.
• ఆర్థిక అవకాశాలు: ఎంఎస్‌ఎంఈ, స్టార్టప్ నెట్‌వర్క్‌ల ద్వారా మార్కెట్లు, పరిశోధనా లింకులు, వ్యాపార సహకారం మెరుగుపడతాయి.
• వాతావరణ, ఇంధన పటిష్టత: సుస్థిర మౌలిక సదుపాయాలు, ఇంధన మార్పిడి (Energy transitions), వాతావరణ మార్పుల అనుకూలతకు సహకారం మద్దతు ఇస్తుంది.
• భారతదేశ నాయకత్వం: వైవిధ్యమైన సభ్య దేశాల మధ్య ఏకాభిప్రాయాన్ని నిర్మించడంలో భారతదేశం కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. అలాగే డిజిటల్ సిస్టమ్స్, పబ్లిక్ సర్వీస్ డెలివరీలో తన అనుభవాలను పంచుకుంటుంది.
• దక్షిణ-దక్షిణ మార్పిడి (South-South Exchange): సభ్య దేశాలు, భాగస్వామ్య దేశాలు ఒకరి అభివృద్ధి విధానాల నుండి మరొకరు నేర్చుకోవచ్చు.

సవాళ్లు

• విభిన్న ఆసక్తులు: వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యతలు, ఆర్థిక నిర్మాణాలు వేర్వేరుగా ఉండటం వల్ల ఏకాభిప్రాయం సాధించడం కష్టం కావచ్చు.
• అమలులో అంతరాలు: ప్రకటించిన కార్యక్రమాలకు నిధులు, సిబ్బంది, సంస్థాగత బాధ్యతలు, నిరంతర పర్యవేక్షణ అవసరం.
• అసమాన సామర్థ్యాలు: అధునాతన సాంకేతిక, పరిశోధనా కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనడానికి కొన్ని సభ్య దేశాలకు అదనపు మద్దతు అవసరం కావచ్చు.
• సమన్వయ సంక్లిష్టత: సభ్య దేశాల సంఖ్య పెరగడం వల్ల అధ్యక్ష బాధ్యతల మార్పిడి, భాగస్వామ్య దేశాల ప్రమేయంపై స్పష్టమైన ఏర్పాట్లు అవసరం.
• ప్రపంచ అనిశ్చితి: ఆర్థిక విభజన, భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు (Geopolitical tensions), సాంకేతిక అంతరాయాలు, వాతావరణ మార్పులు దేశాల సహకారాన్ని ప్రభావితం చేయవచ్చు.

ముందుకు సాగే మార్గం

• ఆచరణాత్మక ఫలితాలకు ప్రాధాన్యం: స్పష్టమైన అభివృద్ధి ప్రయోజనాలు, వాస్తవిక కాలపరిమితులు (Realistic timelines) ఉన్న ప్రాజెక్టులపై దృష్టి పెట్టాలి.
• సంస్థాగత కొనసాగింపు: అంగీకరించిన ప్రాజెక్టులను తదుపరి అధ్యక్ష పదవుల కాలంలో కూడా కొనసాగించాలి.
• సామర్థ్య నిర్మాణం: తక్కువ వనరులు ఉన్న దేశాలు కూడా ఈ సహకారం ద్వారా ప్రయోజనం పొందేలా మద్దతు ఇవ్వాలి.
• అమలు స్థితిపై స్పష్టత: ప్రతిపాదనలు, ఒప్పందాలు, ప్రారంభించిన వేదికలు, అమల్లో ఉన్న కార్యక్రమాలను స్పష్టంగా వేరు చేసి చూడాలి.
• ఫలితాల సమీక్ష: వాణిజ్యం, నైపుణ్యాలు, పరిశోధనలు, ప్రజా సేవలు, పటిష్టత వంటి రంగాలలో సాధించిన ఫలితాలను అంచనా వేయాలి.

ముగింపు

బ్రిక్స్ అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థల మధ్య సహకారానికి ఒక విస్తృత వేదికగా మారింది. భారతదేశం తన 2026 అధ్యక్ష బాధ్యతల ద్వారా ఈ విస్తృత ప్రాతినిధ్యాన్ని అభివృద్ధి ఫలితాలుగా మార్చాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ప్రపంచ పాలనలో దీని పాత్ర సమర్థవంతమైన అమలు, నిరంతర ఏకాభిప్రాయంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అందరినీ కలుపుకుని పోయే ఆచరణాత్మక విధానం దక్షిణ-దక్షిణ సహకారాన్ని (South-South cooperation), సుస్థిర అభివృద్ధిని బలోపేతం చేస్తుంది.