సంక్షిప్త వార్తలు
- తుంగభద్ర నది: ప్రవాహ మార్గం, డ్యామ్ ప్రాజెక్టు, అంతర్రాష్ట్ర జలాల పంపిణీ (Inter-State Water Sharing)
- భారతదేశ అల్ట్రాసౌండ్ చట్టాల (Ultrasound Laws) పునఃపరిశీలన: లింగ నిర్ధారణ నివారణ, క్యాన్సర్ వ్యాధి నిర్ధారణ మధ్య సమతుల్యత
- భారతదేశ డిజిటల్ సార్వభౌమాధికారం: సాంకేతిక, వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి పరిరక్షణ
ప్రాముఖ్యత: ఏపీపీఎస్సీ (APPSC): కృష్ణా బేసిన్, నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు (Irrigation Projects)
ప్రిలిమ్స్ కోసం:
తుంగభద్ర (Tungabhadra), సంగమేశ్వరం (Sangamaleshwaram), తుంగభద్ర బోర్డు (Tungabhadra Board), కేడబ్ల్యూడీటీ (KWDT), అప్పర్ భద్ర ప్రాజెక్టు (Upper Bhadra Project).
మెయిన్స్ కోసం:
అంతర్రాష్ట్ర జలాల పాలన (Inter-State Water Governance), నీటిపారుదల భద్రత (Irrigation Security), ఎగువ-దిగువ రాష్ట్రాల వివాదం (Upstream–Downstream Conflict), డ్యామ్ భద్రత (Dam Safety), సహకార సమాఖ్యవాదం (Cooperative Federalism).
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?
కర్ణాటకలోని హొసపేట (Hosapete) దగ్గర ఉన్న తుంగభద్ర డ్యామ్కు చెందిన మొత్తం 33 క్రెస్ట్ గేట్లను (Crest gates) అధికారులు మార్చారు. వీటిని 2026 జూన్ 25న ప్రజలకు అంకితం చేశారు. 2024 వర్షాకాలంలో 19వ నంబర్ గేటు కొట్టుకుపోయింది. దీనివల్ల పాతబడిన డ్యామ్ వ్యవస్థలోని లోపాలు బయటపడ్డాయి. అందుకే అధికారులు ఈ గేట్లను కొత్త వాటితో భర్తీ చేశారు.
జన్మస్థానం, ప్రవాహ మార్గం
- తుంగ, భద్ర అనే రెండు నదులు కలవడం వల్ల తుంగభద్ర నది ఏర్పడుతుంది.
- ఈ రెండు నదులు పశ్చిమ కనుమలలో (Western Ghats) పుడతాయి. కర్ణాటకలోని శివమొగ్గ (Shivamogga) దగ్గర కలుస్తాయి.
- ఈ నది సుమారు 531 కిలోమీటర్లు ప్రవహిస్తుంది. ఆ తర్వాత ఆంధ్రప్రదేశ్లోని సంగమేశ్వరం (Sangamaleshwaram) దగ్గర కృష్ణా నదిలో కలుస్తుంది.
- కృష్ణా నది ఆ తర్వాత హంసలదీవి దగ్గర బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది.
- తుంగభద్ర నది ప్రధానంగా నైరుతి రుతుపవనాల (South-west monsoon) పై ఆధారపడుతుంది.
తుంగభద్ర డ్యామ్ ప్రాజెక్టు
ఈ డ్యామ్ను కర్ణాటకలోని విజయనగర జిల్లా హొసపేట దగ్గర నిర్మించారు. దీన్ని 1950ల ప్రారంభంలో వాడుకలోకి తెచ్చారు. ఇది ఒక అంతర్రాష్ట్ర ప్రాజెక్టు. ఇది కింది రాష్ట్రాలకు సేవలు అందిస్తుంది:
- కర్ణాటక
- ఆంధ్రప్రదేశ్
- తెలంగాణ
ఈ రిజర్వాయర్ ఎడమ, కుడి కాలువల వ్యవస్థ ద్వారా 16 లక్షల ఎకరాలకు పైగా భూమికి సాగునీరు అందిస్తుంది. ఇది కింది అవసరాలకు కూడా ఉపయోగపడుతుంది:
- తాగునీటి సరఫరా
- జలవిద్యుత్ (Hydroelectric power) ఉత్పత్తి
- మత్స్య సంపద (Fisheries)
- పర్యాటకం (Tourism)
- గ్రామీణ ఉపాధి అవకాశాలు
ఉత్తర కర్ణాటక, రాయలసీమ ప్రాంతాల్లోని కరువు పీడిత ప్రాంతాలకు ఈ ప్రాజెక్టు ఒక జీవనాడి.
తుంగభద్ర బోర్డు
ఈ ఉమ్మడి అంతర్రాష్ట్ర ప్రాజెక్టును తుంగభద్ర బోర్డు (Tungabhadra Board) నిర్వహిస్తుంది.
ప్రధాన విధులు:
- డ్యామ్ నుంచి నీటి విడుదలను నియంత్రిస్తుంది. ట్రిబ్యునల్ (Tribunal) ఆదేశాలను అమలు చేస్తుంది.
- డ్యామ్, రిజర్వాయర్ను నిర్వహిస్తుంది.
- నీటి ప్రవాహాలను, నష్టాలను రికార్డు చేస్తుంది.
- కుడి గట్టు కాలువలను (Right Bank canals) నియంత్రిస్తుంది.
- నీటిపారుదల, విద్యుత్ ఉత్పత్తికి మద్దతు ఇస్తుంది.
ఈ బోర్డు సంస్థాగత నియంత్రణ ద్వారా రాష్ట్రాల మధ్య తరచుగా వచ్చే వివాదాలను విజయవంతంగా నివారించింది.
జలాల పంపిణీ ఒప్పందం (Water-Sharing Arrangement)
కేంద్ర ప్రభుత్వం 1969లో కృష్ణా జలాల వివాదాల ట్రిబ్యునల్ (Krishna Water Disputes Tribunal) ను ఏర్పాటు చేసింది. ఇది 1976లో నీటి పంపిణీకి ఒక స్పష్టమైన ఒప్పందాన్ని ఖరారు చేసింది.
నీటి పంపిణీ నిష్పత్తి:
- కర్ణాటక: 65%
- ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్: 35%
ప్రధాన కేటాయింపులు:
- కర్ణాటక: 151.49 టీఎంసీలు (tmcft)
- ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్: 78.51 టీఎంసీలు
- తెలంగాణ వాటా: 15.9 టీఎంసీలు
- డ్యామ్ నుండి ఆంధ్రప్రదేశ్కు ఖచ్చితంగా అందే వాటా: 32 టీఎంసీలు
ప్రత్యామ్నాయ సంస్థాగత యంత్రాంగం ఏర్పడే వరకు తుంగభద్ర బోర్డును కొనసాగించాలని ట్రిబ్యునల్ సూచించింది.
తలెత్తుతున్న వివాదాలు (Emerging Water-Sharing Disputes)
అప్పర్ భద్ర ప్రాజెక్టు (Upper Bhadra Project):
- కర్ణాటక ప్రభుత్వం రిజర్వాయర్కు ఎగువన అప్పర్ భద్ర ఎత్తిపోతల (Lift-irrigation) ప్రాజెక్టును నిర్మిస్తోంది.
- నీరు డ్యామ్కు చేరకముందే ఆ ప్రాజెక్టు నీటిని మళ్లిస్తుందని ఆంధ్రప్రదేశ్ వాదిస్తోంది. దీనివల్ల అనంతపురం, కడప, కర్నూలు జిల్లాలకు సాగునీటి సరఫరా దెబ్బతింటుందని ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తోంది.
- ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఈ ప్రాజెక్టును, దానికి ఇచ్చిన అనుమతులను సవాల్ చేస్తూ 2023లో సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించింది.
తెలంగాణ ఆందోళన:
- తమకు కేటాయించిన 15.9 టీఎంసీల పూర్తి వాటా అందడం లేదని తెలంగాణ ఆరోపిస్తోంది. సుమారు 5–6 టీఎంసీల కొరతను ఎదుర్కొంటున్నట్లు పేర్కొంది.
