ప్రాముఖ్యత: ఏపీపీఎస్సీ (APPSC) గ్రూప్ I పేపర్ IV: ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆర్థిక వ్యవస్థ మరియు అభివృద్ధి.
- ప్రిలిమ్స్: ఆంధ్రప్రదేశ్ స్టేట్ హ్యాండ్‌బుక్ ఆఫ్ యూత్ ఆపర్చునిటీ, యూత్‌పవర్ స్కోర్ (YouthPOWER score), ఫ్యూచర్ ఆఫ్ ఇండియా ఫౌండేషన్, గీతం (GITAM) డీమ్డ్ టు బి యూనివర్సిటీ, లేబర్ ఫోర్స్ పార్టిసిపేషన్ (శ్రామిక శక్తి భాగస్వామ్యం), రెగ్యులర్ వేతన ఉపాధి (regular salaried employment).
- మెయిన్స్: పట్టభద్రుల నిరుద్యోగం (Graduate unemployment), మహిళా శ్రామిక శక్తి భాగస్వామ్యం, విద్య-ఉపాధి అంతరం, పరిశ్రమల ఆధారిత నైపుణ్యం, జిల్లా స్థాయి ప్రణాళిక, ఉపాధి నాణ్యత, కార్మికుల ఉత్పాదకత (labour productivity), సమ్మిళిత వృద్ధి.
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?
‘ఆంధ్రప్రదేశ్ స్టేట్ హ్యాండ్‌బుక్ ఆఫ్ యూత్ ఆపర్చునిటీ’ (Andhra Pradesh State Handbook of Youth Opportunity) 55 ‘యూత్‌పవర్ స్కోర్’ తో (YouthPOWER score) రాష్ట్రంలోని 26 జిల్లాల్లో విశాఖపట్నాన్ని మొదటి స్థానంలో నిలిపింది. విశాఖపట్నంలోని గీతం డీమ్డ్ టు బి యూనివర్సిటీలో ఎంపీ ఎం. శ్రీభరత్ ఈ హ్యాండ్‌బుక్‌ను విడుదల చేశారు. ‘ఫ్యూచర్ ఆఫ్ ఇండియా ఫౌండేషన్’ (Future of India Foundation) ఈ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించింది.
ఆంధ్రప్రదేశ్ స్టేట్ హ్యాండ్‌బుక్ ఆఫ్ యూత్ ఆపర్చునిటీ గురించి
ఈ హ్యాండ్‌బుక్ ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని మొత్తం 26 జిల్లాల్లో యువతకు అందుబాటులో ఉన్న అవకాశాలను అంచనా వేస్తుంది. ఈ అంచనా ఐదు ప్రమాణాలను (parameters) పరిగణనలోకి తీసుకుంటుంది:
- భాగస్వామ్యం (Participation)
- అవకాశం (Opportunity)
- పని (Work)
- విద్య (Education)
- సన్నద్ధత లేదా నైపుణ్యం (Readiness or skilling)
27 ప్రభుత్వ డేటాబేస్‌ల నుండి సేకరించిన దాదాపు 180 సూచికల (indicators) ఆధారంగా ఈ ఫలితాలను వెల్లడించారు. రాష్ట్రంలోని విద్య, ఉపాధి, నైపుణ్యాలు, ఆర్థిక అవకాశాలలో ఉన్న వ్యత్యాసాలను గుర్తించడానికి ఈ జిల్లా స్థాయి విధానం సహాయపడుతుంది.
ఆంధ్రప్రదేశ్ యువత ఉపాధి స్థితిగతులు
- పాఠశాల విద్యలో ఆంధ్రప్రదేశ్ మెరుగైన పనితీరు కనబరుస్తోంది. అలాగే ఇతర రాష్ట్రాలతో పోలిస్తే పెద్ద సంఖ్యలో యువత ఉన్నత విద్యను అభ్యసిస్తున్నారు.
- అయితే, విద్యాపరమైన పురోగతికి, ఉపాధి అవకాశాలకు మధ్య ఉన్న అంతరాన్ని ఈ హ్యాండ్‌బుక్ గుర్తించింది. తన విద్యాపరమైన ప్రయోజనాలను సురక్షితమైన, మంచి వేతనంతో కూడిన ఉపాధిగా మార్చడంలో, ముఖ్యంగా పట్టభద్రులకు (graduates) ఉద్యోగాలు కల్పించడంలో రాష్ట్రం ఇబ్బంది పడుతోంది.
ప్రధాన ఉపాధి సూచికలు (Major Employment Indicators)
| సూచిక (Indicator) | ఆంధ్రప్రదేశ్ స్థానం |
| యువత నిరుద్యోగ రేటు (Youth unemployment rate) | 16.2% |
| యువత శ్రామిక శక్తి భాగస్వామ్య రేటు (Youth labour force participation rate) | 46.4% |
| ఉపాధి, విద్య, శిక్షణలో లేని యువత (Youth neither employed, studying nor undergoing training) | 28.4% |
| యువతులలో శ్రామిక శక్తి భాగస్వామ్యం (Labour force participation among young women) | 29.7% |
విద్యలో చురుగ్గా పాల్గొనడం వల్ల దానంతటదే తగిన ఉపాధి అవకాశాలు రావడం లేదని ఈ గణాంకాలు సూచిస్తున్నాయి.
ఈ హ్యాండ్‌బుక్ తక్షణమే దృష్టి సారించాల్సిన రెండు రంగాలను గుర్తించింది:
- పట్టభద్రులకు తగిన ఉపాధి కల్పించడం.
- శ్రామిక శక్తిలో మహిళల భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడం.
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో సానుకూల పరిణామాలు
ఈ హ్యాండ్‌బుక్ రాష్ట్రంలో జరిగిన కొన్ని ముఖ్యమైన మెరుగుదలలను కూడా నమోదు చేసింది.
పోషకాహారంలో మెరుగుదల
ఇదే సమయంలో సగటు రాష్ట్రాల్లో (median State) పోషకాహార సూచికలు క్షీణించినప్పటికీ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో పిల్లలు, పెద్దల పోషకాహార సూచికలు మెరుగుపడ్డాయి.
ఉపాధి నిర్మాణంలో మార్పు
గత ఎనిమిదేళ్లలో యువ కార్మికులు వ్యవసాయం నుండి క్రమంగా ఈ కింది రంగాల వైపు మళ్లారు:
- సేవలు (Services)
- వాణిజ్యం (Trade)
- హాస్పిటాలిటీ (Hospitality)
- నిర్మాణం (Construction)
ఇది యువత ఉపాధిలో రంగాల వారీ పంపిణీలో వచ్చిన మార్పును ప్రతిబింబిస్తుంది.
ఆర్థిక, డిజిటల్ యాక్సెస్
- సర్వే చేసిన ఇతర రాష్ట్రాల కంటే ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని యువతులలో బ్యాంకింగ్, డిజిటల్ కనెక్టివిటీ విస్తరణ వేగంగా జరిగింది.
- అయితే, విద్య, పోషకాహారం, డిజిటల్ యాక్సెస్‌లలో వచ్చిన మెరుగుదలకు తగ్గట్లుగా.. ఉపాధి నాణ్యత, భద్రతలలో తగిన మెరుగుదల కనిపించలేదు.
విశాఖపట్నం మొదటి స్థానంలో ఎందుకు నిలిచింది?
ఉపాధి, ఉత్పాదకత (productivity), విద్యలో సాపేక్షంగా బలమైన పనితీరు కనబరిచినందున, విశాఖపట్నం అత్యధికంగా 55 ‘యూత్‌పవర్ స్కోర్’ నమోదు చేసింది.
వేతన ఉపాధి వాటా ఎక్కువ (High Share of Salaried Employment)
- విశాఖపట్నంలోని దాదాపు 60% మంది కార్మికులు రెగ్యులర్ వేతన ఉద్యోగాలు (regular salaried jobs) చేస్తున్నారు. సాధారణ జిల్లాలో నమోదైన 21% తో పోలిస్తే ఇది దాదాపు మూడు రెట్లు ఎక్కువ.
- అందువల్ల ఈ జిల్లా కార్మిక మార్కెట్ అధికారిక ఉపాధి (formal employment) వైపు బలంగా మొగ్గుచూపుతోంది.
అధిక కార్మిక ఉత్పాదకత
స్థానిక సంస్థల ఉత్పాదకతను సూచించే ‘ఒక కార్మికుడిపై అదనపు విలువ’ (Value added per worker) సుమారుగా ఇలా ఉంది:
- విశాఖపట్నంలో రూ. 1.79 లక్షలు
- సాధారణ జిల్లాలో రూ. 1.42 లక్షలు
దీనిని బట్టి సగటు జిల్లాతో పోలిస్తే, విశాఖపట్నంలోని సంస్థలు ఒక కార్మికుడిపై ఎక్కువ ఆర్థిక విలువను ఉత్పత్తి చేస్తున్నాయని అర్థమవుతోంది.
యువతులలో మెరుగైన విద్యా భాగస్వామ్యం
- విశాఖపట్నంలో 15-21 సంవత్సరాల వయస్సు గల యువతులలో కేవలం 15% మంది మాత్రమే విద్యకు దూరంగా ఉన్నారు. సాధారణ జిల్లాలో ఈ సంఖ్య 33% గా ఉంది.
