మొదటి అంతర్జాతీయ బిగ్ క్యాట్ అలయన్స్ సదస్సుకు ఆతిథ్యమివ్వనున్న భారతదేశం

వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?

• మొదటి ఇంటర్నేషనల్ బిగ్ క్యాట్ అలయన్స్ (IBCA) సదస్సుకు జూన్ 1 నుంచి 3 వరకు భారతదేశం ఆతిథ్యం ఇవ్వనుంది. ఈ సదస్సులో సుమారు 95 దేశాల ప్రతినిధులు పాల్గొంటారని భావిస్తున్నారు.
• పెద్ద పిల్లుల సంరక్షణలో అంతర్జాతీయ సహకారాన్ని బలోపేతం చేయడమే లక్ష్యంగా ఈ సదస్సులో “ఢిల్లీ డిక్లరేషన్” (Delhi Declaration) ను ఆమోదించనున్నారు.
• ఏడు ప్రధాన పెద్ద పిల్లి జాతులు (Big cat species), వాటి ఆవాసాలను రక్షించడానికి ఒక ప్రపంచ చొరవగా 2023లో భారతదేశం ఈ కూటమిని ప్రారంభించింది.
• ప్రపంచ జీవవైవిధ్య పాలన, వన్యప్రాణి సంరక్షణ దౌత్యంలో (Wildlife conservation diplomacy) భారతదేశం పాత్ర పెరుగుతోందని ఈ సదస్సు తెలియజేస్తుంది.

ఇంటర్నేషనల్ బిగ్ క్యాట్ అలయన్స్ (IBCA), సదస్సు లక్ష్యాలు

• ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ఏడు ప్రధాన పెద్ద పిల్లి జాతులను సంరక్షించడానికి భారతదేశం ఈ అంతర్జాతీయ వేదికను ఏర్పాటు చేసింది.
• పులి, సింహం, చిరుతపులి, మంచు చిరుత, చీతా, జాగ్వార్, ప్యూమా జాతులను సంరక్షించడంపై ఈ కూటమి దృష్టి పెడుతుంది. అలాగే వాటి ఆవాసాలను (Habitats), ఎర జంతువులను (Prey base) కూడా ఇది రక్షిస్తుంది.
• ప్రాజెక్ట్ టైగర్ 50 వసంతాలు పూర్తి చేసుకున్న సందర్భంగా 2023 ఏప్రిల్ 9న ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ అధికారికంగా ఈ కూటమిని ప్రారంభించారు.
• పెద్ద పిల్లులు ఉండే దేశాలు (Range countries), సంరక్షణ సంస్థలు, శాస్త్రీయ సంస్థలు, విధాన రూపకర్తల మధ్య సహకారాన్ని పెంపొందించాలని ఈ కూటమి భావిస్తోంది. తద్వారా సమన్వయంతో సంరక్షణ చర్యలు చేపట్టాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
• ఆవాసాల నష్టం, వేట (Poaching), అక్రమ వన్యప్రాణి వ్యాపారం, వాతావరణ ముప్పులు, క్షీణిస్తున్న జీవవైవిధ్యాన్ని అరికట్టాలని ఈ సదస్సు భావిస్తోంది. దీనికోసం అంతర్జాతీయ సహకారాన్ని బలోపేతం చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
• పెద్ద పిల్లులు సహజంగా జీవించే దేశాలు ఈ సదస్సులో పాల్గొంటాయి. అలాగే వన్యప్రాణి సంరక్షణకు మద్దతు ఇచ్చే ఇతర దేశాలు కూడా ఇందులో భాగస్వాములు అవుతాయి.
• ఈ సదస్సు ముఖ్యాంశం (Theme) — “పెద్ద పిల్లులను కాపాడండి, మానవాళిని రక్షించండి, పర్యావరణ వ్యవస్థను సంరక్షించండి“. ఆరోగ్యకరమైన పర్యావరణ వ్యవస్థలను కాపాడటంలో అగ్రశ్రేణి మాంసాహారుల (Apex predators) ప్రాముఖ్యతను ఇది హైలైట్ చేస్తుంది.
• సభ్య దేశాలు సంరక్షణ కార్యక్రమాలు, శాస్త్రీయ పరిశోధనలు, సాంకేతిక సహకారాన్ని సమన్వయం చేసుకుంటాయి. ఆవాసాల పునరుద్ధరణ, సామర్థ్య పెంపు (Capacity building) కార్యక్రమాలను కలిసికట్టుగా చేపడతాయి.