- ఎగువన నీటిని ఎక్కువగా తీసుకోవడం వల్ల శ్రీశైలం రిజర్వాయర్కు దిగువన వచ్చే ప్రవాహాలు (Downstream flows) తగ్గుతాయని కూడా వాదిస్తోంది.
తుంగభద్ర ప్రాజెక్టు ప్రాముఖ్యత
- ఇది మూడు రాష్ట్రాల్లో వ్యవసాయానికి మద్దతు ఇస్తుంది.
- ప్రజలకు తాగునీటిని అందిస్తుంది.
- కరువును తట్టుకునే సామర్థ్యాన్ని (Drought resilience) పెంచుతుంది.
- జలవిద్యుత్, మత్స్య పరిశ్రమకు సహాయపడుతుంది.
- దిగువన ఉన్న కృష్ణా బేసిన్ రిజర్వాయర్లపై (Krishna-basin reservoirs) ప్రభావం చూపుతుంది.
- ట్రిబ్యునల్ ఆధారిత అంతర్రాష్ట్ర జలాల పాలనకు ఒక మంచి ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది.
ముగింపు
తుంగభద్ర రిజర్వాయర్ కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాలకు ఒక ముఖ్యమైన అంతర్రాష్ట్ర జీవనాడి. దీని దీర్ఘకాలిక మనుగడ సురక్షితమైన మౌలిక సదుపాయాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. రాష్ట్రాలు పారదర్శకమైన నీటి లెక్కలను (Water accounting) నిర్వహించాలి. ట్రిబ్యునల్ కేటాయింపులను గౌరవించాలి. నదీ పరివాహక రాష్ట్రాల (Riparian States) మధ్య సమర్థవంతమైన సహకారం ఉండాలి. అప్పుడే ఈ ప్రాజెక్టు సుస్థిరంగా ఉంటుంది.
మల్టిపుల్ ఛాయిస్ ప్రశ్న (CARE MCQ)
ప్ర. తుంగభద్ర నది గురించి కింది వ్యాఖ్యలను పరిశీలించండి:
- పశ్చిమ కనుమలలో పుట్టిన తుంగ, భద్ర నదుల కలయిక వల్ల తుంగభద్ర నది ఏర్పడుతుంది.
- తుంగభద్ర నది బంగాళాఖాతంలో కలవడానికి ముందు ఆంధ్రప్రదేశ్లో గోదావరి నదితో కలుస్తుంది.
పైన ఇచ్చిన వ్యాఖ్యలలో ఏది/ఏవి సరైనది/సరైనవి?
A. 1 మాత్రమే
B. 2 మాత్రమే
C. 1, 2 రెండూ
D. 1 కాదు, 2 కాదు
సమాధానం: A
వివరణ:
- వ్యాఖ్య 1 సరైనది: పశ్చిమ కనుమలలో పుట్టే తుంగ, భద్ర నదుల కలయిక వల్ల తుంగభద్ర నది ఏర్పడుతుంది.
- వ్యాఖ్య 2 తప్పు: తుంగభద్ర నది కృష్ణా నదికి ప్రధాన ఉపనది (Tributary). ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్లోని సంగమేశ్వరం వద్ద కృష్ణా నదిలో కలుస్తుంది. గోదావరి నదిలో కలవదు.
అదనపు సమాచారం:
- మొత్తం పొడవు: 531 కి.మీ.
- కర్ణాటకలోని శివమొగ్గ దగ్గర ఏర్పడుతుంది.
- సంగమేశ్వరం వద్ద కృష్ణా నదిలో కలుస్తుంది.
- చివరగా కృష్ణా నది హంసలదీవి వద్ద బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
1. తుంగభద్ర నది ఎక్కడ పుడుతుంది?
శివమొగ్గ దగ్గర తుంగ, భద్ర నదుల కలయిక వల్ల ఇది ఏర్పడుతుంది.
2. ఇది కృష్ణా నదిలో ఎక్కడ కలుస్తుంది?
ఆంధ్రప్రదేశ్లోని సంగమేశ్వరం దగ్గర కలుస్తుంది.
3. డ్యామ్ ఎక్కడ ఉంది?
కర్ణాటకలోని హొసపేట దగ్గర ఉంది.
4. తెలంగాణ వాటా ఎంత?
15.9 టీఎంసీలు.
5. క్రెస్ట్ గేట్లను ఎందుకు మార్చారు?
2024లో 19వ నంబర్ గేటు కొట్టుకుపోవడంతో, పాతబడిన గేట్ వ్యవస్థలోని లోపాలు బయటపడ్డాయి. అందుకే వాటిని కొత్త వాటితో భర్తీ చేశారు.
ఆధారం: ది హిందూ
ప్రాముఖ్యత (Relevance): ప్రాముఖ్యత: యూపీఎస్సీ జీఎస్ పేపర్ II (UPSC GS Paper II): ప్రజారోగ్యం, ప్రభుత్వ విధానాలు, లింగ న్యాయం (Gender Justice), ఆరోగ్య సంరక్షణ ప్రాప్యత.
ప్రిలిమ్స్ కోసం:
పీసీపీఎన్డీటీ చట్టం (PCPNDT Act), అల్ట్రాసోనోగ్రఫీ (Ultrasonography), హై-ఫ్రీక్వెన్సీ లీనియర్ ప్రోబ్ (High-Frequency Linear Probe), పోర్టబుల్ అల్ట్రాసౌండ్ (Portable Ultrasound), లింగ నిర్ధారణ (Sex Determination).
మెయిన్స్ కోసం:
లింగ న్యాయం, కమ్యూనిటీ ఆధారిత రోగ నిర్ధారణ (Community-Based Diagnosis), నియంత్రణ సంస్కరణలు (Regulatory Reform), టెక్నాలజీ-న్యూట్రల్ రెగ్యులేషన్, అందరికీ సమాన ఆరోగ్య సంరక్షణ (Equitable Healthcare).
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?
పోర్టబుల్ అల్ట్రాసౌండ్, కృత్రిమ మేధస్సు (AI) రంగాల్లో వస్తున్న మార్పులు పీసీపీఎన్డీటీ చట్టం (PCPNDT Act) పై మళ్లీ చర్చకు దారితీశాయి. గర్భస్థ శిశువు లింగ నిర్ధారణను అడ్డుకోవడానికి ఈ చట్టం అల్ట్రాసౌండ్ వాడకాన్ని నియంత్రిస్తుంది. కానీ, ఇది గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ప్రజలకు సులభంగా క్యాన్సర్ వ్యాధి నిర్ధారణ (Cancer diagnosis) జరగకుండా అడ్డుకుంటోంది. రొమ్ము కణితులు (Breast lumps) లాంటి పైపైన ఉండే సమస్యలను గుర్తించే హై-ఫ్రీక్వెన్సీ ప్రోబ్లకు, గర్భస్థ శిశువును చూసే పరికరాలకు (Foetal-imaging devices) మధ్య చట్టం తేడా చూపించాలా వద్దా అనేది ఇక్కడ ప్రధాన అంశం.
పీసీపీఎన్డీటీ చట్టాన్ని ఎందుకు తెచ్చారు?
- భారతదేశంలో బాలబాలికల నిష్పత్తి (Child sex ratio) వేగంగా పడిపోతున్న సమయంలో, ప్రభుత్వం 1994లో ఈ చట్టాన్ని తెచ్చింది.
- 1980ల నుంచి అల్ట్రాసోనోగ్రఫీ (Ultrasonography) వాడకం బాగా పెరిగింది. దీనివల్ల గర్భంలో ఉన్న శిశువు లింగాన్ని ముందే తెలుసుకోవడం సాధ్యమైంది. కొన్ని సందర్భాల్లో ఇది ఆడ శిశువుల అబార్షన్లకు (Sex-selective abortion) దారితీసింది.
ఈ చట్టం కింది లక్ష్యాలను సాధించడానికి ప్రయత్నించింది:
- రోగ నిర్ధారణ సాంకేతికత (Diagnostic technology) దుర్వినియోగాన్ని అడ్డుకోవడం.
- పుట్టబోయే బిడ్డ లింగ నిర్ధారణను నిషేధించడం.
- గర్భస్థ శిశువు లింగాన్ని ఇతరులకు చెప్పకుండా ఆపడం.