గణిత అభ్యాసంలో మెరుగైన ఫలితాలు
- విశాఖపట్నంలో 9వ తరగతి విద్యార్థులలో దాదాపు 41% మంది గణితంలో తమ తరగతి స్థాయి ప్రమాణాలను చేరుకున్నారు. సాధారణ జిల్లాలో ఇది 35% గా ఉంది.
- హ్యాండ్‌బుక్ ప్రకారం, “సాధారణ జిల్లా” (typical district) అంటే ఆయా సూచికలకు సంబంధించిన సగటు జిల్లా విలువ అని అర్థం.
విశాఖపట్నం తులనాత్మక స్థానం (Comparative Position of Visakhapatnam)
| సూచిక (Indicator) | విశాఖపట్నం | సాధారణ జిల్లా |
| రెగ్యులర్ వేతన ఉపాధిలో ఉన్న కార్మికులు | 60% | 21% |
| కార్మికుడిపై అదనపు విలువ (Value added per worker) | రూ. 1.79 లక్షలు | రూ. 1.42 లక్షలు |
| విద్యకు దూరంగా ఉన్న 15-21 ఏళ్ల యువతులు | 15% | 33% |
| గణితంలో ప్రమాణాలు చేరుకున్న 9వ తరగతి విద్యార్థులు | 41% | 35% |
రాష్ట్రస్థాయి ర్యాంకింగ్‌లో విశాఖపట్నం అగ్రస్థానంలో నిలవడానికి ఈ సూచికలే కారణమని స్పష్టమవుతోంది.
ముగింపు
విశాఖపట్నం సాపేక్షంగా బలమైన విద్యా, అధికారిక ఉపాధి ఫలితాలను అభివృద్ధి చేసిందని ‘యూత్‌పవర్ ర్యాంకింగ్స్’ చూపుతున్నాయి. అయితే, ఆంధ్రప్రదేశ్ ఇప్పటికీ విద్యాపరమైన విజయాలకు, సురక్షితమైన ఉపాధికి మధ్య పెద్ద అంతరాన్ని ఎదుర్కొంటోంది. ముఖ్యంగా పట్టభద్రులు, యువతులలో ఈ సమస్య ఎక్కువగా ఉంది. రాష్ట్ర మానవ మూలధనాన్ని (human capital) ఉత్పాదక, సమ్మిళిత ఉపాధిగా మార్చడానికి విద్యా సంస్థలు, నైపుణ్య శిక్షణా ఏజెన్సీలు, పరిశ్రమలు, ఎన్నికైన ప్రతినిధుల మధ్య సన్నిహిత సమన్వయం అవసరం.
కేర్ బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్న (CARE MCQ)
ప్రశ్న. ఆంధ్రప్రదేశ్ స్టేట్ హ్యాండ్‌బుక్ ఆఫ్ యూత్ ఆపర్చునిటీకి సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని మొత్తం 26 జిల్లాలను అంచనా వేస్తుంది.
- ఇది భాగస్వామ్యం, అవకాశం, పని, విద్య, సన్నద్ధత ఆధారంగా జిల్లాలను విశ్లేషిస్తుంది.
- విశాఖపట్నం రాష్ట్రంలోనే అత్యధిక యూత్‌పవర్ (YouthPOWER) స్కోర్‌ను నమోదు చేసింది.
- విశాఖపట్నంలోని కార్మికులలో సగానికి పైగా రెగ్యులర్ వేతన ఉద్యోగాలు చేస్తున్నారు.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?
(ఎ) 1, 2 మాత్రమే
(బి) 1, 2, 3 మాత్రమే
(సి) 2, 3, 4 మాత్రమే
(డి) 1, 2, 3, 4
సమాధానం: (డి) 1, 2, 3, 4
వివరణ
- 1వ వాక్యం సరైనది: ఈ హ్యాండ్‌బుక్ ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని మొత్తం 26 జిల్లాలను అంచనా వేస్తుంది.
- 2వ వాక్యం సరైనది: దీని ఐదు ప్రమాణాలు.. భాగస్వామ్యం, అవకాశం, పని, విద్య, సన్నద్ధత లేదా నైపుణ్యం.
- 3వ వాక్యం సరైనది: 55 యూత్‌పవర్ స్కోర్‌తో విశాఖపట్నం మొదటి స్థానంలో నిలిచింది.
- 4వ వాక్యం సరైనది: విశాఖపట్నంలోని దాదాపు 60% మంది కార్మికులు రెగ్యులర్ వేతన ఉద్యోగాలు చేస్తున్నారు.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
1. ‘ఆంధ్రప్రదేశ్ స్టేట్ హ్యాండ్‌బుక్ ఆఫ్ యూత్ ఆపర్చునిటీ’ అంటే ఏమిటి?
ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని యువత భాగస్వామ్యం, అవకాశాలు, పని, విద్య, సన్నద్ధతలపై చేసిన ఒక జిల్లా స్థాయి అంచనా పత్రం.
2. యూత్‌పవర్ ర్యాంకింగ్స్‌లో ఏ జిల్లా అగ్రస్థానంలో నిలిచింది?
55 స్కోర్‌తో విశాఖపట్నం అగ్రస్థానంలో నిలిచింది.
3. ఆంధ్రప్రదేశ్ యువత నిరుద్యోగ రేటు ఎంత?
ఈ హ్యాండ్‌బుక్ ప్రకారం రాష్ట్ర యువత నిరుద్యోగ రేటు 16.2%.
4. హ్యాండ్‌బుక్ గుర్తించిన రెండు తక్షణ ఆందోళనలు ఏమిటి?
పట్టభద్రులకు తగిన ఉపాధి కల్పించడం, యువతులలో శ్రామిక శక్తి భాగస్వామ్యం తక్కువగా ఉండటం అనే రెండు ఆందోళనలను ఇది గుర్తించింది.
5. విశాఖపట్నం ఎందుకు మెరుగైన పనితీరు కనబరిచింది?
వేతన ఉపాధి అధికంగా ఉండటం, అధిక కార్మిక ఉత్పాదకత, మెరుగైన విద్యా ఫలితాలను ఇది నమోదు చేసింది. అందువల్లే ఇది అగ్రస్థానంలో నిలిచింది.
6. ఈ హ్యాండ్‌బుక్‌లో “సాధారణ జిల్లా” (typical district) అంటే ఏమిటి?
ఇది ఆయా సంబంధిత సూచికల (indicators) సగటు జిల్లా విలువను సూచిస్తుంది
మూలం: ది హిందూ
ప్రాముఖ్యత: యూపీఎస్సీ (UPSC) జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ II: ప్రభుత్వ విధానాలు, ప్రజల భాగస్వామ్యం.
- ప్రిలిమ్స్: స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్, ఎస్‌బీఎం-జి (SBM-G), ఎస్‌బీఎం-యు (SBM-U), స్వచ్ఛత హి సేవ, ఓడీఎఫ్ ప్లస్ (ODF Plus), గోబర్-ధన్ (GOBARdhan), క్లీన్‌లీనెస్ టార్గెట్ యూనిట్స్, సఫాయ్ మిత్ర, ఫేసెస్ (FACES), స్వచ్ఛత యాప్.
- మెయిన్స్: జన్ భాగీదారీ (ప్రజల భాగస్వామ్యం), ప్రవర్తనా మార్పు (behavioural change), సర్క్యులర్ ఎకానమీ, మూలం వద్ద చెత్తను వేరు చేయడం (source segregation), పారిశుధ్య కార్మికుల సంక్షేమం, వనరుల పునరుద్ధరణ (resource recovery), కమ్యూనిటీ ఓనర్‌షిప్, ‘హోల్-ఆఫ్-గవర్నమెంట్’ విధానం.
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?
“స్వచ్ఛతా మే సహభాగ్ (భాగస్వామ్యం); స్వచ్ఛ భారత్, వికసిత్ భారత్” అనే ప్రధానాంశంతో 2026 సెప్టెంబర్ 17 నుండి అక్టోబర్ 2 వరకు ‘స్వచ్ఛత హి సేవ 2026’ ను నిర్వహిస్తున్నారు. పరిశుభ్రతపై ఉమ్మడి యాజమాన్యం (collective ownership), యువత భాగస్వామ్యం, పారిశుధ్య కార్మికుల సంక్షేమం, వ్యర్థాల నిర్వహణ బాధ్యతలు, అలాగే ‘ఘన వ్యర్థాల నిర్వహణ నిబంధనలు (Solid Waste Management Rules), 2026’ పై ప్రజలకు అవగాహన కల్పించడాన్ని ఈ ప్రచారం నొక్కి చెబుతుంది.
స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్ అంటే ఏమిటి?
- స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్ (SBM) ఒక దేశవ్యాప్త పారిశుధ్య ఉద్యమంగా 2014 అక్టోబర్ 2న ప్రారంభమైంది.
- దీని లోగో (Logo) మహాత్మా గాంధీ కళ్లజోడును సూచిస్తుంది. పరిశుభ్రత పట్ల ఆయనకు ఉన్న శ్రద్ధను ఇది ప్రతిబింబిస్తుంది. జాతీయ పరిశుభ్రత ప్రచారానికి ఒక ఉమ్మడి గుర్తింపును సృష్టించడానికి ఈ లోగో సహాయపడింది.
