అమ్రాబాద్ టైగర్ రిజర్వ్‌లో ఏఐ (AI) ఆధారిత నిఘా వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయనున్న తెలంగాణ ప్రభుత్వం

వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?

అడవుల పర్యవేక్షణ, వన్యప్రాణుల రక్షణను బలోపేతం చేయడానికి, తెలంగాణ ప్రభుత్వం ‘అమ్రాబాద్ టైగర్ రిజర్వ్‌’లో పైలట్ ప్రాజెక్టుగా ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) ఆధారిత అటవీ, వన్యప్రాణి నిఘా వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించింది.

• సాధారణ కెమెరాలు, థర్మల్ ఇమేజింగ్ కెమెరాలు, వైర్‌లెస్ కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థలు, కంట్రోల్ రూమ్ పర్యవేక్షణ, ఏఐ-ఆధారిత హెచ్చరికలను (AI-enabled alerts) ఉపయోగించి ఇది సమగ్రమైన (Integrated) నిఘా వ్యవస్థగా పనిచేస్తుంది.
• పులుల సంరక్షణను మెరుగుపరచడం, జంతువుల వేటను (Poaching) అరికట్టడం, అక్రమ మైనింగ్‌ను గుర్తించడం, అడవుల్లోకి చొరబాట్లను (Infiltration) నిరోధించడం దీని లక్ష్యాలు. అలాగే వన్యప్రాణి నేరాలు ఎక్కువగా జరిగే ప్రాంతాలను (Crime-prone zones) గుర్తించడం, అటవీ శాఖకు డేటా ఆధారిత నిర్ణయాల కోసం మద్దతు ఇవ్వడం కూడా ఈ ప్రాజెక్టు ముఖ్య ఉద్దేశం.
• ఇది పర్యావరణ సంరక్షణను ఆధునిక ఏఐ ఆధారిత పాలనా సాధనాలతో (Governance tools) అనుసంధానం చేయడం వల్ల ఇది చాలా ముఖ్యమైన పరిణామం.

అమ్రాబాద్ టైగర్ రిజర్వ్ గురించి (About Amrabad Tiger Reserve):

• అమ్రాబాద్ టైగర్ రిజర్వ్ తెలంగాణలోని నాగర్‌కర్నూల్, నల్గొండ జిల్లాల్లో ఉంది.
• ఇది తూర్పు కనుమల్లో (Eastern Ghats) భాగమైన నల్లమల కొండల్లో ఉంది.
• ఈ రిజర్వ్ దక్షిణ సరిహద్దుగా కృష్ణా నది ప్రవహిస్తుంది. అందువల్ల నదీతీర పర్యావరణ వ్యవస్థ (Riverine ecology) ఈ ప్రాంతానికి ఒక ముఖ్యమైన లక్షణంగా మారింది.
• ఆంధ్రప్రదేశ్ విభజన తర్వాత 2014లో దీనిని అధికారికంగా ఏర్పాటు చేశారు. ఇది గతంలో విస్తారమైన నాగార్జునసాగర్-శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వ్‌లో (Nagarjunasagar–Srisailam Tiger Reserve) భాగంగా ఉండేది.
• ఇది భారతదేశంలోని అతిపెద్ద పులుల సంరక్షణ కేంద్రాల్లో (Tiger reserves) ఒకటి. ఇది దక్షిణ భారతదేశంలో ఒక ప్రధాన అటవీ ప్రాంతంగా (Forest block) ఏర్పడింది.
• ఇక్కడి ఎగుడుదిగుడు పీఠభూమి ప్రాంతం (Rugged plateau terrain), లోతైన లోయలు, దట్టమైన అడవులు, నీటి వ్యవస్థల కారణంగా ఇది పెద్ద మాంసాహార జంతువులకు (Large carnivores) అనువైన నివాసంగా మారింది.