- లింగ వివక్షను, మగపిల్లలు కావాలనే కోరికను అరికట్టడం.
- జెనెటిక్ క్లినిక్లు (Genetic clinics), ల్యాబ్లు, అల్ట్రాసౌండ్ కేంద్రాలను నియంత్రించడం.
ఈ విధంగా, ఈ చట్టం వైద్య రంగ నియంత్రణతో పాటు ఆడపిల్లలను రక్షించే విస్తృత లక్ష్యాన్ని కలుపుతుంది.
ఇందులోని ప్రధాన నిబంధనలు ఏమిటి?
- తప్పనిసరి నమోదు (Mandatory Registration): అన్ని జెనెటిక్ క్లినిక్లు, అల్ట్రాసౌండ్ కేంద్రాలు, ల్యాబొరేటరీలు తప్పనిసరిగా జిల్లా అధికారుల వద్ద నమోదు చేసుకోవాలి.
- యంత్రాల నియంత్రణ: అల్ట్రాసౌండ్ యంత్రాన్ని కొనుగోలు చేయడానికి ముందు క్లినిక్ తప్పనిసరిగా రిజిస్ట్రేషన్ పొందాలి. తయారీదారులు, డీలర్లు కూడా కొనుగోలుదారు రిజిస్ట్రేషన్ను ధృవీకరించుకోవాలి. లింగ నిర్ధారణ చేయబోమని హామీ తీసుకోవాలి. లావాదేవీ వివరాలను అధికారులకు నివేదించాలి.
- ప్రదేశంపై ఆంక్షలు (Location Restriction): యంత్రాన్ని ఒకసారి ఏర్పాటు చేశాక, దాన్ని అనుమతించిన ప్రదేశంలోనే ఉంచాలి. రిజిస్టర్ అయిన కేంద్రం బయటకు దాన్ని తరలిస్తే కఠినమైన చట్టపరమైన శిక్షలు పడతాయి.
- రికార్డుల నిర్వహణ: రిజిస్టర్ అయిన కేంద్రాలు ప్రతి అల్ట్రాసౌండ్ పరీక్షకు సంబంధించిన పూర్తి రికార్డులను నిర్వహించాలి.
- లింగ వెల్లడిపై నిషేధం: గర్భస్థ శిశువు లింగాన్ని ఎవరికీ చెప్పకూడదని ఈ చట్టం స్పష్టంగా చెబుతోంది.
ఈ చట్టం ఎలాంటి ప్రభావం చూపింది?
- బాలబాలికల నిష్పత్తిలో మెరుగుదల: ఈ చట్టం వచ్చిన తర్వాత భారతదేశంలో జనన సమయంలో బాలబాలికల నిష్పత్తి (Sex ratio at birth) క్రమంగా మెరుగుపడింది. అయితే, ఈ మెరుగుదల కేవలం పీసీపీఎన్డీటీ చట్టం వల్ల మాత్రమే జరిగిందని కచ్చితంగా చెప్పలేము.
- కొనసాగుతున్న చట్టవిరుద్ధ పద్ధతులు: లింగ నిర్ధారణ పద్ధతులు పూర్తిగా కనుమరుగు కాలేదు. అనధికారిక వ్యక్తులు (Informal providers) పోర్టబుల్ అల్ట్రాసౌండ్ పరికరాలను వాడుతూ చట్టవిరుద్ధమైన నెట్వర్క్లను నడుపుతున్నారు. 2025లో కర్ణాటకలో ఇలాంటి ఒక నెట్వర్క్ను అధికారులు పట్టుకున్నారు.
- ఊహించని సామాజిక పరిణామాలు: లింగ నిర్ధారణను అడ్డుకున్నంత మాత్రాన సమాజంలో మగపిల్లలు కావాలనే కోరిక పోలేదని ఆధారాలు చెబుతున్నాయి. మొదటి సంతానంగా ఆడపిల్ల పుట్టిన కొన్ని కుటుంబాలు, మగపిల్లాడి కోసం ఎక్కువ మంది పిల్లలను కన్నాయి. ఆడపిల్లల ఆరోగ్యం, చదువుపై తక్కువ ఖర్చు చేశాయి. చట్టవిరుద్ధమైన లింగ నిర్ధారణ సేవలను పొందలేని పేద గ్రామీణ కుటుంబాలలో ఈ ప్రభావాలు ఎక్కువగా కనిపించాయి. సమాజంలో లోతుగా పాతుకుపోయిన లింగ వివక్షను కేవలం చట్టపరమైన నిషేధంతోనే తొలగించలేమని ఇది నిరూపిస్తోంది.
ప్రస్తుత చట్టాన్ని ఎందుకు ప్రశ్నిస్తున్నారు?
- వివిధ సాంకేతికతలను ఒకేలా చూడటం: ఆధునిక అల్ట్రాసౌండ్ పరికరాలకు వేర్వేరు సాంకేతిక సామర్థ్యాలు, వైద్యపరమైన ఉపయోగాలు ఉన్నాయి. అయినా సరే, ప్రస్తుత చట్టం అన్ని యంత్రాలను ఒకే గాటిన కట్టి నియంత్రిస్తోంది.
- పోర్టబిలిటీపై ఆంక్షలు: అల్ట్రాసౌండ్ యంత్రాలను అవి రిజిస్టర్ అయిన ప్రదేశాలలోనే ఉంచాలి. దీనివల్ల పోర్టబుల్ పరికరాలను (Portable devices) నేరుగా ప్రజల దగ్గరకు తీసుకెళ్లలేకపోతున్నారు.
- ఆరోగ్య సంరక్షణపై ప్రతికూల ప్రభావం: కఠినమైన నిబంధనలు, చట్టపరమైన శిక్షల భయం వల్ల వైద్యులు వెనుకబడిన ప్రాంతాల్లో అల్ట్రాసౌండ్ సేవలు అందించడానికి వెనుకడుగు వేస్తున్నారు.
- సాంకేతిక మార్పులు: ఒకప్పుడు అల్ట్రాసౌండ్ యంత్రాలు చాలా పెద్దగా ఉండేవి. వాటిని ఒకే చోట ఉంచి వాడేవారు. ఆ పరిస్థితుల్లో ఈ చట్టాన్ని రూపొందించారు. కానీ నేడు, స్మార్ట్ఫోన్లకు కనెక్ట్ చేయగల చిన్న పరికరాలు వచ్చాయి. ఈ సాంకేతిక మార్పులకు అనుగుణంగా ప్రస్తుత నియంత్రణ విధానం ఇంకా మారలేదు.
పోర్టబుల్ అల్ట్రాసౌండ్ క్యాన్సర్ చికిత్సను ఎలా మెరుగుపరుస్తుంది?
గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని రోగులు తరచుగా ఎక్కువ దూరం ప్రయాణించాల్సి రావడం, నిపుణులైన వైద్యులు లేకపోవడం, వ్యాధి నిర్ధారణలో జాప్యం జరగడం లాంటి సమస్యలను ఎదుర్కొంటారు.
పోర్టబుల్ అల్ట్రాసౌండ్ ద్వారా రొమ్ము ఇమేజింగ్ (Breast imaging), అల్ట్రాసౌండ్ బయాప్సీల వంటి సేవలను ప్రజల ముంగిటకు తీసుకురావచ్చు. వ్యాధిని ముందుగానే గుర్తిస్తే, ప్రాథమిక దశలో ఉన్న రొమ్ము కణితులకు సులభంగా చికిత్స చేయవచ్చు. క్యాన్సర్ ముదిరిన తర్వాతే ఆసుపత్రులకు వెళ్లే పరిస్థితిని ఇది నివారిస్తుంది.
హై-ఫ్రీక్వెన్సీ లీనియర్ ప్రోబ్లు ఎందుకు ముఖ్యమైనవి?