ఢిల్లీ డిక్లరేషన్ (Delhi Declaration), ప్రధాన అంశాలు

• ప్రతిపాదిత “ఢిల్లీ డిక్లరేషన్” రాబోయే రోజుల్లో ఒక ముఖ్యమైన అంతర్జాతీయ చట్రంగా (International framework) మారుతుందని భావిస్తున్నారు. పెద్ద పిల్లుల రక్షణకు ఇది ఎంతగానో ఉపయోగపడుతుంది.
• పెద్ద పిల్లులకు కేవలం విడిగా ఉండే రక్షిత ప్రాంతాలు సరిపోవు. వాటికి ఒకదానితో ఒకటి అనుసంధానమై ఉన్న (Interconnected) పెద్ద పర్యావరణ వ్యవస్థలు అవసరం. ఈ విషయాన్ని గుర్తిస్తూ ఒక సమగ్రమైన సంరక్షణ విధానాన్ని ఇది నొక్కి చెబుతుంది.
• అనేక పెద్ద పిల్లుల ఆవాసాలు అంతర్జాతీయ సరిహద్దులు దాటి విస్తరించి ఉన్నాయి. కాబట్టి ఆవాసాల అనుసంధానం (Habitat connectivity), సరిహద్దుల ఆవల సంరక్షణ (Transboundary conservation) ఇక్కడ ప్రధాన ప్రాధాన్యతలుగా ఉంటాయి.
• అక్రమ వన్యప్రాణి వ్యాపారం, వేటగాళ్ల నెట్‌వర్క్‌లను అరికట్టడానికి ఈ డిక్లరేషన్ దేశాలను ప్రోత్సహిస్తుంది. జంతువుల శరీర భాగాల స్మగ్లింగ్‌కు వ్యతిరేకంగా బలమైన సహకారాన్ని నిర్మిస్తుంది.
• పెద్ద పిల్లులు దీర్ఘకాలం జీవించడానికి వీలుగా ఎర జంతువుల నిర్వహణను మెరుగుపరచాలని ఇది భావిస్తోంది. అలాగే పర్యావరణ పునరుద్ధరణ ప్రయత్నాలకు మద్దతు ఇస్తుంది.
• రక్షిత ప్రాంతాలను నిర్వహించడంలో, వన్యప్రాణులను పర్యవేక్షించడంలో అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్నాయి. కాబట్టి సంరక్షణ కోసం నిధులు (Conservation financing) సమకూర్చడం ఇందులో మరో ముఖ్యమైన అంశం.
• శాస్త్రీయ సమాచారాన్ని పంచుకోవడం, శాటిలైట్ ట్రాకింగ్ (Satellite tracking), ఏఐ (AI) ఆధారిత వన్యప్రాణి పర్యవేక్షణపై దేశాలు కలిసి పనిచేస్తాయి. ఆధునిక సంరక్షణ సాంకేతికతలను ఉపయోగించడం మరో ప్రధాన అంశంగా ఉంటుంది.
• వన్యప్రాణుల ఆవాసాల దగ్గర నివసించే స్థానికుల భాగస్వామ్యాన్ని (Community participation) ఈ డిక్లరేషన్ ప్రోత్సహిస్తుంది. వారికి స్థిరమైన జీవనోపాధి కార్యక్రమాలను అందించడానికి మద్దతు ఇస్తుంది.
• జీవవైవిధ్య సంరక్షణ అనేది వాతావరణ స్థిరత్వం, నీటి భద్రత, పర్యావరణ అనుకూలతతో (Ecological resilience) నేరుగా ముడిపడి ఉంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా పెరుగుతున్న ఈ గుర్తింపును సదస్సు ప్రతిబింబిస్తుంది.