ఈ మిషన్‌కు రెండు విభాగాలు ఉన్నాయి:
విభాగం | ప్రధాన దృష్టి |
స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్-గ్రామీణ్ (SBM-G) | గ్రామీణ పారిశుధ్యం, మరుగుదొడ్ల అందుబాటు-వినియోగం, ఘన-ద్రవ వ్యర్థాల నిర్వహణ. |
స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్-అర్బన్ (SBM-U) | పట్టణ పారిశుధ్యం, బహిరంగ ప్రదేశాలు, వ్యర్థాల నిర్వహణ, పారిశుధ్య మౌలిక సదుపాయాలు. |
ఈ మిషన్ తొలినాళ్లలో మరుగుదొడ్లను నిర్మించడం, బహిరంగ మలవిసర్జన (open defecation) నిర్మూలనపై దృష్టి సారించింది. ఆ తర్వాత కింది వాటిని కవర్ చేసే విస్తృత ఉద్యమంగా మారింది:
- చెత్త సేకరణ, వేరు చేయడం (segregation)
- ఘన, ద్రవ వ్యర్థాల నిర్వహణ
- దృశ్యపరమైన పరిశుభ్రత (Visual cleanliness)
- ప్రవర్తనా మార్పు
- పారిశుధ్య కార్మికుల సంక్షేమం
- ప్రజల భాగస్వామ్యం
స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్ సాధించిన పురోగతి
గ్రామీణ పారిశుధ్యం
గ్రామీణ భారతదేశం 2019లో బహిరంగ మలవిసర్జన రహితంగా (Open Defecation Free – ODF) ప్రకటించబడింది.
2026 సెప్టెంబర్ 17 నాటికి సాధించిన విజయాలు:
సూచిక (Indicator) | సాధించిన పురోగతి |
ఓడీఎఫ్ ప్లస్ (ODF Plus) గ్రామాలు | 5.69 లక్షలకు పైగా |
ఓడీఎఫ్ ప్లస్ ‘మోడల్’ (Model) గ్రామాలు | 5.25 లక్షలకు పైగా |
ఘన-వ్యర్థాల నిర్వహణ ఉన్న గ్రామాలు | 5.38 లక్షలకు పైగా |
ద్రవ-వ్యర్థాల నిర్వహణ ఉన్న గ్రామాలు | 5.65 లక్షలకు పైగా |
నిర్మించిన వ్యక్తిగత గృహ మరుగుదొడ్లు | 12.22 కోట్లు |
పనిచేస్తున్న గోబర్-ధన్ (GOBARdhan) ప్లాంట్లు | 585 జిల్లాల్లో 1,314 |
గృహ-స్థాయి బయోగ్యాస్ ప్లాంట్లు | 98,273 |
పట్టణ పారిశుధ్యం
సూచిక | సాధించిన పురోగతి |
100% ఇంటింటి చెత్త సేకరణ ఉన్న వార్డులు | 95,478 |
మూలం వద్దే పూర్తిగా చెత్తను వేరు చేస్తున్న వార్డులు | 83,963 |
వ్యర్థాల నుంచి కంపోస్ట్ (Waste-to-compost) ప్లాంట్లు | 3,254 |
వ్యర్థాల నుంచి విద్యుత్ (Waste-to-energy) ప్లాంట్లు | 60 |
మురుగునీటి శుద్ధి (Sewage treatment) ప్లాంట్లు | 1,112 |
ఫీకల్ స్లడ్జ్ (Faecal sludge) ట్రీట్‌మెంట్ ప్లాంట్లు | 1,131 |
పబ్లిక్ శానిటేషన్ (Public sanitation) సౌకర్యాలు | 68,339 |
పబ్లిక్ శానిటేషన్ సౌకర్యాలలో కిందివి ఉన్నాయి:
- 37,766 పబ్లిక్ టాయిలెట్లు
- 25,512 కమ్యూనిటీ టాయిలెట్లు
- 5,061 మూత్రశాలలు
ఈ మిషన్ మరుగుదొడ్ల నిర్మాణం నుంచి సమగ్రమైన, స్థిరమైన పారిశుధ్య వ్యవస్థల వైపు (sustainable sanitation systems) అడుగులు వేస్తోందని ఈ విజయాలు చూపుతున్నాయి.
ఓడీఎఫ్ ప్లస్ (ODF Plus) గ్రామం అంటే ఏమిటి?
- ఓడీఎఫ్ ప్లస్ గ్రామం అనేది తన ‘బహిరంగ-మలవిసర్జన-రహిత’ హోదాను నిలబెట్టుకోవడంతో పాటు, ఘన-ద్రవ వ్యర్థాలను సమర్థవంతంగా నిర్వహిస్తూ, దృశ్యపరమైన పరిశుభ్రతను (visual cleanliness) కాపాడుకునే గ్రామం.
ఓడీఎఫ్ ప్లస్ గ్రామాలను మూడు దశలుగా వర్గీకరించారు:
దశ | అర్హత (Requirement) |
|---|---|
ఆస్పైరింగ్ (Aspiring) | ఘన వ్యర్థాలను లేదా ద్రవ వ్యర్థాలను నిర్వహిస్తుంది. |
రైజింగ్ (Rising) | ఘన, ద్రవ వ్యర్థాలు రెండింటినీ నిర్వహిస్తుంది. |
మోడల్ (Model) | రెండు వ్యర్థాలను నిర్వహిస్తుంది. పబ్లిక్ స్థలాల్లో చెత్త లేకుండా పరిశుభ్రతను కాపాడుతుంది. ఓడీఎఫ్ ప్లస్ బోర్డులను ప్రదర్శిస్తుంది. |
కేవలం ప్రాథమిక పారిశుధ్యం నుంచి పూర్తి వ్యర్థాల నిర్వహణ, దృశ్యపరమైన పరిశుభ్రత వైపు క్రమంగా మారేలా ఈ వర్గీకరణ గ్రామాలను ప్రోత్సహిస్తుంది.
స్వచ్ఛత హి సేవ (Swachhata Hi Seva) అంటే ఏమిటి?
- ‘స్వచ్ఛత హి సేవ’ (SHS) అనేది 2017 నుండి నిర్వహిస్తున్న వార్షిక ప్రజల భాగస్వామ్య ప్రచారం (public-participation campaign).
- అక్టోబర్ 2న జరుపుకునే ‘స్వచ్ఛ భారత్ దివస్’ (Swachh Bharat Diwas) కంటే ముందు దీనిని నిర్వహిస్తారు. పౌరులు, సంస్థలు, ప్రభుత్వాలు ఉమ్మడిగా పరిశుభ్రత కార్యక్రమాలను చేపట్టడానికి ఇది ఒక నిర్దిష్ట సమయాన్ని కేటాయిస్తుంది.
- పాలన, కమ్యూనిటీ అభివృద్ధిలో ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని సూచించే ‘జన్ భాగీదారీ’ ఆధారంగా ఈ ప్రచారాన్ని నిర్వహిస్తారు.
ముఖ్యమైన పదాలు (Important Related Terms)
- శ్రమదాన్: సమాజ సంక్షేమం కోసం స్వచ్ఛందంగా, నిస్వార్థంగా శ్రమను అందించడం.
- స్వచ్ఛాగ్రహీలు: గ్రామ పంచాయతీ స్థాయిలో పరిశుభ్రతను ప్రోత్సహించే శిక్షణ పొందిన పారిశుధ్య కార్మికులు లేదా వలంటీర్లు.
- నిగరాణి సమితులు: ప్రజలు బహిరంగ మలవిసర్జన చేయకుండా ఆపి, పరిశుభ్రత పద్ధతులను పాటించేలా ఒప్పించే కమ్యూనిటీ సమూహాలు (Community groups).
- సఫాయ్ మిత్రలు: పరిశుభ్రత, ఘన-వ్యర్థాల నిర్వహణ, మురుగునీటి నిర్వహణలో (used-water management) పాలుపంచుకునే పారిశుధ్య కార్మికులు.
స్వచ్ఛత హి సేవ (SHS) 2026
ఎస్‌హెచ్‌ఎస్ (SHS) 2026 అనేది ‘హోల్-ఆఫ్-గవర్నమెంట్’ (సమగ్ర ప్రభుత్వ విధానం), ‘హోల్-ఆఫ్-సొసైటీ’ (సమగ్ర సామాజిక విధానం) విధానాలను అనుసరిస్తుంది.
హోల్-ఆఫ్-గవర్నమెంట్ విధానం (Whole-of-Government Approach)
- వివిధ మంత్రిత్వ శాఖలు, విభాగాలు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, స్థానిక సంస్థలు, ప్రభుత్వ సంస్థలు తమ పారిశుధ్య కార్యక్రమాలను సమన్వయం చేస్తాయి.
హోల్-ఆఫ్-సొసైటీ విధానం (Whole-of-Society Approach)
- పౌరులు, విద్యార్థులు, యువజన సంఘాలు, ఎన్జీఓలు (NGOs), పారిశుధ్య కార్మికులు, విద్యా సంస్థలు, కమ్యూనిటీ గ్రూపులు సమష్టిగా ఇందులో పాల్గొంటాయి.
- ‘ఘన వ్యర్థాల నిర్వహణ నిబంధనలు, 2026’ గురించి, ముఖ్యంగా పౌరులు, సంస్థలు, చెత్తను ఉత్పత్తి చేసే వారి బాధ్యతల గురించి ఈ ప్రచారం అవగాహన కల్పిస్తుంది.