శరీరంలో పైపైన ఉండే రొమ్ము కణజాలం, థైరాయిడ్ (Thyroid), కండరాలను పరీక్షించడానికి సాధారణంగా హై-ఫ్రీక్వెన్సీ లీనియర్ ప్రోబ్లను వాడతారు. ఇలాంటి ప్రోబ్లను గర్భస్థ శిశువు లింగ నిర్ధారణకు వాడలేమని ఈ ఆర్టికల్ చెబుతోంది. అయినా సరే, సాధారణ అల్ట్రాసౌండ్ పరికరాలకు విధించే ఆంక్షలే వీటికీ వర్తిస్తున్నాయి. కాబట్టి వీటిని నియంత్రణలతో ప్రజలకు అందుబాటులోకి తీసుకువస్తే, క్యాన్సర్ వ్యాధి నిర్ధారణ వేగంగా జరుగుతుంది.
కృత్రిమ మేధస్సు (Artificial Intelligence) ఎలాంటి పాత్ర పోషిస్తుంది?
ఏఐ (AI) తో పనిచేసే అల్ట్రాసౌండ్ సిస్టమ్లు నాణ్యమైన చిత్రాలను తీయడంలో, అనుమానాస్పద గాయాలను (Lesions) గుర్తించడంలో సాయపడతాయి. వాటంతట అవే రిపోర్టులను విశ్లేషిస్తాయి.
ఒక ప్రయోగాత్మక అధ్యయనంలో తక్కువ శిక్షణ పొందిన వ్యక్తులు తీసిన పోర్టబుల్ అల్ట్రాసౌండ్ స్కాన్లను ఏఐ విశ్లేషణతో అనుసంధానించారు. ఈ వ్యవస్థ అనుమానాస్పద రొమ్ము గాయాలను చాలా కచ్చితత్వంతో గుర్తించింది.
ఫ్రంట్లైన్ వర్కర్ల (Frontline Workers) పాత్ర
తగిన శిక్షణ, భద్రతా చర్యలు తీసుకుంటే ఫ్రంట్లైన్ ఆరోగ్య కార్యకర్తలు రొమ్ము కణితులతో వచ్చే రోగులను స్కాన్ చేయగలరు. తక్షణమే పై ఆసుపత్రులకు పంపాల్సిన కేసులను వారు వెంటనే గుర్తించగలరు. శిక్షణ పొందిన రేడియాలజిస్టుల కొరతను తీర్చడంలో ఏఐ సహాయపడుతుంది. అయితే, ఇది వైద్యుల నిర్ణయాలకు సహాయం చేయాలి తప్ప, వారి స్థానాన్ని పూర్తిగా భర్తీ చేయకూడదు.
ఎలాంటి సంస్కరణలను సూచించారు?
- ఉపయోగాలను బట్టి వర్గీకరించడం: గర్భస్థ శిశువులను చూసే అల్ట్రాసౌండ్కు, క్యాన్సర్ లాంటి ఇతర సమస్యలను గుర్తించడానికి పైపైన వాడే అల్ట్రాసౌండ్కు మధ్య చట్టం స్పష్టమైన తేడాను చూపించాలి.
- కమ్యూనిటీ ఆధారిత స్క్రీనింగ్కు అనుమతి: ఆమోదించబడిన హై-ఫ్రీక్వెన్సీ లీనియర్ ప్రోబ్లను తగిన నియంత్రణలతో సామాజిక అవసరాలకు వాడుకునేలా చట్టబద్ధం చేయాలి.
- సామర్థ్యం ఆధారంగా నియంత్రణ: ఒక పరికరం సాంకేతికంగా ఏమి చేయగలదో (Capability) దాని ఆధారంగానే నిబంధనలు ఉండాలి.
- ఏఐ ఆధారిత వ్యవస్థల గుర్తింపు: గర్భస్థ శిశువు ఇమేజింగ్ను అడ్డుకునే, లింగ నిర్ధారణను నివారించే సరికొత్త ఏఐ వ్యవస్థలను కూడా ఈ చట్టంలో చేర్చాలి.
- ప్రత్యేక అవసరాల ఆధారంగా రిజిస్ట్రేషన్: కేవలం సమాజంలో క్యాన్సర్ వ్యాధి నిర్ధారణ కోసమే వాడే పరికరాలకు ప్రత్యేక రిజిస్ట్రేషన్ విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టాలి.
ఎలాంటి జాగ్రత్తలు అవసరం?
మనం తీసుకొచ్చే మార్పులు, లింగ నిర్ధారణకు వ్యతిరేకంగా ఉన్న రక్షణను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ బలహీనపరచకూడదు. కింది భద్రతా చర్యలు తప్పనిసరిగా తీసుకోవాలి:
- ఆమోదించిన ప్రోబ్లు, పరికరాలకు సర్టిఫికేషన్ ఇవ్వడం.
- పోర్టబుల్ పరికరాలకు జియోఫెన్సింగ్ (Geofencing) వాడటం.
- బయట వాడే పరికరాలలో గర్భస్థ శిశువు ఇమేజింగ్ను పూర్తిగా నిషేధించడం.
- క్రమం తప్పకుండా ఆడిట్లు, తనిఖీలు నిర్వహించడం.
- డేటా గోప్యతను కాపాడటం.
- అనుమతి లేకుండా వాడితే కఠినమైన జరిమానాలు విధించడం.
ముందుకు వెళ్లే మార్గం
- ప్రమాదాల ఆధారిత నియంత్రణ (Risk-Based Regulation): ప్రతి పరికరం, దాన్ని వాడే ఉద్దేశ్యాన్ని బట్టి ఎంత దుర్వినియోగం జరిగే ప్రమాదం ఉందో అంచనా వేయాలి. దానికి తగినట్లుగా మాత్రమే ఆంక్షలు విధించాలి.
- ప్రయోగాత్మక సామాజిక కార్యక్రమాలు: పోర్టబుల్ అల్ట్రాసౌండ్ ఎంత సురక్షితమైనదో తెలుసుకోవడానికి నియంత్రిత ప్రయోగాలు (Pilot projects) చేయాలి.
- లింగ వివక్ష నిరోధక చర్యలు: చట్టపరమైన నియంత్రణకు తోడుగా బాలికల విద్యను ప్రోత్సహించడం, సామాజిక భద్రతా చర్యలు తీసుకోవడం లాంటివి చేయాలి.
- నిపుణుల పర్యవేక్షణ: ఏఐ (AI) ఇచ్చే ఫలితాలను తప్పనిసరిగా తగిన వైద్యుల బృందం (Medical referral system) పర్యవేక్షించి, సమీక్షించాలి.
- సంబంధిత వర్గాలతో సంప్రదింపులు: చట్టంలో మార్పులు తెచ్చేముందు రేడియాలజిస్టులు, ఆంకాలజిస్టులు, మహిళా సంఘాలు, న్యాయ నిపుణులతో సంప్రదింపులు జరపాలి.
ముగింపు
గర్భస్థ శిశువు లింగ నిర్ధారణ కోసం వైద్య సాంకేతికతను దుర్వినియోగం చేయకుండా అడ్డుకోవడానికి పీసీపీఎన్డీటీ చట్టం ఎంతో అవసరం. అయితే, పాత అల్ట్రాసౌండ్ యంత్రాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని చేసిన ఈ చట్టం, క్యాన్సర్ను ముందుగానే గుర్తించే ఆధునిక సాంకేతికతలను అనుకోకుండా అడ్డుకోకూడదు. లింగ నిర్ధారణపై ఉన్న కఠినమైన ఆంక్షలను అలాగే కొనసాగించాలి. అదే సమయంలో ఒక జాగ్రత్తగా రూపొందించిన సవరణ ద్వారా, సురక్షితమైన ఏఐ వ్యవస్థలను, హై-ఫ్రీక్వెన్సీ ప్రోబ్లను సమాజానికి ఉపయోగపడేలా వాడేందుకు అనుమతించవచ్చు. ఆడపిల్లలను రక్షించడం, మహిళలకు సకాలంలో ఆరోగ్య సంరక్షణ అందేలా చూడటం ప్రభుత్వ ప్రధాన లక్ష్యం కావాలి.