పర్యావరణ వ్యవస్థలు, మానవాళికి పెద్ద పిల్లుల సంరక్షణ ప్రాముఖ్యత

• ఆహారపు గొలుసులో (Food chain) పెద్ద పిల్లులు అగ్రస్థానంలో (Apex predators) ఉంటాయి. పర్యావరణ సమతుల్యతను (Ecological balance) కాపాడుకోవడంలో ఇవి అత్యంత కీలకం.
• ఇవి శాకాహార జంతువుల (Herbivore) జనాభాను నియంత్రిస్తాయి. జంతువులు అతిగా మేయడం (Overgrazing) వల్ల పర్యావరణం, ఆవాసాలు నాశనం కాకుండా ఇవి అడ్డుకుంటాయి.
• పెద్ద పిల్లులను సంరక్షించడం ద్వారా పరోక్షంగా అడవులు, గడ్డి భూములు, నదులు, చిత్తడి నేలలను (Wetlands) రక్షించినట్లే. జీవవైవిధ్యం పుష్కలంగా ఉన్న పర్యావరణ వ్యవస్థలను ఇది కాపాడుతుంది.
• పెద్ద పిల్లులు అంబ్రెల్లా జాతులుగా (Umbrella species) పనిచేస్తాయి. ఎందుకంటే వీటి ఆవాసాలను రక్షిస్తే, అదే పర్యావరణ వ్యవస్థలో ఉన్న అనేక ఇతర మొక్కలు, జంతు జాతులకు కూడా మేలు జరుగుతుంది.
• పెద్ద పిల్లులకు ఆశ్రయం కల్పించే అటవీ పర్యావరణ వ్యవస్థలు ప్రకృతికి చాలా మేలు చేస్తాయి. కార్బన్ నిల్వ (Carbon sequestration), వాతావరణ నియంత్రణ, నీటి సంరక్షణలో ఇవి ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తాయి.
• పులులు, సింహాల ద్వారా వన్యప్రాణి పర్యాటకం (Wildlife tourism) పెరుగుతుంది. ఇది స్థానిక ప్రజలకు ఉపాధి అవకాశాలు, పర్యావరణ పర్యాటక ఆదాయం, స్థిరమైన ఆర్థిక అవకాశాలను కల్పిస్తుంది.
• జన్యు వైవిధ్యాన్ని (Genetic diversity) కాపాడుకోవడానికి పెద్ద పిల్లుల సంరక్షణ చాలా ముఖ్యం. ఆంత్రోపోసీన్ యుగంలో (Anthropocene era) జీవవైవిధ్యం కోల్పోకుండా నిరోధించడానికి ఇది అవసరం.
• పట్టణీకరణ, మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టుల వల్ల ఆవాసాలు ముక్కలవుతున్నాయి (Habitat fragmentation). వీటికి తోడు వాతావరణ మార్పుల కారణంగా సంరక్షణ ప్రయత్నాలు మునుపెన్నడూ లేనంత అత్యవసరంగా మారాయి.