ప్రచార కార్యక్రమ పరిణామ క్రమంలో ముఖ్యమైన మైలురాళ్లు
ఎస్‌హెచ్‌ఎస్ 2017: ప్రజల నేతృత్వంలోని ఉద్యమానికి నాంది
మొదటి ప్రచార కార్యక్రమాన్ని 2017 సెప్టెంబర్ 15న ప్రారంభించారు. ఇది స్వచ్ఛంద భాగస్వామ్యాన్ని, స్వచ్ఛత ప్రతిజ్ఞను (Swachhata pledge) ప్రోత్సహించింది. ఆ సమయంలో:
- 2014 నుండి 4.82 కోట్ల మరుగుదొడ్లను నిర్మించారు.
- 2.38 లక్షల గ్రామాలు ఓడీఎఫ్‌గా (ODF) మారాయి.
- మరుగుదొడ్ల కవరేజ్ 2014లో ఉన్న 42% నుండి 2017 నాటికి 64% కి పెరిగింది.
- జాతీయ స్థాయి పెయింటింగ్ పోటీలో 2.46 కోట్ల మంది పిల్లలు పాల్గొన్నారు.
ఎస్‌హెచ్‌ఎస్ 2019: ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలపై దృష్టి
ఈ ప్రచారం క్లాత్ (గుడ్డ), జ్యూట్ (జనపనార) బ్యాగ్‌ల వంటి ప్రత్యామ్నాయాలను ప్రోత్సహించింది. ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాల సేకరణ, వాటిని వేరు చేసే (segregation) కార్యక్రమాలను నిర్వహించింది. ఈ సమయంలో:
- ఆరు రాష్ట్రాలు సింగిల్-యూజ్ ప్లాస్టిక్‌ను (single-use plastic) నిరుత్సాహపరిచాయి లేదా నిషేధించాయి.
- 171 జిల్లాలు కూడా ఇలాంటి చర్యలే తీసుకున్నాయి.
ఎస్‌హెచ్‌ఎస్ 2021: సమగ్ర పరిశుభ్రత
ఓడీఎఫ్ (ODF) విజయాలను నిలబెట్టుకోవడం, ఓడీఎఫ్ ప్లస్ (ODF Plus) కార్యకలాపాలను వేగవంతం చేయడంపై ఈ ప్రచారం దృష్టి సారించింది. ముఖ్యమైన చర్యలు:
- 60 లక్షల మందికి పైగా పాల్గొన్నారు.
- 1.5 లక్షలకు పైగా శ్రమదాన్ (shramdaan) కార్యక్రమాలు జరిగాయి.
- సింగిల్-యూజ్ ప్లాస్టిక్‌కు వ్యతిరేకంగా 43,000 కి పైగా గ్రామసభ తీర్మానాలు చేశారు.
- ద్రవ-వ్యర్థాల నిర్వహణ కోసం గృహ, కమ్యూనిటీ ఇంకుడు గుంతల (soak pits) నిర్మాణం చేపట్టారు.
ఎస్‌హెచ్‌ఎస్ 2022: దృశ్యపరమైన పరిశుభ్రత (Visual Cleanliness)
ఈ ప్రచారం 4R సూత్రాన్ని (4R principle) ప్రోత్సహించింది:
- రిఫ్యూజ్ (Refuse – తిరస్కరించడం)
- రెడ్యూస్ (Reduce – తగ్గించడం)
- రీయూజ్ (Reuse – తిరిగి ఉపయోగించడం)
- రీసైకిల్ (Recycle – రీసైకిల్ చేయడం)
పారిశుధ్యానికి సంబంధించిన శ్రమదాన్‌లో 9.81 కోట్ల మందికి పైగా ప్రజలు పాల్గొన్నారు.
ఎస్‌హెచ్‌ఎస్ 2023: చెత్త-రహిత భారతదేశం (Garbage-Free India)
కింది వాటిని శుభ్రం చేయడానికి భారీ స్థాయిలో చర్యలు చేపట్టారు:
- సముద్ర తీరాలు (Beaches)
- నదీ తీరాలు, జలాశయాల పరిసరాలు
- పాత చెత్త గుట్టలు (Legacy waste sites)
- పర్యాటక ప్రదేశాలు
- బహిరంగ ప్రదేశాలు
- నీటి వనరులు
- చెత్త పేరుకుపోయే అవకాశం ఉన్న ప్రాంతాలు
ఇది సఫాయ్ మిత్ర సంక్షేమ శిబిరాలను (SafaiMitra welfare camps) కూడా నిర్వహించింది. ‘ఇండియన్ స్వచ్ఛతా లీగ్ 2.0’ ద్వారా యువతను ఈ ప్రచారంలోకి తీసుకువచ్చింది.
ఎస్‌హెచ్‌ఎస్ 2024: ప్రవర్తనగా పరిశుభ్రత
“స్వభావ్ స్వచ్ఛత, సంస్కార్ స్వచ్ఛత” అనే ప్రధానాంశం (theme) పరిశుభ్రతను అలవాట్లు, సామాజిక విలువల (social values) తో అనుసంధానించింది. నిర్లక్ష్యానికి గురైన నివాస ప్రాంతాలు, రోడ్డు పక్కన ఉన్న స్థలాలు, మార్కెట్లను ఈ ప్రచారం మార్చివేసింది. ఇది కింది వాటిని కూడా ప్రోత్సహించింది:
- స్వచ్ఛ భారత్ సాంస్కృతిక ఉత్సవాలు
- స్వచ్ఛ ఫుడ్ స్ట్రీట్స్ (Swachh Food Streets)
- వ్యర్థాల నుంచి కళాకృతుల తయారీ (Waste-to-Art) కార్యక్రమాలు
- మొక్కలు నాటడం (Tree plantation)
- సఫాయ్ మిత్ర సంక్షేమం
ఎస్‌హెచ్‌ఎస్ 2025: స్వచ్ఛోత్సవ్
ఈ ప్రచారం పారిశుధ్య పద్ధతులను (sanitation practices) కమ్యూనిటీ వేడుకల్లోకి తీసుకువచ్చింది. దీని ఐదు మూలస్తంభాలు కింది వాటిని కవర్ చేశాయి:
- సీటీయూల (CTUs) రూపురేఖలు మార్చడం
- పరిశుభ్రమైన బహిరంగ ప్రదేశాలు
- సఫాయ్ మిత్ర సంక్షేమం
- పరిశుభ్రమైన, పర్యావరణ అనుకూల పండుగలు
- స్వచ్ఛత కోసం ప్రచారం (Advocacy for Swachhata)
ఈ ప్రచారంలో 15.75 లక్షల సీటీయూలను, 5.89 లక్షల బహిరంగ ప్రదేశాలను శుభ్రం చేశారు. పర్యావరణ అనుకూల పందిళ్లు (eco-friendly pandals), పండుగ తర్వాత పరిశుభ్రత, స్వచ్ఛత రంగోలీలను కూడా ఇది ప్రోత్సహించింది.
ఎస్‌హెచ్‌ఎస్ 2026 ప్రాముఖ్యత
- ప్రవర్తనా మార్పు (Behavioural Change): పరిశుభ్రతను అప్పుడప్పుడు చేసే పనిగా కాకుండా దైనందిన అలవాటుగా (regular habit) మార్చాలని ఈ ప్రచారం భావిస్తోంది.
- పౌరుల యాజమాన్యం (Citizen Ownership): పరిశుభ్రత కేవలం ప్రభుత్వ బాధ్యత మాత్రమే అనుకోకుండా.. ‘జన్ భాగీదారీ’ (Jan Bhagidari) పౌరులను పారిశుధ్యంలో క్రియాశీల భాగస్వాములుగా (active partners) చేస్తుంది.
- యువత భాగస్వామ్యం (Youth Participation): పాఠశాల ఆధారిత కార్యక్రమాల ద్వారా చెత్తను వేరు చేయడం, పరిశుభ్రత, పర్యావరణ బాధ్యతను అర్థం చేసుకునే కొత్త తరాన్ని సృష్టించవచ్చు.
- పారిశుధ్య కార్మికుల గౌరవం: హెల్త్ క్యాంపులు, రక్షణ పరికరాలు, సంక్షేమ పథకాల అనుసంధానం ద్వారా సఫాయ్ మిత్రల (SafaiMitras) ముఖ్యమైన పాత్రను గుర్తిస్తారు.
- సర్క్యులర్ ఎకానమీ (Circular Economy): తిరిగి ఉపయోగించడం (Reuse), రీసైక్లింగ్, కంపోస్టింగ్, వ్యర్థాల నుంచి కళాకృతులు వంటి కార్యకలాపాలు చెత్తను తగ్గిస్తాయి. అదే సమయంలో వాటికి ఆర్థిక, సామాజిక విలువను (economic and social value) కల్పిస్తాయి.
- సుస్థిరమైన బహిరంగ ప్రదేశాలు: సీటీయూలను (CTUs) మార్చడం, వాటిని నిరంతరం నిర్వహించడం ద్వారా శుభ్రపరిచిన ప్రాంతాలు మళ్లీ మునుపటి స్థితికి (చెత్తాచెదారంతో) చేరకుండా నిరోధించవచ్చు.
- స్థానిక సంస్థల భాగస్వామ్యం: గ్రామసభలు, పట్టణ స్థానిక సంస్థలు జాతీయ ప్రచార లక్ష్యాలను గ్రామ, నగర స్థాయి చర్యలుగా మారుస్తాయి.