యూపీఎస్సీ గత సంవత్సరాల ప్రశ్న (UPSC PYQ)
ప్ర. ఒక జనాభాలో లింగ నిష్పత్తి (Sex ratio) ని ఏ విధంగా నిర్వచిస్తారు? (CISF 2017)
A. ప్రతి వెయ్యి మంది పురుషులకు ఉన్న స్త్రీల సంఖ్య
B. ప్రతి వంద మంది పురుషులకు ఉన్న స్త్రీల సంఖ్య
C. ప్రతి వంద మంది స్త్రీలకు ఉన్న పురుషుల సంఖ్య
D. ప్రతి పది వేల మంది స్త్రీలకు ఉన్న పురుషుల సంఖ్య
సమాధానం: A
వివరణ:
భారతదేశంలో ప్రతి 1,000 మంది పురుషులకు ఎంతమంది స్త్రీలు ఉన్నారో చెప్పడాన్ని లింగ నిష్పత్తిగా నిర్వచిస్తారు. జనాభాలో లింగ సమతుల్యతను అర్థం చేసుకోవడానికి ఇది ఒక ముఖ్యమైన జనాభా సూచిక. మహిళల సామాజిక స్థితి, ఆరోగ్య సంరక్షణ లభ్యత, మరణాల రేటులో వ్యత్యాసాలు, లింగ వివక్ష ప్రభావాన్ని ఇది ప్రతిబింబిస్తుంది.
అదనపు సమాచారం: అంతర్జాతీయ స్థాయిలో తరచుగా ప్రతి 100 మంది స్త్రీలకు ఉన్న పురుషుల సంఖ్యను లింగ నిష్పత్తిగా చెబుతారు. కానీ, భారత జనాభా లెక్కల్లో మాత్రం ప్రతి 1,000 మంది పురుషులకు ఉన్న స్త్రీల సంఖ్యగా లెక్కిస్తారు.
మల్టిపుల్ ఛాయిస్ ప్రశ్న (CARE MCQ)
ప్ర. ప్రీ-కన్సెప్షన్ అండ్ ప్రీ-నాటల్ డయాగ్నస్టిక్ టెక్నిక్స్ (లింగ ఎంపిక నిషేధ) చట్టాన్ని ఏ సంవత్సరంలో తెచ్చారు?
A. 1986
B. 1990
C. 1994
D. 2001
సమాధానం: C
వివరణ:
ఈ చట్టాన్ని మొదటగా 1994లో ప్రీ-నాటల్ డయాగ్నస్టిక్ టెక్నిక్స్ (క్రమబద్ధీకరణ, దుర్వినియోగ నివారణ) చట్టంగా తెచ్చారు. బాలబాలికల నిష్పత్తి తగ్గిపోవడం, గర్భస్థ శిశువు లింగాన్ని తెలుసుకుని అబార్షన్లు చేయడం కోసం అల్ట్రాసోనోగ్రఫీ (Ultrasonography) లాంటి సాంకేతికతలను దుర్వినియోగం చేస్తుండటంతో ప్రభుత్వం ఈ చట్టాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. గర్భం దాల్చడానికి ముందే లింగ ఎంపికను నిషేధించేలా 2003లో ఈ చట్టాన్ని సవరించారు. అంటే చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన సంవత్సరం 1994.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
1. పీసీపీఎన్డీటీ (PCPNDT) చట్టాన్ని ఎందుకు తెచ్చారు?
గర్భస్థ శిశువు లింగ నిర్ధారణను, లింగ వివక్షతో కూడిన అబార్షన్లను నివారించడానికి ప్రభుత్వం దీన్ని తెచ్చింది.
2. పోర్టబుల్ అల్ట్రాసౌండ్ పరికరాలపై ఎందుకు ఆంక్షలు ఉన్నాయి?
దుర్వినియోగాన్ని అరికట్టడానికి, యంత్రాలను రిజిస్టర్ అయిన కేంద్రాల్లోనే ఉంచాలని చట్టం స్పష్టంగా చెబుతోంది.
3. హై-ఫ్రీక్వెన్సీ లీనియర్ ప్రోబ్ అంటే ఏమిటి?
ఇది రొమ్ము కణజాలం, మృదువైన కణజాల కణితుల (Soft-tissue lumps) వంటి పైపైన ఉండే నిర్మాణాలను పరీక్షించడానికి ప్రధానంగా వాడే అల్ట్రాసౌండ్ పరికరం.
4. అల్ట్రాసౌండ్ రోగ నిర్ధారణలో ఏఐ (AI) ఎలా సహాయపడుతుంది?
నాణ్యమైన చిత్రాలను తీయడం, గాయాలను పసిగట్టడం, రిపోర్టులను విశ్లేషించడం, రోగులను పై ఆసుపత్రులకు పంపాలనే నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలో ఇది సాయం చేస్తుంది.
5. ఎలాంటి సంస్కరణలు ప్రతిపాదించారు?
ఆమోదించిన ప్రోబ్లు, భద్రతా ప్రమాణాలు ఉన్న ఏఐ ఆధారిత వ్యవస్థలను కచ్చితమైన సామాజిక అవసరాల కోసం ప్రజల్లోకి తీసుకురావాలని ప్రతిపాదించారు.
6. ఈ సంస్కరణల వల్ల లింగ నిర్ధారణపై ఉన్న ఆంక్షలు తొలగిపోతాయా?
లేదు. తక్కువ ప్రమాదం ఉన్న రోగ నిర్ధారణ విధానాలను అనుమతిస్తూనే, లింగ నిర్ధారణపై ఉన్న కఠిన ఆంక్షలను అలాగే కొనసాగించాలని ఈ విధానం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
ఆధారం: ది హిందూ
ప్రాముఖ్యత: యూపీఎస్సీ జీఎస్ పేపర్ II (UPSC GS Paper II): డేటా గవర్నెన్స్, ప్రభుత్వ విధానాలు, అంతర్జాతీయ సంబంధాలు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం:
డిజిటల్ సార్వభౌమాధికారం (Digital Sovereignty), డేటా స్థానీకరణ (Data Localisation), సార్వభౌమ క్లౌడ్ (Sovereign Cloud), యూపీఐ (UPI), ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్ (India Semiconductor Mission).
మెయిన్స్ కోసం:
వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి (Strategic Autonomy), సాంకేతిక ఆధారపడటం (Technological Dependence), సాఫ్ట్వేర్ ఆధారిత యుద్ధతంత్రం (Software-Defined Warfare), అల్గారిథమిక్ సార్వభౌమాధికారం (Algorithmic Sovereignty), డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (Digital Public Infrastructure).
వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?
ఇటీవలి కాలంలో జరిగిన కొన్ని సంఘటనలు విదేశీ నియంత్రణలోని డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాలపై (Digital infrastructure) భారతదేశం ఎంతలా ఆధారపడుతుందో ప్రముఖంగా చూపించాయి.
- 2026 ఏప్రిల్లో, చైనా సాఫ్ట్వేర్ ప్లాట్ఫారమ్ ఈసీక్లౌడ్ (EseeCloud) ద్వారా భారతీయ సీసీటీవీ నెట్వర్క్ల భద్రతకు ముప్పు వాటిల్లింది. ఇది మన వ్యూహాత్మక రక్షణ ఆస్తుల సమాచార రక్షణపై ఆందోళనలను పెంచింది.
- 2025లో, నయారా ఎనర్జీ (Nayara Energy) సంస్థ రష్యా యాజమాన్యంలో ఉందనే కారణంతో మైక్రోసాఫ్ట్ సంస్థ దానిపై ఆంక్షలు విధించింది. దీనివల్ల నయారా ఎనర్జీ తన కార్పొరేట్ ఈమెయిల్, క్లౌడ్ డేటాకు సంబంధించిన సేవలను అకస్మాత్తుగా కోల్పోయింది.
ఈ సంఘటనల నేపథ్యంలో కీలకమైన డేటా, సాఫ్ట్వేర్, క్లౌడ్ ప్లాట్ఫారమ్లు, డిజిటల్ నెట్వర్క్లపై భారతదేశం తన నియంత్రణను పెంచుకోవాలనే డిమాండ్ మళ్లీ తెరపైకి వచ్చింది.
డిజిటల్ సార్వభౌమాధికారం (Digital Sovereignty) అంటే ఏమిటి?