ప్రపంచ వన్యప్రాణి సంరక్షణలో భారతదేశ నాయకత్వం, ప్రాజెక్ట్ టైగర్

• వన్యప్రాణి సంరక్షణలో భారతదేశం ప్రపంచ నాయకుడిగా ఎదిగింది. ముఖ్యంగా ప్రాజెక్ట్ టైగర్ (Project Tiger) ద్వారా పులుల సంరక్షణలో అద్భుతమైన ఫలితాలను సాధించింది.
• పులులను రక్షించడానికి, వాటి ఆవాసాలను కాపాడటానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం 1973లో ప్రాజెక్ట్ టైగర్‌ను ప్రారంభించింది. ఇది ఒక కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం (Centrally Sponsored Scheme).
• కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో పనిచేసే నేషనల్ టైగర్ కన్జర్వేషన్ అథారిటీ (NTCA) ఈ కార్యక్రమాన్ని అమలు చేస్తుంది.
• ప్రాజెక్ట్ టైగర్ పర్యావరణ వ్యవస్థ ఆధారిత (Ecosystem-based) విధానాన్ని అనుసరిస్తుంది. ఇది కేవలం పులుల రక్షణపైనే కాకుండా ఎర జంతువుల పెంపు, ఆవాసాల పునరుద్ధరణపై కూడా దృష్టి పెడుతుంది. వేట నిరోధక చర్యలు, ప్రజల భాగస్వామ్యం కూడా ఇందులో భాగమే.
• ప్రస్తుతం ప్రపంచంలోని అడవి పులుల జనాభాలో 70 శాతానికి పైగా పులులు భారతదేశంలోనే ఉన్నాయి. అందువల్ల ప్రపంచ పులుల సంరక్షణ ప్రయత్నాలకు మన దేశం కేంద్ర బిందువుగా మారింది.
• ఈ ప్రాజెక్ట్ ద్వారా దేశంలో అనేక టైగర్ రిజర్వ్‌లను ఏర్పాటు చేశారు. శాస్త్రీయ వన్యప్రాణి పర్యవేక్షణను మెరుగుపరిచారు. వేటను అడ్డుకునే మౌలిక సదుపాయాలను బలోపేతం చేశారు.
• పులుల జనాభాను పెంచడంలో భారతదేశం సాధించిన విజయం, అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు పొందిన ఒక సంరక్షణ నమూనాగా (Conservation model) మారింది.
• ఆసియా సింహాల (Asiatic lion) సంరక్షణ, మంచు చిరుత రక్షణలో భారతదేశం చురుగ్గా పనిచేస్తోంది. చీతాలను తిరిగి ప్రవేశపెట్టే (Cheetah reintroduction) కార్యక్రమాలను, ఏనుగుల సంరక్షణను కూడా చేపడుతోంది.
• IBCA ద్వారా భారతదేశం తన దేశీయ సంరక్షణ నాయకత్వాన్ని అంతర్జాతీయ స్థాయికి తీసుకెళుతోంది. తద్వారా ప్రపంచ జీవవైవిధ్య దౌత్యంలో (Global biodiversity diplomacy) తన పాత్రను విస్తరిస్తోంది.

పెద్ద పిల్లుల సంరక్షణలో సవాళ్లు

• అటవీ నిర్మూలన (Deforestation), మైనింగ్, మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి వల్ల ఆవాసాలు నశిస్తున్నాయి. పట్టణీకరణ పెరగడం కూడా పెద్ద పిల్లుల జనాభాకు అతిపెద్ద ముప్పుగా మారింది.
• జనావాసాలు విస్తరించడం, అటవీ ప్రాంతాలను ఆక్రమించి వ్యవసాయం చేయడం వల్ల మనుషులకు, వన్యప్రాణులకు మధ్య ఘర్షణలు (Human-wildlife conflict) ఎక్కువవుతున్నాయి.
• పటిష్టమైన చట్టాలు అమలు చేస్తున్నప్పటికీ వేట, అక్రమ వన్యప్రాణి రవాణా ఇంకా కొనసాగుతున్నాయి. ఇవి పులులు, చిరుతలు, మంచు చిరుతలకు తీవ్ర ముప్పుగా మారాయి.
• వాతావరణ మార్పుల (Climate change) వల్ల పర్యావరణ వ్యవస్థలు మారుతున్నాయి. ఎర జంతువుల లభ్యత, నీటి వనరులు, వలస విధానాలు దెబ్బతింటున్నాయి. ఇది ఆవాసాల సుస్థిరతపై ప్రభావం చూపుతోంది.
• అనేక సంరక్షణ ప్రాంతాలు అంతర్జాతీయ సరిహద్దులు దాటి విస్తరించి ఉన్నాయి. అందువల్ల సరిహద్దుల ఆవల సమన్వయంతో కూడిన నిర్వహణ (Transboundary management) కష్టమవుతోంది.