- వికసిత్ భారత్ (Viksit Bharat): పరిశుభ్రమైన పరిసరాలు, సమర్థవంతమైన వ్యర్థాల నిర్వహణ, ఆరోగ్యకరమైన సమాజం, బాధ్యతాయుతమైన పౌరసత్వం.. అభివృద్ధి చెందిన భారతదేశం (developed India) అనే విస్తృత లక్ష్యానికి మద్దతు ఇస్తాయి.
ప్రధాన సవాళ్లు
- ప్రవర్తనా మార్పును కొనసాగించడం: ప్రచార సమయం ముగిసిన తర్వాత ప్రజల భాగస్వామ్యం తగ్గిపోవచ్చు.
- మూలం వద్ద చెత్తను వేరు చేయడం (Source Segregation): గృహాలు, సంస్థలు చెత్తను సరిగ్గా వేరు చేయడంలో విఫలమైతే వ్యర్థాల ప్రాసెసింగ్ కష్టమవుతుంది.
- మార్పు చేసిన స్థలాల నిర్వహణ: క్రమం తప్పకుండా పర్యవేక్షించకపోతే ‘క్లీన్‌లీనెస్ టార్గెట్ యూనిట్స్’ (CTUs) మళ్లీ చెత్త డంపింగ్ పాయింట్లుగా (dumping points) మారవచ్చు.
- పారిశుధ్య కార్మికుల భద్రత: కార్మికులకు నిరంతరం రక్షణ పరికరాలు, ఆరోగ్య సేవలు, సంక్షేమ ప్రయోజనాలు (welfare benefits) అందాలి.
- మౌలిక సదుపాయాల నిర్వహణ: వ్యర్థాల శుద్ధి కర్మాగారాలు, మరుగుదొడ్లు, డ్రైనేజీ వ్యవస్థలు, పారిశుధ్య సౌకర్యాలను క్రమం తప్పకుండా నిర్వహించాలి (operation and maintenance).
- అసమాన స్థానిక సామర్థ్యం: ఆర్థిక వనరులు, సాంకేతిక నైపుణ్యాలు, వ్యర్థాల-ప్రాసెసింగ్ మౌలిక సదుపాయాల విషయంలో స్థానిక సంస్థల మధ్య వ్యత్యాసాలు ఉన్నాయి.
- ప్రతీకాత్మక భాగస్వామ్యాన్ని దాటి ముందుకు వెళ్లడం: కేవలం కొద్దికాలం పాటు పరిశుభ్రత డ్రైవ్‌లు నిర్వహిస్తే సరిపోదు. క్రమబద్ధమైన సేకరణ, ప్రాసెసింగ్, రీసైక్లింగ్, సురక్షితమైన పారవేత (safe disposal) వంటివి వాటి తర్వాత కొనసాగాలి.
ముందుకు సాగే మార్గం
- స్వచ్ఛతను ఏడాది పొడవునా చేసే కార్యకలాపంగా మార్చాలి: వార్షిక ప్రచార సమయం ముగిసిన తర్వాత కూడా స్థానిక సంస్థలు, కమ్యూనిటీలు పరిశుభ్రత కార్యక్రమాలను కొనసాగించాలి.
- మూలం వద్ద వేరు చేయడాన్ని బలోపేతం చేయాలి: నాలుగు విధాలుగా చెత్తను వేరు చేయడం, సరైన వ్యర్థాల పారవేతపై గృహాలు, సంస్థలకు శిక్షణ ఇవ్వాలి.
- సీటీయూల దీర్ఘకాలిక నిర్వహణను నిర్ధారించాలి: మార్పు చేసిన ప్రతి ప్రదేశానికి ఒక బాధ్యతాయుతమైన సంస్థ, పర్యవేక్షణ వ్యవస్థ (monitoring system), నిర్వహణ ప్రణాళిక ఉండాలి.
- సఫాయ్ మిత్రల రక్షణ: ఆరోగ్య పరీక్షలు, రక్షణ పరికరాలు, సంక్షేమ పథకాల అనుసంధానం, పని ప్రదేశంలో గౌరవం (dignity at work) అనేవి పారిశుధ్య పాలనలో (sanitation governance) శాశ్వత లక్షణాలుగా మారాలి.
- యువత భాగస్వామ్యాన్ని పెంచాలి: స్వచ్ఛతా జ్ఞాన యాత్రలు (Swachhata Gyan Yatras), పాఠశాల స్థాయి చర్చలను నిరంతర పారిశుధ్య విద్యతో (sanitation education) అనుసంధానించాలి.
- సర్క్యులారిటీని (Circularity) ప్రోత్సహించాలి: ఇంటి దగ్గరే కంపోస్టింగ్ చేయడం, తిరిగి ఉపయోగించడం, రీసైక్లింగ్, కబాడ్ సే జుగాడ్, కబాడ్ సే కలా వంటి కార్యక్రమాలను విస్తరించాలి.
- డిజిటల్ మానిటరింగ్ వాడాలి: సమస్యలను గుర్తించడానికి, వాటి పరిష్కారాన్ని పర్యవేక్షించడానికి, అలాగే మార్పు చేసిన ప్రదేశాలను మ్యాపింగ్ (mapping) చేయడానికి ‘స్వచ్ఛత యాప్’ (Swachhata App), ఎస్‌హెచ్‌ఎస్ (SHS) పోర్టల్‌ను ఉపయోగించాలి.
- స్థానిక స్థాయి సమీక్షలను బలోపేతం చేయాలి: గ్రామసభలు, అర్బన్ కౌన్సిల్ సమావేశాలు ఎప్పటికప్పుడు వ్యర్థాల నిర్వహణ, పబ్లిక్ టాయిలెట్లు, పరిశుభ్రత మౌలిక సదుపాయాలను సమీక్షించాలి.
- సమగ్ర సామాజిక భాగస్వామ్యాన్ని నిర్వహించాలి: సుస్థిరమైన పారిశుధ్యం కోసం ప్రభుత్వ విభాగాలు, పాఠశాలలు, పౌర సంఘాలు, ఎన్జీఓలు, వ్యాపార సంస్థలు ఉమ్మడి బాధ్యత (shared responsibility) తీసుకోవాలి.
ముగింపు
‘స్వచ్ఛత హి సేవ 2026’.. స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్ మౌలిక సదుపాయాల కల్పన నుండి కమ్యూనిటీ ఓనర్‌షిప్ (సమాజ యాజమాన్యం), స్థిరమైన ప్రవర్తనా మార్పు వైపు మారుతుందనడానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. ఇది యువత, పారిశుధ్య కార్మికులు, మూలం వద్ద చెత్తను వేరు చేయడం, బహిరంగ ప్రదేశాలు, వనరుల పునరుద్ధరణపై దృష్టి సారించడం ద్వారా పారిశుధ్యానికి విస్తృత సామాజిక, పర్యావరణ అర్థాన్ని ఇస్తుంది. ప్రచార సమయం ముగిసిన తర్వాత కూడా పరిశుభ్రతను కొనసాగించి, దానిని రోజువారీ పౌర బాధ్యతగా (civic responsibility) మార్చుకున్నప్పుడే ఈ ప్రచారం దీర్ఘకాలిక విజయం సాధిస్తుంది.
కేర్ బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్న (CARE MCQ)
ప్రశ్న. స్వచ్ఛత హి సేవ 2026 కి సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- పరిశుభ్రతలో ఉమ్మడి భాగస్వామ్యాన్ని (collective participation) దీని థీమ్ నొక్కి చెబుతుంది.
- ఇది ‘ఘన వ్యర్థాల నిర్వహణ నిబంధనలు, 2026’ గురించి అవగాహన కల్పిస్తుంది.
- పబ్లిక్, కమ్యూనిటీ టాయిలెట్లను అంచనా వేయడానికి ఫేసెస్ (FACES) పారామితులను ఉపయోగిస్తారు.
- దీనిని గ్రామీణ స్థానిక సంస్థల ద్వారా మాత్రమే అమలు చేస్తారు.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?
(ఎ) 1, 2 మాత్రమే
(బి) 1, 2, 3 మాత్రమే
(సి) 2, 3, 4 మాత్రమే
(డి) 1, 2, 3, 4
సమాధానం: (బి) 1, 2, 3 మాత్రమే
వివరణ
- 1వ వాక్యం సరైనది: దీని థీమ్ “స్వచ్ఛతా మే సహభాగ్ (భాగస్వామ్యం); స్వచ్ఛ భారత్, వికసిత్ భారత్.”
- 2వ వాక్యం సరైనది: ఘన వ్యర్థాల నిర్వహణ నిబంధనలు 2026 కింద భాగస్వామ్య పక్షాల (stakeholders) బాధ్యతలపై ఈ ప్రచారం అవగాహన కల్పిస్తుంది.
- 3వ వాక్యం సరైనది: ఫేసెస్ (FACES) అంటే ఫంక్షనల్, యాక్సెసిబుల్, క్లీన్, ఎకో-ఫ్రెండ్లీ మరియు సేఫ్ అని అర్థం.
- 4వ వాక్యం సరైనది కాదు: గ్రామీణ, పట్టణ స్థానిక సంస్థలు, ప్రభుత్వ సంస్థలు, పౌరులు, ఇతర సంస్థలు ఈ ప్రచారంలో పాల్గొంటాయి.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
‘స్వచ్ఛత హి సేవ’ (SHS) అంటే ఏమిటి?