ఒక దేశం కింది పేర్కొన్న తన స్వంత డిజిటల్ వనరులపై స్వతంత్ర నియంత్రణను కలిగి ఉండటాన్నే డిజిటల్ సార్వభౌమాధికారం అంటారు:
- డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాలు
- డేటా, సమాచార నెట్వర్క్లు
- క్లౌడ్, కంప్యూటింగ్ వ్యవస్థలు
- కీలకమైన సాఫ్ట్వేర్, అల్గారిథమ్లు
- హార్డ్వేర్, సెమీకండక్టర్ సరఫరా గొలుసు (Supply chains)
దీనిలో మూడు ప్రధాన విభాగాలు ఉన్నాయి:
- డేటా సార్వభౌమాధికారం (Data sovereignty): డేటా నిల్వ, ప్రాసెసింగ్, బదిలీలపై నియంత్రణ.
- కంప్యూటేషనల్ సార్వభౌమాధికారం: క్లౌడ్, ఏఐ (AI), హై-పర్ఫార్మెన్స్ కంప్యూటింగ్ మౌలిక సదుపాయాలపై నియంత్రణ.
- సాంకేతిక స్వయంప్రతిపత్తి (Technological autonomy): హార్డ్వేర్, సాఫ్ట్వేర్, సరికొత్త సాంకేతికతలలో దేశీయ సామర్థ్యం.
డిజిటల్ సార్వభౌమాధికారం అంటే ప్రపంచ సాంకేతికత నుండి పూర్తిగా విడిపోవడం కాదు. అంతర్జాతీయ సహకారాన్ని కొనసాగిస్తూనే, మన వ్యూహాత్మక బలహీనతలను తగ్గించుకోవడం దీని ముఖ్య ఉద్దేశం.
భారతదేశానికి డిజిటల్ సార్వభౌమాధికారం ఎందుకు అవసరం?
జాతీయ భద్రత (National Security)
- యుద్ధ విమానాలు, క్షిపణులు, రాడార్ల వంటి ఆధునిక రక్షణ వ్యవస్థలు సాఫ్ట్వేర్పైనే ఎక్కువగా ఆధారపడతాయి. విదేశీ తయారీదారులు వీటి అప్గ్రేడ్లు, సోర్స్ కోడ్లు (Source codes), సిస్టమ్ కాన్ఫిగరేషన్లను తమ నియంత్రణలోనే ఉంచుకునే ప్రమాదం ఉంది.
- 1999 కార్గిల్ యుద్ధం సమయంలో కచ్చితమైన జీపీఎస్ (GPS) సహాయాన్ని అందించడానికి అమెరికా నిరాకరించింది. విదేశీ సాంకేతికతపై ఆధారపడటం వల్ల ఎలాంటి ముప్పు ఉంటుందో చెప్పడానికి ఇది ఒక ఉదాహరణ.
ప్రభుత్వ పరిపాలన, వాణిజ్య నిరంతరాయత
Geopolitical (భౌగోళిక రాజకీయ) వివాదాలు లేదా ఆంక్షల కారణంగా విదేశీ కంపెనీలు తమ క్లౌడ్, ఈమెయిల్, పేమెంట్ సేవలను నిలిపివేయవచ్చు. ఈ అంతరాయం కింది రంగాలను తీవ్రంగా ప్రభావితం చేస్తుంది:
- ప్రభుత్వ పరిపాలన
- బ్యాంకింగ్, వాణిజ్యం
- ఉత్పాదక రంగం (Manufacturing)
- ఇంధన మౌలిక సదుపాయాలు
- రక్షణ సన్నద్ధత
డేటా పరిధి (Data Jurisdiction)
- డేటాను భౌతికంగా భారతదేశంలోనే నిల్వ చేసినప్పటికీ, అది ఎల్లప్పుడూ భారతదేశ నియంత్రణలోనే ఉంటుందని చెప్పలేము. విదేశీ సాంకేతిక సంస్థలు తమ సొంత దేశ చట్టాలకు లోబడి పనిచేస్తాయి. కాబట్టి ఆయా ప్రభుత్వాలు అడిగినప్పుడు మన డేటాను వారికి ఇచ్చే అవకాశం ఉంది.
అల్గారిథమిక్ సార్వభౌమాధికారం (Algorithmic Sovereignty)
విదేశీ ఏఐ (AI) వ్యవస్థలపై ఎక్కువగా ఆధారపడటం వల్ల భారతదేశానికి కింది నష్టాలు రావచ్చు:
- విదేశీ సాంస్కృతిక, రాజకీయ పక్షపాతాలు దేశంలోకి రావడం
- పారదర్శకత లేని అల్గారిథమ్లు
- వ్యూహాత్మక సమాచారంపై విదేశీ నియంత్రణ
- సాఫ్ట్వేర్ సోర్స్ కోడ్లు మనకు లభించకపోవడం
ఆర్థిక పోటీతత్వం
- చిప్లు, క్లౌడ్ వ్యవస్థలు, సాఫ్ట్వేర్లను దిగుమతి చేసుకోవడం వల్ల భారతదేశం పెద్ద ఎత్తున రాయల్టీలు చెల్లించాల్సి వస్తోంది. ఇది సరఫరా గొలుసు బలహీనతలకు దారితీయడమే కాకుండా, మన విలువైన మేధో సంపత్తి (Intellectual property) విదేశాల పరం కావడానికి కారణమవుతోంది.
విదేశీ డిజిటల్ వ్యవస్థలపై ఆధారపడటం వల్ల ఎలాంటి ప్రమాదాలు ఉన్నాయి?
- సాఫ్ట్వేర్ ఆధారిత యుద్ధతంత్రం (Software-Defined Warfare): యుద్ధ సమయంలో విదేశీ నియంత్రణలోని సాఫ్ట్వేర్ మన ఆపరేషనల్ పరిధిని, లక్ష్యాలను చేధించే కచ్చితత్వాన్ని లేదా రక్షణ సమాచార లభ్యతను పరిమితం చేయవచ్చు.
- క్లౌడ్, ప్లాట్ఫారమ్లపై ఆధారపడటం: విదేశీ కార్పొరేషన్లు తమ ప్రభుత్వాల ఆదేశాల మేరకు లేదా ఆంక్షల వల్ల మన డిజిటల్ కార్యకలాపాలను ఎప్పుడైనా నిలిపివేయవచ్చు.
- సెమీకండక్టర్ల బలహీనత: దిగుమతి చేసుకున్న సెమీకండక్టర్లపై ఆధారపడటం వల్ల ఎగుమతి ఆంక్షలు, సరఫరా గొలుసు అంతరాయాలు, హార్డ్వేర్ తారుమారు (Hardware manipulation) వంటి భౌగోళిక రాజకీయ ఒత్తిడిని ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుంది.
- ప్రొప్రైటరీ బ్లాక్ బాక్సెస్ (Proprietary Black Boxes): విద్యుత్, బ్యాంకింగ్, విమానయానం, రక్షణ వంటి కీలక రంగాలలో ఉపయోగించే విదేశీ సాఫ్ట్వేర్ సోర్స్ కోడ్ను తనిఖీ చేసే అవకాశం భారతదేశానికి ఉండదు.
- సైబర్ సెక్యూరిటీ ముప్పులు: విదేశీ డిజిటల్ వ్యవస్థలలో ఉండే లోపాలను లేదా రహస్య మార్గాలను (Backdoors) శత్రు దేశాలు మనపై సైబర్ దాడులు చేయడానికి ఉపయోగించుకోవచ్చు.
భారతదేశం ఎలాంటి చర్యలు తీసుకుంది?
డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (DPI)
భారతదేశం కింది స్వదేశీ, అంతర-కార్యాచరణ ప్లాట్ఫారమ్లను విజయవంతంగా అభివృద్ధి చేసింది:
- యూపీఐ (UPI), రూపే (RuPay), ఆధార్ (Aadhaar), డిజీలాకర్ (DigiLocker), ఓఎన్డీసీ (ONDC).
విదేశీ నియంత్రణలోని ఆర్థిక ప్లాట్ఫారమ్లకు ప్రత్యామ్నాయంగా మనం పెద్ద ఎత్తున వ్యవస్థలను నిర్మించగలమని యూపీఐ, రూపే నిరూపించాయి.
సెమీకండక్టర్ పర్యావరణ వ్యవస్థ
- దేశీయంగా సెమీకండక్టర్ల తయారీ, అసెంబ్లీ, టెస్టింగ్, ప్యాకేజింగ్లను ప్రోత్సహించడానికి ప్రభుత్వం ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్ ను ప్రారంభించింది.