భౌగోళిక స్థానం, పర్యావరణ ప్రాముఖ్యత:

• ఈ రిజర్వ్ దక్కన్ పీఠభూమి (Deccan Plateau) ప్రాంతంలో ఉంది. ఇది మధ్య భారతదేశం, దక్షిణ భారతదేశాల మధ్య పులుల ఆవాసాలను అనుసంధానించే ఒక ప్రధాన పర్యావరణ కారిడార్‌గా (Ecological corridor) పనిచేస్తుంది.
• పులుల జనాభా మధ్య జన్యు ప్రవాహానికి (Gene flow) ఇది మద్దతు ఇస్తుంది. విస్తృత స్థాయిలో జీవవైవిధ్యాన్ని (Landscape-level biodiversity) కాపాడుతుంది.
• ద్వీపకల్ప భారతదేశంలో (Peninsular India) ఉన్న అతిపెద్ద పొడి ఆకురాల్చే అడవులలో (Dry deciduous forests) నల్లమల అటవీ వ్యవస్థ ఒకటి.
• కృష్ణా నది సరిహద్దు కారణంగా, ఈ రిజర్వ్ ముఖ్యమైన నదీతీర పర్యావరణ వ్యవస్థలకు (Riparian ecosystems), జల జీవవైవిధ్యానికి (Aquatic biodiversity) మద్దతు ఇస్తుంది.
• లోయలు, రాతి శిలలు (Rocky escarpments), కాలానుగుణ ప్రవాహాలు ఇక్కడ ఉండటం వల్ల, మాంసాహార జంతువులకు అనువైన ఆవాసాలు, వాటికి వేటాడటానికి అవసరమైన జంతువులు (Prey habitats) బాగా లభిస్తాయి.

రిజర్వ్‌లోని వృక్షజాలం, జంతుజాలం (Flora and Fauna):

ఇక్కడ ‘సదరన్ ట్రాపికల్ డ్రై డెసిడ్యువస్ ఫారెస్ట్’ (Southern Tropical Dry Deciduous Forest – దక్షిణ ఉష్ణమండల పొడి ఆకురాల్చే అడవి) రకం అడవులు ఎక్కువగా ఉంటాయి.

ముఖ్యమైన వృక్షజాలం:

• టేకు (Tectona grandis – టెక్టోనా గ్రాండిస్)
• హార్డ్‌వికియా (చప్పిడి/నారేపి) / యాక్సిల్‌వుడ్
• టెర్మినాలియా జాతులు (Terminalia species – మద్ది లాంటివి)
• వెదురు (Bamboo)
• పొడి ఆకురాల్చే మిశ్రమ జాతులు

ముఖ్యమైన జంతు జాతులు:

• పులి (Panthera tigris tigris): ప్రాజెక్ట్ టైగర్ కింద ఇది ఒక ప్రధాన జాతి (Flagship species).
• చిరుతపులి (Panthera pardus)
• దోల్ (Cuon alpinus – అడవి కుక్క): అంతరించిపోతున్న అడవి కుక్క జాతి (Endangered wild dog).
• స్లాత్ బేర్ (Melursus ursinus – ఎలుగుబంటి)
• ఇండియన్ పాంగోలిన్ (Manis crassicaudata – అలుగు)
• మచ్చల జింక (Axis axis – చుక్కల జింక/చీతల్)
• సాంబార్ జింక (Rusa unicolor – కణితి)
• నీల్‌గాయ్ (Boselaphus tragocamelus – మనుబోతు)

నదీతీర, సరీసృపాల జంతుజాలం:

• మగ్గర్ మొసలి (Crocodylus palustris)
• ఉడుములు (Monitor lizards)
• వివిధ రకాల పాముల జాతులు

చెంచు గిరిజనులు, సంరక్షణ (Chenchu Tribe and Conservation Interface):