ఇది పౌరులు, సంస్థలను ఉమ్మడి పరిశుభ్రత కార్యక్రమాల కోసం సమీకరించే ఒక వార్షిక ప్రచార కార్యక్రమం.
ఎస్‌హెచ్‌ఎస్ (SHS) 2026 ఎప్పుడు నిర్వహిస్తున్నారు?
దీనిని 2026 సెప్టెంబర్ 17 నుండి అక్టోబర్ 2 వరకు నిర్వహిస్తున్నారు.
ఎస్‌హెచ్‌ఎస్ 2026 థీమ్ ఏమిటి?
“స్వచ్ఛతా మే సహభాగ్; స్వచ్ఛ భారత్, వికసిత్ భారత్” అనేది దీని థీమ్.
క్లీన్‌లీనెస్ టార్గెట్ యూనిట్స్ (CTUs) అంటే ఏమిటి?
అవి నిర్లక్ష్యానికి గురైన చెత్త పాయింట్లు, శుభ్రం చేయడానికి కష్టంగా ఉండే ప్రాంతాలు. వాటిని మార్చి, నిర్వహించడం కోసం ఎంపిక చేస్తారు.
‘స్వచ్ఛత సే సమృద్ధి’ (Swachhata Se Samriddhi) అంటే ఏమిటి?
ఇది వనరుల పునరుద్ధరణ (resource recovery), రీసైక్లింగ్, సృజనాత్మకత (creativity), సర్క్యులర్ ఎకానమీతో పరిశుభ్రతను అనుసంధానిస్తుంది.
ఫేసెస్ (FACES) పారామితులు అంటే ఏమిటి?
పబ్లిక్ శానిటేషన్ సౌకర్యాలు పనిచేస్తున్నాయా (Functional), సులభంగా చేరుకోగలవా (Accessible), శుభ్రంగా ఉన్నాయా (Clean), పర్యావరణ అనుకూలమా (Eco-friendly), సురక్షితమైనవా (Safe) అనేవి ఇవి అంచనా వేస్తాయి.
మూలం: ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (PIB)
ప్రాముఖ్యత: జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ II (GS Paper II) – రాజ్యాంగం, ప్రాథమిక హక్కులు, ఆదేశిక సూత్రాలు, ప్రభుత్వ విధానాలు; జనరల్ స్టడీస్ పేపర్ I (GS Paper I) – భారతీయ సమాజం, మహిళా సాధికారత.
- ప్రిలిమ్స్: ఉమ్మడి పౌర స్మృతి, ఆర్టికల్ 44, ఆర్టికల్ 25, ఆర్టికల్ 29, ఆదేశిక సూత్రాలు, వ్యక్తిగత చట్టాలు (personal laws), రాష్ట్రపతి ఆమోదం, హిందూ వివాహ చట్టం, హిందూ వారసత్వ చట్టం, షరియత్ చట్టం.
- మెయిన్స్: లింగ న్యాయం, రాజ్యాంగ నైతికత (constitutional morality), మత స్వేచ్ఛ, సాంస్కృతిక వైవిధ్యం, గిరిజన ఆచార చట్టాలు, వర్గాల లోపల సమానత్వం (equality within communities), వ్యక్తిగత చట్టాల సంస్కరణ.
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?
ఎన్డీఏ (NDA) పాలనలో ఉన్న 21 రాష్ట్రాలన్నింటిలోనూ 2029 నాటికి ఉమ్మడి పౌర స్మృతి (UCC) ని అమలు చేస్తామని కేంద్ర హోంమంత్రి అమిత్ షా సంకేతాలిచ్చారు.
ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 2025 జనవరి నుంచి యూసీసీ అమల్లోకి వచ్చింది. అస్సాం, గుజరాత్, మధ్యప్రదేశ్ అసెంబ్లీలు ఆమోదించిన యూసీసీ బిల్లులు రాష్ట్రపతి ఆమోదం కోసం ఎదురుచూస్తున్నాయి.
ఉమ్మడి పౌర స్మృతి (Uniform Civil Code) అంటే ఏమిటి?
- ఉమ్మడి పౌర స్మృతి అంటే మతం, కులం లేదా గిరిజన తెగలతో సంబంధం లేకుండా పౌరులందరికీ వర్తించే పౌర చట్టాల సమూహం.
- వివాహం, విడాకులు, భరణం, పిల్లల సంరక్షణ (custody), దత్తత, ఆస్తి వారసత్వం (inheritance) వంటి కుటుంబ సంబంధిత విషయాలు దీని పరిధిలోకి వస్తాయి.
- భారతదేశంలో ఇప్పటికే క్రిమినల్ చట్టాలు, పన్నులు, కాంట్రాక్ట్‌లకు సంబంధించిన పౌర చట్టాలు పౌరులందరికీ ఒకేలా ఉన్నాయి. అయితే వివాహం, విడాకులు, వారసత్వ విషయాలు మాత్రం ఆయా వర్గాల మత విశ్వాసాలు, ఆచార వ్యవహారాల ఆధారంగా ఉన్న వ్యక్తిగత చట్టాల (community-specific personal laws) చేత నిర్ణయించబడుతున్నాయి.
ప్రస్తుతం కుటుంబ విషయాలకు ఏ చట్టాలు వర్తిస్తున్నాయి?
మతం/వర్గం | ప్రస్తుతం ఉన్న చట్టాలు (Existing legal framework) |
హిందువులు | హిందూ వివాహ చట్టం 1955, హిందూ వారసత్వ చట్టం 1956 |
జైనులు, బౌద్ధులు, సిక్కులు | సాధారణంగా హిందూ వ్యక్తిగత చట్టాల పరిధిలోకి వస్తారు |
సిక్కులు | ఆనంద్ మ్యారేజ్ (Anand Marriage) చట్టం కింద కూడా వివాహాలను నమోదు చేసుకోవచ్చు |
ముస్లింలు | ముస్లిం పర్సనల్ లా (షరియత్) అప్లికేషన్ చట్టం, 1937 |
క్రైస్తవులు, పార్సీలు | వారి వారి స్వంత వ్యక్తిగత చట్టాలు వర్తిస్తాయి |
గిరిజన వర్గాలు | రాజ్యాంగపరమైన మినహాయింపులతో అనేక ఆచార చట్టాలను పాటిస్తున్నాయి |
దీనిని బట్టి, భారతదేశంలో పౌరులందరూ వారి మతం ఆధారంగా ఒకేలాంటి కుటుంబ విషయాలకు సంబంధించి వేర్వేరు చట్టాలకు లోబడి ఉన్నారని అర్థమవుతోంది.
యూసీసీ (UCC) రాజ్యాంగబద్ధత
ఆర్టికల్ 44
- రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 44 ప్రకారం: “భారత భూభాగమంతటా పౌరులందరికీ ఉమ్మడి పౌర స్మృతిని కల్పించడానికి రాజ్యం (State) కృషి చేయాలి.”
- ఇది రాజ్యాంగంలోని పార్ట్ IV లో ఉన్న ‘ఆదేశిక సూత్రాల’ (Directive Principles of State Policy) కిందకు వస్తుంది.
ఆర్టికల్ 44 ముఖ్య లక్షణాలు:
- యూసీసీ దిశగా కృషి చేయాల్సిన బాధ్యతను ఇది ప్రభుత్వంపై ఉంచుతుంది.
- ఇది రాజ్యాంగ లక్ష్యమే తప్ప, వెంటనే అమలు చేయగలిగే హక్కు కాదు.
- ఇది ఒక ఆదేశిక సూత్రం (Directive Principle) కాబట్టి, న్యాయస్థానాల ద్వారా నేరుగా దీనిని అమలు చేయలేము.
- దీనిని అమలు చేయడానికి శాసనసభ చట్టం చేయడం అవసరం.
యూసీసీతో ముడిపడి ఉన్న ప్రాథమిక హక్కులు
- ఆర్టికల్ 25: అంతరాత్మ స్వేచ్ఛను, తమకు నచ్చిన మతాన్ని ఆచరించే హక్కును హామీ ఇస్తుంది.
- ఆర్టికల్ 29: తమ ప్రత్యేక సంస్కృతిని కాపాడుకునే హక్కును మైనారిటీలకు కల్పిస్తుంది.
- సమానత్వ హక్కు: వివక్షను నిరోధించడం, పౌరులందరికీ సమాన పౌర హక్కులను కల్పించడం ప్రభుత్వ బాధ్యత అని చెబుతుంది.
ఆర్టికల్ 44 ను.. మత స్వేచ్ఛ, సాంస్కృతిక రక్షణ, లింగ సమానత్వంతో (gender equality) ఎలా సమన్వయం చేయాలన్నదే ఇక్కడి అసలు రాజ్యాంగ ప్రశ్న.
రాజ్యాంగ సభలో (Constituent Assembly) చర్చ
- రాజ్యాంగ నిర్మాతలు యూసీసీని చేర్చడంపై రెండు వర్గాలుగా విడిపోయారు.
- ఇది పౌరులందరికీ సమాన హక్కులను, ముఖ్యంగా మహిళలకు చట్టపరమైన రక్షణ కల్పిస్తుందని భావించిన కొందరు సభ్యులు, దీనిని ప్రాథమిక హక్కుగా (Fundamental Right) చేయాలని పట్టుబట్టారు.