- గుజరాత్లో మైక్రాన్ టెక్నాలజీ (Micron Technology) ఏర్పాటు చేసిన ఏటీఎంపీ (ATMP) ప్లాంట్లో వాణిజ్య ఉత్పత్తి ప్రారంభం కావడం ఈ రంగంలో అంతర్జాతీయ సహకారానికి ఒక ఉదాహరణ.
సార్వభౌమ క్లౌడ్, సాఫ్ట్వేర్
- ప్రభుత్వ సేవలకు దేశీయ క్లౌడ్ మౌలిక సదుపాయాలను కల్పించడానికి మేఘ్రాజ్ క్లౌడ్ (MeghRaj GI Cloud) ను తెచ్చారు.
- విదేశీ ఉత్పాదక సాఫ్ట్వేర్లపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడానికి కొన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వ శాఖల ఈమెయిల్ వ్యవస్థలను భారతీయ జోహో (Zoho) ప్లాట్ఫారమ్కు మార్చారు.
ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI)
- దేశీయ కంప్యూటింగ్ మౌలిక సదుపాయాలు, భాషా సాంకేతికతలను, స్వదేశీ ఏఐ మోడళ్లను సృష్టించడానికి ఇండియాఎఐ మిషన్ (IndiaAI Mission), భాషిణి (Bhashini), భారత్జెన్ (BharatGen) వంటి కార్యక్రమాలను ప్రారంభించారు.
నావిగేషన్, రక్షణ సాంకేతికత
- కార్గిల్ యుద్ధ అనుభవాల తర్వాత భారతదేశం తన సొంత శాటిలైట్ నావిగేషన్ సామర్థ్యాన్ని (NavIC) అభివృద్ధి చేసుకుంది. బ్రహ్మోస్ (BrahMos) క్షిపణి కార్యక్రమం, అడ్వాన్స్డ్ మీడియం కాంబాట్ ఎయిర్క్రాఫ్ట్ (AMCA) ప్రాజెక్టులో ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యం సాంకేతిక స్వయంసమృద్ధికి ఉత్తమ ఉదాహరణలుగా నిలుస్తున్నాయి.
చట్టపరమైన, సైబర్ భద్రతా ఫ్రేమ్వర్క్
- డేటా రక్షణ, కీలక మౌలిక సదుపాయాల భద్రతను బలోపేతం చేయడానికి డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా సంరక్షణ చట్టం (DPDP Act), నేషనల్ క్రిటికల్ ఇన్ఫర్మేషన్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ ప్రొటెక్షన్ సెంటర్ (NCIIPC) లను ఏర్పాటు చేశారు.
ప్రధాన సవాళ్లు ఏమిటి?
- పరిశోధన, అభివృద్ధి (R&D) పై తక్కువ వ్యయం: 2000-2020 మధ్య కాలంలో భారతదేశ జీడీపీలో పరిశోధనలకు పెట్టిన సగటు ఖర్చు కేవలం 0.74% మాత్రమే. అదే ప్రపంచ సగటు 2.07% గా ఉంది. ఈ తక్కువ పెట్టుబడి సెమీకండక్టర్లు, ఏఐ, క్వాంటం టెక్నాలజీలలో ఆవిష్కరణలను పరిమితం చేస్తోంది.
- అత్యాధునిక విదేశీ సాంకేతికతపై ఆధారపడటం: సెమీకండక్టర్ తయారీ పరికరాలు, క్లౌడ్ ప్లాట్ఫారమ్లు, ఏఐ కంప్యూటింగ్ మౌలిక సదుపాయాలు, సాఫ్ట్వేర్ ఉత్పత్తుల కోసం భారతదేశం ఇంకా విదేశాలపైనే ఆధారపడుతోంది.
- దీర్ఘకాలిక పెట్టుబడుల (Patient Capital) కొరత: డీప్-టెక్ (Deep-tech) ప్రాజెక్టులకు సుదీర్ఘ కాలం, ఎక్కువ పెట్టుబడులు అవసరం. కానీ భారతీయ ప్రైవేట్ పెట్టుబడిదారులు త్వరగా లాభాలు ఇచ్చే కన్స్యూమర్ టెక్నాలజీ వైపే మొగ్గు చూపుతున్నారు.
- ప్రతిభ, మేధో సంపత్తి వలస: నైపుణ్యం కలిగిన పరిశోధకులు విదేశాలకు వెళ్తున్నారు. అలాగే విదేశీ వెంచర్ ఫండింగ్ వల్ల భారతదేశంలో పుట్టిన మేధో సంపత్తి వేరే దేశాలలో రిజిస్టర్ అవుతోంది.
- ప్రపంచ ప్రమాణాల నిర్ణయంలో వెనుకబాటు: అంతర్జాతీయ సాంకేతిక ప్రమాణాలను నిర్ణయించే సంస్థలలో భారతదేశ భాగస్వామ్యం తక్కువగా ఉండటం వల్ల, మనం విదేశీ టెలికాం, డిజిటల్ ఆర్కిటెక్చర్లను అనుసరించాల్సి వస్తోంది.
భారతదేశం ఎలాంటి వ్యూహాన్ని అవలంబించాలి?
- స్వదేశీ మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణం: సెమీకండక్టర్లు, క్లౌడ్ కంప్యూటింగ్, ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్స్, సైబర్ సెక్యూరిటీ టూల్స్, ఏఐ ఫౌండేషన్ మోడల్స్, రక్షణ ఎలక్ట్రానిక్స్ రంగాలలో దేశీయ సామర్థ్యాలను విస్తరించాలి.
- సార్వభౌమ క్లౌడ్ మౌలిక సదుపాయాల స్వీకరణ: ప్రభుత్వానికి సంబంధించిన, వ్యూహాత్మక రక్షణ రంగానికి చెందిన కీలక డేటాను ఖచ్చితంగా భారతీయ చట్టాల పరిధిలో పనిచేసే క్లౌడ్ మౌలిక సదుపాయాలలోనే నిల్వ చేయాలి.
- ప్రైవేట్ రంగ ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహించడం: వ్యూహాత్మక సాంకేతికతలను అభివృద్ధి చేసే ప్రైవేట్ సంస్థలకు ప్రభుత్వం పరిశోధనా నిధులు అందించాలి. వారు తయారు చేసిన ఉత్పత్తులను ప్రభుత్వమే కొనుగోలు చేసేలా దీర్ఘకాలిక ఒప్పందాలు కుదుర్చుకోవాలి.
- నమ్మకమైన భాగస్వామ్యాల విస్తరణ: డిజిటల్ సార్వభౌమాధికారం అంటే ఒంటరిగా ఉండటం కాదు. నమ్మకమైన స్నేహ దేశాలతో కలిసి ఉమ్మడిగా సాంకేతికతలను అభివృద్ధి చేసుకోవాలి. బ్రహ్మోస్ కార్యక్రమం, ఇండో-అమెరికా సెమీకండక్టర్ సహకారం ఈ విధానానికి మంచి ఉదాహరణలు.
- కీలక డేటా సంరక్షణ: డేటా స్థానీకరణతో (Data localisation) పాటు భారతీయ చట్టపరమైన నియంత్రణ, సోర్స్ కోడ్ ఆడిట్లు, బలమైన ఎన్క్రిప్షన్ ప్రమాణాలను (Encryption standards) అమలు చేయాలి.
ముందుకు వెళ్లే మార్గం
- సార్వభౌమ నియంత్రణ అవసరమైన కీలక డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాలను గుర్తించాలి.
- పరిమిత సంఖ్యలో ఉన్న విదేశీ సాంకేతిక కంపెనీలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించుకోవాలి.
- సార్వభౌమ క్లౌడ్, దేశీయ డేటా సెంటర్లను పెద్ద ఎత్తున విస్తరించాలి.
- నమ్మకమైన సెమీకండక్టర్ సరఫరా గొలుసును నిర్మించాలి.
- స్వదేశీ ఏఐ, ప్రాంతీయ భాషల డేటాసెట్లను ప్రోత్సహించాలి.