• ‘చెంచు’ గిరిజనుల (Chenchu tribe) ఉనికి కారణంగా అమ్రాబాద్ టైగర్ రిజర్వ్ చాలా ప్రత్యేకమైనది. వీరు పర్టిక్యులర్లీ వల్నరబుల్ ట్రైబల్ గ్రూప్ (Particularly Vulnerable Tribal Group – PVTG) వర్గానికి చెందినవారు.
• చెంచులు సాంప్రదాయ అటవీవాసులు. వీరు వేట, అటవీ ఉత్పత్తుల సేకరణపై (Hunter-gatherer communities) ఆధారపడి జీవిస్తారు. తరతరాలుగా ఈ అడవుల్లోనే నివసిస్తున్నారు.
• కోర్ ఫారెస్ట్ ప్రాంతాల్లో (Core forest areas) స్థానిక గిరిజన సంఘాలు నివసిస్తున్న అరుదైన పులుల సంరక్షణ కేంద్రాల్లో అమ్రాబాద్ ఒకటి.
• వీరి జీవనోపాధి అటవీ ఉత్పత్తులు (Forest produce), సాంప్రదాయ పర్యావరణ జ్ఞానం (Traditional ecological knowledge), అటవీ ప్రవేశంపై (Forest access) ఆధారపడి ఉంటుంది.
• దీనివల్ల వన్యప్రాణుల సంరక్షణ, గిరిజన హక్కుల మధ్య ఒక ముఖ్యమైన పాలనా సవాలు (Governance challenge) ఏర్పడింది. ముఖ్యంగా ఈ కింది చట్టాల కింద:
  • వన్యప్రాణి రక్షణ చట్టం, 1972 (Wildlife Protection Act, 1972)
  • అటవీ హక్కుల చట్టం, 2006 (Forest Rights Act, 2006)

ఏఐ (AI) ఆధారిత వన్యప్రాణి నిఘా వ్యవస్థ (AI-Based Wildlife Surveillance System):

కొత్తగా తీసుకురానున్న ఏఐ ఇంటిగ్రేటెడ్ సర్వైలెన్స్ సిస్టమ్ (AI-integrated surveillance system) కింది అంశాలను ఉపయోగించి ఒక హైబ్రిడ్ మోడల్ (Hybrid model) ద్వారా పనిచేస్తుంది:

• సాధారణ ఇమేజ్, వీడియో కెమెరాలు
• థర్మల్ సెన్సింగ్ కెమెరాలు (Thermal sensing cameras)
• వైర్‌లెస్ నెట్‌వర్క్ కమ్యూనికేషన్
• కేంద్ర కంట్రోల్ రూమ్ ద్వారా పర్యవేక్షణ
• జియో-మ్యాప్‌లపై (Geomaps) గ్రాఫికల్ హెచ్చరికలు
• 24 గంటల పాటు రిమోట్ కెమెరా ఆపరేషన్లు
• అసాధారణ కదలికలు (Unusual movement), వేటగాళ్ల ప్రమాదం (Poaching risk), అక్రమ ప్రవేశం (Illegal entry), మంటలు అంటుకోవడం, జంతువుల కదలికలు గుర్తిస్తే ఈ సిస్టమ్ వెంటనే అలారమ్‌లు, హెచ్చరికలను జారీ చేస్తుంది.
• కంట్రోల్ రూమ్ (Control room) అన్ని కెమెరాలకు అనుసంధానించబడి ఉంటుంది. ఇది పర్యవేక్షణ, రిపోర్టింగ్ కోసం ఫీడ్‌ను భద్రపరుస్తుంది.
• మెరుగైన నిర్వహణ కోసం వన్యప్రాణుల కదలికల నమూనా విశ్లేషణను (Movement pattern analysis) కూడా ఈ వ్యవస్థ అందిస్తుంది.

సాంకేతిక భాగాలు, వాటి ఉపయోగాలు:

అమలులో సవాళ్లు (Challenges in Implementation):

ఈ ప్రాజెక్ట్ అమలులో పలు కార్యాచరణ సవాళ్లు (Operational challenges) ఉన్నాయి:

• మారుమూల అటవీ ప్రాంతాల్లో (Remote forest terrain) పరికరాలను నిర్వహించడం.
• దట్టమైన అడవుల్లో అంతరాయం లేని వైర్‌లెస్ కనెక్టివిటీ (Wireless connectivity) అందించడం.
• పరికరాల సంస్థాపన (Installation), నిర్వహణ (Maintenance) ఖర్చు ఎక్కువగా ఉండటం.
• క్షేత్రస్థాయి సిబ్బందికి (Field staff) సాంకేతిక శిక్షణ (Technical training) ఇవ్వడం.
• గిరిజనుల హక్కులు, స్థానిక మనోభావాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటూనే నిఘాను సమతుల్యం చేయడం (Balancing surveillance with tribal rights and local sensitivities).