- అయితే, తప్పనిసరి యూసీసీ రాజ్యాంగంలోని పార్ట్ III హామీ ఇచ్చిన మత స్వేచ్ఛను ఉల్లంఘిస్తుందని కొందరు ముస్లిం సభ్యులు వ్యతిరేకించారు.
- దీంతో రాజీపడి, దీనిని న్యాయస్థానాల ద్వారా అమలు చేయగల ప్రాథమిక హక్కుల జాబితాలో కాకుండా, ఆదేశిక సూత్రాల జాబితాలో చేర్చారు.
యూసీసీకి (UCC) అనుకూల, ప్రతికూల వాదనలు
అనుకూల వాదనలు
- లింగ న్యాయం (Gender justice): వివాహం, విడాకులు, భరణం, వారసత్వంలో మహిళలకు సమాన హక్కులు కల్పిస్తుంది.
- లౌకిక పౌర వ్యవస్థ (Secular civil system): మతంతో సంబంధం లేకుండా కుటుంబ వ్యవహారాలకు ఒకే లౌకిక చట్టాలు వర్తిస్తాయి.
- సమాన పౌరసత్వం: పౌర హక్కులు మతపరమైన గుర్తింపు ఆధారంగా కాకుండా, పౌరసత్వం ఆధారంగా నిర్ణయించబడతాయి.
- చట్టపరమైన ఏకరూపత (Legal uniformity): బహుళ వ్యక్తిగత చట్టాల వల్ల తలెత్తే తేడాలను, గందరగోళాన్ని ఒకే చట్టం (common code) తగ్గిస్తుంది.
- మహిళా సాధికారత: వివిధ వ్యక్తిగత చట్టాలలో ఉన్న వివక్షాపూరిత నిబంధనలను తొలగించవచ్చు.
ప్రతికూల వాదనలు
- మత స్వేచ్ఛ (Religious freedom): ఆర్టికల్ 25 కింద రక్షణ పొందుతున్న మతపరమైన ఆచారాలతో ఉమ్మడి పౌర చట్టాలకు విభేదాలు రావచ్చు.
- సాంస్కృతిక రక్షణ (Cultural protection): కమ్యూనిటీ సంప్రదాయాలు, సాంస్కృతిక పద్ధతులు ఆర్టికల్ 29 కింద రక్షణ పొందుతాయి.
- వైవిధ్యం కోల్పోవడం (Loss of diversity): ఒకే చట్టం భారతదేశ మత, సాంస్కృతిక బహుళత్వాన్ని (pluralism) బలహీనపరచవచ్చు.
- గిరిజన ఆచారాలు: రాజ్యాంగపరంగా రక్షణ ఉన్న గిరిజన ఆచార చట్టాలతో (customary practices) ఈ ఉమ్మడి చట్టాలు విభేదించవచ్చు.
- ఏకరూపత అంటే సమానత్వం కాదు: చట్టంలో నిబంధనలు న్యాయంగా, అందరినీ కలుపుకుపోయేలా, లింగ సమానత్వాన్ని గౌరవించేలా ఉంటే తప్ప.. కేవలం అందరికీ ఒకే చట్టం (uniform law) తీసుకురావడం వల్ల నిజమైన సమానత్వం రాదు.
గిరిజనులకు మినహాయింపు అంశం
రాష్ట్రస్థాయిలో ప్రస్తావించిన యూసీసీ బిల్లులన్నీ కూడా గిరిజనులకు తమ పరిధి నుంచి మినహాయింపునిచ్చాయి.
దీనికి ప్రధాన కారణాలు ఇవే:
- గిరిజన సంస్కృతిని కాపాడే రాజ్యాంగపరమైన రక్షణలు.
- ఆచార చట్టాలకు (customary family laws) ఉన్న గుర్తింపు.
- పలు గిరిజన ఆచారాలు ఇప్పటికే మహిళలకు తగిన హక్కులను కల్పిస్తున్నాయనే నమ్మకం.
అయితే, ఈ మినహాయింపులు సమానత్వంపై ఆందోళనలను పెంచుతున్నాయి. గిరిజనుల ఆచారాలను రక్షించడానికి వారికి మినహాయింపులు ఇచ్చి, మతపరమైన మైనారిటీలకు మాత్రం చట్టాన్ని తప్పనిసరి చేస్తే.. అది వివక్షగా కనిపించవచ్చు.
కాబట్టి, ఏ మినహాయింపు అయినా స్పష్టమైన, రాజ్యాంగబద్ధమైన సూత్రాల ఆధారంగానే ఉండాలి.
యూసీసీలో లింగ న్యాయం ఎందుకు కీలకం?
వ్యక్తిగత చట్టాల సంస్కరణల ప్రధాన ఉద్దేశం కింది అంశాల్లో మహిళలకు సమాన హక్కులు కల్పించడమే:
- వివాహం, విడాకులు
- భరణం, సంరక్షణ (Maintenance and custody)
- దత్తత (Adoption)
- ఆస్తి వారసత్వం (Succession and inheritance)
- ఆర్టికల్ 25 కింద కల్పించిన మత స్వేచ్ఛ కూడా రాజ్యాంగ నైతికత (constitutional morality), సమానత్వం వంటి ప్రాథమిక హక్కులకు లోబడే ఉంటుంది.
- 2024లో పౌరసత్వ చట్టం, 1955 కు సంబంధించిన సెక్షన్ 6A కేసులో.. కులతత్వం, లింగ వివక్ష వంటి రాజ్యాంగ స్ఫూర్తికి విరుద్ధమైన ఆచారాలు ఆర్టికల్ 29 కింద రక్షణ పొందలేవని సుప్రీంకోర్టు తీర్పునిచ్చింది.
- అందువల్ల వ్యక్తిగత చట్టాలలోని వివక్షాపూరిత నిబంధనలను తొలగించడం.. మత, సాంస్కృతిక హక్కులను ఉల్లంఘించడం కాదని, మహిళల సమానత్వాన్ని నిలబెట్టడమేనని భావించాలి.
ముఖ్యమైన సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు
తీర్పు (Judgment) | ముఖ్యమైన వ్యాఖ్య (Key observation) |
మొహమ్మద్ అహ్మద్ ఖాన్ v. షా బానో బేగం, 1985 | క్రిమినల్ ప్రొసీజర్ కోడ్ (CrPC) లోని సెక్షన్ 125 కింద విడాకులు తీసుకున్న ముస్లిం మహిళకు భరణం పొందే హక్కును సుప్రీంకోర్టు సమర్థించింది. ఆర్టికల్ 44 అమలుకాకపోవడాన్ని తప్పుబట్టింది. ఉమ్మడి పౌర సూత్రాల (common civil principles) అవసరాన్ని నొక్కి చెప్పింది. |
సరళా ముద్గల్ v. యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా, 1995 | ఉన్న వివాహాన్ని చట్టబద్ధంగా రద్దు చేయకుండా, కేవలం రెండో వివాహం చేసుకోవడం కోసం హిందూ భర్త ఇస్లాంలోకి మారలేడని న్యాయస్థానం స్పష్టం చేసింది. వ్యక్తిగత చట్టాల దుర్వినియోగానికి వ్యతిరేకంగా హెచ్చరించింది. |
డేనియల్ లతీఫీ v. యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా, 2001 | విడాకులు తీసుకున్న ముస్లిం మహిళకు ఇద్దత్ (Iddat) వ్యవధి దాటిన తర్వాత కూడా న్యాయమైన భరణం పొందే హక్కును కల్పిస్తూ.. ముస్లిం మహిళల (విడాకుల హక్కుల రక్షణ) చట్టం, 1986 ను కోర్టు సమర్థించింది. |
జాన్ వల్లమట్టం v. యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా, 2003 | ఇండియన్ సక్సెషన్ చట్టం (Indian Succession Act), 1925 లోని సెక్షన్ 118 ని ఆర్టికల్ 14 ప్రకారం వివక్షపూరితమైనదని సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేసింది. సమాన పౌరసత్వానికి ఉమ్మడి పౌర ప్రమాణాలను (common civil standards) ముడిపెట్టింది. |
షాయరా బానో v. యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా, 2017 | న్యాయస్థానం తలాక్-ఎ-బిద్దత్ (Talaq-e-Biddat) లేదా ఇన్‌స్టంట్ ట్రిపుల్ తలాక్‌ను (instant triple talaq) రద్దు చేసింది. రాజ్యాంగ సూత్రాల ఆధారంగా వ్యక్తిగత-చట్టాల ఆచారాలను ప్రశ్నించవచ్చని ఇది నిరూపించింది. |
జోస్ పౌలో కౌటిన్హో v. మరియా లూయిజా వాలెంటినా పెరీరా, 2019 | కొన్ని పరిమిత హక్కులను కాపాడుతూనే, మతపరమైన వర్గాలన్నింటికీ ఒకే విధమైన పౌర చట్టాలు (common civil rules) వర్తిస్తున్న గోవా రాష్ట్రాన్ని సుప్రీంకోర్టు ఉదాహరణగా ప్రస్తావించింది. |
సవాళ్లు (Challenges)
- రాజ్యాంగ హక్కుల మధ్య సమతుల్యత: సమానత్వం, గౌరవాన్ని.. మత స్వేచ్ఛ, సాంస్కృతిక రక్షణతో రాజ్యం (State) సమన్వయం చేయాలి.