ముందున్న మార్గం

• సమన్వయంతో కూడిన వన్యప్రాణి పర్యవేక్షణను దేశాలు చేపట్టాలి. నిఘా సమాచారాన్ని మార్పిడి చేసుకోవడం (Intelligence sharing), వేట నిరోధక కార్యకలాపాల ద్వారా సరిహద్దుల ఆవల సంరక్షణను బలోపేతం చేయాలి.
• మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టుల వల్ల అడవులు ముక్కలు కాకుండా తగ్గించాలి. వన్యప్రాణుల కారిడార్లను రక్షించడం ద్వారా ఆవాసాల అనుసంధానాన్ని (Habitat connectivity) మెరుగుపరచాలి.
• సంరక్షణ నిధులు (Conservation financing), శాస్త్రీయ పరిశోధనలపై ఎక్కువ పెట్టుబడి పెట్టాలి. ఏఐ ఆధారిత పర్యవేక్షణ వ్యవస్థలు, శాటిలైట్ ట్రాకింగ్ లాంటి ఆధునిక సాంకేతికతలను విస్తృతంగా ఉపయోగించాలి.
• పర్యావరణ పర్యాటకం (Eco-tourism), నష్టపరిహార యంత్రాంగాల (Compensation mechanisms) ద్వారా స్థానిక ప్రజలను సంరక్షణ వ్యూహాలలో భాగస్వాములను చేయాలి. వారికి స్థిరమైన జీవనోపాధి అవకాశాలను కల్పించాలి.
• అక్రమ వన్యప్రాణి రవాణా నెట్‌వర్క్‌లను నాశనం చేయడానికి బలమైన అంతర్జాతీయ చట్టపరమైన సహకారం (International legal cooperation) అవసరం.

ముగింపు

వన్యప్రాణుల సంరక్షణ కోసం ప్రపంచ సహకారాన్ని బలోపేతం చేయడంలో మొదటి ఇంటర్నేషనల్ బిగ్ క్యాట్ అలయన్స్ (IBCA) సదస్సు ఒక కీలక అడుగు. 95 దేశాలను ఒకే వేదికపైకి తీసుకురావడం ద్వారా జీవవైవిధ్య పాలన (Biodiversity governance), పర్యావరణ దౌత్యంలో (Ecological diplomacy) భారతదేశం తనను తాను ఒక బలమైన నాయకుడిగా నిలబెట్టుకుంటోంది. పెద్ద పిల్లులను రక్షించడం అంటే కేవలం ఆ జంతు జాతిని రక్షించడం మాత్రమే కాదు. పర్యావరణ వ్యవస్థలను, వాతావరణ స్థిరత్వాన్ని, నీటి భద్రతను, మానవ శ్రేయస్సును కాపాడటమే. ప్రతిపాదిత ఢిల్లీ డిక్లరేషన్ ఈ అవగాహనను స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది. జీవవైవిధ్య నష్టం, పర్యావరణ సంక్షోభాలు పెరుగుతున్న ఈ యుగంలో సమన్వయంతో కూడిన అంతర్జాతీయ సంరక్షణ ప్రయత్నాలు చాలా కీలకం. పర్యావరణ సుస్థిరతను (Ecological sustainability), భూమి సమతుల్యతను నిర్ధారించడానికి ఇవి అత్యంత అవసరం.