ముగింపు
నేటి కాలంలో డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాలే ఒక దేశ ఆర్థిక పోటీతత్వాన్ని, పాలనా సామర్థ్యాన్ని, సైనిక సన్నద్ధతను నిర్ణయిస్తున్నాయి. విదేశీ నియంత్రణలోని ప్లాట్ఫారమ్లపై ఆధారపడటం వల్ల నిఘా, ఆంక్షలు, సేవల నిలిపివేత వంటి ముప్పులను భారతదేశం ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుంది.
యూపీఐ, రూపే విజయాలు భారతదేశం పెద్ద ఎత్తున స్వదేశీ ప్రత్యామ్నాయాలను నిర్మించగలదని నిరూపించారు. అయితే, పూర్తి డిజిటల్ సార్వభౌమాధికారం సాధించాలంటే ఆర్అండ్డీ (R&D) పెట్టుబడులను పెంచడం, దేశీయ హార్డ్వేర్-సాఫ్ట్వేర్ సామర్థ్యాలను బలోపేతం చేయడం, ప్రైవేట్ రంగాన్ని భాగస్వామ్యం చేయడం చాలా అవసరం. భారతదేశానికి డిజిటల్ సార్వభౌమాధికారం అనేది కేవలం ఒక సాంకేతిక లక్ష్యం కాదు; అది జాతీయ భద్రతకు, ఆర్థిక పురోగతికి, వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తికి అత్యంత అవసరమైన రక్షణ కవచం.
యూపీఎస్సీ గత సంవత్సరాల ప్రశ్న (UPSC PYQ)
ప్ర. యూనిఫైడ్ పేమెంట్స్ ఇంటర్ఫేస్ (UPI), సెంట్రల్ బ్యాంక్ డిజిటల్ కరెన్సీ (డిజిటల్ రూపాయి) కి సంబంధించి కింది వ్యాఖ్యలలో ఏది సరైనది కాదు?
A. యూపీఐ అనేది రియల్ టైమ్ పేమెంట్ సిస్టమ్, కానీ డిజిటల్ రూపాయి అనేది సార్వభౌమ కాగితపు కరెన్సీ లాంటిది.
B. యూపీఐ లో వినియోగదారుల ఖాతాల నుండి డబ్బు వెంటనే డెబిట్ లేదా క్రెడిట్ అవుతుంది, కానీ డిజిటల్ రూపాయిలో ఎలాంటి బ్యాంక్ సెటిల్మెంట్ లేకుండా డబ్బు ఒక వాలెట్ నుండి మరొక వాలెట్కు బదిలీ అవుతుంది.
C. యూపీఐ లావాదేవీలు బ్యాంకుల ద్వారా రికార్డ్ అవుతాయి, బ్యాంక్ స్టేట్మెంట్లలో కనిపిస్తాయి. కానీ డిజిటల్ రూపాయి లావాదేవీలు ఒక వాలెట్ నుండి మరొక వాలెట్కు జరగడం వల్ల బ్యాంక్ స్టేట్మెంట్లలో రికార్డ్ కావు.
D. ఈ రెండు సందర్భాలలోనూ (UPI మరియు డిజిటల్ రూపాయి), బాధ్యత (Liability) వినియోగదారులు, వారి సంబంధిత బ్యాంకులపై ఉంటుంది.
సమాధానం: D
వివరణ:
డిజిటల్ రూపాయి (e-Rupee) అనేది భౌతిక కరెన్సీ లాగే నేరుగా రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) బాధ్యత (Direct liability). దీనికి భిన్నంగా, యూపీఐ ద్వారా బదిలీ చేయబడిన డబ్బు ఆయా వాణిజ్య బ్యాంకుల డిపాజిట్ బాధ్యతను సూచిస్తుంది. కాబట్టి, యూపీఐ, డిజిటల్ రూపాయి లావాదేవీలలో బాధ్యత స్వభావం ఒకేలా ఉండదు. అందువల్ల వ్యాఖ్య D సరైనది కాదు.
మల్టిపుల్ ఛాయిస్ ప్రశ్న (CARE MCQ)
ప్ర. డిజిటల్ సార్వభౌమాధికారానికి సంబంధించి కింది వ్యాఖ్యలను పరిశీలించండి:
- దీనిలో డేటా, కంప్యూటింగ్ మౌలిక సదుపాయాలు, కీలక సాంకేతికతలపై నియంత్రణ ఉంటుంది.
- డేటా స్థానీకరణ (Data localisation) వల్ల విదేశీ కంపెనీల వద్ద ఉన్న డేటాను విదేశీ ప్రభుత్వాలు యాక్సెస్ చేయకుండా స్వయంచాలకంగా నిరోధించవచ్చు.
- యూపీఐ, రూపేలు భారతదేశ స్వదేశీ డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాలకు ఉదాహరణలు.
- డిజిటల్ సార్వభౌమాధికారానికి పూర్తి సాంకేతిక ఐసోలేషన్ (ఒంటరితనం) ఖచ్చితంగా అవసరం.
పైన ఇచ్చిన వ్యాఖ్యలలో ఏవి సరైనవి?
A. 1, 3 మాత్రమే
B. 1, 2, 3 మాత్రమే
C. 2, 4 మాత్రమే
D. 1, 3, 4 మాత్రమే
సమాధానం: A
వివరణ:
- వ్యాఖ్య 1, 3 సరైనవి: డిజిటల్ సార్వభౌమాధికారంలో దేశ డేటా, మౌలిక సదుపాయాలు, సాంకేతికతలపై నియంత్రణ ఉంటుంది. యూపీఐ, రూపేలు స్వదేశీ డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాలకు నిదర్శనాలు.
- వ్యాఖ్య 2 తప్పు: డేటా స్థానీకరణ వల్ల విదేశీ ప్రభుత్వాల యాక్సెస్ను స్వయంచాలకంగా నిరోధించలేము. విదేశీ చట్టాలు లేదా ఒప్పందాల ప్రకారం వారు దాన్ని యాక్సెస్ చేసే అవకాశం ఉంటుంది.
- వ్యాఖ్య 4 తప్పు: డిజిటల్ సార్వభౌమాధికారానికి ప్రపంచం నుండి విడిపోవడం (Isolation) అవసరం లేదు. ఇది అంతర్జాతీయ సహకారాన్ని అనుమతిస్తూనే దేశీయ సామర్థ్యాన్ని పెంపొందిస్తుంది.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)
1. డిజిటల్ సార్వభౌమాధికారం అంటే ఏమిటి?
ఒక దేశం తన డేటా, మౌలిక సదుపాయాలు, సాఫ్ట్వేర్, హార్డ్వేర్, డిజిటల్ నెట్వర్క్లపై స్వతంత్ర నియంత్రణను కలిగి ఉండటం.
2. కేవలం డేటా స్థానీకరణ (Data localisation) మాత్రమే ఎందుకు సరిపోదు?
విదేశీ కంపెనీలు డేటాను ఇక్కడే నిల్వ చేసినప్పటికీ, అవి తమ సొంత దేశాల చట్టాలకు, ఆదేశాలకు లోబడి పనిచేస్తాయి కాబట్టి భద్రతా ముప్పు ఉంటుంది.
3. యూపీఐ డిజిటల్ సార్వభౌమాధికారాన్ని ఎలా ప్రోత్సహిస్తుంది?
ఇది విదేశీ చెల్లింపు నెట్వర్క్లపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించి, స్వదేశీ ఆర్థిక మౌలిక సదుపాయాలను బలోపేతం చేస్తుంది.
4. సార్వభౌమ క్లౌడ్ మౌలిక సదుపాయాలు అంటే ఏమిటి?
దేశీయ యాజమాన్యం, చట్టపరమైన పరిధి, భద్రతా నియంత్రణలో పనిచేసే క్లౌడ్ మౌలిక సదుపాయాలు.
5. డిజిటల్ సార్వభౌమాధికారం అంటే ప్రపంచ సాంకేతికతకు దూరం కావడమా?
కాదు. ఇది దేశీయ సామర్థ్యాలను పెంచుకుంటూనే, పరస్పర ప్రయోజనాలు ఉన్న నమ్మకమైన అంతర్జాతీయ భాగస్వామ్యాలను కొనసాగించడమే.
ఆధారం: ది హిందూ