- మైనారిటీల ఆందోళనలు: ముస్లింల వంటి కొన్ని మైనారిటీ వర్గాలు తమ వ్యక్తిగత చట్టాలలో (personal laws) ప్రభుత్వం జోక్యం చేసుకుంటుందేమోనని భయపడుతున్నాయి.
- గిరిజన ఆచార పద్ధతులు (Tribal customary practices): రాజ్యాంగపరంగా రక్షణ ఉన్న గిరిజన సంప్రదాయాలు అందరికీ ఒకే చట్టాన్ని (single framework) అమలు చేయడాన్ని సంక్లిష్టం చేస్తాయి.
- అసమాన మినహాయింపులు: కొన్ని వర్గాలకు మినహాయింపులు ఇస్తూ, మరికొందరికి యూసీసీని (UCC) అమలు చేయడం వల్ల వివక్షకు తావిస్తుందనే ఆందోళనలు వస్తాయి.
- ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం: విస్తృత సంప్రదింపులు లేకుండా ఒక చట్టాన్ని ప్రవేశపెడితే సామాజిక, చట్టపరమైన వ్యతిరేకత (social and legal resistance) ఎదురుకావచ్చు.
- వర్గాల లోపల వైవిధ్యం (Diversity within communities): ఒకే మత లేదా సామాజిక వర్గంలో కూడా ఆచారాలు వేర్వేరుగా ఉండవచ్చు.
- లింగ న్యాయంతో కూడిన ముసాయిదా (Gender-just drafting): ఉమ్మడి చట్టంలోని నిబంధనలు న్యాయంగా, వివక్ష లేకుండా ఉంటేనే అది సమాజంలో న్యాయాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది.
- రాజకీయం అయ్యే ప్రమాదం: అసమాన కుటుంబ చట్టాలను సంస్కరించాలనే అసలు లక్ష్యం రాజకీయ వివాదాల (political debate) వల్ల పక్కదారి పట్టే ప్రమాదం ఉంది.
ముందుకు సాగే మార్గం (Way Forward)
- లింగ న్యాయానికి (Gender justice) ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి: వివాహం, విడాకులు, భరణం, ఆస్తి వారసత్వంలో మహిళలకు సమాన హక్కులు కల్పించడమే ప్రధాన లక్ష్యం కావాలి.
- రాజ్యాంగ నైతికతను (constitutional morality) నిలబెట్టాలి: మత, సాంస్కృతిక ఆచారాలను గౌరవించాలి, కానీ సమానత్వం, గౌరవాన్ని ఉల్లంఘించే ఆచారాలను తప్పక సంస్కరించాలి.
- విస్తృత ఏకాభిప్రాయాన్ని సాధించాలి: మహిళా సంఘాలు, మత సంఘాలు, గిరిజన ప్రతినిధులు, న్యాయ నిపుణులు, పౌర సమాజం (civil society) ఈ సంప్రదింపుల్లో పాల్గొనాలి.
- స్వచ్ఛంద యూసీసీని (voluntary UCC) పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి: మొదట్లో ఇష్టపూర్వకంగా అంగీకరించే పౌరులకు మాత్రమే యూసీసీని అమలు చేయవచ్చని డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ సూచించారు.
- వివక్షాపూరిత వ్యక్తిగత చట్టాలను సంస్కరించాలి: ప్రస్తుతం ఉన్న వ్యక్తిగత-చట్టాల వ్యవస్థలన్నింటినీ ఒకేసారి భర్తీ చేయకుండా, వాటిలోని అసమాన నిబంధనలను సవరించవచ్చు.
- అంచెలంచెలుగా అమలు చేయాలి: పిల్లల సంరక్షణ (custody), దత్తత, భరణం, వారసత్వానికి సంబంధించిన వివక్షాపూరిత నియమాలను తొలగించడం ద్వారా ఈ సంస్కరణలు ప్రారంభించవచ్చు.
- గిరిజనుల మినహాయింపులపై స్పష్టతనివ్వాలి: ఏ మినహాయింపుకైనా పారదర్శకమైన, రాజ్యాంగబద్ధమైన ఆధారం ఉండాలి. అది ఏకపక్ష వ్యత్యాసాలను (arbitrary differences) సృష్టించకూడదు.
- వ్యక్తిగత ఎంపికను రక్షించాలి: వర్గాలను మాత్రమే చట్టపరమైన విభాగాలుగా (legal units) చూడకుండా, హక్కులు కలిగిన పౌరులుగా వ్యక్తులను కూడా వ్యక్తిగత చట్టాల సంస్కరణ గుర్తించాలి.
ముగింపు
యూసీసీ (UCC) గురించిన చర్చ కేవలం వేర్వేరు వ్యక్తిగత చట్టాలను ఒకే చట్టంతో (common statute) భర్తీ చేయడం గురించి మాత్రమే కాదు. మహిళల సమానత్వం, వ్యక్తిగత గౌరవం, రాజ్యాంగ నైతికతను.. మత స్వేచ్ఛ, సాంస్కృతిక హక్కులు, గిరిజన సంప్రదాయాలతో సమన్వయం చేయడం ఇందులో ఇమిడి ఉంది. క్రమబద్ధమైన, సంప్రదింపులతో కూడిన (consultative) సంస్కరణల ప్రక్రియ.. సాంస్కృతిక ఏకరూపతను (cultural uniformity) తుది లక్ష్యంగా చేసుకోకుండా వ్యక్తిగత హక్కులను రక్షించగలదు.
కేర్ బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్న (CARE MCQ)
ప్రశ్న. ఉమ్మడి పౌర స్మృతికి (Uniform Civil Code) సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
- ఆర్టికల్ 44, భారతదేశం అంతటా యూసీసీని (UCC) కల్పించడానికి కృషి చేయాలని రాజ్యాన్ని (State) నిర్దేశిస్తుంది.
- ఆర్టికల్ 44 అనేది ప్రాథమిక హక్కులలో (Fundamental Rights) ఒక భాగం.
- ఆర్టికల్ 25 మత స్వేచ్ఛను పరిరక్షిస్తుంది.
- లా కమిషన్ తన 2018 కన్సల్టేషన్ పేపర్‌లో, వివక్షాపూరిత వ్యక్తిగత చట్టాలను సంస్కరించడానికి మద్దతు ఇచ్చింది.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?
(ఎ) 1, 2 మాత్రమే
(బి) 1, 3, 4 మాత్రమే
(సి) 2, 3, 4 మాత్రమే
(డి) 1, 2, 3, 4
సమాధానం: (బి) 1, 3, 4 మాత్రమే
వివరణ
- 1వ వాక్యం సరైనది: పౌరులందరికీ యూసీసీని కల్పించాలనే రాజ్యాంగ లక్ష్యం ఆర్టికల్ 44 లో ఉంది.
- 2వ వాక్యం సరైనది కాదు: ఆర్టికల్ 44 అనేది ఒక ఆదేశిక సూత్రం. దీనిని న్యాయస్థానాల ద్వారా అమలు చేయలేము (non-justiciable).
- 3వ వాక్యం సరైనది: ఆర్టికల్ 25 అంతరాత్మ, మత స్వేచ్ఛకు హామీ ఇస్తుంది.
- 4వ వాక్యం సరైనది: లింగ న్యాయాన్ని నిర్ధారించడానికి, వ్యక్తిగత చట్టాల లోపలే సంస్కరణలు తీసుకురావాలని లా కమిషన్ మొగ్గుచూపింది.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
ఉమ్మడి పౌర స్మృతి (UCC) అంటే ఏమిటి?
వివాహం, విడాకులు, వారసత్వం వంటి వ్యక్తిగత వ్యవహారాలను నియంత్రించే ఉమ్మడి లౌకిక చట్టాల సమూహమే ఇది.
యూసీసీతో ఏ రాజ్యాంగ నిబంధన ముడిపడి ఉంది?
ఆదేశిక సూత్రాలలోని (Directive Principles of State Policy) ఆర్టికల్ 44 అనేది యూసీసీ గురించి తెలియజేస్తుంది.
యూసీసీని లింగ న్యాయంతో ఎందుకు ముడిపెడతారు?
మతపరమైన వర్గాలన్నింటిలోని మహిళలకు సమాన పౌర హక్కులను కల్పించాలని ఇది కోరుకుంటుంది.
కొన్ని వర్గాలు యూసీసీని ఎందుకు వ్యతిరేకిస్తున్నాయి?
ఇది తమ మత స్వేచ్ఛ, సాంస్కృతిక గుర్తింపు, ఆచార వ్యవహారాలలో జోక్యం చేసుకుంటుందని వారు భయపడుతున్నారు.
డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ సూచించిన స్వచ్ఛంద విధానం ఏమిటి?
మొదట్లో, స్వచ్ఛందంగా ఎంచుకునే పౌరులకు మాత్రమే యూసీసీని అమలు చేయవచ్చని ఆయన ప్రతిపాదించారు.
2018లో లా కమిషన్ ఏమని సిఫార్సు చేసింది?
వివక్షాపూరిత వ్యక్తిగత చట్టాలను సంస్కరించాలని, ఆయా వర్గాల లోపలే (within communities) సమానత్వాన్ని ప్రోత్సహించాలని ఇది సిఫార్సు చేసింది.
మూలం: ది హిందూ
